નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ

દીઘનિકાયો

સીલક્ખન્ધવગ્ગપાળિ

૧. બ્રહ્મજાલસુત્તં

પરિબ્બાજકકથા

૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા અન્તરા ચ રાજગહં અન્તરા ચ નાળન્દં અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નો હોતિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ. સુપ્પિયોપિ ખો પરિબ્બાજકો અન્તરા ચ રાજગહં અન્તરા ચ નાળન્દં અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નો હોતિ સદ્ધિં અન્તેવાસિના બ્રહ્મદત્તેન માણવેન. તત્ર સુદં સુપ્પિયો પરિબ્બાજકો અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ધમ્મસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, સઙ્ઘસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ; સુપ્પિયસ્સ પન પરિબ્બાજકસ્સ અન્તેવાસી બ્રહ્મદત્તો માણવો અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, ધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, સઙ્ઘસ્સ વણ્ણં ભાસતિ. ઇતિહ તે ઉભો આચરિયન્તેવાસી અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ ઉજુવિપચ્ચનીકવાદા ભગવન્તં પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધા [અનુબદ્ધા (ક. સી. પી.)] હોન્તિ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ.

૨. અથ ખો ભગવા અમ્બલટ્ઠિકાયં રાજાગારકે એકરત્તિવાસં ઉપગચ્છિ [ઉપગઞ્છિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન. સુપ્પિયોપિ ખો પરિબ્બાજકો અમ્બલટ્ઠિકાયં રાજાગારકે એકરત્તિવાસં ઉપગચ્છિ [ઉપગઞ્છિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] અન્તેવાસિના બ્રહ્મદત્તેન માણવેન. તત્રપિ સુદં સુપ્પિયો પરિબ્બાજકો અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ધમ્મસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, સઙ્ઘસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ; સુપ્પિયસ્સ પન પરિબ્બાજકસ્સ અન્તેવાસી બ્રહ્મદત્તો માણવો અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, ધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, સઙ્ઘસ્સ વણ્ણં ભાસતિ. ઇતિહ તે ઉભો આચરિયન્તેવાસી અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ ઉજુવિપચ્ચનીકવાદા વિહરન્તિ.

૩. અથ ખો સમ્બહુલાનં ભિક્ખૂનં રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠિતાનં મણ્ડલમાળે સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયં સઙ્ખિયધમ્મો ઉદપાદિ – ‘‘અચ્છરિયં, આવુસો, અબ્ભુતં, આવુસો, યાવઞ્ચિદં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સત્તાનં નાનાધિમુત્તિકતા સુપ્પટિવિદિતા. અયઞ્હિ સુપ્પિયો પરિબ્બાજકો અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ધમ્મસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, સઙ્ઘસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ; સુપ્પિયસ્સ પન પરિબ્બાજકસ્સ અન્તેવાસી બ્રહ્મદત્તો માણવો અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, ધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, સઙ્ઘસ્સ વણ્ણં ભાસતિ. ઇતિહમે ઉભો આચરિયન્તેવાસી અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ ઉજુવિપચ્ચનીકવાદા ભગવન્તં પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધા હોન્તિ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચા’’તિ.

૪. અથ ખો ભગવા તેસં ભિક્ખૂનં ઇમં સઙ્ખિયધમ્મં વિદિત્વા યેન મણ્ડલમાળો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કાયનુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા, કા ચ પન વો અન્તરાકથા વિપ્પકતા’’તિ? એવં વુત્તે તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘ઇધ, ભન્તે, અમ્હાકં રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠિતાનં મણ્ડલમાળે સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયં સઙ્ખિયધમ્મો ઉદપાદિ – ‘અચ્છરિયં, આવુસો, અબ્ભુતં, આવુસો, યાવઞ્ચિદં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સત્તાનં નાનાધિમુત્તિકતા સુપ્પટિવિદિતા. અયઞ્હિ સુપ્પિયો પરિબ્બાજકો અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ધમ્મસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, સઙ્ઘસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ; સુપ્પિયસ્સ પન પરિબ્બાજકસ્સ અન્તેવાસી બ્રહ્મદત્તો માણવો અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, ધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, સઙ્ઘસ્સ વણ્ણં ભાસતિ. ઇતિહમે ઉભો આચરિયન્તેવાસી અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ ઉજુવિપચ્ચનીકવાદા ભગવન્તં પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધા હોન્તિ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચા’તિ. અયં ખો નો, ભન્તે, અન્તરાકથા વિપ્પકતા, અથ ભગવા અનુપ્પત્તો’’તિ.

૫. ‘‘મમં વા, ભિક્ખવે, પરે અવણ્ણં ભાસેય્યું, ધમ્મસ્સ વા અવણ્ણં ભાસેય્યું, સઙ્ઘસ્સ વા અવણ્ણં ભાસેય્યું, તત્ર તુમ્હેહિ ન આઘાતો ન અપ્પચ્ચયો ન ચેતસો અનભિરદ્ધિ કરણીયા. મમં વા, ભિક્ખવે, પરે અવણ્ણં ભાસેય્યું, ધમ્મસ્સ વા અવણ્ણં ભાસેય્યું, સઙ્ઘસ્સ વા અવણ્ણં ભાસેય્યું, તત્ર ચે તુમ્હે અસ્સથ કુપિતા વા અનત્તમના વા, તુમ્હં યેવસ્સ તેન અન્તરાયો. મમં વા, ભિક્ખવે, પરે અવણ્ણં ભાસેય્યું, ધમ્મસ્સ વા અવણ્ણં ભાસેય્યું, સઙ્ઘસ્સ વા અવણ્ણં ભાસેય્યું, તત્ર ચે તુમ્હે અસ્સથ કુપિતા વા અનત્તમના વા, અપિ નુ તુમ્હે પરેસં સુભાસિતં દુબ્ભાસિતં આજાનેય્યાથા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘મમં વા, ભિક્ખવે, પરે અવણ્ણં ભાસેય્યું, ધમ્મસ્સ વા અવણ્ણં ભાસેય્યું, સઙ્ઘસ્સ વા અવણ્ણં ભાસેય્યું, તત્ર તુમ્હેહિ અભૂતં અભૂતતો નિબ્બેઠેતબ્બં – ‘ઇતિપેતં અભૂતં, ઇતિપેતં અતચ્છં, નત્થિ ચેતં અમ્હેસુ, ન ચ પનેતં અમ્હેસુ સંવિજ્જતી’તિ.

૬. ‘‘મમં વા, ભિક્ખવે, પરે વણ્ણં ભાસેય્યું, ધમ્મસ્સ વા વણ્ણં ભાસેય્યું, સઙ્ઘસ્સ વા વણ્ણં ભાસેય્યું, તત્ર તુમ્હેહિ ન આનન્દો ન સોમનસ્સં ન ચેતસો ઉપ્પિલાવિતત્તં કરણીયં. મમં વા, ભિક્ખવે, પરે વણ્ણં ભાસેય્યું, ધમ્મસ્સ વા વણ્ણં ભાસેય્યું, સઙ્ઘસ્સ વા વણ્ણં ભાસેય્યું, તત્ર ચે તુમ્હે અસ્સથ આનન્દિનો સુમના ઉપ્પિલાવિતા તુમ્હં યેવસ્સ તેન અન્તરાયો. મમં વા, ભિક્ખવે, પરે વણ્ણં ભાસેય્યું, ધમ્મસ્સ વા વણ્ણં ભાસેય્યું, સઙ્ઘસ્સ વા વણ્ણં ભાસેય્યું, તત્ર તુમ્હેહિ ભૂતં ભૂતતો પટિજાનિતબ્બં – ‘ઇતિપેતં ભૂતં, ઇતિપેતં તચ્છં, અત્થિ ચેતં અમ્હેસુ, સંવિજ્જતિ ચ પનેતં અમ્હેસૂ’તિ.

ચૂળસીલં

૭. ‘‘અપ્પમત્તકં ખો પનેતં, ભિક્ખવે, ઓરમત્તકં સીલમત્તકં, યેન પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય. કતમઞ્ચ તં, ભિક્ખવે, અપ્પમત્તકં ઓરમત્તકં સીલમત્તકં, યેન પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય?

૮. ‘‘‘પાણાતિપાતં પહાય પાણાતિપાતા પટિવિરતો સમણો ગોતમો નિહિતદણ્ડો, નિહિતસત્થો, લજ્જી, દયાપન્નો, સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી વિહરતી’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

‘‘‘અદિન્નાદાનં પહાય અદિન્નાદાના પટિવિરતો સમણો ગોતમો દિન્નાદાયી દિન્નપાટિકઙ્ખી, અથેનેન સુચિભૂતેન અત્તના વિહરતી’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

‘‘‘અબ્રહ્મચરિયં પહાય બ્રહ્મચારી સમણો ગોતમો આરાચારી [અનાચારી (ક.)] વિરતો [પટિવિરતો (કત્થચિ)] મેથુના ગામધમ્મા’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૯. ‘‘‘મુસાવાદં પહાય મુસાવાદા પટિવિરતો સમણો ગોતમો સચ્ચવાદી સચ્ચસન્ધો થેતો [ઠેતો (સ્યા. કં.)] પચ્ચયિકો અવિસંવાદકો લોકસ્સા’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

‘‘‘પિસુણં વાચં પહાય પિસુણાય વાચાય પટિવિરતો સમણો ગોતમો, ઇતો સુત્વા ન અમુત્ર અક્ખાતા ઇમેસં ભેદાય, અમુત્ર વા સુત્વા ન ઇમેસં અક્ખાતા અમૂસં ભેદાય. ઇતિ ભિન્નાનં વા સન્ધાતા, સહિતાનં વા અનુપ્પદાતા સમગ્ગારામો સમગ્ગરતો સમગ્ગનન્દી સમગ્ગકરણિં વાચં ભાસિતા’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

‘‘‘ફરુસં વાચં પહાય ફરુસાય વાચાય પટિવિરતો સમણો ગોતમો, યા સા વાચા નેલા કણ્ણસુખા પેમનીયા હદયઙ્ગમા પોરી બહુજનકન્તા બહુજનમનાપા તથારૂપિં વાચં ભાસિતા’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

‘‘‘સમ્ફપ્પલાપં પહાય સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતો સમણો ગોતમો કાલવાદી ભૂતવાદી અત્થવાદી ધમ્મવાદી વિનયવાદી, નિધાનવતિં વાચં ભાસિતા કાલેન સાપદેસં પરિયન્તવતિં અત્થસંહિત’ન્તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૧૦. ‘બીજગામભૂતગામસમારમ્ભા [સમારબ્ભા (સી. ક.)] પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે…પે….

