૪. સોણદણ્ડસુત્તં

ચમ્પેય્યકબ્રાહ્મણગહપતિકા

૩૦૦. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા અઙ્ગેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ યેન ચમ્પા તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા ચમ્પાયં વિહરતિ ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરે. તેન ખો પન સમયેન સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો ચમ્પં અજ્ઝાવસતિ સત્તુસ્સદં સતિણકટ્ઠોદકં સધઞ્ઞં રાજભોગ્ગં રઞ્ઞા માગધેન સેનિયેન બિમ્બિસારેન દિન્નં રાજદાયં બ્રહ્મદેય્યં.

૩૦૧. અસ્સોસું ખો ચમ્પેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા – ‘‘સમણો ખલુ ભો ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો અઙ્ગેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ ચમ્પં અનુપ્પત્તો ચમ્પાયં વિહરતિ ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરે. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. સો ઇમં લોકં સદેવકં સમારકં સબ્રહ્મકં સસ્સમણબ્રાહ્મણિં પજં સદેવમનુસ્સં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ. સાધુ ખો પન તથારૂપાનં અરહતં દસ્સનં હોતી’’તિ. અથ ખો ચમ્પેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા ચમ્પાય નિક્ખમિત્વા સઙ્ઘસઙ્ઘી [સઙ્ઘા સઙ્ઘી (સી. સ્યા. પી.)] ગણીભૂતા યેન ગગ્ગરા પોક્ખરણી તેનુપસઙ્કમન્તિ.

૩૦૨. તેન ખો પન સમયેન સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો ઉપરિપાસાદે દિવાસેય્યં ઉપગતો હોતિ. અદ્દસા ખો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો ચમ્પેય્યકે બ્રાહ્મણગહપતિકે ચમ્પાય નિક્ખમિત્વા સઙ્ઘસઙ્ઘી [સઙ્ઘે સઙ્ઘી (સી. પી.) સઙ્ઘા સઙ્ઘી (સ્યા.)] ગણીભૂતે યેન ગગ્ગરા પોક્ખરણી તેનુપસઙ્કમન્તે. દિસ્વા ખત્તં આમન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો, ભો ખત્તે, ચમ્પેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા ચમ્પાય નિક્ખમિત્વા સઙ્ઘસઙ્ઘી ગણીભૂતા યેન ગગ્ગરા પોક્ખરણી તેનુપસઙ્કમન્તી’’તિ? ‘‘અત્થિ ખો, ભો, સમણો ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો અઙ્ગેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ ચમ્પં અનુપ્પત્તો ચમ્પાયં વિહરતિ ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરે. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. તમેતે ભવન્તં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમન્તી’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભો ખત્તે, યેન ચમ્પેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા તેનુપસઙ્કમ, ઉપસઙ્કમિત્વા ચમ્પેય્યકે બ્રાહ્મણગહપતિકે એવં વદેહિ – ‘સોણદણ્ડો, ભો, બ્રાહ્મણો એવમાહ – આગમેન્તુ કિર ભવન્તો, સોણદણ્ડોપિ બ્રાહ્મણો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’’’તિ. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો સો ખત્તા સોણદણ્ડસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પટિસ્સુત્વા યેન ચમ્પેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ચમ્પેય્યકે બ્રાહ્મણગહપતિકે એતદવોચ – ‘‘સોણદણ્ડો ભો બ્રાહ્મણો એવમાહ – ‘આગમેન્તુ કિર ભવન્તો, સોણદણ્ડોપિ બ્રાહ્મણો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’’’તિ.

સોણદણ્ડગુણકથા

૩૦૩. તેન ખો પન સમયેન નાનાવેરજ્જકાનં બ્રાહ્મણાનં પઞ્ચમત્તાનિ બ્રાહ્મણસતાનિ ચમ્પાયં પટિવસન્તિ કેનચિદેવ કરણીયેન. અસ્સોસું ખો તે બ્રાહ્મણા – ‘‘સોણદણ્ડો કિર બ્રાહ્મણો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’’તિ. અથ ખો તે બ્રાહ્મણા યેન સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા સોણદણ્ડં બ્રાહ્મણં એતદવોચું – ‘‘સચ્ચં કિર ભવં સોણદણ્ડો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતી’’તિ? ‘‘એવં ખો મે, ભો, હોતિ – ‘અહમ્પિ સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સામી’’’તિ.

‘‘મા ભવં સોણદણ્ડો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિ. ન અરહતિ ભવં સોણદણ્ડો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. સચે ભવં સોણદણ્ડો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સતિ, ભોતો સોણદણ્ડસ્સ યસો હાયિસ્સતિ, સમણસ્સ ગોતમસ્સ યસો અભિવડ્ઢિસ્સતિ. યમ્પિ ભોતો સોણદણ્ડસ્સ યસો હાયિસ્સતિ, સમણસ્સ ગોતમસ્સ યસો અભિવડ્ઢિસ્સતિ, ઇમિનાપઙ્ગેન ન અરહતિ ભવં સોણદણ્ડો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું; સમણોત્વેવ ગોતમો અરહતિ ભવન્તં સોણદણ્ડં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું.

