૬. મહાલિસુત્તં

બ્રાહ્મણદૂતવત્થુ

૩૫૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા કોસલકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા માગધકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા વેસાલિયં પટિવસન્તિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અસ્સોસું ખો તે કોસલકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા માગધકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા – ‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’. સો ઇમં લોકં સદેવકં સમારકં સબ્રહ્મકં સસ્સમણબ્રાહ્મણિં પજં સદેવમનુસ્સં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ. સાધુ ખો પન તથારૂપાનં અરહતં દસ્સનં હોતી’’તિ.

૩૬૦. અથ ખો તે કોસલકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા માગધકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા યેન મહાવનં કૂટાગારસાલા તેનુપસઙ્કમિંસુ. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા નાગિતો ભગવતો ઉપટ્ઠાકો હોતિ. અથ ખો તે કોસલકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા માગધકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા યેનાયસ્મા નાગિતો તેનુપસઙ્કમિંસુ. ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં નાગિતં એતદવોચું – ‘‘કહં નુ ખો, ભો નાગિત, એતરહિ સો ભવં ગોતમો વિહરતિ? દસ્સનકામા હિ મયં તં ભવન્તં ગોતમ’’ન્તિ. ‘‘અકાલો ખો, આવુસો, ભગવન્તં દસ્સનાય, પટિસલ્લીનો ભગવા’’તિ. અથ ખો તે કોસલકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા માગધકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા તત્થેવ એકમન્તં નિસીદિંસુ – ‘‘દિસ્વાવ મયં તં ભવન્તં ગોતમં ગમિસ્સામા’’તિ.

ઓટ્ઠદ્ધલિચ્છવીવત્થુ

૩૬૧. ઓટ્ઠદ્ધોપિ લિચ્છવી મહતિયા લિચ્છવીપરિસાય સદ્ધિં યેન મહાવનં કૂટાગારસાલા યેનાયસ્મા નાગિતો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં નાગિતં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો ઓટ્ઠદ્ધોપિ લિચ્છવી આયસ્મન્તં નાગિતં એતદવોચ – ‘‘કહં નુ ખો, ભન્તે નાગિત, એતરહિ સો ભગવા વિહરતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો, દસ્સનકામા હિ મયં તં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ. ‘‘અકાલો ખો, મહાલિ, ભગવન્તં દસ્સનાય, પટિસલ્લીનો ભગવા’’તિ. ઓટ્ઠદ્ધોપિ લિચ્છવી તત્થેવ એકમન્તં નિસીદિ – ‘‘દિસ્વાવ અહં તં ભગવન્તં ગમિસ્સામિ અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ.

૩૬૨. અથ ખો સીહો સમણુદ્દેસો યેનાયસ્મા નાગિતો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં નાગિતં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો સીહો સમણુદ્દેસો આયસ્મન્તં નાગિતં એતદવોચ – ‘‘એતે, ભન્તે કસ્સપ, સમ્બહુલા કોસલકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા માગધકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા ઇધૂપસઙ્કન્તા ભગવન્તં દસ્સનાય; ઓટ્ઠદ્ધોપિ લિચ્છવી મહતિયા લિચ્છવીપરિસાય સદ્ધિં ઇધૂપસઙ્કન્તો ભગવન્તં દસ્સનાય, સાધુ, ભન્તે કસ્સપ, લભતં એસા જનતા ભગવન્તં દસ્સનાયા’’તિ.

‘‘તેન હિ, સીહ, ત્વઞ્ઞેવ ભગવતો આરોચેહી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો સીહો સમણુદ્દેસો આયસ્મતો નાગિતસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો સીહો સમણુદ્દેસો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એતે, ભન્તે, સમ્બહુલા કોસલકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા માગધકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા ઇધૂપસઙ્કન્તા ભગવન્તં દસ્સનાય, ઓટ્ઠદ્ધોપિ લિચ્છવી મહતિયા લિચ્છવીપરિસાય સદ્ધિં ઇધૂપસઙ્કન્તો ભગવન્તં દસ્સનાય. સાધુ, ભન્તે, લભતં એસા જનતા ભગવન્તં દસ્સનાયા’’તિ. ‘‘તેન હિ, સીહ, વિહારપચ્છાયાયં આસનં પઞ્ઞપેહી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો સીહો સમણુદ્દેસો ભગવતો પટિસ્સુત્વા વિહારપચ્છાયાયં આસનં પઞ્ઞપેસિ.