‘‘‘એકભત્તિકો સમણો ગોતમો રત્તૂપરતો વિરતો [પટિવિરતો (કત્થચિ)] વિકાલભોજના….

નચ્ચગીતવાદિતવિસૂકદસ્સના [નચ્ચગીતવાદિતવિસુકદસ્સના (ક.)] પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

માલાગન્ધવિલેપનધારણમણ્ડનવિભૂસનટ્ઠાના પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

ઉચ્ચાસયનમહાસયના પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

જાતરૂપરજતપટિગ્ગહણા પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

આમકધઞ્ઞપટિગ્ગહણા પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

આમકમંસપટિગ્ગહણા પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

ઇત્થિકુમારિકપટિગ્ગહણા પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

દાસિદાસપટિગ્ગહણા પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

અજેળકપટિગ્ગહણા પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

કુક્કુટસૂકરપટિગ્ગહણા પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

હત્થિગવસ્સવળવપટિગ્ગહણા પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

ખેત્તવત્થુપટિગ્ગહણા પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

દૂતેય્યપહિણગમનાનુયોગા પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

કયવિક્કયા પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

તુલાકૂટકંસકૂટમાનકૂટા પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

ઉક્કોટનવઞ્ચનનિકતિસાચિયોગા [સાવિયોગા (સ્યા. કં. ક.)] પટિવિરતો સમણો ગોતમો….

છેદનવધબન્ધનવિપરામોસઆલોપસહસાકારા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

ચૂળસીલં નિટ્ઠિતં.

મજ્ઝિમસીલં

૧૧. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપં બીજગામભૂતગામસમારમ્ભં અનુયુત્તા વિહરન્તિ, સેય્યથિદં [સેય્યથીદં (સી. સ્યા.)] – મૂલબીજં ખન્ધબીજં ફળુબીજં અગ્ગબીજં બીજબીજમેવ પઞ્ચમં [પઞ્ચમં ઇતિ વા (સી. સ્યા. ક.)]; ઇતિ એવરૂપા બીજગામભૂતગામસમારમ્ભા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૧૨. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપં સન્નિધિકારપરિભોગં અનુયુત્તા વિહરન્તિ, સેય્યથિદં – અન્નસન્નિધિં પાનસન્નિધિં વત્થસન્નિધિં યાનસન્નિધિં સયનસન્નિધિં ગન્ધસન્નિધિં આમિસસન્નિધિં ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપા સન્નિધિકારપરિભોગા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૧૩. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપં વિસૂકદસ્સનં અનુયુત્તા વિહરન્તિ, સેય્યથિદં – નચ્ચં ગીતં વાદિતં પેક્ખં અક્ખાનં પાણિસ્સરં વેતાળં કુમ્ભથૂણં [કુમ્ભથૂનં (સ્યા. ક.), કુમ્ભથૂણં (સી.)] સોભનકં [સોભનઘરકં (સી.), સોભનગરકં (સ્યા. કં. પી.)] ચણ્ડાલં વંસં ધોવનં હત્થિયુદ્ધં અસ્સયુદ્ધં મહિંસયુદ્ધં [મહિસયુદ્ધં (સી. સ્યા. કં. પી.)] ઉસભયુદ્ધં અજયુદ્ધં મેણ્ડયુદ્ધં કુક્કુટયુદ્ધં વટ્ટકયુદ્ધં દણ્ડયુદ્ધં મુટ્ઠિયુદ્ધં નિબ્બુદ્ધં ઉય્યોધિકં બલગ્ગં સેનાબ્યૂહં અનીકદસ્સનં ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપા વિસૂકદસ્સના પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૧૪. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપં જૂતપ્પમાદટ્ઠાનાનુયોગં અનુયુત્તા વિહરન્તિ, સેય્યથિદં – અટ્ઠપદં દસપદં આકાસં પરિહારપથં સન્તિકં ખલિકં ઘટિકં સલાકહત્થં અક્ખં પઙ્ગચીરં વઙ્કકં મોક્ખચિકં ચિઙ્ગુલિકં [ચિઙ્ગુલકં (ક. સી.)] પત્તાળ્હકં રથકં ધનુકં અક્ખરિકં મનેસિકં યથાવજ્જં ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપા જૂતપ્પમાદટ્ઠાનાનુયોગા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૧૫. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપં ઉચ્ચાસયનમહાસયનં અનુયુત્તા વિહરન્તિ, સેય્યથિદં – આસન્દિં પલ્લઙ્કં ગોનકં ચિત્તકં પટિકં પટલિકં તૂલિકં વિકતિકં ઉદ્દલોમિં એકન્તલોમિં કટ્ટિસ્સં કોસેય્યં કુત્તકં હત્થત્થરં અસ્સત્થરં રથત્થરં [હત્થત્થરણં અસ્સત્થરણં રથત્થરણં (સી. ક. પી.)] અજિનપ્પવેણિં કદલિમિગપવરપચ્ચત્થરણં સઉત્તરચ્છદં ઉભતોલોહિતકૂપધાનં ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપા ઉચ્ચાસયનમહાસયના પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૧૬. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપં મણ્ડનવિભૂસનટ્ઠાનાનુયોગં અનુયુત્તા વિહરન્તિ, સેય્યથિદં – ઉચ્છાદનં પરિમદ્દનં ન્હાપનં સમ્બાહનં આદાસં અઞ્જનં માલાગન્ધવિલેપનં [માલાવિલેપનં (સી. સ્યા. કં. પી.)] મુખચુણ્ણં મુખલેપનં હત્થબન્ધં સિખાબન્ધં દણ્ડં નાળિકં અસિં [ખગ્ગં (સી. પી.), અસિં ખગ્ગં (સ્યા. કં.)] છત્તં ચિત્રુપાહનં ઉણ્હીસં મણિં વાલબીજનિં ઓદાતાનિ વત્થાનિ દીઘદસાનિ ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપા મણ્ડનવિભૂસનટ્ઠાનાનુયોગા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૧૭. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપં તિરચ્છાનકથં અનુયુત્તા વિહરન્તિ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં મહામત્તકથં સેનાકથં ભયકથં યુદ્ધકથં અન્નકથં પાનકથં વત્થકથં સયનકથં માલાકથં ગન્ધકથં ઞાતિકથં યાનકથં ગામકથં નિગમકથં નગરકથં જનપદકથં ઇત્થિકથં [ઇત્થિકથં પુરિસકથં (સ્યા. કં. ક.)] સૂરકથં વિસિખાકથં કુમ્ભટ્ઠાનકથં પુબ્બપેતકથં નાનત્તકથં લોકક્ખાયિકં સમુદ્દક્ખાયિકં ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપાય તિરચ્છાનકથાય પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૧૮. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપં વિગ્ગાહિકકથં અનુયુત્તા વિહરન્તિ, સેય્યથિદં – ન ત્વં ઇમં ધમ્મવિનયં આજાનાસિ, અહં ઇમં ધમ્મવિનયં આજાનામિ, કિં ત્વં ઇમં ધમ્મવિનયં આજાનિસ્સસિ, મિચ્છા પટિપન્નો ત્વમસિ, અહમસ્મિ સમ્મા પટિપન્નો, સહિતં મે, અસહિતં તે, પુરેવચનીયં પચ્છા અવચ, પચ્છાવચનીયં પુરે અવચ, અધિચિણ્ણં તે વિપરાવત્તં, આરોપિતો તે વાદો, નિગ્ગહિતો ત્વમસિ, ચર વાદપ્પમોક્ખાય, નિબ્બેઠેહિ વા સચે પહોસીતિ ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપાય વિગ્ગાહિકકથાય પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૧૯. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપં દૂતેય્યપહિણગમનાનુયોગં અનુયુત્તા વિહરન્તિ, સેય્યથિદં – રઞ્ઞં, રાજમહામત્તાનં, ખત્તિયાનં, બ્રાહ્મણાનં, ગહપતિકાનં, કુમારાનં ‘‘ઇધ ગચ્છ, અમુત્રાગચ્છ, ઇદં હર, અમુત્ર ઇદં આહરા’’તિ ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપા દૂતેય્યપહિણગમનાનુયોગા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૨૦. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે કુહકા ચ હોન્તિ, લપકા ચ નેમિત્તિકા ચ નિપ્પેસિકા ચ, લાભેન લાભં નિજિગીંસિતારો ચ [લાભેન લાભં નિજિગિં ભિતારો (સી. સ્યા.), લાભેન ચ લાભં નિજિગીસિતારો (પી.)] ઇતિ [ઇતિ વા, ઇતિ (સ્યા. કં. ક.)] એવરૂપા કુહનલપના પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

મજ્ઝિમસીલં નિટ્ઠિતં.