‘‘ભવઞ્હિ સોણદણ્ડો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ, સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન. યમ્પિ ભવં સોણદણ્ડો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ, સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન, ઇમિનાપઙ્ગેન ન અરહતિ ભવં સોણદણ્ડો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું; સમણોત્વેવ ગોતમો અરહતિ ભવન્તં સોણદણ્ડં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું.

‘‘ભવઞ્હિ સોણદણ્ડો અડ્ઢો મહદ્ધનો મહાભોગો…પે…

‘‘ભવઞ્હિ સોણદણ્ડો અજ્ઝાયકો, મન્તધરો, તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ સનિઘણ્ડુકેટુભાનં સાક્ખરપ્પભેદાનં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં પદકો વેય્યાકરણો, લોકાયતમહાપુરિસલક્ખણેસુ અનવયો…પે…

‘‘ભવઞ્હિ સોણદણ્ડો અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો બ્રહ્મવણ્ણી બ્રહ્મવચ્છસી [બ્રહ્મડ્ઢી (સી.), બ્રહ્મવચ્ચસી (પી.)] અખુદ્દાવકાસો દસ્સનાય…પે…

‘‘ભવઞ્હિ સોણદણ્ડો સીલવા વુદ્ધસીલી વુદ્ધસીલેન સમન્નાગતો…પે…

‘‘ભવઞ્હિ સોણદણ્ડો કલ્યાણવાચો કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય [અનેળગલાય (સી. પી.), અનેલગળાય (ક)] અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા…પે…

‘‘ભવઞ્હિ સોણદણ્ડો બહૂનં આચરિયપાચરિયો તીણિ માણવકસતાનિ મન્તે વાચેતિ. બહૂ ખો પન નાનાદિસા નાનાજનપદા માણવકા આગચ્છન્તિ ભોતો સોણદણ્ડસ્સ સન્તિકે મન્તત્થિકા મન્તે અધિયિતુકામા …પે…

‘‘ભવઞ્હિ સોણદણ્ડો જિણ્ણો વુદ્ધો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો; સમણો ગોતમો તરુણો ચેવ તરુણપબ્બજિતો ચ…પે…

‘‘ભવઞ્હિ સોણદણ્ડો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો…પે…

‘‘ભવઞ્હિ સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણસ્સ પોક્ખરસાતિસ્સ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો…પે…

‘‘ભવઞ્હિ સોણદણ્ડો ચમ્પં અજ્ઝાવસતિ સત્તુસ્સદં સતિણકટ્ઠોદકં સધઞ્ઞં રાજભોગ્ગં, રઞ્ઞા માગધેન સેનિયેન બિમ્બિસારેન દિન્નં, રાજદાયં બ્રહ્મદેય્યં. યમ્પિ ભવં સોણદણ્ડો ચમ્પં અજ્ઝાવસતિ સત્તુસ્સદં સતિણકટ્ઠોદકં સધઞ્ઞં રાજભોગ્ગં, રઞ્ઞા માગધેન સેનિયેન બિમ્બિસારેન દિન્નં, રાજદાયં બ્રહ્મદેય્યં. ઇમિનાપઙ્ગેન ન અરહતિ ભવં સોણદણ્ડો સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું; સમણોત્વેવ ગોતમો અરહતિ ભવન્તં સોણદણ્ડં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતુ’’ન્તિ.

બુદ્ધગુણકથા

૩૦૪. એવં વુત્તે, સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો તે બ્રાહ્મણે એતદવોચ –

‘‘તેન હિ, ભો, મમપિ સુણાથ, યથા મયમેવ અરહામ તં ભવન્તં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું; નત્વેવ અરહતિ સો ભવં ગોતમો અમ્હાકં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ, સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા, અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન. યમ્પિ ભો સમણો ગોતમો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા, અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન, ઇમિનાપઙ્ગેન ન અરહતિ સો ભવં ગોતમો અમ્હાકં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું; અથ ખો મયમેવ અરહામ તં ભવન્તં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું.

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો મહન્તં ઞાતિસઙ્ઘં ઓહાય પબ્બજિતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો પહૂતં હિરઞ્ઞસુવણ્ણં ઓહાય પબ્બજિતો ભૂમિગતઞ્ચ વેહાસટ્ઠં ચ…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો દહરોવ સમાનો યુવા સુસુકાળકેસો ભદ્રેન યોબ્બનેન સમન્નાગતો પઠમેન વયસા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો અકામકાનં માતાપિતૂનં અસ્સુમુખાનં રુદન્તાનં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો, બ્રહ્મવણ્ણી, બ્રહ્મવચ્છસી, અખુદ્દાવકાસો દસ્સનાય…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો સીલવા અરિયસીલી કુસલસીલી કુસલસીલેન સમન્નાગતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો કલ્યાણવાચો કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો બહૂનં આચરિયપાચરિયો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો ખીણકામરાગો વિગતચાપલ્લો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો કમ્મવાદી કિરિયવાદી અપાપપુરેક્ખારો બ્રહ્મઞ્ઞાય પજાય…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો ઉચ્ચા કુલા પબ્બજિતો અસમ્ભિન્નખત્તિયકુલા…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો અડ્ઢા કુલા પબ્બજિતો મહદ્ધના મહાભોગા…પે…

