૩. તતિયસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૯૨. તતિયે – પરિક્ખેપં અતિક્કામેન્તિયાતિ એત્થ એકં પાદં અતિક્કામેન્તિયા થુલ્લચ્ચયં, દુતિયેન અતિક્કન્તમત્તે સઙ્ઘાદિસેસો. અપરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ ઉપચારન્તિ એત્થ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનં એકેન પાદેન અતિક્કમતિ થુલ્લચ્ચયં, દુતિયેન અતિક્કન્તમત્તે સઙ્ઘાદિસેસો. અપિચેત્થ સકગામતો નિક્ખમન્તિયા ગામન્તરપચ્ચયા અનાપત્તિ, નિક્ખમિત્વા પન ગામન્તરં ગચ્છન્તિયા પદવારે પદવારે દુક્કટં, એકેન પાદેન ઇતરસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપે વા ઉપચારે વા અતિક્કન્તમત્તે થુલ્લચ્ચયં, દુતિયેન અતિક્કન્તમત્તે સઙ્ઘાદિસેસો. તતો નિક્ખમિત્વા પુન સકગામં પવિસન્તિયાપિ એસેવ નયો. સચે પન ખણ્ડપાકારેન વા વતિછિદ્દેન વા ભિક્ખુનિવિહારભૂમિયેવ સક્કા હોતિ પવિસિતું, એવં પવિસમાનાય કપ્પિયભૂમિં નામ પવિટ્ઠા હોતિ, તસ્મા વટ્ટતિ. સચેપિ હત્થિપિટ્ઠિઆદીહિ વા ઇદ્ધિયા વા પવિસતિ, વટ્ટતિયેવ. પદસા ગમનમેવ હિ ઇધાધિપ્પેતં. તેનેવ ‘‘પઠમં પાદં અતિક્કામેન્તિયા’’તિઆદિમાહ.

દ્વે ગામા ભિક્ખુનિવિહારેન સમ્બદ્ધવતિકા હોન્તિ, યસ્મિં ગામે ભિક્ખુનિવિહારો, તત્થ પિણ્ડાય ચરિત્વા પુન વિહારં પવિસિત્વા સચે વિહારમજ્ઝેન ઇતરસ્સ ગામસ્સ મગ્ગો અત્થિ, ગન્તું વટ્ટતિ. તતો પન ગામતો તેનેવ મગ્ગેન પચ્ચાગન્તબ્બં. સચે ગામદ્વારેન નિક્ખમિત્વા આગચ્છતિ, પુરિમનયેનેવ આપત્તિભેદો વેદિતબ્બો. સકગામતો કેનચિ કરણીયેન ભિક્ખુનીહિ સદ્ધિં નિક્ખન્તાય પુન પવિસનકાલે હત્થિ વા મુચ્ચતિ, ઉસ્સારણા વા હોતિ, ઇતરા ભિક્ખુનિયો સહસા ગામં પવિસન્તિ, યાવ અઞ્ઞા ભિક્ખુની આગચ્છતિ, તાવ બહિગામદ્વારે ઠાતબ્બં. સચે ન આગચ્છતિ, દુતિયિકા ભિક્ખુની પક્કન્તા નામ હોતિ, પવિસિતું વટ્ટતિ.

પુબ્બે મહાગામો હોતિ, મજ્ઝે ભિક્ખુનિવિહારો. પચ્છા તં ગામં ચત્તારો જના લભિત્વા વિસું વિસું વતિપરિક્ખેપં કત્વા વિભજિત્વા ભુઞ્જન્તિ, વિહારતો એકં ગામં ગન્તું વટ્ટતિ. તતો અપરં ગામં દ્વારેન વા વતિછિદ્દેન વા પવિસિતું ન વટ્ટતિ. પુન વિહારમેવ પચ્ચાગન્તું વટ્ટતિ. કસ્મા? વિહારસ્સ ચતુગામસાધારણત્તા.

અન્તરવાસકો તેમિયતીતિ યત્થ યથા તિમણ્ડલપટિચ્છાદનં હોતિ; એવં નિવત્થાય ભિક્ખુનિયા વસ્સકાલે તિત્થેન વા અતિત્થેન વા ઓતરિત્વા યત્થ કત્થચિ ઉત્તરન્તિયા એકદ્વઙ્ગુલમત્તમ્પિ અન્તરવાસકો તેમિયતિ. સેસં નદીલક્ખણં નદીનિમિત્તકથાય આવિ ભવિસ્સતિ. એવરૂપં નદિં તિત્થેન વા અતિત્થેન વા ઓતરિત્વા ઉત્તરણકાલે પઠમં પાદં ઉદ્ધરિત્વા તીરે ઠપેન્તિયા થુલ્લચ્ચયં, દુતિયપાદુદ્ધારે સઙ્ઘાદિસેસો. સેતુના ગચ્છતિ, અનાપત્તિ. પદસા ઓતરિત્વા ઉત્તરણકાલે સેતું આરોહિત્વા ઉત્તરન્તિયાપિ અનાપત્તિ. સેતુના પન ગન્ત્વા ઉત્તરણકાલે પદસા ગચ્છન્તિયા આપત્તિયેવ. યાનનાવાઆકાસગમનાદીસુપિ એસેવ નયો. ઓરિમતીરતો પન પરતીરમેવ અક્કમન્તિયા અનાપત્તિ. રજનકમ્મત્થં ગન્ત્વા દારુસઙ્કડ્ઢનાદિકિચ્ચેન દ્વે તિસ્સો ઉભયતીરેસુ વિચરન્તિ, વટ્ટતિ. સચે પનેત્થ કાચિ કલહં કત્વા ઇતરં તીરં ગચ્છતિ, આપત્તિ. દ્વે એકતો ઉત્તરન્તિ, એકા મજ્ઝે નદિયા કલહં કત્વા નિવત્તિત્વા ઓરિમતીરમેવ આગચ્છતિ, આપત્તિ. ઇતરિસ્સા પન અયં પક્કન્તટ્ઠાને ઠિતા હોતિ, તસ્મા પરતીરં ગચ્છન્તિયાપિ અનાપત્તિ. ન્હાયિતું વા પાતું વા ઓતિણ્ણા તમેવ તીરં પચ્ચુત્તરતિ, અનાપત્તિ.