મહાસીલં

૨૧. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિતં કપ્પેન્તિ, સેય્યથિદં – અઙ્ગં નિમિત્તં ઉપ્પાતં સુપિનં લક્ખણં મૂસિકચ્છિન્નં અગ્ગિહોમં દબ્બિહોમં થુસહોમં કણહોમં તણ્ડુલહોમં સપ્પિહોમં તેલહોમં મુખહોમં લોહિતહોમં અઙ્ગવિજ્જા વત્થુવિજ્જા ખત્તવિજ્જા [ખેત્તવિજ્જા (બહૂસુ)] સિવવિજ્જા ભૂતવિજ્જા ભૂરિવિજ્જા અહિવિજ્જા વિસવિજ્જા વિચ્છિકવિજ્જા મૂસિકવિજ્જા સકુણવિજ્જા વાયસવિજ્જા પક્કજ્ઝાનં સરપરિત્તાણં મિગચક્કં ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૨૨. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિતં કપ્પેન્તિ, સેય્યથિદં – મણિલક્ખણં વત્થલક્ખણં દણ્ડલક્ખણં સત્થલક્ખણં અસિલક્ખણં ઉસુલક્ખણં ધનુલક્ખણં આવુધલક્ખણં ઇત્થિલક્ખણં પુરિસલક્ખણં કુમારલક્ખણં કુમારિલક્ખણં દાસલક્ખણં દાસિલક્ખણં હત્થિલક્ખણં અસ્સલક્ખણં મહિંસલક્ખણં [મહિસલક્ખણં (સી. સ્યા. કં. પી.)] ઉસભલક્ખણં ગોલક્ખણં અજલક્ખણં મેણ્ડલક્ખણં કુક્કુટલક્ખણં વટ્ટકલક્ખણં ગોધાલક્ખણં કણ્ણિકાલક્ખણં કચ્છપલક્ખણં મિગલક્ખણં ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૨૩. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિતં કપ્પેન્તિ, સેય્યથિદં – રઞ્ઞં નિય્યાનં ભવિસ્સતિ, રઞ્ઞં અનિય્યાનં ભવિસ્સતિ, અબ્ભન્તરાનં રઞ્ઞં ઉપયાનં ભવિસ્સતિ, બાહિરાનં રઞ્ઞં અપયાનં ભવિસ્સતિ, બાહિરાનં રઞ્ઞં ઉપયાનં ભવિસ્સતિ, અબ્ભન્તરાનં રઞ્ઞં અપયાનં ભવિસ્સતિ, અબ્ભન્તરાનં રઞ્ઞં જયો ભવિસ્સતિ, બાહિરાનં રઞ્ઞં પરાજયો ભવિસ્સતિ, બાહિરાનં રઞ્ઞં જયો ભવિસ્સતિ, અબ્ભન્તરાનં રઞ્ઞં પરાજયો ભવિસ્સતિ, ઇતિ ઇમસ્સ જયો ભવિસ્સતિ, ઇમસ્સ પરાજયો ભવિસ્સતિ ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૨૪. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિતં કપ્પેન્તિ, સેય્યથિદં – ચન્દગ્ગાહો ભવિસ્સતિ, સૂરિયગ્ગાહો [સુરિયગ્ગાહો (સી. સ્યા. કં. પી.)] ભવિસ્સતિ, નક્ખત્તગ્ગાહો ભવિસ્સતિ, ચન્દિમસૂરિયાનં પથગમનં ભવિસ્સતિ, ચન્દિમસૂરિયાનં ઉપ્પથગમનં ભવિસ્સતિ, નક્ખત્તાનં પથગમનં ભવિસ્સતિ, નક્ખત્તાનં ઉપ્પથગમનં ભવિસ્સતિ, ઉક્કાપાતો ભવિસ્સતિ, દિસાડાહો ભવિસ્સતિ, ભૂમિચાલો ભવિસ્સતિ, દેવદુદ્રભિ [દેવદુન્દુભિ (સ્યા. કં. પી.)] ભવિસ્સતિ, ચન્દિમસૂરિયનક્ખત્તાનં ઉગ્ગમનં ઓગમનં સંકિલેસં વોદાનં ભવિસ્સતિ, એવંવિપાકો ચન્દગ્ગાહો ભવિસ્સતિ, એવંવિપાકો સૂરિયગ્ગાહો ભવિસ્સતિ, એવંવિપાકો નક્ખત્તગ્ગાહો ભવિસ્સતિ, એવંવિપાકં ચન્દિમસૂરિયાનં પથગમનં ભવિસ્સતિ, એવંવિપાકં ચન્દિમસૂરિયાનં ઉપ્પથગમનં ભવિસ્સતિ, એવંવિપાકં નક્ખત્તાનં પથગમનં ભવિસ્સતિ, એવંવિપાકં નક્ખત્તાનં ઉપ્પથગમનં ભવિસ્સતિ, એવંવિપાકો ઉક્કાપાતો ભવિસ્સતિ, એવંવિપાકો દિસાડાહો ભવિસ્સતિ, એવંવિપાકો ભૂમિચાલો ભવિસ્સતિ, એવંવિપાકો દેવદુદ્રભિ ભવિસ્સતિ, એવંવિપાકં ચન્દિમસૂરિયનક્ખત્તાનં ઉગ્ગમનં ઓગમનં સંકિલેસં વોદાનં ભવિસ્સતિ ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૨૫. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિતં કપ્પેન્તિ, સેય્યથિદં – સુવુટ્ઠિકા ભવિસ્સતિ, દુબ્બુટ્ઠિકા ભવિસ્સતિ, સુભિક્ખં ભવિસ્સતિ, દુબ્ભિક્ખં ભવિસ્સતિ, ખેમં ભવિસ્સતિ, ભયં ભવિસ્સતિ, રોગો ભવિસ્સતિ, આરોગ્યં ભવિસ્સતિ, મુદ્દા, ગણના, સઙ્ખાનં, કાવેય્યં, લોકાયતં ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૨૬. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિતં કપ્પેન્તિ, સેય્યથિદં – આવાહનં વિવાહનં સંવરણં વિવરણં સંકિરણં વિકિરણં સુભગકરણં દુબ્ભગકરણં વિરુદ્ધગબ્ભકરણં જિવ્હાનિબન્ધનં હનુસંહનનં હત્થાભિજપ્પનં હનુજપ્પનં કણ્ણજપ્પનં આદાસપઞ્હં કુમારિકપઞ્હં દેવપઞ્હં આદિચ્ચુપટ્ઠાનં મહતુપટ્ઠાનં અબ્ભુજ્જલનં સિરિવ્હાયનં ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

૨૭. ‘‘‘યથા વા પનેકે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સદ્ધાદેય્યાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જિત્વા તે એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિતં કપ્પેન્તિ, સેય્યથિદં – સન્તિકમ્મં પણિધિકમ્મં ભૂતકમ્મં ભૂરિકમ્મં વસ્સકમ્મં વોસ્સકમ્મં વત્થુકમ્મં વત્થુપરિકમ્મં આચમનં ન્હાપનં જુહનં વમનં વિરેચનં ઉદ્ધંવિરેચનં અધોવિરેચનં સીસવિરેચનં કણ્ણતેલં નેત્તતપ્પનં નત્થુકમ્મં અઞ્જનં પચ્ચઞ્જનં સાલાકિયં સલ્લકત્તિયં દારકતિકિચ્છા મૂલભેસજ્જાનં અનુપ્પદાનં ઓસધીનં પટિમોક્ખો ઇતિ વા ઇતિ એવરૂપાય તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવા પટિવિરતો સમણો ગોતમો’તિ – ઇતિ વા હિ, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

‘‘ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અપ્પમત્તકં ઓરમત્તકં સીલમત્તકં, યેન પુથુજ્જનો તથાગતસ્સ વણ્ણં વદમાનો વદેય્ય.

મહાસીલં નિટ્ઠિતં.

પુબ્બન્તકપ્પિકા

૨૮. ‘‘અત્થિ, ભિક્ખવે, અઞ્ઞેવ ધમ્મા ગમ્ભીરા દુદ્દસા દુરનુબોધા સન્તા પણીતા અતક્કાવચરા નિપુણા પણ્ડિતવેદનીયા, યે તથાગતો સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ, યેહિ તથાગતસ્સ યથાભુચ્ચં વણ્ણં સમ્મા વદમાના વદેય્યું. કતમે ચ તે, ભિક્ખવે, ધમ્મા ગમ્ભીરા દુદ્દસા દુરનુબોધા સન્તા પણીતા અતક્કાવચરા નિપુણા પણ્ડિતવેદનીયા, યે તથાગતો સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ, યેહિ તથાગતસ્સ યથાભુચ્ચં વણ્ણં સમ્મા વદમાના વદેય્યું?

૨૯. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા પુબ્બન્તકપ્પિકા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠિનો, પુબ્બન્તં આરબ્ભ અનેકવિહિતાનિ અધિમુત્તિપદાનિ [અધિવુત્તિપદાનિ (સી. પી.)] અભિવદન્તિ અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ. તે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ પુબ્બન્તકપ્પિકા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠિનો પુબ્બન્તં આરબ્ભ અનેકવિહિતાનિ અધિમુત્તિપદાનિ અભિવદન્તિ અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ?

સસ્સતવાદો

૩૦. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા સસ્સતવાદા, સસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ ચતૂહિ વત્થૂહિ. તે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ સસ્સતવાદા સસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ ચતૂહિ વત્થૂહિ?

૩૧. ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસતિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે ( ) [(પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપત્તિલેસે) (સ્યા. ક.)] અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ. સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ અનેકાનિપિ જાતિસતાનિ અનેકાનિપિ જાતિસહસ્સાનિ અનેકાનિપિ જાતિસતસહસ્સાનિ – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ.

‘‘સો એવમાહ – ‘સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ વઞ્ઝો કૂટટ્ઠો એસિકટ્ઠાયિટ્ઠિતો; તે ચ સત્તા સન્ધાવન્તિ સંસરન્તિ ચવન્તિ ઉપપજ્જન્તિ, અત્થિત્વેવ સસ્સતિસમં. તં કિસ્સ હેતુ? અહઞ્હિ આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસામિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ અનેકાનિપિ જાતિસતાનિ અનેકાનિપિ જાતિસહસ્સાનિ અનેકાનિપિ જાતિસતસહસ્સાનિ – અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નોતિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ. ઇમિનામહં એતં જાનામિ ‘‘યથા સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ વઞ્ઝો કૂટટ્ઠો એસિકટ્ઠાયિટ્ઠિતો; તે ચ સત્તા સન્ધાવન્તિ સંસરન્તિ ચવન્તિ ઉપપજ્જન્તિ, અત્થિત્વેવ સસ્સતિસમ’’ન્તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, પઠમં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા સસ્સતવાદા સસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ.

૩૨. ‘‘દુતિયે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ સસ્સતવાદા સસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસતિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ. સેય્યથિદં – એકમ્પિ સંવટ્ટવિવટ્ટં દ્વેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ તીણિપિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ ચત્તારિપિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ પઞ્ચપિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ દસપિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ.

‘‘સો એવમાહ – ‘સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ વઞ્ઝો કૂટટ્ઠો એસિકટ્ઠાયિટ્ઠિતો; તે ચ સત્તા સન્ધાવન્તિ સંસરન્તિ ચવન્તિ ઉપપજ્જન્તિ, અત્થિત્વેવ સસ્સતિસમં. તં કિસ્સ હેતુ? અહઞ્હિ આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસામિ યથાસમાહિતે ચિત્તે અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ. સેય્યથિદં – એકમ્પિ સંવટ્ટવિવટ્ટં દ્વેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ તીણિપિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ ચત્તારિપિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ પઞ્ચપિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ દસપિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ. અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નોતિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ. ઇમિનામહં એતં જાનામિ ‘‘યથા સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ વઞ્ઝો કૂટટ્ઠો એસિકટ્ઠાયિટ્ઠિતો, તે ચ સત્તા સન્ધાવન્તિ સંસરન્તિ ચવન્તિ ઉપપજ્જન્તિ, અત્થિત્વેવ સસ્સતિસમ’’ન્તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, દુતિયં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા સસ્સતવાદા સસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ.