‘‘સમણં ખલુ, ભો, ગોતમં તિરોરટ્ઠા તિરોજનપદા પઞ્હં પુચ્છિતું આગચ્છન્તિ…પે…

‘‘સમણં ખલુ, ભો, ગોતમં અનેકાનિ દેવતાસહસ્સાનિ પાણેહિ સરણં ગતાનિ…પે…

‘‘સમણં ખલુ, ભો, ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’ તિ…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણેહિ સમન્નાગતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો એહિસ્વાગતવાદી સખિલો સમ્મોદકો અબ્ભાકુટિકો ઉત્તાનમુખો પુબ્બભાસી…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો ચતુન્નં પરિસાનં સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો…પે…

‘‘સમણે ખલુ, ભો, ગોતમે બહૂ દેવા ચ મનુસ્સા ચ અભિપ્પસન્ના…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો યસ્મિં ગામે વા નિગમે વા પટિવસતિ, ન તસ્મિં ગામે વા નિગમે વા અમનુસ્સા મનુસ્સે વિહેઠેન્તિ…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો સઙ્ઘી ગણી ગણાચરિયો પુથુતિત્થકરાનં અગ્ગમક્ખાયતિ. યથા ખો પન, ભો, એતેસં સમણબ્રાહ્મણાનં યથા વા તથા વા યસો સમુદાગચ્છતિ, ન હેવં સમણસ્સ ગોતમસ્સ યસો સમુદાગતો. અથ ખો અનુત્તરાય વિજ્જાચરણસમ્પદાય સમણસ્સ ગોતમસ્સ યસો સમુદાગતો…પે…

‘‘સમણં ખલુ, ભો, ગોતમં રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો સપુત્તો સભરિયો સપરિસો સામચ્ચો પાણેહિ સરણં ગતો…પે…

‘‘સમણં ખલુ, ભો, ગોતમં રાજા પસેનદિ કોસલો સપુત્તો સભરિયો સપરિસો સામચ્ચો પાણેહિ સરણં ગતો…પે…

‘‘સમણં ખલુ, ભો, ગોતમં બ્રાહ્મણો પોક્ખરસાતિ સપુત્તો સભરિયો સપરિસો સામચ્ચો પાણેહિ સરણં ગતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો રઞ્ઞો માગધસ્સ સેનિયસ્સ બિમ્બિસારસ્સ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો બ્રાહ્મણસ્સ પોક્ખરસાતિસ્સ સક્કતો ગરુકતો માનિતો પૂજિતો અપચિતો…પે…

‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો ચમ્પં અનુપ્પત્તો, ચમ્પાયં વિહરતિ ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરે. યે ખો પન, ભો, કેચિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા અમ્હાકં ગામખેત્તં આગચ્છન્તિ અતિથી નો તે હોન્તિ. અતિથી ખો પનમ્હેહિ સક્કાતબ્બા ગરુકાતબ્બા માનેતબ્બા પૂજેતબ્બા અપચેતબ્બા. યમ્પિ, ભો, સમણો ગોતમો ચમ્પં અનુપ્પત્તો ચમ્પાયં વિહરતિ ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરે, અતિથિમ્હાકં સમણો ગોતમો; અતિથિ ખો પનમ્હેહિ સક્કાતબ્બો ગરુકાતબ્બો માનેતબ્બો પૂજેતબ્બો અપચેતબ્બો. ઇમિનાપઙ્ગેન ન અરહતિ સો ભવં ગોતમો અમ્હાકં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. અથ ખો મયમેવ અરહામ તં ભવન્તં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું. એત્તકે ખો અહં, ભો, તસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ વણ્ણે પરિયાપુણામિ, નો ચ ખો સો ભવં ગોતમો એત્તકવણ્ણો. અપરિમાણવણ્ણો હિ સો ભવં ગોતમો’’તિ.

૩૦૫. એવં વુત્તે, તે બ્રાહ્મણા સોણદણ્ડં બ્રાહ્મણં એતદવોચું – ‘‘યથા ખો ભવં સોણદણ્ડો સમણસ્સ ગોતમસ્સ વણ્ણે ભાસતિ ઇતો ચેપિ સો ભવં ગોતમો યોજનસતે વિહરતિ, અલમેવ સદ્ધેન કુલપુત્તેન દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું અપિ પુટોસેના’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભો, સબ્બેવ મયં સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સામા’’તિ.