૩૬૩. અથ ખો ભગવા વિહારા નિક્ખમ્મ વિહારપચ્છાયાયં પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો તે કોસલકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા માગધકા ચ બ્રાહ્મણદૂતા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિંસુ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. ઓટ્ઠદ્ધોપિ લિચ્છવી મહતિયા લિચ્છવીપરિસાય સદ્ધિં યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ.

૩૬૪. એકમન્તં નિસિન્નો ખો ઓટ્ઠદ્ધો લિચ્છવી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પુરિમાનિ, ભન્તે, દિવસાનિ પુરિમતરાનિ સુનક્ખત્તો લિચ્છવિપુત્તો યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા મં એતદવોચ – ‘યદગ્ગે અહં, મહાલિ, ભગવન્તં ઉપનિસ્સાય વિહરામિ, ન ચિરં તીણિ વસ્સાનિ, દિબ્બાનિ હિ ખો રૂપાનિ પસ્સામિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ, નો ચ ખો દિબ્બાનિ સદ્દાનિ સુણામિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાની’તિ. સન્તાનેવ નુ ખો, ભન્તે, સુનક્ખત્તો લિચ્છવિપુત્તો દિબ્બાનિ સદ્દાનિ નાસ્સોસિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ, ઉદાહુ અસન્તાની’’તિ?

એકંસભાવિતસમાધિ

૩૬૫. ‘‘સન્તાનેવ ખો, મહાલિ, સુનક્ખત્તો લિચ્છવિપુત્તો દિબ્બાનિ સદ્દાનિ નાસ્સોસિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ, નો અસન્તાની’’તિ. ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, હેતુ, કો પચ્ચયો, યેન સન્તાનેવ સુનક્ખત્તો લિચ્છવિપુત્તો દિબ્બાનિ સદ્દાનિ નાસ્સોસિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ, નો અસન્તાની’’તિ?

૩૬૬. ‘‘ઇધ, મહાલિ, ભિક્ખુનો પુરત્થિમાય દિસાય એકંસભાવિતો સમાધિ હોતિ દિબ્બાનં રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, નો ચ ખો દિબ્બાનં સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. સો પુરત્થિમાય દિસાય એકંસભાવિતે સમાધિમ્હિ દિબ્બાનં રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, નો ચ ખો દિબ્બાનં સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. પુરત્થિમાય દિસાય દિબ્બાનિ રૂપાનિ પસ્સતિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ, નો ચ ખો દિબ્બાનિ સદ્દાનિ સુણાતિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, મહાલિ, હોતિ ભિક્ખુનો પુરત્થિમાય દિસાય એકંસભાવિતે સમાધિમ્હિ દિબ્બાનં રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, નો ચ ખો દિબ્બાનં સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં.

૩૬૭. ‘‘પુન ચપરં, મહાલિ, ભિક્ખુનો દક્ખિણાય દિસાય…પે… પચ્છિમાય દિસાય … ઉત્તરાય દિસાય… ઉદ્ધમધો તિરિયં એકંસભાવિતો સમાધિ હોતિ દિબ્બાનં રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, નો ચ ખો દિબ્બાનં સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. સો ઉદ્ધમધો તિરિયં એકંસભાવિતે સમાધિમ્હિ દિબ્બાનં રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, નો ચ ખો દિબ્બાનં સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. ઉદ્ધમધો તિરિયં દિબ્બાનિ રૂપાનિ પસ્સતિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ, નો ચ ખો દિબ્બાનિ સદ્દાનિ સુણાતિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, મહાલિ, હોતિ ભિક્ખુનો ઉદ્ધમધો તિરિયં એકંસભાવિતે સમાધિમ્હિ દિબ્બાનં રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, નો ચ ખો દિબ્બાનં સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં.