૩૩. ‘‘તતિયે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ સસ્સતવાદા સસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસતિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ. સેય્યથિદં – દસપિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ વીસમ્પિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ તિંસમ્પિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ ચત્તાલીસમ્પિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ.

‘‘સો એવમાહ – ‘સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ વઞ્ઝો કૂટટ્ઠો એસિકટ્ઠાયિટ્ઠિતો; તે ચ સત્તા સન્ધાવન્તિ સંસરન્તિ ચવન્તિ ઉપપજ્જન્તિ, અત્થિત્વેવ સસ્સતિસમં. તં કિસ્સ હેતુ? અહઞ્હિ આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસામિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ. સેય્યથિદં – દસપિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ વીસમ્પિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ તિંસમ્પિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ ચત્તાલીસમ્પિ સંવટ્ટવિવટ્ટાનિ – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો, સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નોતિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ. ઇમિનામહં એતં જાનામિ ‘‘યથા સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ વઞ્ઝો કૂટટ્ઠો એસિકટ્ઠાયિટ્ઠિતો, તે ચ સત્તા સન્ધાવન્તિ સંસરન્તિ ચવન્તિ ઉપપજ્જન્તિ, અત્થિત્વેવ સસ્સતિસમ’’ન્તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, તતિયં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા સસ્સતવાદા સસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ.

૩૪. ‘‘ચતુત્થે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ સસ્સતવાદા સસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા તક્કી હોતિ વીમંસી, સો તક્કપરિયાહતં વીમંસાનુચરિતં સયં પટિભાનં એવમાહ – ‘સસ્સતો અત્તા ચ લોકો ચ વઞ્ઝો કૂટટ્ઠો એસિકટ્ઠાયિટ્ઠિતો; તે ચ સત્તા સન્ધાવન્તિ સંસરન્તિ ચવન્તિ ઉપપજ્જન્તિ, અત્થિત્વેવ સસ્સતિસમ’ન્તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, ચતુત્થં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા સસ્સતવાદા સસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ.

૩૫. ‘‘ઇમેહિ ખો તે, ભિક્ખવે, સમણબ્રાહ્મણા સસ્સતવાદા સસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ ચતૂહિ વત્થૂહિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા સસ્સતવાદા સસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ, સબ્બે તે ઇમેહેવ ચતૂહિ વત્થૂહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેન; નત્થિ ઇતો બહિદ્ધા.

૩૬. ‘‘તયિદં, ભિક્ખવે, તથાગતો પજાનાતિ – ‘ઇમે દિટ્ઠિટ્ઠાના એવંગહિતા એવંપરામટ્ઠા એવંગતિકા ભવન્તિ એવંઅભિસમ્પરાયા’તિ, તઞ્ચ તથાગતો પજાનાતિ, તતો ચ ઉત્તરિતરં પજાનાતિ; તઞ્ચ પજાનનં [પજાનં (?) દી. નિ. ૩.૩૬ પાળિઅટ્ઠકથા પસ્સિતબ્બં] ન પરામસતિ, અપરામસતો ચસ્સ પચ્ચત્તઞ્ઞેવ નિબ્બુતિ વિદિતા. વેદનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા અનુપાદાવિમુત્તો, ભિક્ખવે, તથાગતો.

૩૭. ‘‘ઇમે ખો તે, ભિક્ખવે, ધમ્મા ગમ્ભીરા દુદ્દસા દુરનુબોધા સન્તા પણીતા અતક્કાવચરા નિપુણા પણ્ડિતવેદનીયા, યે તથાગતો સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ, યેહિ તથાગતસ્સ યથાભુચ્ચં વણ્ણં સમ્મા વદમાના વદેય્યું.

પઠમભાણવારો.

એકચ્ચસસ્સતવાદો

૩૮. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા એકચ્ચસસ્સતિકા એકચ્ચઅસસ્સતિકા એકચ્ચં સસ્સતં એકચ્ચં અસસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ ચતૂહિ વત્થૂહિ. તે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ એકચ્ચસસ્સતિકા એકચ્ચઅસસ્સતિકા એકચ્ચં સસ્સતં એકચ્ચં અસસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ ચતૂહિ વત્થૂહિ?

૩૯. ‘‘હોતિ ખો સો, ભિક્ખવે, સમયો, યં કદાચિ કરહચિ દીઘસ્સ અદ્ધુનો અચ્ચયેન અયં લોકો સંવટ્ટતિ. સંવટ્ટમાને લોકે યેભુય્યેન સત્તા આભસ્સરસંવત્તનિકા હોન્તિ. તે તત્થ હોન્તિ મનોમયા પીતિભક્ખા સયંપભા અન્તલિક્ખચરા સુભટ્ઠાયિનો, ચિરં દીઘમદ્ધાનં તિટ્ઠન્તિ.

૪૦. ‘‘હોતિ ખો સો, ભિક્ખવે, સમયો, યં કદાચિ કરહચિ દીઘસ્સ અદ્ધુનો અચ્ચયેન અયં લોકો વિવટ્ટતિ. વિવટ્ટમાને લોકે સુઞ્ઞં બ્રહ્મવિમાનં પાતુભવતિ. અથ ખો અઞ્ઞતરો સત્તો આયુક્ખયા વા પુઞ્ઞક્ખયા વા આભસ્સરકાયા ચવિત્વા સુઞ્ઞં બ્રહ્મવિમાનં ઉપપજ્જતિ. સો તત્થ હોતિ મનોમયો પીતિભક્ખો સયંપભો અન્તલિક્ખચરો સુભટ્ઠાયી, ચિરં દીઘમદ્ધાનં તિટ્ઠતિ.

૪૧. ‘‘તસ્સ તત્થ એકકસ્સ દીઘરત્તં નિવુસિતત્તા અનભિરતિ પરિતસ્સના ઉપપજ્જતિ – ‘અહો વત અઞ્ઞેપિ સત્તા ઇત્થત્તં આગચ્છેય્યુ’ન્તિ. અથ અઞ્ઞેપિ સત્તા આયુક્ખયા વા પુઞ્ઞક્ખયા વા આભસ્સરકાયા ચવિત્વા બ્રહ્મવિમાનં ઉપપજ્જન્તિ તસ્સ સત્તસ્સ સહબ્યતં. તેપિ તત્થ હોન્તિ મનોમયા પીતિભક્ખા સયંપભા અન્તલિક્ખચરા સુભટ્ઠાયિનો, ચિરં દીઘમદ્ધાનં તિટ્ઠન્તિ.

૪૨. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યો સો સત્તો પઠમં ઉપપન્નો તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહમસ્મિ બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મા અભિભૂ અનભિભૂતો અઞ્ઞદત્થુદસો વસવત્તી ઇસ્સરો કત્તા નિમ્માતા સેટ્ઠો સજિતા [સજ્જિતા (સ્યા. કં.)] વસી પિતા ભૂતભબ્યાનં. મયા ઇમે સત્તા નિમ્મિતા. તં કિસ્સ હેતુ? મમઞ્હિ પુબ્બે એતદહોસિ – ‘‘અહો વત અઞ્ઞેપિ સત્તા ઇત્થત્તં આગચ્છેય્યુ’’ન્તિ. ઇતિ મમ ચ મનોપણિધિ, ઇમે ચ સત્તા ઇત્થત્તં આગતા’તિ.

‘‘યેપિ તે સત્તા પચ્છા ઉપપન્ના, તેસમ્પિ એવં હોતિ – ‘અયં ખો ભવં બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મા અભિભૂ અનભિભૂતો અઞ્ઞદત્થુદસો વસવત્તી ઇસ્સરો કત્તા નિમ્માતા સેટ્ઠો સજિતા વસી પિતા ભૂતભબ્યાનં. ઇમિના મયં ભોતા બ્રહ્મુના નિમ્મિતા. તં કિસ્સ હેતુ? ઇમઞ્હિ મયં અદ્દસામ ઇધ પઠમં ઉપપન્નં, મયં પનમ્હ પચ્છા ઉપપન્ના’તિ.

૪૩. ‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યો સો સત્તો પઠમં ઉપપન્નો, સો દીઘાયુકતરો ચ હોતિ વણ્ણવન્તતરો ચ મહેસક્ખતરો ચ. યે પન તે સત્તા પચ્છા ઉપપન્ના, તે અપ્પાયુકતરા ચ હોન્તિ દુબ્બણ્ણતરા ચ અપ્પેસક્ખતરા ચ.

૪૪. ‘‘ઠાનં ખો પનેતં, ભિક્ખવે, વિજ્જતિ, યં અઞ્ઞતરો સત્તો તમ્હા કાયા ચવિત્વા ઇત્થત્તં આગચ્છતિ. ઇત્થત્તં આગતો સમાનો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ. અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો સમાનો આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસતિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે તં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, તતો પરં નાનુસ્સરતિ.

‘‘સો એવમાહ – ‘યો ખો સો ભવં બ્રહ્મા મહાબ્રહ્મા અભિભૂ અનભિભૂતો અઞ્ઞદત્થુદસો વસવત્તી ઇસ્સરો કત્તા નિમ્માતા સેટ્ઠો સજિતા વસી પિતા ભૂતભબ્યાનં, યેન મયં ભોતા બ્રહ્મુના નિમ્મિતા, સો નિચ્ચો ધુવો સસ્સતો અવિપરિણામધમ્મો સસ્સતિસમં તથેવ ઠસ્સતિ. યે પન મયં અહુમ્હા તેન ભોતા બ્રહ્મુના નિમ્મિતા, તે મયં અનિચ્ચા અદ્ધુવા અપ્પાયુકા ચવનધમ્મા ઇત્થત્તં આગતા’તિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, પઠમં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા એકચ્ચસસ્સતિકા એકચ્ચઅસસ્સતિકા એકચ્ચં સસ્સતં એકચ્ચં અસસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ.

૪૫. ‘‘દુતિયે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ એકચ્ચસસ્સતિકા એકચ્ચઅસસ્સતિકા એકચ્ચં સસ્સતં એકચ્ચં અસસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ? સન્તિ, ભિક્ખવે, ખિડ્ડાપદોસિકા નામ દેવા, તે અતિવેલં હસ્સખિડ્ડારતિધમ્મસમાપન્ના [હસખિડ્ડારતિધમ્મસમાપન્ના (ક.)] વિહરન્તિ. તેસં અતિવેલં હસ્સખિડ્ડારતિધમ્મસમાપન્નાનં વિહરતં સતિ સમ્મુસ્સતિ [પમુસ્સતિ (સી. સ્યા.)]. સતિયા સમ્મોસા તે દેવા તમ્હા કાયા ચવન્તિ.