સોણદણ્ડપરિવિતક્કો

૩૦૬. અથ ખો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો મહતા બ્રાહ્મણગણેન સદ્ધિં યેન ગગ્ગરા પોક્ખરણી તેનુપસઙ્કમિ. અથ ખો સોણદણ્ડસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ તિરોવનસણ્ડગતસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘અહઞ્ચેવ ખો પન સમણં ગોતમં પઞ્હં પુચ્છેય્યં; તત્ર ચે મં સમણો ગોતમો એવં વદેય્ય – ‘ન ખો એસ, બ્રાહ્મણ, પઞ્હો એવં પુચ્છિતબ્બો, એવં નામેસ, બ્રાહ્મણ, પઞ્હો પુચ્છિતબ્બો’તિ, તેન મં અયં પરિસા પરિભવેય્ય – ‘બાલો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો અબ્યત્તો, નાસક્ખિ સમણં ગોતમં યોનિસો પઞ્હં પુચ્છિતુ’ન્તિ. યં ખો પનાયં પરિસા પરિભવેય્ય, યસોપિ તસ્સ હાયેથ. યસ્સ ખો પન યસો હાયેથ, ભોગાપિ તસ્સ હાયેય્યું. યસોલદ્ધા ખો પનમ્હાકં ભોગા. મમઞ્ચેવ ખો પન સમણો ગોતમો પઞ્હં પુચ્છેય્ય, તસ્સ ચાહં પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેન ચિત્તં ન આરાધેય્યં; તત્ર ચે મં સમણો ગોતમો એવં વદેય્ય – ‘ન ખો એસ, બ્રાહ્મણ, પઞ્હો એવં બ્યાકાતબ્બો, એવં નામેસ, બ્રાહ્મણ, પઞ્હો બ્યાકાતબ્બો’તિ, તેન મં અયં પરિસા પરિભવેય્ય – ‘બાલો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો અબ્યત્તો, નાસક્ખિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેન ચિત્તં આરાધેતુ’ન્તિ. યં ખો પનાયં પરિસા પરિભવેય્ય, યસોપિ તસ્સ હાયેથ. યસ્સ ખો પન યસો હાયેથ, ભોગાપિ તસ્સ હાયેય્યું. યસોલદ્ધા ખો પનમ્હાકં ભોગા. અહઞ્ચેવ ખો પન એવં સમીપગતો સમાનો અદિસ્વાવ સમણં ગોતમં નિવત્તેય્યં, તેન મં અયં પરિસા પરિભવેય્ય – ‘બાલો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો અબ્યત્તો માનથદ્ધો ભીતો ચ, નો વિસહતિ સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતું, કથઞ્હિ નામ એવં સમીપગતો સમાનો અદિસ્વા સમણં ગોતમં નિવત્તિસ્સતી’તિ. યં ખો પનાયં પરિસા પરિભવેય્ય, યસોપિ તસ્સ હાયેથ. યસ્સ ખો પન યસો હાયેથ, ભોગાપિ તસ્સ હાયેય્યું, યસોલદ્ધા ખો પનમ્હાકં ભોગા’’તિ.

૩૦૭. અથ ખો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. ચમ્પેય્યકાપિ ખો બ્રાહ્મણગહપતિકા અપ્પેકચ્ચે ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિંસુ; સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે નામગોત્તં સાવેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ; અપ્પેકચ્ચે તુણ્હીભૂતા એકમન્તં નિસીદિંસુ.

૩૦૮. તત્રપિ સુદં સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો એતદેવ બહુલમનુવિતક્કેન્તો નિસિન્નો હોતિ – ‘‘અહઞ્ચેવ ખો પન સમણં ગોતમં પઞ્હં પુચ્છેય્યં; તત્ર ચે મં સમણો ગોતમો એવં વદેય્ય – ‘ન ખો એસ, બ્રાહ્મણ, પઞ્હો એવં પુચ્છિતબ્બો, એવં નામેસ, બ્રાહ્મણ, પઞ્હો પુચ્છિતબ્બો’તિ, તેન મં અયં પરિસા પરિભવેય્ય – ‘બાલો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો અબ્યત્તો, નાસક્ખિ સમણં ગોતમં યોનિસો પઞ્હં પુચ્છિતુ’ન્તિ. યં ખો પનાયં પરિસા પરિભવેય્ય, યસોપિ તસ્સ હાયેથ. યસ્સ ખો પન યસો હાયેથ, ભોગાપિ તસ્સ હાયેય્યું. યસોલદ્ધા ખો પનમ્હાકં ભોગા. મમઞ્ચેવ ખો પન સમણો ગોતમો પઞ્હં પુચ્છેય્ય, તસ્સ ચાહં પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેન ચિત્તં ન આરાધેય્યં; તત્ર ચે મં સમણો ગોતમો એવં વદેય્ય – ‘ન ખો એસ, બ્રાહ્મણ, પઞ્હો એવં બ્યાકાતબ્બો, એવં નામેસ, બ્રાહ્મણ, પઞ્હો બ્યાકાતબ્બો’તિ, તેન મં અયં પરિસા પરિભવેય્ય – ‘બાલો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો અબ્યત્તો, નાસક્ખિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેન ચિત્તં આરાધેતુ’ન્તિ. યં ખો પનાયં પરિસા પરિભવેય્ય, યસોપિ તસ્સ હાયેથ. યસ્સ ખો પન યસો હાયેથ, ભોગાપિ તસ્સ હાયેય્યું. યસોલદ્ધા ખો પનમ્હાકં ભોગા. અહો વત મં સમણો ગોતમો સકે આચરિયકે તેવિજ્જકે પઞ્હં પુચ્છેય્ય, અદ્ધા વતસ્સાહં ચિત્તં આરાધેય્યં પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેના’’તિ.