૩૬૮. ‘‘ઇધ, મહાલિ, ભિક્ખુનો પુરત્થિમાય દિસાય એકંસભાવિતો સમાધિ હોતિ દિબ્બાનં સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, નો ચ ખો દિબ્બાનં રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. સો પુરત્થિમાય દિસાય એકંસભાવિતે સમાધિમ્હિ દિબ્બાનં સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, નો ચ ખો દિબ્બાનં રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. પુરત્થિમાય દિસાય દિબ્બાનિ સદ્દાનિ સુણાતિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ, નો ચ ખો દિબ્બાનિ રૂપાનિ પસ્સતિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, મહાલિ, હોતિ ભિક્ખુનો પુરત્થિમાય દિસાય એકંસભાવિતે સમાધિમ્હિ દિબ્બાનં સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, નો ચ ખો દિબ્બાનં રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં.

૩૬૯. ‘‘પુન ચપરં, મહાલિ, ભિક્ખુનો દક્ખિણાય દિસાય…પે… પચ્છિમાય દિસાય… ઉત્તરાય દિસાય… ઉદ્ધમધો તિરિયં એકંસભાવિતો સમાધિ હોતિ દિબ્બાનં સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, નો ચ ખો દિબ્બાનં રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. સો ઉદ્ધમધો તિરિયં એકંસભાવિતે સમાધિમ્હિ દિબ્બાનં સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, નો ચ ખો દિબ્બાનં રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. ઉદ્ધમધો તિરિયં દિબ્બાનિ સદ્દાનિ સુણાતિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ, નો ચ ખો દિબ્બાનિ રૂપાનિ પસ્સતિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, મહાલિ, હોતિ ભિક્ખુનો ઉદ્ધમધો તિરિયં એકંસભાવિતે સમાધિમ્હિ દિબ્બાનં સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, નો ચ ખો દિબ્બાનં રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં.

૩૭૦. ‘‘ઇધ, મહાલિ, ભિક્ખુનો પુરત્થિમાય દિસાય ઉભયંસભાવિતો સમાધિ હોતિ દિબ્બાનઞ્ચ રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં દિબ્બાનઞ્ચ સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. સો પુરત્થિમાય દિસાય ઉભયંસભાવિતે સમાધિમ્હિ દિબ્બાનઞ્ચ રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, દિબ્બાનઞ્ચ સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. પુરત્થિમાય દિસાય દિબ્બાનિ ચ રૂપાનિ પસ્સતિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ, દિબ્બાનિ ચ સદ્દાનિ સુણાતિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, મહાલિ, હોતિ ભિક્ખુનો પુરત્થિમાય દિસાય ઉભયંસભાવિતે સમાધિમ્હિ દિબ્બાનઞ્ચ રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં દિબ્બાનઞ્ચ સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં.

૩૭૧. ‘‘પુન ચપરં, મહાલિ, ભિક્ખુનો દક્ખિણાય દિસાય…પે… પચ્છિમાય દિસાય… ઉત્તરાય દિસાય… ઉદ્ધમધો તિરિયં ઉભયંસભાવિતો સમાધિ હોતિ દિબ્બાનઞ્ચ રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, દિબ્બાનઞ્ચ સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. સો ઉદ્ધમધો તિરિયં ઉભયંસભાવિતે સમાધિમ્હિ દિબ્બાનઞ્ચ રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં દિબ્બાનઞ્ચ સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. ઉદ્ધમધો તિરિયં દિબ્બાનિ ચ રૂપાનિ પસ્સતિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ, દિબ્બાનિ ચ સદ્દાનિ સુણાતિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, મહાલિ, હોતિ ભિક્ખુનો ઉદ્ધમધો તિરિયં ઉભયંસભાવિતે સમાધિમ્હિ દિબ્બાનઞ્ચ રૂપાનં દસ્સનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં, દિબ્બાનઞ્ચ સદ્દાનં સવનાય પિયરૂપાનં કામૂપસંહિતાનં રજનીયાનં. અયં ખો મહાલિ, હેતુ, અયં પચ્ચયો, યેન સન્તાનેવ સુનક્ખત્તો લિચ્છવિપુત્તો દિબ્બાનિ સદ્દાનિ નાસ્સોસિ પિયરૂપાનિ કામૂપસંહિતાનિ રજનીયાનિ, નો અસન્તાની’’તિ.