૪૬. ‘‘ઠાનં ખો પનેતં, ભિક્ખવે, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞતરો સત્તો તમ્હા કાયા ચવિત્વા ઇત્થત્તં આગચ્છતિ. ઇત્થત્તં આગતો સમાનો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ. અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો સમાનો આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસતિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે તં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, તતો પરં નાનુસ્સરતિ.

‘‘સો એવમાહ – ‘યે ખો તે ભોન્તો દેવા ન ખિડ્ડાપદોસિકા, તે ન અતિવેલં હસ્સખિડ્ડારતિધમ્મસમાપન્ના વિહરન્તિ. તેસં ન અતિવેલં હસ્સખિડ્ડારતિધમ્મસમાપન્નાનં વિહરતં સતિ ન સમ્મુસ્સતિ. સતિયા અસમ્મોસા તે દેવા તમ્હા કાયા ન ચવન્તિ; નિચ્ચા ધુવા સસ્સતા અવિપરિણામધમ્મા સસ્સતિસમં તથેવ ઠસ્સન્તિ. યે પન મયં અહુમ્હા ખિડ્ડાપદોસિકા, તે મયં અતિવેલં હસ્સખિડ્ડારતિધમ્મસમાપન્ના વિહરિમ્હા. તેસં નો અતિવેલં હસ્સખિડ્ડારતિધમ્મસમાપન્નાનં વિહરતં સતિ સમ્મુસ્સતિ. સતિયા સમ્મોસા એવં મયં તમ્હા કાયા ચુતા અનિચ્ચા અદ્ધુવા અપ્પાયુકા ચવનધમ્મા ઇત્થત્તં આગતા’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, દુતિયં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા એકચ્ચસસ્સતિકા એકચ્ચઅસસ્સતિકા એકચ્ચં સસ્સતં એકચ્ચં અસસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ.

૪૭. ‘‘તતિયે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ એકચ્ચસસ્સતિકા એકચ્ચઅસસ્સતિકા એકચ્ચં સસ્સતં એકચ્ચં અસસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ? સન્તિ, ભિક્ખવે, મનોપદોસિકા નામ દેવા, તે અતિવેલં અઞ્ઞમઞ્ઞં ઉપનિજ્ઝાયન્તિ. તે અતિવેલં અઞ્ઞમઞ્ઞં ઉપનિજ્ઝાયન્તા અઞ્ઞમઞ્ઞમ્હિ ચિત્તાનિ પદૂસેન્તિ. તે અઞ્ઞમઞ્ઞં પદુટ્ઠચિત્તા કિલન્તકાયા કિલન્તચિત્તા. તે દેવા તમ્હા કાયા ચવન્તિ.

૪૮. ‘‘ઠાનં ખો પનેતં, ભિક્ખવે, વિજ્જતિ યં અઞ્ઞતરો સત્તો તમ્હા કાયા ચવિત્વા ઇત્થત્તં આગચ્છતિ. ઇત્થત્તં આગતો સમાનો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ. અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો સમાનો આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસતિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે તં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, તતો પરં નાનુસ્સરતિ.

‘‘સો એવમાહ – ‘યે ખો તે ભોન્તો દેવા ન મનોપદોસિકા, તે નાતિવેલં અઞ્ઞમઞ્ઞં ઉપનિજ્ઝાયન્તિ. તે નાતિવેલં અઞ્ઞમઞ્ઞં ઉપનિજ્ઝાયન્તા અઞ્ઞમઞ્ઞમ્હિ ચિત્તાનિ નપ્પદૂસેન્તિ. તે અઞ્ઞમઞ્ઞં અપ્પદુટ્ઠચિત્તા અકિલન્તકાયા અકિલન્તચિત્તા. તે દેવા તમ્હા કાયા ન ચવન્તિ, નિચ્ચા ધુવા સસ્સતા અવિપરિણામધમ્મા સસ્સતિસમં તથેવ ઠસ્સન્તિ. યે પન મયં અહુમ્હા મનોપદોસિકા, તે મયં અતિવેલં અઞ્ઞમઞ્ઞં ઉપનિજ્ઝાયિમ્હા. તે મયં અતિવેલં અઞ્ઞમઞ્ઞં ઉપનિજ્ઝાયન્તા અઞ્ઞમઞ્ઞમ્હિ ચિત્તાનિ પદૂસિમ્હા, તે મયં અઞ્ઞમઞ્ઞં પદુટ્ઠચિત્તા કિલન્તકાયા કિલન્તચિત્તા. એવં મયં તમ્હા કાયા ચુતા અનિચ્ચા અદ્ધુવા અપ્પાયુકા ચવનધમ્મા ઇત્થત્તં આગતા’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, તતિયં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા એકચ્ચસસ્સતિકા એકચ્ચઅસસ્સતિકા એકચ્ચં સસ્સતં એકચ્ચં અસસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ.

૪૯. ‘‘ચતુત્થે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ એકચ્ચસસ્સતિકા એકચ્ચઅસસ્સતિકા એકચ્ચં સસ્સતં એકચ્ચં અસસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા તક્કી હોતિ વીમંસી. સો તક્કપરિયાહતં વીમંસાનુચરિતં સયંપટિભાનં એવમાહ – ‘યં ખો ઇદં વુચ્ચતિ ચક્ખું ઇતિપિ સોતં ઇતિપિ ઘાનં ઇતિપિ જિવ્હા ઇતિપિ કાયો ઇતિપિ, અયં અત્તા અનિચ્ચો અદ્ધુવો અસસ્સતો વિપરિણામધમ્મો. યઞ્ચ ખો ઇદં વુચ્ચતિ ચિત્તન્તિ વા મનોતિ વા વિઞ્ઞાણન્તિ વા અયં અત્તા નિચ્ચો ધુવો સસ્સતો અવિપરિણામધમ્મો સસ્સતિસમં તથેવ ઠસ્સતી’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, ચતુત્થં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા એકચ્ચસસ્સતિકા એકચ્ચઅસસ્સતિકા એકચ્ચં સસ્સતં એકચ્ચં અસસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ.

૫૦. ‘‘ઇમેહિ ખો તે, ભિક્ખવે, સમણબ્રાહ્મણા એકચ્ચસસ્સતિકા એકચ્ચઅસસ્સતિકા એકચ્ચં સસ્સતં એકચ્ચં અસસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ ચતૂહિ વત્થૂહિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા એકચ્ચસસ્સતિકા એકચ્ચઅસસ્સતિકા એકચ્ચં સસ્સતં એકચ્ચં અસસ્સતં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ, સબ્બે તે ઇમેહેવ ચતૂહિ વત્થૂહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેન; નત્થિ ઇતો બહિદ્ધા.

૫૧. ‘‘તયિદં, ભિક્ખવે, તથાગતો પજાનાતિ – ‘ઇમે દિટ્ઠિટ્ઠાના એવંગહિતા એવંપરામટ્ઠા એવંગતિકા ભવન્તિ એવંઅભિસમ્પરાયા’તિ. તઞ્ચ તથાગતો પજાનાતિ, તતો ચ ઉત્તરિતરં પજાનાતિ, તઞ્ચ પજાનનં ન પરામસતિ, અપરામસતો ચસ્સ પચ્ચત્તઞ્ઞેવ નિબ્બુતિ વિદિતા. વેદનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા અનુપાદાવિમુત્તો, ભિક્ખવે, તથાગતો.

૫૨. ‘‘ઇમે ખો તે, ભિક્ખવે, ધમ્મા ગમ્ભીરા દુદ્દસા દુરનુબોધા સન્તા પણીતા અતક્કાવચરા નિપુણા પણ્ડિતવેદનીયા, યે તથાગતો સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ, યેહિ તથાગતસ્સ યથાભુચ્ચં વણ્ણં સમ્મા વદમાના વદેય્યું.

અન્તાનન્તવાદો

૫૩. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા અન્તાનન્તિકા અન્તાનન્તં લોકસ્સ પઞ્ઞપેન્તિ ચતૂહિ વત્થૂહિ. તે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ અન્તાનન્તિકા અન્તાનન્તં લોકસ્સ પઞ્ઞપેન્તિ ચતૂહિ વત્થૂહિ?

૫૪. ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસતિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે અન્તસઞ્ઞી લોકસ્મિં વિહરતિ.

‘‘સો એવમાહ – ‘અન્તવા અયં લોકો પરિવટુમો. તં કિસ્સ હેતુ? અહઞ્હિ આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસામિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે અન્તસઞ્ઞી લોકસ્મિં વિહરામિ. ઇમિનામહં એતં જાનામિ – યથા અન્તવા અયં લોકો પરિવટુમો’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, પઠમં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા અન્તાનન્તિકા અન્તાનન્તં લોકસ્સ પઞ્ઞપેન્તિ.

૫૫. ‘‘દુતિયે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ અન્તાનન્તિકા અન્તાનન્તં લોકસ્સ પઞ્ઞપેન્તિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસતિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે અનન્તસઞ્ઞી લોકસ્મિં વિહરતિ.

‘‘સો એવમાહ – ‘અનન્તો અયં લોકો અપરિયન્તો. યે તે સમણબ્રાહ્મણા એવમાહંસુ – ‘‘અન્તવા અયં લોકો પરિવટુમો’’તિ, તેસં મુસા. અનન્તો અયં લોકો અપરિયન્તો. તં કિસ્સ હેતુ? અહઞ્હિ આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસામિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે અનન્તસઞ્ઞી લોકસ્મિં વિહરામિ. ઇમિનામહં એતં જાનામિ – યથા અનન્તો અયં લોકો અપરિયન્તો’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, દુતિયં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા અન્તાનન્તિકા અન્તાનન્તં લોકસ્સ પઞ્ઞપેન્તિ.

૫૬. ‘‘તતિયે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ અન્તાનન્તિકા અન્તાનન્તં લોકસ્સ પઞ્ઞપેન્તિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસતિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે ઉદ્ધમધો અન્તસઞ્ઞી લોકસ્મિં વિહરતિ, તિરિયં અનન્તસઞ્ઞી.