બ્રાહ્મણપઞ્ઞત્તિ

૩૦૯. અથ ખો ભગવતો સોણદણ્ડસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય એતદહોસિ – ‘‘વિહઞ્ઞતિ ખો અયં સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો સકેન ચિત્તેન. યંનૂનાહં સોણદણ્ડં બ્રાહ્મણં સકે આચરિયકે તેવિજ્જકે પઞ્હં પુચ્છેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા સોણદણ્ડં બ્રાહ્મણં એતદવોચ – ‘‘કતિહિ પન, બ્રાહ્મણ, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતં બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણં પઞ્ઞપેન્તિ; ‘બ્રાહ્મણોસ્મી’તિ ચ વદમાનો સમ્મા વદેય્ય, ન ચ પન મુસાવાદં આપજ્જેય્યા’’તિ?

૩૧૦. અથ ખો સોણદણ્ડસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યં વત નો અહોસિ ઇચ્છિતં, યં આકઙ્ખિતં, યં અધિપ્પેતં, યં અભિપત્થિતં – ‘અહો વત મં સમણો ગોતમો સકે આચરિયકે તેવિજ્જકે પઞ્હં પુચ્છેય્ય, અદ્ધા વતસ્સાહં ચિત્તં આરાધેય્યં પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેના’તિ, તત્ર મં સમણો ગોતમો સકે આચરિયકે તેવિજ્જકે પઞ્હં પુચ્છતિ. અદ્ધા વતસ્સાહં ચિત્તં આરાધેસ્સામિ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણેના’’તિ.

૩૧૧. અથ ખો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો અબ્ભુન્નામેત્વા કાયં અનુવિલોકેત્વા પરિસં ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પઞ્ચહિ, ભો ગોતમ, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતં બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણં પઞ્ઞપેન્તિ; ‘બ્રાહ્મણોસ્મી’તિ ચ વદમાનો સમ્મા વદેય્ય, ન ચ પન મુસાવાદં આપજ્જેય્ય. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભો ગોતમ, બ્રાહ્મણો ઉભતો સુજાતો હોતિ માતિતો ચ પિતિતો ચ, સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન; અજ્ઝાયકો હોતિ મન્તધરો તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ સનિઘણ્ડુકેટુભાનં સાક્ખરપ્પભેદાનં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં પદકો વેય્યાકરણો લોકાયતમહાપુરિસલક્ખણેસુ અનવયો; અભિરૂપો હોતિ દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો બ્રહ્મવણ્ણી બ્રહ્મવચ્છસી અખુદ્દાવકાસો દસ્સનાય; સીલવા હોતિ વુદ્ધસીલી વુદ્ધસીલેન સમન્નાગતો; પણ્ડિતો ચ હોતિ મેધાવી પઠમો વા દુતિયો વા સુજં પગ્ગણ્હન્તાનં. ઇમેહિ ખો, ભો ગોતમ, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતં બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણં પઞ્ઞપેન્તિ; ‘બ્રાહ્મણોસ્મી’તિ ચ વદમાનો સમ્મા વદેય્ય, ન ચ પન મુસાવાદં આપજ્જેય્યા’’તિ.

‘‘ઇમેસં પન, બ્રાહ્મણ, પઞ્ચન્નં અઙ્ગાનં સક્કા એકં અઙ્ગં ઠપયિત્વા ચતૂહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણં પઞ્ઞપેતું; ‘બ્રાહ્મણોસ્મી’તિ ચ વદમાનો સમ્મા વદેય્ય, ન ચ પન મુસાવાદં આપજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘સક્કા, ભો ગોતમ. ઇમેસઞ્હિ, ભો ગોતમ, પઞ્ચન્નં અઙ્ગાનં વણ્ણં ઠપયામ. કિઞ્હિ વણ્ણો કરિસ્સતિ? યતો ખો, ભો ગોતમ, બ્રાહ્મણો ઉભતો સુજાતો હોતિ માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન; અજ્ઝાયકો ચ હોતિ મન્તધરો ચ તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ સનિઘણ્ડુકેટુભાનં સાક્ખરપ્પભેદાનં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં પદકો વેય્યાકરણો લોકાયતમહાપુરિસલક્ખણેસુ અનવયો; સીલવા ચ હોતિ વુદ્ધસીલી વુદ્ધસીલેન સમન્નાગતો; પણ્ડિતો ચ હોતિ મેધાવી પઠમો વા દુતિયો વા સુજં પગ્ગણ્હન્તાનં. ઇમેહિ ખો ભો ગોતમ ચતૂહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણં પઞ્ઞપેન્તિ; ‘બ્રાહ્મણોસ્મી’તિ ચ વદમાનો સમ્મા વદેય્ય, ન ચ પન મુસાવાદં આપજ્જેય્યા’’તિ.