૩૭૨. ‘‘એતાસં નૂન, ભન્તે, સમાધિભાવનાનં સચ્છિકિરિયાહેતુ ભિક્ખૂ ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં ચરન્તી’’તિ. ‘‘ન ખો, મહાલિ, એતાસં સમાધિભાવનાનં સચ્છિકિરિયાહેતુ ભિક્ખૂ મયિ બ્રહ્મચરિયં ચરન્તિ. અત્થિ ખો, મહાલિ, અઞ્ઞેવ ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ, યેસં સચ્છિકિરિયાહેતુ ભિક્ખૂ મયિ બ્રહ્મચરિયં ચરન્તી’’તિ.

ચતુઅરિયફલં

૩૭૩. ‘‘કતમે પન તે, ભન્તે, ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ, યેસં સચ્છિકિરિયાહેતુ ભિક્ખૂ ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં ચરન્તી’’તિ? ‘‘ઇધ, મહાલિ, ભિક્ખુ તિણ્ણં સંયોજનાનં પરિક્ખયા સોતાપન્નો હોતિ અવિનિપાતધમ્મો નિયતો સમ્બોધિપરાયણો. અયમ્પિ ખો, મહાલિ, ધમ્મો ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ, યસ્સ સચ્છિકિરિયાહેતુ ભિક્ખૂ મયિ બ્રહ્મચરિયં ચરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, મહાલિ, ભિક્ખુ તિણ્ણં સંયોજનાનં પરિક્ખયા રાગદોસમોહાનં તનુત્તા સકદાગામી હોતિ, સકિદેવ [સકિંદેવ (ક.)] ઇમં લોકં આગન્ત્વા દુક્ખસ્સન્તં કરોતિ. અયમ્પિ ખો, મહાલિ, ધમ્મો ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ, યસ્સ સચ્છિકિરિયાહેતુ ભિક્ખૂ મયિ બ્રહ્મચરિયં ચરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, મહાલિ, ભિક્ખુ પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા ઓપપાતિકો હોતિ, તત્થ પરિનિબ્બાયી, અનાવત્તિધમ્મો તસ્મા લોકા. અયમ્પિ ખો, મહાલિ, ધમ્મો ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ, યસ્સ સચ્છિકિરિયાહેતુ ભિક્ખૂ મયિ બ્રહ્મચરિયં ચરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, મહાલિ, ભિક્ખુ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયમ્પિ ખો, મહાલિ, ધમ્મો ઉત્તરિતરો ચ પણીતતરો ચ, યસ્સ સચ્છિકિરિયાહેતુ ભિક્ખૂ મયિ બ્રહ્મચરિયં ચરન્તિ. ઇમે ખો તે, મહાલિ, ધમ્મા ઉત્તરિતરા ચ પણીતતરા ચ, યેસં સચ્છિકિરિયાહેતુ ભિક્ખૂ મયિ બ્રહ્મચરિયં ચરન્તી’’તિ.

અરિયઅટ્ઠઙ્ગિકમગ્ગો

૩૭૪. ‘‘અત્થિ પન, ભન્તે, મગ્ગો અત્થિ પટિપદા એતેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાયા’’તિ? ‘‘અત્થિ ખો, મહાલિ, મગ્ગો અત્થિ પટિપદા એતેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાયા’’તિ.

૩૭૫. ‘‘કતમો પન, ભન્તે, મગ્ગો કતમા પટિપદા એતેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાયા’’તિ? ‘‘અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો. સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ સમ્માસઙ્કપ્પો સમ્માવાચા સમ્માકમ્મન્તો સમ્માઆજીવો સમ્માવાયામો સમ્માસતિ સમ્માસમાધિ. અયં ખો, મહાલિ, મગ્ગો અયં પટિપદા એતેસં ધમ્માનં સચ્છિકિરિયાય.