‘‘સો એવમાહ – ‘અન્તવા ચ અયં લોકો અનન્તો ચ. યે તે સમણબ્રાહ્મણા એવમાહંસુ – ‘‘અન્તવા અયં લોકો પરિવટુમો’’તિ, તેસં મુસા. યેપિ તે સમણબ્રાહ્મણા એવમાહંસુ – ‘‘અનન્તો અયં લોકો અપરિયન્તો’’તિ, તેસમ્પિ મુસા. અન્તવા ચ અયં લોકો અનન્તો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? અહઞ્હિ આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસામિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે ઉદ્ધમધો અન્તસઞ્ઞી લોકસ્મિં વિહરામિ, તિરિયં અનન્તસઞ્ઞી. ઇમિનામહં એતં જાનામિ – યથા અન્તવા ચ અયં લોકો અનન્તો ચા’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, તતિયં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા અન્તાનન્તિકા અન્તાનન્તં લોકસ્સ પઞ્ઞપેન્તિ.

૫૭. ‘‘ચતુત્થે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ અન્તાનન્તિકા અન્તાનન્તં લોકસ્સ પઞ્ઞપેન્તિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા તક્કી હોતિ વીમંસી. સો તક્કપરિયાહતં વીમંસાનુચરિતં સયંપટિભાનં એવમાહ – ‘નેવાયં લોકો અન્તવા, ન પનાનન્તો. યે તે સમણબ્રાહ્મણા એવમાહંસુ – ‘‘અન્તવા અયં લોકો પરિવટુમો’’તિ, તેસં મુસા. યેપિ તે સમણબ્રાહ્મણા એવમાહંસુ – ‘‘અનન્તો અયં લોકો અપરિયન્તો’’તિ, તેસમ્પિ મુસા. યેપિ તે સમણબ્રાહ્મણા એવમાહંસુ – ‘‘અન્તવા ચ અયં લોકો અનન્તો ચા’’તિ, તેસમ્પિ મુસા. નેવાયં લોકો અન્તવા, ન પનાનન્તો’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, ચતુત્થં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા અન્તાનન્તિકા અન્તાનન્તં લોકસ્સ પઞ્ઞપેન્તિ.

૫૮. ‘‘ઇમેહિ ખો તે, ભિક્ખવે, સમણબ્રાહ્મણા અન્તાનન્તિકા અન્તાનન્તં લોકસ્સ પઞ્ઞપેન્તિ ચતૂહિ વત્થૂહિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અન્તાનન્તિકા અન્તાનન્તં લોકસ્સ પઞ્ઞપેન્તિ, સબ્બે તે ઇમેહેવ ચતૂહિ વત્થૂહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેન; નત્થિ ઇતો બહિદ્ધા.

૫૯. ‘‘તયિદં, ભિક્ખવે, તથાગતો પજાનાતિ – ‘ઇમે દિટ્ઠિટ્ઠાના એવંગહિતા એવંપરામટ્ઠા એવંગતિકા ભવન્તિ એવંઅભિસમ્પરાયા’તિ. તઞ્ચ તથાગતો પજાનાતિ, તતો ચ ઉત્તરિતરં પજાનાતિ, તઞ્ચ પજાનનં ન પરામસતિ, અપરામસતો ચસ્સ પચ્ચત્તઞ્ઞેવ નિબ્બુતિ વિદિતા. વેદનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા અનુપાદાવિમુત્તો, ભિક્ખવે, તથાગતો.

૬૦. ‘‘ઇમે ખો તે, ભિક્ખવે, ધમ્મા ગમ્ભીરા દુદ્દસા દુરનુબોધા સન્તા પણીતા અતક્કાવચરા નિપુણા પણ્ડિતવેદનીયા, યે તથાગતો સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ, યેહિ તથાગતસ્સ યથાભુચ્ચં વણ્ણં સમ્મા વદમાના વદેય્યું.

અમરાવિક્ખેપવાદો

૬૧. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા અમરાવિક્ખેપિકા, તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠા સમાના વાચાવિક્ખેપં આપજ્જન્તિ અમરાવિક્ખેપં ચતૂહિ વત્થૂહિ. તે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ અમરાવિક્ખેપિકા તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠા સમાના વાચાવિક્ખેપં આપજ્જન્તિ અમરાવિક્ખેપં ચતૂહિ વત્થૂહિ?

૬૨. ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા ‘ઇદં કુસલ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, ‘ઇદં અકુસલ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો ‘‘ઇદં કુસલ’’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનામિ, ‘‘ઇદં અકુસલ’’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનામિ. અહઞ્ચે ખો પન ‘‘ઇદં કુસલ’’ન્તિ યથાભૂતં અપ્પજાનન્તો, ‘‘ઇદં અકુસલ’’ન્તિ યથાભૂતં અપ્પજાનન્તો, ‘ઇદં કુસલ’ન્તિ વા બ્યાકરેય્યં, ‘ઇદં અકુસલ’ન્તિ વા બ્યાકરેય્યં, તં મમસ્સ મુસા. યં મમસ્સ મુસા, સો મમસ્સ વિઘાતો. યો મમસ્સ વિઘાતો સો મમસ્સ અન્તરાયો’તિ. ઇતિ સો મુસાવાદભયા મુસાવાદપરિજેગુચ્છા નેવિદં કુસલન્તિ બ્યાકરોતિ, ન પનિદં અકુસલન્તિ બ્યાકરોતિ, તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠો સમાનો વાચાવિક્ખેપં આપજ્જતિ અમરાવિક્ખેપં – ‘એવન્તિપિ મે નો; તથાતિપિ મે નો; અઞ્ઞથાતિપિ મે નો; નોતિપિ મે નો; નો નોતિપિ મે નો’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, પઠમં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા અમરાવિક્ખેપિકા તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠા સમાના વાચાવિક્ખેપં આપજ્જન્તિ અમરાવિક્ખેપં.

૬૩. ‘‘દુતિયે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ અમરાવિક્ખેપિકા તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠા સમાના વાચાવિક્ખેપં આપજ્જન્તિ અમરાવિક્ખેપં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા ‘ઇદં કુસલ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, ‘ઇદં અકુસલ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો ‘‘ઇદં કુસલ’’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનામિ, ‘‘ઇદં અકુસલ’’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનામિ. અહઞ્ચે ખો પન ‘‘ઇદં કુસલ’’ન્તિ યથાભૂતં અપ્પજાનન્તો, ‘‘ઇદં અકુસલ’’ન્તિ યથાભૂતં અપ્પજાનન્તો, ‘‘ઇદં કુસલ’’ન્તિ વા બ્યાકરેય્યં, ‘‘ઇદં અકુસલ’ન્તિ વા બ્યાકરેય્યં, તત્થ મે અસ્સ છન્દો વા રાગો વા દોસો વા પટિઘો વા. યત્થ [યો (?)] મે અસ્સ છન્દો વા રાગો વા દોસો વા પટિઘો વા, તં મમસ્સ ઉપાદાનં. યં મમસ્સ ઉપાદાનં, સો મમસ્સ વિઘાતો. યો મમસ્સ વિઘાતો, સો મમસ્સ અન્તરાયો’તિ. ઇતિ સો ઉપાદાનભયા ઉપાદાનપરિજેગુચ્છા નેવિદં કુસલન્તિ બ્યાકરોતિ, ન પનિદં અકુસલન્તિ બ્યાકરોતિ, તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠો સમાનો વાચાવિક્ખેપં આપજ્જતિ અમરાવિક્ખેપં – ‘એવન્તિપિ મે નો; તથાતિપિ મે નો; અઞ્ઞથાતિપિ મે નો; નોતિપિ મે નો; નો નોતિપિ મે નો’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, દુતિયં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા અમરાવિક્ખેપિકા તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠા સમાના વાચાવિક્ખેપં આપજ્જન્તિ અમરાવિક્ખેપં.

૬૪. ‘‘તતિયે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ અમરાવિક્ખેપિકા તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠા સમાના વાચાવિક્ખેપં આપજ્જન્તિ અમરાવિક્ખેપં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા ‘ઇદં કુસલ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, ‘ઇદં અકુસલ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો ‘‘ઇદં કુસલ’’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનામિ, ‘‘ઇદં અકુસલ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનામિ. અહઞ્ચે ખો પન ‘‘ઇદં કુસલ’’ન્તિ યથાભૂતં અપ્પજાનન્તો ‘‘ઇદં અકુસલ’’ન્તિ યથાભૂતં અપ્પજાનન્તો ‘‘ઇદં કુસલ’’ન્તિ વા બ્યાકરેય્યં, ‘‘ઇદં અકુસલ’’ન્તિ વા બ્યાકરેય્યં. સન્તિ હિ ખો સમણબ્રાહ્મણા પણ્ડિતા નિપુણા કતપરપ્પવાદા વાલવેધિરૂપા, તે ભિન્દન્તા [વોભિન્દન્તા (સી. પી.)] મઞ્ઞે ચરન્તિ પઞ્ઞાગતેન દિટ્ઠિગતાનિ, તે મં તત્થ સમનુયુઞ્જેય્યું સમનુગાહેય્યું સમનુભાસેય્યું. યે મં તત્થ સમનુયુઞ્જેય્યું સમનુગાહેય્યું સમનુભાસેય્યું, તેસાહં ન સમ્પાયેય્યં. યેસાહં ન સમ્પાયેય્યં, સો મમસ્સ વિઘાતો. યો મમસ્સ વિઘાતો, સો મમસ્સ અન્તરાયો’તિ. ઇતિ સો અનુયોગભયા અનુયોગપરિજેગુચ્છા નેવિદં કુસલન્તિ બ્યાકરોતિ, ન પનિદં અકુસલન્તિ બ્યાકરોતિ, તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠો સમાનો વાચાવિક્ખેપં આપજ્જતિ અમરાવિક્ખેપં – ‘એવન્તિપિ મે નો; તથાતિપિ મે નો; અઞ્ઞથાતિપિ મે નો; નોતિપિ મે નો; નો નોતિપિ મે નો’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, તતિયં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા અમરાવિક્ખેપિકા તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠા સમાના વાચાવિક્ખેપં આપજ્જન્તિ અમરાવિક્ખેપં.