૩૧૨. ‘‘ઇમેસં પન, બ્રાહ્મણ, ચતુન્નં અઙ્ગાનં સક્કા એકં અઙ્ગં ઠપયિત્વા તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણં પઞ્ઞપેતું; ‘બ્રાહ્મણોસ્મી’તિ ચ વદમાનો સમ્મા વદેય્ય, ન ચ પન મુસાવાદં આપજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘સક્કા, ભો ગોતમ. ઇમેસઞ્હિ, ભો ગોતમ, ચતુન્નં અઙ્ગાનં મન્તે ઠપયામ. કિઞ્હિ મન્તા કરિસ્સન્તિ? યતો ખો, ભો ગોતમ, બ્રાહ્મણો ઉભતો સુજાતો હોતિ માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન; સીલવા ચ હોતિ વુદ્ધસીલી વુદ્ધસીલેન સમન્નાગતો; પણ્ડિતો ચ હોતિ મેધાવી પઠમો વા દુતિયો વા સુજં પગ્ગણ્હન્તાનં. ઇમેહિ ખો, ભો ગોતમ, તીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણં પઞ્ઞપેન્તિ; ‘બ્રાહ્મણોસ્મી’તિ ચ વદમાનો સમ્મા વદેય્ય, ન ચ પન મુસાવાદં આપજ્જેય્યા’’તિ.

‘‘ઇમેસં પન, બ્રાહ્મણ, તિણ્ણં અઙ્ગાનં સક્કા એકં અઙ્ગં ઠપયિત્વા દ્વીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણં પઞ્ઞપેતું; ‘બ્રાહ્મણોસ્મી’તિ ચ વદમાનો સમ્મા વદેય્ય, ન ચ પન મુસાવાદં આપજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘સક્કા, ભો ગોતમ. ઇમેસઞ્હિ, ભો ગોતમ, તિણ્ણં અઙ્ગાનં જાતિં ઠપયામ. કિઞ્હિ જાતિ કરિસ્સતિ? યતો ખો, ભો ગોતમ, બ્રાહ્મણો સીલવા હોતિ વુદ્ધસીલી વુદ્ધસીલેન સમન્નાગતો; પણ્ડિતો ચ હોતિ મેધાવી પઠમો વા દુતિયો વા સુજં પગ્ગણ્હન્તાનં. ઇમેહિ ખો, ભો ગોતમ, દ્વીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણં પઞ્ઞપેન્તિ; ‘બ્રાહ્મણોસ્મી’તિ ચ વદમાનો સમ્મા વદેય્ય, ન ચ પન મુસાવાદં આપજ્જેય્યા’’તિ.

૩૧૩. એવં વુત્તે, તે બ્રાહ્મણા સોણદણ્ડં બ્રાહ્મણં એતદવોચું – ‘‘મા ભવં સોણદણ્ડો એવં અવચ, મા ભવં સોણદણ્ડો એવં અવચ. અપવદતેવ ભવં સોણદણ્ડો વણ્ણં, અપવદતિ મન્તે, અપવદતિ જાતિં એકંસેન. ભવં સોણદણ્ડો સમણસ્સેવ ગોતમસ્સ વાદં અનુપક્ખન્દતી’’તિ.

૩૧૪. અથ ખો ભગવા તે બ્રાહ્મણે એતદવોચ – ‘‘સચે ખો તુમ્હાકં બ્રાહ્મણાનં એવં હોતિ – ‘અપ્પસ્સુતો ચ સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો, અકલ્યાણવાક્કરણો ચ સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો, દુપ્પઞ્ઞો ચ સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો, ન ચ પહોતિ સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો સમણેન ગોતમેન સદ્ધિં અસ્મિં વચને પટિમન્તેતુ’ન્તિ, તિટ્ઠતુ સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો, તુમ્હે મયા સદ્ધિં મન્તવ્હો અસ્મિં વચને. સચે પન તુમ્હાકં બ્રાહ્મણાનં એવં હોતિ – ‘બહુસ્સુતો ચ સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો, કલ્યાણવાક્કરણો ચ સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો, પણ્ડિતો ચ સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો, પહોતિ ચ સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો સમણેન ગોતમેન સદ્ધિં અસ્મિં વચને પટિમન્તેતુ’ન્તિ, તિટ્ઠથ તુમ્હે, સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો મયા સદ્ધિં પટિમન્તેતૂ’’તિ.

