કથિનભેદં

કથિનઅત્થતાદિવણ્ણના

૪૦૩. કથિને – અટ્ઠ માતિકાતિ ખન્ધકે વુત્તા પક્કમનન્તિકાદિકા અટ્ઠ. પલિબોધાનિસંસાપિ પુબ્બે વુત્તા એવ.

૪૦૪. પયોગસ્સાતિ ચીવરધોવનાદિનો સત્તવિધસ્સ પુબ્બકરણસ્સત્થાય યો ઉદકાહરણાદિકો પયોગો કયિરતિ, તસ્સ પયોગસ્સ. કતમે ધમ્મા અનન્તરપચ્ચયેન પચ્ચયોતિ અનાગતવસેન અનન્તરા હુત્વા કતમે ધમ્મા પચ્ચયા હોન્તીતિ અત્થો. સમનન્તરપચ્ચયેનાતિ સુટ્ઠુ અનન્તરપચ્ચયેન, અનન્તરપચ્ચયમેવ આસન્નતરં કત્વા પુચ્છતિ. નિસ્સયપચ્ચયેનાતિ ઉપ્પજ્જમાનસ્સ પયોગસ્સ નિસ્સયં આધારભાવં ઉપગતા વિય હુત્વા કતમે ધમ્મા પચ્ચયા હોન્તીતિ અત્થો. ઉપનિસ્સયપચ્ચયેનાતિ ઉપેતેન નિસ્સયપચ્ચયેન; નિસ્સયપચ્ચયમેવ ઉપગતતરં કત્વા પુચ્છતિ. પુરેજાતપચ્ચયેનાતિ ઇમિના પઠમં ઉપ્પન્નસ્સ પચ્ચયભાવં પુચ્છતિ. પચ્છાજાતપચ્ચયેનાતિ ઇમિના પચ્છા ઉપ્પજ્જનકસ્સ પચ્ચયભાવં પુચ્છતિ. સહજાતપચ્ચયેનાતિ ઇમિના અપુબ્બં અચરિમં ઉપ્પજ્જમાનાનં પચ્ચયભાવં પુચ્છતિ. પુબ્બકરણસ્સાતિ ધોવનાદિનો પુબ્બકરણસ્સ. પચ્ચુદ્ધારસ્સાતિ પુરાણસઙ્ઘાટિઆદીનં પચ્ચુદ્ધરણસ્સ. અધિટ્ઠાનસ્સાતિ કથિનચીવરાધિટ્ઠાનસ્સ. અત્થારસ્સાતિ કથિનત્થારસ્સ. માતિકાનઞ્ચ પલિબોધાનઞ્ચાતિ અટ્ઠન્નં માતિકાનં દ્વિન્નઞ્ચ પલિબોધાનં. વત્થુસ્સાતિ સઙ્ઘાટિઆદિનો કથિનવત્થુસ્સ; સેસં વુત્તનયમેવ.

એવં યઞ્ચ લબ્ભતિ યઞ્ચ ન લબ્ભતિ, સબ્બં પુચ્છિત્વા ઇદાનિ યં યસ્સ લબ્ભતિ, તદેવ દસ્સેન્તો પુબ્બકરણં પયોગસ્સાતિઆદિના નયેન વિસ્સજ્જનમાહ. તસ્સત્થો – યં વુત્તં ‘‘પયોગસ્સ કતમે ધમ્મા’’તિઆદિ, તત્થ વુચ્ચતે, પુબ્બકરણં પયોગસ્સ અનન્તરપચ્ચયેન પચ્ચયો, સમનન્તરનિસ્સયઉપનિસ્સયપચ્ચયેન પચ્ચયો. પયોગસ્સ હિ સત્તવિધમ્પિ પુબ્બકરણં યસ્મા તેન પયોગેન નિપ્ફાદેતબ્બસ્સ પુબ્બકરણસ્સત્થાય સો પયોગો કયિરતિ, તસ્મા ઇમેહિ ચતૂહિ પચ્ચયેહિ પચ્ચયો હોતિ. પુરેજાતપચ્ચયે પનેસ ઉદ્દિટ્ઠધમ્મેસુ એકધમ્મમ્પિ ન લભતિ, અઞ્ઞદત્થુ પુબ્બકરણસ્સ સયં પુરેજાતપચ્ચયો હોતિ, પયોગે સતિ પુબ્બકરણસ્સ નિપ્ફજ્જનતો. તેન વુત્તં – ‘‘પયોગો પુબ્બકરણસ્સ પુરેજાતપચ્ચયેન પચ્ચયો’’તિ. પચ્છાજાતપચ્ચયં પન લભતિ, તેન વુત્તં – ‘‘પુબ્બકરણં પયોગસ્સ પચ્છાજાતપચ્ચયેન પચ્ચયો’’તિ. પચ્છા ઉપ્પજ્જનકસ્સ હિ પુબ્બકરણસ્સ અત્થાય સો પયોગો કયિરતિ. સહજાતપચ્ચયં પન માતિકાપલિબોધાનિસંસસઙ્ખાતે પન્નરસ ધમ્મે ઠપેત્વા અઞ્ઞો પયોગાદીસુ એકોપિ ધમ્મો ન લભતિ, તે એવ હિ પન્નરસ ધમ્મા સહ કથિનત્થારેન એકતો નિપ્ફજ્જન્તીતિ અઞ્ઞમઞ્ઞં સહજાતપચ્ચયા હોન્તિ. તેન વુત્તં – ‘‘પન્નરસ ધમ્મા સહજાતપચ્ચયેન પચ્ચયો’’તિ. એતેનુપાયેન સબ્બપદવિસ્સજ્જનાનિ વેદિતબ્બાનિ.