૬૫. ‘‘ચતુત્થે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ અમરાવિક્ખેપિકા તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠા સમાના વાચાવિક્ખેપં આપજ્જન્તિ અમરાવિક્ખેપં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા મન્દો હોતિ મોમૂહો. સો મન્દત્તા મોમૂહત્તા તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠો સમાનો વાચાવિક્ખેપં આપજ્જતિ અમરાવિક્ખેપં – ‘અત્થિ પરો લોકો’તિ ઇતિ ચે મં પુચ્છસિ, ‘અત્થિ પરો લોકો’તિ ઇતિ ચે મે અસ્સ, ‘અત્થિ પરો લોકો’તિ ઇતિ તે નં બ્યાકરેય્યં, ‘એવન્તિપિ મે નો, તથાતિપિ મે નો, અઞ્ઞથાતિપિ મે નો, નોતિપિ મે નો, નો નોતિપિ મે નો’તિ. ‘નત્થિ પરો લોકો…પે… ‘અત્થિ ચ નત્થિ ચ પરો લોકો…પે… ‘નેવત્થિ ન નત્થિ પરો લોકો…પે… ‘અત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા …પે… ‘નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા…પે… ‘અત્થિ ચ નત્થિ ચ સત્તા ઓપપાતિકા…પે… ‘નેવત્થિ ન નત્થિ સત્તા ઓપપાતિકા…પે… ‘અત્થિ સુકતદુક્કટાનં [સુકટદુક્કટાનં (સી. સ્યા. કં.)] કમ્માનં ફલં વિપાકો…પે… ‘નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો…પે… ‘અત્થિ ચ નત્થિ ચ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો…પે… ‘નેવત્થિ ન નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો…પે… ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા…પે… ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા…પે… ‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ [ન હોતિ ચ (સી. ક.)] તથાગતો પરં મરણા…પે… ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણાતિ ઇતિ ચે મં પુચ્છસિ, ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ઇતિ ચે મે અસ્સ, ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ ઇતિ તે નં બ્યાકરેય્યં, ‘એવન્તિપિ મે નો, તથાતિપિ મે નો, અઞ્ઞથાતિપિ મે નો, નોતિપિ મે નો, નો નોતિપિ મે નો’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, ચતુત્થં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા અમરાવિક્ખેપિકા તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠા સમાના વાચાવિક્ખેપં આપજ્જન્તિ અમરાવિક્ખેપં.

૬૬. ‘‘ઇમેહિ ખો તે, ભિક્ખવે, સમણબ્રાહ્મણા અમરાવિક્ખેપિકા તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠા સમાના વાચાવિક્ખેપં આપજ્જન્તિ અમરાવિક્ખેપં ચતૂહિ વત્થૂહિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અમરાવિક્ખેપિકા તત્થ તત્થ પઞ્હં પુટ્ઠા સમાના વાચાવિક્ખેપં આપજ્જન્તિ અમરાવિક્ખેપં, સબ્બે તે ઇમેહેવ ચતૂહિ વત્થૂહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેન, નત્થિ ઇતો બહિદ્ધા…પે… યેહિ તથાગતસ્સ યથાભુચ્ચં વણ્ણં સમ્મા વદમાના વદેય્યું.

અધિચ્ચસમુપ્પન્નવાદો

૬૭. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા અધિચ્ચસમુપ્પન્નિકા અધિચ્ચસમુપ્પન્નં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ દ્વીહિ વત્થૂહિ. તે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ અધિચ્ચસમુપ્પન્નિકા અધિચ્ચસમુપ્પન્નં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ દ્વીહિ વત્થૂહિ?

૬૮. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, અસઞ્ઞસત્તા નામ દેવા. સઞ્ઞુપ્પાદા ચ પન તે દેવા તમ્હા કાયા ચવન્તિ. ઠાનં ખો પનેતં, ભિક્ખવે, વિજ્જતિ, યં અઞ્ઞતરો સત્તો તમ્હા કાયા ચવિત્વા ઇત્થત્તં આગચ્છતિ. ઇત્થત્તં આગતો સમાનો અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ. અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો સમાનો આતપ્પમન્વાય પધાનમન્વાય અનુયોગમન્વાય અપ્પમાદમન્વાય સમ્મામનસિકારમન્વાય તથારૂપં ચેતોસમાધિં ફુસતિ, યથાસમાહિતે ચિત્તે સઞ્ઞુપ્પાદં અનુસ્સરતિ, તતો પરં નાનુસ્સરતિ. સો એવમાહ – ‘અધિચ્ચસમુપ્પન્નો અત્તા ચ લોકો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? અહઞ્હિ પુબ્બે નાહોસિં, સોમ્હિ એતરહિ અહુત્વા સન્તતાય પરિણતો’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, પઠમં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા અધિચ્ચસમુપ્પન્નિકા અધિચ્ચસમુપ્પન્નં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ.

૬૯. ‘‘દુતિયે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ અધિચ્ચસમુપ્પન્નિકા અધિચ્ચસમુપ્પન્નં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા તક્કી હોતિ વીમંસી. સો તક્કપરિયાહતં વીમંસાનુચરિતં સયંપટિભાનં એવમાહ – ‘અધિચ્ચસમુપ્પન્નો અત્તા ચ લોકો ચા’તિ. ઇદં, ભિક્ખવે, દુતિયં ઠાનં, યં આગમ્મ યં આરબ્ભ એકે સમણબ્રાહ્મણા અધિચ્ચસમુપ્પન્નિકા અધિચ્ચસમુપ્પન્નં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ.

૭૦. ‘‘ઇમેહિ ખો તે, ભિક્ખવે, સમણબ્રાહ્મણા અધિચ્ચસમુપ્પન્નિકા અધિચ્ચસમુપ્પન્નં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ દ્વીહિ વત્થૂહિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અધિચ્ચસમુપ્પન્નિકા અધિચ્ચસમુપ્પન્નં અત્તાનઞ્ચ લોકઞ્ચ પઞ્ઞપેન્તિ, સબ્બે તે ઇમેહેવ દ્વીહિ વત્થૂહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેન, નત્થિ ઇતો બહિદ્ધા…પે… યેહિ તથાગતસ્સ યથાભુચ્ચં વણ્ણં સમ્મા વદમાના વદેય્યું.

૭૧. ‘‘ઇમેહિ ખો તે, ભિક્ખવે, સમણબ્રાહ્મણા પુબ્બન્તકપ્પિકા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠિનો પુબ્બન્તં આરબ્ભ અનેકવિહિતાનિ અધિમુત્તિપદાનિ અભિવદન્તિ અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા પુબ્બન્તકપ્પિકા પુબ્બન્તાનુદિટ્ઠિનો પુબ્બન્તમારબ્ભ અનેકવિહિતાનિ અધિમુત્તિપદાનિ અભિવદન્તિ, સબ્બે તે ઇમેહેવ અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેન, નત્થિ ઇતો બહિદ્ધા.

૭૨. ‘‘તયિદં, ભિક્ખવે, તથાગતો પજાનાતિ – ‘ઇમે દિટ્ઠિટ્ઠાના એવંગહિતા એવંપરામટ્ઠા એવંગતિકા ભવન્તિ એવંઅભિસમ્પરાયા’તિ. તઞ્ચ તથાગતો પજાનાતિ, તતો ચ ઉત્તરિતરં પજાનાતિ, તઞ્ચ પજાનનં ન પરામસતિ, અપરામસતો ચસ્સ પચ્ચત્તઞ્ઞેવ નિબ્બુતિ વિદિતા. વેદનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા અનુપાદાવિમુત્તો, ભિક્ખવે, તથાગતો.

૭૩. ‘‘ઇમે ખો તે, ભિક્ખવે, ધમ્મા ગમ્ભીરા દુદ્દસા દુરનુબોધા સન્તા પણીતા અતક્કાવચરા નિપુણા પણ્ડિતવેદનીયા, યે તથાગતો સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ, યેહિ તથાગતસ્સ યથાભુચ્ચં વણ્ણં સમ્મા વદમાના વદેય્યું.

દુતિયભાણવારો.

અપરન્તકપ્પિકા

૭૪. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા અપરન્તકપ્પિકા અપરન્તાનુદિટ્ઠિનો, અપરન્તં આરબ્ભ અનેકવિહિતાનિ અધિમુત્તિપદાનિ અભિવદન્તિ ચતુચત્તારીસાય [ચતુચત્તાલીસાય (સ્યા. કં.)] વત્થૂહિ. તે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ અપરન્તકપ્પિકા અપરન્તાનુદિટ્ઠિનો અપરન્તં આરબ્ભ અનેકવિહિતાનિ અધિમુત્તિપદાનિ અભિવદન્તિ ચતુચત્તારીસાય વત્થૂહિ?

સઞ્ઞીવાદો

૭૫. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા ઉદ્ધમાઘાતનિકા સઞ્ઞીવાદા ઉદ્ધમાઘાતનં સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ સોળસહિ વત્થૂહિ. તે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ ઉદ્ધમાઘાતનિકા સઞ્ઞીવાદા ઉદ્ધમાઘાતનં સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ સોળસહિ વત્થૂહિ?

૭૬. ‘‘‘રૂપી અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા સઞ્ઞી’તિ નં પઞ્ઞપેન્તિ. ‘અરૂપી અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા સઞ્ઞી’તિ નં પઞ્ઞપેન્તિ. ‘રૂપી ચ અરૂપી ચ અત્તા હોતિ…પે… નેવરૂપી નારૂપી અત્તા હોતિ… અન્તવા અત્તા હોતિ… અનન્તવા અત્તા હોતિ… અન્તવા ચ અનન્તવા ચ અત્તા હોતિ… નેવન્તવા નાનન્તવા અત્તા હોતિ… એકત્તસઞ્ઞી અત્તા હોતિ… નાનત્તસઞ્ઞી અત્તા હોતિ… પરિત્તસઞ્ઞી અત્તા હોતિ… અપ્પમાણસઞ્ઞી અત્તા હોતિ… એકન્તસુખી અત્તા હોતિ… એકન્તદુક્ખી અત્તા હોતિ. સુખદુક્ખી અત્તા હોતિ. અદુક્ખમસુખી અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા સઞ્ઞી’તિ નં પઞ્ઞપેન્તિ.

૭૭. ‘‘ઇમેહિ ખો તે, ભિક્ખવે, સમણબ્રાહ્મણા ઉદ્ધમાઘાતનિકા સઞ્ઞીવાદા ઉદ્ધમાઘાતનં સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ સોળસહિ વત્થૂહિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઉદ્ધમાઘાતનિકા સઞ્ઞીવાદા ઉદ્ધમાઘાતનં સઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ, સબ્બે તે ઇમેહેવ સોળસહિ વત્થૂહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેન, નત્થિ ઇતો બહિદ્ધા…પે… યેહિ તથાગતસ્સ યથાભુચ્ચં વણ્ણં સમ્મા વદમાના વદેય્યું.