૩૧૫. એવં વુત્તે, સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તિટ્ઠતુ ભવં ગોતમો, તુણ્હી ભવં ગોતમો હોતુ, અહમેવ તેસં સહધમ્મેન પટિવચનં કરિસ્સામી’’તિ. અથ ખો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો તે બ્રાહ્મણે એતદવોચ – ‘‘મા ભવન્તો એવં અવચુત્થ, મા ભવન્તો એવં અવચુત્થ – ‘અપવદતેવ ભવં સોણદણ્ડો વણ્ણં, અપવદતિ મન્તે, અપવદતિ જાતિં એકંસેન. ભવં સોણદણ્ડો સમણસ્સેવ ગોતમસ્સ વાદં અનુપક્ખન્દતી’તિ. નાહં, ભો, અપવદામિ વણ્ણં વા મન્તે વા જાતિં વા’’તિ.

૩૧૬. તેન ખો પન સમયેન સોણદણ્ડસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ભાગિનેય્યો અઙ્ગકો નામ માણવકો તસ્સં પરિસાયં નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો તે બ્રાહ્મણે એતદવોચ – ‘‘પસ્સન્તિ નો ભોન્તો ઇમં અઙ્ગકં માણવકં અમ્હાકં ભાગિનેય્ય’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભો’’. ‘‘અઙ્ગકો ખો, ભો, માણવકો અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો બ્રહ્મવણ્ણી બ્રહ્મવચ્છસી અખુદ્દાવકાસો દસ્સનાય, નાસ્સ ઇમિસ્સં પરિસાયં સમસમો અત્થિ વણ્ણેન ઠપેત્વા સમણં ગોતમં. અઙ્ગકો ખો માણવકો અજ્ઝાયકો મન્તધરો, તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ સનિઘણ્ડુકેટુભાનં સાક્ખરપ્પભેદાનં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં પદકો વેય્યાકરણો લોકાયતમહાપુરિસલક્ખણેસુ અનવયો. અહમસ્સ મન્તે વાચેતા. અઙ્ગકો ખો માણવકો ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ સંસુદ્ધગહણિકો યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન. અહમસ્સ માતાપિતરો જાનામિ. અઙ્ગકો ખો માણવકો પાણમ્પિ હનેય્ય, અદિન્નમ્પિ આદિયેય્ય, પરદારમ્પિ ગચ્છેય્ય, મુસાવાદમ્પિ ભણેય્ય, મજ્જમ્પિ પિવેય્ય, એત્થ દાનિ, ભો, કિં વણ્ણો કરિસ્સતિ, કિં મન્તા, કિં જાતિ? યતો ખો, ભો, બ્રાહ્મણો સીલવા ચ હોતિ વુદ્ધસીલી વુદ્ધસીલેન સમન્નાગતો, પણ્ડિતો ચ હોતિ મેધાવી પઠમો વા દુતિયો વા સુજં પગ્ગણ્હન્તાનં. ઇમેહિ ખો, ભો, દ્વીહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણં પઞ્ઞપેન્તિ; ‘બ્રાહ્મણોસ્મી’તિ ચ વદમાનો સમ્મા વદેય્ય, ન ચ પન મુસાવાદં આપજ્જેય્યા’’તિ.

સીલપઞ્ઞાકથા

૩૧૭. ‘‘ઇમેસં પન, બ્રાહ્મણ, દ્વિન્નં અઙ્ગાનં સક્કા એકં અઙ્ગં ઠપયિત્વા એકેન અઙ્ગેન સમન્નાગતં બ્રાહ્મણા બ્રાહ્મણં પઞ્ઞપેતું; ‘બ્રાહ્મણોસ્મી’તિ ચ વદમાનો સમ્મા વદેય્ય, ન ચ પન મુસાવાદં આપજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘નો હિદં, ભો ગોતમ. સીલપરિધોતા હિ, ભો ગોતમ, પઞ્ઞા; પઞ્ઞાપરિધોતં સીલં. યત્થ સીલં તત્થ પઞ્ઞા, યત્થ પઞ્ઞા તત્થ સીલં. સીલવતો પઞ્ઞા, પઞ્ઞવતો સીલં. સીલપઞ્ઞાણઞ્ચ પન લોકસ્મિં અગ્ગમક્ખાયતિ. સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, હત્થેન વા હત્થં ધોવેય્ય, પાદેન વા પાદં ધોવેય્ય; એવમેવ ખો, ભો ગોતમ, સીલપરિધોતા પઞ્ઞા, પઞ્ઞાપરિધોતં સીલં. યત્થ સીલં તત્થ પઞ્ઞા, યત્થ પઞ્ઞા તત્થ સીલં. સીલવતો પઞ્ઞા, પઞ્ઞવતો સીલં. સીલપઞ્ઞાણઞ્ચ પન લોકસ્મિં અગ્ગમક્ખાયતી’’તિ. ‘‘એવમેતં, બ્રાહ્મણ, એવમેતં, બ્રાહ્મણ, સીલપરિધોતા હિ, બ્રાહ્મણ, પઞ્ઞા, પઞ્ઞાપરિધોતં સીલં. યત્થ સીલં તત્થ પઞ્ઞા, યત્થ પઞ્ઞા તત્થ સીલં. સીલવતો પઞ્ઞા, પઞ્ઞવતો સીલં. સીલપઞ્ઞાણઞ્ચ પન લોકસ્મિં અગ્ગમક્ખાયતિ. સેય્યથાપિ, બ્રાહ્મણ, હત્થેન વા હત્થં ધોવેય્ય, પાદેન વા પાદં ધોવેય્ય; એવમેવ ખો, બ્રાહ્મણ, સીલપરિધોતા પઞ્ઞા, પઞ્ઞાપરિધોતં સીલં. યત્થ સીલં તત્થ પઞ્ઞા, યત્થ પઞ્ઞા તત્થ સીલં. સીલવતો પઞ્ઞા, પઞ્ઞવતો સીલં. સીલપઞ્ઞાણઞ્ચ પન લોકસ્મિં અગ્ગમક્ખાયતિ.