સહ અરુણુગ્ગમનાતિ એત્થ સચે સજ્ઝાયં વા પધાનં વા અઞ્ઞં વા કિઞ્ચિ કમ્મં કુરુમાના પુરેઅરુણેયેવ દુતિયિકાય સન્તિકં ગમિસ્સામીતિ આભોગં કરોતિ, અજાનન્તિયા એવ ચસ્સા અરુણો ઉગ્ગચ્છતિ, અનાપત્તિ. અથ પન ‘‘યાવ અરુણુગ્ગમના ઇધેવ ભવિસ્સામી’’તિ વા અનાભોગેન વા વિહારસ્સ એકદેસે અચ્છતિ, દુતિયિકાય હત્થપાસં ન ઓતરતિ, અરુણુગ્ગમને સઙ્ઘાદિસેસો. હત્થપાસોયેવ હિ ઇધ પમાણં, હત્થપાસાતિક્કમે એકગબ્ભોપિ ન રક્ખતિ.

અગામકે અરઞ્ઞેતિ એત્થ ‘‘નિક્ખમિત્વા બહિ ઇન્દખીલા સબ્બમેતં અરઞ્ઞ’’ન્તિ એવં વુત્તલક્ખણમેવ અરઞ્ઞં. તં પનેતં કેવલં ગામાભાવેન ‘‘અગામક’’ન્તિ વુત્તં, ન વિઞ્ઝાટવિસદિસતાય. તાદિસે અરઞ્ઞે ઓક્કન્તે દસ્સનૂપચારે વિજહિતે સચેપિ સવનૂપચારો અત્થિ, આપત્તિ. તેનેવ વુત્તં અટ્ઠકથાયં ‘‘સચે ભિક્ખુનીસુ મહાબોધિઅઙ્ગણં પવિસન્તીસુ એકા બહિ તિટ્ઠતિ, તસ્સાપિ આપત્તિ. લોહપાસાદં પવિસન્તીસુપિ પરિવેણં પવિસન્તીસુપિ એસેવ નયો. મહાચેતિયં વન્દમાનાસુ એકા ઉત્તરદ્વારેન નિક્ખમિત્વા ગચ્છતિ, તસ્સાપિ આપત્તિ. થૂપારામં પવિસન્તીસુ એકા બહિ તિટ્ઠતિ, તસ્સાપિ આપત્તી’’તિ. એત્થ ચ દસ્સનૂપચારો નામ યત્થ ઠિતં દુતિયિકા પસ્સતિ. સચે પન સાણિપાકારન્તરિકાપિ હોતિ, દસ્સનૂપચારં વિજહતિ નામ. સવનૂપચારો નામ યત્થ ઠિતા મગ્ગમૂળ્હસદ્દેન વિય ધમ્મસવનારોચનસદ્દેન વિય ચ ‘‘અય્યે’’તિ સદ્દાયન્તિયા સદ્દં સુણાતિ. અજ્ઝોકાસે દૂરેપિ દસ્સનૂપચારો નામ હોતિ. સો એવરૂપે સવનૂપચારે વિજહિતે ન રક્ખતિ, વિજહિતમત્તેવ આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સ.

એકા મગ્ગં ગચ્છન્તી ઓહીયતિ. સઉસ્સાહા ચે હુત્વા ઇદાનિ પાપુણિસ્સામીતિ અનુબન્ધતિ, અનાપત્તિ. સચે પુરિમાયો અઞ્ઞેન મગ્ગેન ગચ્છન્તિ, પક્કન્તા નામ હોન્તિ, અનાપત્તિયેવ. દ્વિન્નં ગચ્છન્તીનં એકા અનુબન્ધિતું અસક્કોન્તી ‘‘ગચ્છતુ અય’’ન્તિ ઓહીયતિ, ઇતરાપિ ‘‘ઓહીયતુ અય’’ન્તિ, ગચ્છતિ, દ્વિન્નમ્પિ આપત્તિ. સચે પન ગચ્છન્તીસુ પુરિમાપિ અઞ્ઞં મગ્ગં ગણ્હાતિ, પચ્છિમાપિ અઞ્ઞં, એકા એકિસ્સા પક્કન્તટ્ઠાને તિટ્ઠતિ, દ્વિન્નમ્પિ અનાપત્તિ.

૬૯૩. પક્ખસઙ્કન્તા વાતિ તિત્થાયતનં સઙ્કન્તા, સેસં ઉત્તાનમેવ. પઠમપારાજિકસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

તતિયસિક્ખાપદં.