અસઞ્ઞીવાદો

૭૮. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા ઉદ્ધમાઘાતનિકા અસઞ્ઞીવાદા ઉદ્ધમાઘાતનં અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અટ્ઠહિ વત્થૂહિ. તે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ ઉદ્ધમાઘાતનિકા અસઞ્ઞીવાદા ઉદ્ધમાઘાતનં અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અટ્ઠહિ વત્થૂહિ?

૭૯. ‘‘‘રૂપી અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા અસઞ્ઞી’તિ નં પઞ્ઞપેન્તિ. ‘અરૂપી અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા અસઞ્ઞી’તિ નં પઞ્ઞપેન્તિ. ‘રૂપી ચ અરૂપી ચ અત્તા હોતિ…પે… નેવરૂપી નારૂપી અત્તા હોતિ… અન્તવા અત્તા હોતિ… અનન્તવા અત્તા હોતિ… અન્તવા ચ અનન્તવા ચ અત્તા હોતિ… નેવન્તવા નાનન્તવા અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા અસઞ્ઞી’તિ નં પઞ્ઞપેન્તિ.

૮૦. ‘‘ઇમેહિ ખો તે, ભિક્ખવે, સમણબ્રાહ્મણા ઉદ્ધમાઘાતનિકા અસઞ્ઞીવાદા ઉદ્ધમાઘાતનં અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અટ્ઠહિ વત્થૂહિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઉદ્ધમાઘાતનિકા અસઞ્ઞીવાદા ઉદ્ધમાઘાતનં અસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ, સબ્બે તે ઇમેહેવ અટ્ઠહિ વત્થૂહિ, એતેસં વા અઞ્ઞતરેન, નત્થિ ઇતો બહિદ્ધા…પે… યેહિ તથાગતસ્સ યથાભુચ્ચં વણ્ણં સમ્મા વદમાના વદેય્યું.

નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞીવાદો

૮૧. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા ઉદ્ધમાઘાતનિકા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞીવાદા, ઉદ્ધમાઘાતનં નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અટ્ઠહિ વત્થૂહિ. તે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ ઉદ્ધમાઘાતનિકા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞીવાદા ઉદ્ધમાઘાતનં નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અટ્ઠહિ વત્થૂહિ?

૮૨. ‘‘‘રૂપી અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞી’તિ નં પઞ્ઞપેન્તિ ‘અરૂપી અત્તા હોતિ…પે… રૂપી ચ અરૂપી ચ અત્તા હોતિ… નેવરૂપી નારૂપી અત્તા હોતિ… અન્તવા અત્તા હોતિ… અનન્તવા અત્તા હોતિ… અન્તવા ચ અનન્તવા ચ અત્તા હોતિ… નેવન્તવા નાનન્તવા અત્તા હોતિ અરોગો પરં મરણા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞી’તિ નં પઞ્ઞપેન્તિ.

૮૩. ‘‘ઇમેહિ ખો તે, ભિક્ખવે, સમણબ્રાહ્મણા ઉદ્ધમાઘાતનિકા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞીવાદા ઉદ્ધમાઘાતનં નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ અટ્ઠહિ વત્થૂહિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઉદ્ધમાઘાતનિકા નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞીવાદા ઉદ્ધમાઘાતનં નેવસઞ્ઞીનાસઞ્ઞિં અત્તાનં પઞ્ઞપેન્તિ, સબ્બે તે ઇમેહેવ અટ્ઠહિ વત્થૂહિ…પે… યેહિ તથાગતસ્સ યથાભુચ્ચં વણ્ણં સમ્મા વદમાના વદેય્યું.

ઉચ્છેદવાદો

૮૪. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, એકે સમણબ્રાહ્મણા ઉચ્છેદવાદા સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ સત્તહિ વત્થૂહિ. તે ચ ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા કિમાગમ્મ કિમારબ્ભ ઉચ્છેદવાદા સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ સત્તહિ વત્થૂહિ?

૮૫. ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા એવંવાદી હોતિ એવંદિટ્ઠિ [એવંદિટ્ઠી (ક. પી.)] – ‘યતો ખો, ભો, અયં અત્તા રૂપી ચાતુમહાભૂતિકો માતાપેત્તિકસમ્ભવો કાયસ્સ ભેદા ઉચ્છિજ્જતિ વિનસ્સતિ, ન હોતિ પરં મરણા, એત્તાવતા ખો, ભો, અયં અત્તા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતી’તિ. ઇત્થેકે સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ.

૮૬. ‘‘તમઞ્ઞો એવમાહ – ‘અત્થિ ખો, ભો, એસો અત્તા, યં ત્વં વદેસિ, નેસો નત્થીતિ વદામિ; નો ચ ખો, ભો, અયં અત્તા એત્તાવતા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતિ. અત્થિ ખો, ભો, અઞ્ઞો અત્તા દિબ્બો રૂપી કામાવચરો કબળીકારાહારભક્ખો. તં ત્વં ન જાનાસિ ન પસ્સસિ. તમહં જાનામિ પસ્સામિ. સો ખો, ભો, અત્તા યતો કાયસ્સ ભેદા ઉચ્છિજ્જતિ વિનસ્સતિ, ન હોતિ પરં મરણા, એત્તાવતા ખો, ભો, અયં અત્તા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતી’તિ. ઇત્થેકે સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ.

૮૭. ‘‘તમઞ્ઞો એવમાહ – ‘અત્થિ ખો, ભો, એસો અત્તા, યં ત્વં વદેસિ, નેસો નત્થીતિ વદામિ; નો ચ ખો, ભો, અયં અત્તા એત્તાવતા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતિ. અત્થિ ખો, ભો, અઞ્ઞો અત્તા દિબ્બો રૂપી મનોમયો સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગી અહીનિન્દ્રિયો. તં ત્વં ન જાનાસિ ન પસ્સસિ. તમહં જાનામિ પસ્સામિ. સો ખો, ભો, અત્તા યતો કાયસ્સ ભેદા ઉચ્છિજ્જતિ વિનસ્સતિ, ન હોતિ પરં મરણા, એત્તાવતા ખો, ભો, અયં અત્તા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતી’તિ. ઇત્થેકે સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ.

૮૮. ‘‘તમઞ્ઞો એવમાહ – ‘અત્થિ ખો, ભો, એસો અત્તા, યં ત્વં વદેસિ, નેસો નત્થીતિ વદામિ; નો ચ ખો, ભો, અયં અત્તા એત્તાવતા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતિ. અત્થિ ખો, ભો, અઞ્ઞો અત્તા સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા પટિઘસઞ્ઞાનં અત્થઙ્ગમા નાનત્તસઞ્ઞાનં અમનસિકારા ‘‘અનન્તો આકાસો’’તિ આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગો. તં ત્વં ન જાનાસિ ન પસ્સસિ. તમહં જાનામિ પસ્સામિ. સો ખો, ભો, અત્તા યતો કાયસ્સ ભેદા ઉચ્છિજ્જતિ વિનસ્સતિ, ન હોતિ પરં મરણા, એત્તાવતા ખો, ભો, અયં અત્તા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતી’તિ. ઇત્થેકે સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ.

૮૯. ‘‘તમઞ્ઞો એવમાહ – ‘અત્થિ ખો, ભો, એસો અત્તા યં ત્વં વદેસિ, નેસો નત્થીતિ વદામિ; નો ચ ખો, ભો, અયં અત્તા એત્તાવતા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતિ. અત્થિ ખો, ભો, અઞ્ઞો અત્તા સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘‘અનન્તં વિઞ્ઞાણ’’ન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનૂપગો. તં ત્વં ન જાનાસિ ન પસ્સસિ. તમહં જાનામિ પસ્સામિ. સો ખો, ભો, અત્તા યતો કાયસ્સ ભેદા ઉચ્છિજ્જતિ વિનસ્સતિ, ન હોતિ પરં મરણા, એત્તાવતા ખો, ભો, અયં અત્તા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતી’તિ. ઇત્થેકે સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ.

૯૦. ‘‘તમઞ્ઞો એવમાહ – ‘અત્થિ ખો, ભો, સો અત્તા, યં ત્વં વદેસિ, નેસો નત્થીતિ વદામિ; નો ચ ખો, ભો, અયં અત્તા એત્તાવતા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતિ. અત્થિ ખો, ભો, અઞ્ઞો અત્તા સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘‘નત્થિ કિઞ્ચી’’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનૂપગો. તં ત્વં ન જાનાસિ ન પસ્સસિ. તમહં જાનામિ પસ્સામિ. સો ખો, ભો, અત્તા યતો કાયસ્સ ભેદા ઉચ્છિજ્જતિ વિનસ્સતિ, ન હોતિ પરં મરણા, એત્તાવતા ખો, ભો, અયં અત્તા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતી’’તિ. ઇત્થેકે સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ.

૯૧. ‘તમઞ્ઞો એવમાહ – ‘‘અત્થિ ખો, ભો, એસો અત્તા, યં ત્વં વદેસિ, નેસો નત્થીતિ વદામિ; નો ચ ખો, ભો, અયં અત્તા એત્તાવતા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતિ. અત્થિ ખો, ભો, અઞ્ઞો અત્તા સબ્બસો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘‘સન્તમેતં પણીતમેત’’ન્તિ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનૂપગો. તં ત્વં ન જાનાસિ ન પસ્સસિ. તમહં જાનામિ પસ્સામિ. સો ખો, ભો, અત્તા યતો કાયસ્સ ભેદા ઉચ્છિજ્જતિ વિનસ્સતિ, ન હોતિ પરં મરણા, એત્તાવતા ખો, ભો, અયં અત્તા સમ્મા સમુચ્છિન્નો હોતી’તિ. ઇત્થેકે સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ.

૯૨. ‘‘ઇમેહિ ખો તે, ભિક્ખવે, સમણબ્રાહ્મણા ઉચ્છેદવાદા સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ સત્તહિ વત્થૂહિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઉચ્છેદવાદા સતો સત્તસ્સ ઉચ્છેદં વિનાસં વિભવં પઞ્ઞપેન્તિ, સબ્બે તે ઇમેહેવ સત્તહિ વત્થૂહિ…પે… યેહિ તથાગતસ્સ યથાભુચ્ચં વણ્ણં સમ્મા વદમાના વદેય્યું.