પુબ્બકરણનિદાનાદિવિભાગવણ્ણના

૪૦૫. પુબ્બકરણં કિંનિદાનન્તિઆદિપુચ્છાવિસ્સજ્જનં ઉત્તાનમેવ.

૪૦૬-૭. ‘‘પયોગો કિંનિદાનો’’તિઆદીસુ પુચ્છાદ્વયવિસ્સજ્જનેસુ હેતુનિદાનો પચ્ચયનિદાનોતિ એત્થ છ ચીવરાનિ હેતુ ચેવ પચ્ચયો ચાતિ વેદિતબ્બાનિ. પુબ્બપયોગાદીનઞ્હિ સબ્બેસં તાનિયેવ હેતુ, તાનિ પચ્ચયો. ન હિ છબ્બિધે ચીવરે અસતિ પયોગો અત્થિ, ન પુબ્બકરણાદીનિ, તસ્મા ‘‘પયોગો હેતુનિદાનો’’તિઆદિ વુત્તં.

૪૦૮. સઙ્ગહવારે – વચીભેદેનાતિ ‘‘ઇમાય સઙ્ઘાટિયા, ઇમિના ઉત્તરાસઙ્ગેન, ઇમિના અન્તરવાસકેન કથિનં અત્થરામી’’તિ એતેન વચીભેદેન. કતિમૂલાદિપુચ્છાવિસ્સજ્જને – કિરિયા મજ્ઝેતિ પચ્ચુદ્ધારો ચેવ અધિટ્ઠાનઞ્ચ.

૪૧૧. વત્થુવિપન્નં હોતીતિ અકપ્પિયદુસ્સં હોતિ. કાલવિપન્નં નામ અજ્જ દાયકેહિ દિન્નં સ્વે સઙ્ઘો કથિનત્થારકસ્સ દેતિ. કરણવિપન્નં નામ તદહેવ છિન્દિત્વા અકતં.

કથિનાદિજાનિતબ્બવિભાગવણ્ણના

૪૧૨. કથિનં જાનિતબ્બન્તિઆદિપુચ્છાય વિસ્સજ્જને – તેસઞ્ઞેવ ધમ્માનન્તિ યેસુ રૂપાદિધમ્મેસુ સતિ કથિનં નામ હોતિ, તેસં સમોધાનં મિસ્સીભાવો. નામં નામકમ્મન્તિઆદિના પન ‘‘કથિન’’ન્તિ ઇદં બહૂસુ ધમ્મેસુ નામમત્તં, ન પરમત્થતો એકો ધમ્મો અત્થીતિ દસ્સેતિ.

ચતુવીસતિયા આકારેહીતિ ‘‘ન ઉલ્લિખિતમત્તેના’’તિઆદીહિ પુબ્બે વુત્તકારણેહિ. સત્તરસહિ આકારેહીતિ ‘‘અહતેન અત્થતં હોતિ કથિન’’ન્તિઆદીહિ પુબ્બે વુત્તકારણેહિ. નિમિત્તકમ્માદીસુ યં વત્તબ્બં સબ્બં કથિનક્ખન્ધકવણ્ણનાયં વુત્તં.

૪૧૬. એકુપ્પાદા એકનિરોધાતિ ઉપ્પજ્જમાનાપિ એકતો ઉપ્પજ્જન્તિ, નિરુજ્ઝમાનાપિ એકતો નિરુજ્ઝન્તિ. એકુપ્પાદા નાનાનિરોધાતિ ઉપ્પજ્જમાના એકતો ઉપ્પજ્જન્તિ, નિરુજ્ઝમાના નાના નિરુજ્ઝન્તિ. કિં વુત્તં હોતિ? સબ્બેપિ અત્થારેન સદ્ધિં એકતો ઉપ્પજ્જન્તિ, અત્થારે હિ સતિ ઉદ્ધારો નામ. નિરુજ્ઝમાના પનેત્થ પુરિમા દ્વે અત્થારેન સદ્ધિં એકતો નિરુજ્ઝન્તિ, ઉદ્ધારભાવં પાપુણન્તિ. અત્થારસ્સ હિ નિરોધો એતેસઞ્ચ ઉદ્ધારભાવો એકક્ખણે હોતિ, ઇતરે નાના નિરુજ્ઝન્તિ. તેસુ ઉદ્ધારભાવં પત્તેસુપિ અત્થારો તિટ્ઠતિયેવ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

સમન્તપાસાદિકાય વિનયસંવણ્ણનાય

કથિનભેદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પઞ્ઞત્તિવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.