દ્વેપબ્બજિતવત્થુ

૩૭૬. ‘‘એકમિદાહં, મહાલિ, સમયં કોસમ્બિયં વિહરામિ ઘોસિતારામે. અથ ખો દ્વે પબ્બજિતા – મુણ્ડિયો ચ પરિબ્બાજકો જાલિયો ચ દારુપત્તિકન્તેવાસી યેનાહં તેનુપસઙ્કમિંસુ. ઉપસઙ્કમિત્વા મયા સદ્ધિં સમ્મોદિંસુ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ. એકમન્તં ઠિતા ખો તે દ્વે પબ્બજિતા મં એતદવોચું – ‘કિં નુ ખો, આવુસો ગોતમ, તં જીવં તં સરીરં, ઉદાહુ અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ?

૩૭૭. ‘‘‘તેન હાવુસો, સુણાથ સાધુકં મનસિ કરોથ ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘એવમાવુસો’તિ ખો તે દ્વે પબ્બજિતા મમ પચ્ચસ્સોસું. અહં એતદવોચં – ઇધાવુસો તથાગતો લોકે ઉપ્પજ્જતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો…પે… (યથા ૧૯૦-૨૧૨ અનુચ્છેદેસુ એવં વિત્થારેતબ્બં). એવં ખો, આવુસો, ભિક્ખુ સીલસમ્પન્નો હોતિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. યો ખો, આવુસો, ભિક્ખુ એવં જાનાતિ એવં પસ્સતિ, કલ્લં નુ ખો તસ્સેતં વચનાય – ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વાતિ? યો સો, આવુસો, ભિક્ખુ એવં જાનાતિ એવં પસ્સતિ, કલ્લં તસ્સેતં વચનાય – ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા, ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વાતિ. અહં ખો પનેતં, આવુસો, એવં જાનામિ એવં પસ્સામિ. અથ ચ પનાહં ન વદામિ – ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વા…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. યો ખો, આવુસો, ભિક્ખુ એવં જાનાતિ એવં પસ્સતિ, કલ્લં નુ ખો તસ્સેતં વચનાય – ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વાતિ? યો સો, આવુસો, ભિક્ખુ એવં જાનાતિ એવં પસ્સતિ, કલ્લં તસ્સેતં વચનાય – ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વાતિ. અહં ખો પનેતં, આવુસો, એવં જાનામિ એવં પસ્સામિ. અથ ચ પનાહં ન વદામિ – ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વા…પે… ઞાણદસ્સનાય ચિત્તં અભિનીહરતિ અભિનિન્નામેતિ…પે… યો ખો, આવુસો, ભિક્ખુ એવં જાનાતિ એવં પસ્સતિ, કલ્લં નુ ખો તસ્સેતં વચનાય – ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વાતિ? યો સો, આવુસો, ભિક્ખુ એવં જાનાતિ એવં પસ્સતિ, કલ્લં [ન કલ્લં (સી. સ્યા. કં. ક.)] તસ્સેતં વચનાય – ‘તં જીવં તં સરીર’’ન્તિ વા ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વાતિ. અહં ખો પનેતં, આવુસો, એવં જાનામિ એવં પસ્સામિ. અથ ચ પનાહં ન વદામિ – ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વા…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતિ. યો ખો, આવુસો, ભિક્ખુ એવં જાનાતિ એવં પસ્સતિ, કલ્લં નુ ખો તસ્સેતં વચનાય – ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વાતિ? યો સો, આવુસો, ભિક્ખુ એવં જાનાતિ એવં પસ્સતિ ન કલ્લં તસ્સેતં વચનાય – ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વાતિ. અહં ખો પનેતં, આવુસો, એવં જાનામિ એવં પસ્સામિ. અથ ચ પનાહં ન વદામિ – ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વા’’તિ. ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો ઓટ્ઠદ્ધો લિચ્છવી ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દીતિ.

મહાલિસુત્તં નિટ્ઠિતં છટ્ઠં.