૩૧૮. ‘‘કતમં પન તં, બ્રાહ્મણ, સીલં? કતમા સા પઞ્ઞા’’તિ? ‘‘એત્તકપરમાવ મયં, ભો ગોતમ, એતસ્મિં અત્થે. સાધુ વત ભવન્તંયેવ ગોતમં પટિભાતુ એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો’’તિ. ‘‘તેન હિ, બ્રાહ્મણ, સુણોહિ; સાધુકં મનસિકરોહિ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ – ‘‘ઇધ, બ્રાહ્મણ, તથાગતો લોકે ઉપ્પજ્જતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો…પે… (યથા ૧૯૦-૨૧૨ અનુચ્છેદેસુ તથા વિત્થારેતબ્બં). એવં ખો, બ્રાહ્મણ, ભિક્ખુ સીલસમ્પન્નો હોતિ. ઇદં ખો તં, બ્રાહ્મણ, સીલં…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ…પે… ઞાણદસ્સનાય ચિત્તં અભિનીહરતિ, અભિનિન્નામેતિ. ઇદમ્પિસ્સ હોતિ પઞ્ઞાય…પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતિ, ઇદમ્પિસ્સ હોતિ પઞ્ઞાય અયં ખો સા, બ્રાહ્મણ, પઞ્ઞા’’તિ.

સોણદણ્ડઉપાસકત્તપટિવેદના

૩૧૯. એવં વુત્તે, સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ. સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય, ‘ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’તિ; એવમેવં ભોતા ગોતમેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ, ધમ્મઞ્ચ, ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગતં. અધિવાસેતુ ચ મે ભવં ગોતમો સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન.

૩૨૦. અથ ખો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન સકે નિવેસને પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા ભગવતો કાલં આરોચાપેસિ – ‘‘કાલો, ભો ગોતમ, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન યેન સોણદણ્ડસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ.

૩૨૧. અથ ખો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં અઞ્ઞતરં નીચં આસનં ગહેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સોણદણ્ડો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહઞ્ચેવ ખો પન, ભો ગોતમ, પરિસગતો સમાનો આસના વુટ્ઠહિત્વા ભવન્તં ગોતમં અભિવાદેય્યં, તેન મં સા પરિસા પરિભવેય્ય. યં ખો પન સા પરિસા પરિભવેય્ય, યસોપિ તસ્સ હાયેથ. યસ્સ ખો પન યસો હાયેથ, ભોગાપિ તસ્સ હાયેય્યું. યસોલદ્ધા ખો પનમ્હાકં ભોગા. અહઞ્ચેવ ખો પન, ભો ગોતમ, પરિસગતો સમાનો અઞ્જલિં પગ્ગણ્હેય્યં, આસના મે તં ભવં ગોતમો પચ્ચુટ્ઠાનં ધારેતુ. અહઞ્ચેવ ખો પન, ભો ગોતમ, પરિસગતો સમાનો વેઠનં ઓમુઞ્ચેય્યં, સિરસા મે તં ભવં ગોતમો અભિવાદનં ધારેતુ. અહઞ્ચેવ ખો પન, ભો ગોતમ, યાનગતો સમાનો યાના પચ્ચોરોહિત્વા ભવન્તં ગોતમં અભિવાદેય્યં, તેન મં સા પરિસા પરિભવેય્ય. યં ખો પન સા પરિસા પરિભવેય્ય, યસોપિ તસ્સ હાયેથ, યસ્સ ખો પન યસો હાયેથ, ભોગાપિ તસ્સ હાયેય્યું. યસોલદ્ધા ખો પનમ્હાકં ભોગા. અહઞ્ચેવ ખો પન, ભો ગોતમ, યાનગતો સમાનો પતોદલટ્ઠિં અબ્ભુન્નામેય્યં, યાના મે તં ભવં ગોતમો પચ્ચોરોહનં ધારેતુ. અહઞ્ચેવ ખો પન, ભો ગોતમ, યાનગતો સમાનો છત્તં અપનામેય્યં, સિરસા મે તં ભવં ગોતમો અભિવાદનં ધારેતૂ’’તિ.

૩૨૨. અથ ખો ભગવા સોણદણ્ડં બ્રાહ્મણં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામીતિ.

સોણદણ્ડસુત્તં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.