૨. સઙ્ઘાદિસેસકણ્ડં (ભિક્ખુનીવિભઙ્ગવણ્ણના)

૧. પઠમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

પારાજિકાનન્તરસ્સ, અયં દાનિ ભવિસ્સતિ;

સઙ્ઘાદિસેસકણ્ડસ્સ, અનુત્તાનત્થવણ્ણના.

૬૭૮. ઉદોસિતન્તિ ભણ્ડસાલા. માય્યો એવં અવચાતિ અય્યો મા એવં અવચ. અપિનાય્યાતિ અપિનુ અય્યા. અચ્ચાવદથાતિ અતિક્કમિત્વા વદથ; અક્કોસથાતિ વુત્તં હોતિ.

૬૭૯. ઉસ્સયવાદિકાતિ માનુસ્સયવસેન કોધુસ્સયવસેન વિવદમાના. યસ્મા પન સા અત્થતો અટ્ટકારિકા હોતિ, તસ્મા ‘‘ઉસ્સયવાદિકા નામ અડ્ડકારિકા વુચ્ચતી’’તિ પદભાજને વુત્તં. એત્થ ચ અડ્ડોતિ વોહારિકવિનિચ્છયો વુચ્ચતિ, યં પબ્બજિતા ‘‘અધિકરણ’’ન્તિપિ વદન્તિ. દુતિયં વા પરિયેસતીતિ સક્ખિં વા સહાયં વા પરિયેસતિ, દુક્કટં. ગચ્છતિ વાતિ ઉપસ્સયો વા હોતુ ભિક્ખાચારમગ્ગો વા, યત્થ ઠિતાય ‘‘અડ્ડં કરિસ્સામી’’તિ ચિત્તં ઉપ્પજ્જતિ, તતો વોહારિકાનં સન્તિકં ગચ્છન્તિયા પદવારે પદવારે દુક્કટં. એકસ્સ આરોચેતીતિ દ્વીસુ જનેસુ યસ્સ કસ્સચિ એકસ્સ કથં યો કોચિ વોહારિકાનં આરોચેતિ. દુતિયસ્સ આરોચેતીતિ એત્થાપિ એસેવ નયો.

અયં પનેત્થ અસમ્મોહત્થાય વિત્થારકથા – યત્થ કત્થચિ અન્તમસો ભિક્ખુનુપસ્સયં આગતેપિ વોહારિકે દિસ્વા ભિક્ખુની અત્તનો કથં આરોચેતિ, ભિક્ખુનિયા દુક્કટં. ઉપાસકો અત્તનો કથં આરોચેતિ, ભિક્ખુનિયા થુલ્લચ્ચયં. પઠમં ઉપાસકો અત્તનો કથં આરોચેતિ, ભિક્ખુનિયા દુક્કટં. અથ સા અત્તનો કથં આરોચેતિ, થુલ્લચ્ચયં. ભિક્ખુની ઉપાસકં વદતિ – ‘‘મમ ચ તવ ચ કથં ત્વંયેવ આરોચેહી’’તિ, સો અત્તનો વા કથં પઠમં આરોચેતુ ભિક્ખુનિયા વા, પઠમારોચને દુક્કટં, દુતિયારોચને થુલ્લચ્ચયં. ઉપાસકો ભિક્ખુનિં વદતિ – ‘‘મમ ચ તવ ચ કથં ત્વંયેવ આરોચેહી’’તિ, એત્થાપિ એસેવ નયો.

ભિક્ખુની કપ્પિયકારકેન કથાપેતિ, તત્થ કપ્પિયકારકો વા ભિક્ખુનિયા કથં પઠમં આરોચેતુ, ઇતરો વા અત્તનો કથં, કપ્પિયકારકો વા ઉભિન્નમ્પિ કથં, ઇતરો વા ઉભિન્નમ્પિ કથં આરોચેતુ, યથા વા તથા વા આરોચિયમાને પઠમે આરોચને ભિક્ખુનિયા દુક્કટં, દુતિયે થુલ્લચ્ચયં. યથા વા તથા વા આરોચિતં પન ઉભિન્નમ્પિ કથં સુત્વા વોહારિકેહિ વિનિચ્છયે કતે અડ્ડપરિયોસાનં નામ હોતિ, તસ્મિં અડ્ડપરિયોસાને ભિક્ખુનિયા જયેપિ પરાજયેપિ સઙ્ઘાદિસેસો. સચે પન ગતિગતં અધિકરણં હોતિ, સુતપુબ્બં વોહારિકેહિ. અથ તે ભિક્ખુનિઞ્ચ અડ્ડકારકઞ્ચ દિસ્વાવ ‘‘તુમ્હાકં કથનકિચ્ચં નત્થિ, જાનામ મયં એત્થ પવત્તિ’’ન્તિ સયમેવ વિનિચ્છિનિત્વા દેન્તિ, એવરૂપે અડ્ડપરિયોસાનેપિ ભિક્ખુનિયા અનાપત્તિ.

પઠમં આપત્તિ એતસ્સાતિ પઠમાપત્તિકો; વીતિક્કમક્ખણેયેવ આપજ્જિતબ્બોતિ અત્થો, તં પઠમાપત્તિકં. પદભાજને પન અધિપ્પાયમત્તં દસ્સેતું ‘‘સહ વત્થુજ્ઝાચારા આપજ્જતિ અસમનુભાસનાયા’’તિ વુત્તં. અયઞ્હેત્થ અત્થો – સહ વત્થુજ્ઝાચારા યં ભિક્ખુની આપજ્જતિ, ન તતિયાય સમનુભાસનાય, અયં પઠમમેવ સહ વત્થુજ્ઝાચારેન આપજ્જિતબ્બત્તા પઠમાપત્તિકોતિ. ભિક્ખુનિસઙ્ઘતો નિસ્સારેતીતિ નિસ્સારણીયો; તં નિસ્સારણીયં. પદભાજને પન અધિપ્પાયમત્તં દસ્સેતું ‘‘સઙ્ઘમ્હા નિસ્સારીયતીતિ વુત્તં. તત્થ યં આપન્ના ભિક્ખુની સઙ્ઘતો નિસ્સારીયતિ, સો નિસ્સારણીયોતિ એવમત્થો દટ્ઠબ્બો. ન હિ સો એવ ધમ્મો સઙ્ઘમ્હા કેનચિ નિસ્સારીયતિ. તેન પન ધમ્મેન ભિક્ખુની નિસ્સારીયતિ, તસ્મા સો નિસ્સારેતીતિ નિસ્સારણીયો.

આકડ્ઢિયમાના ગચ્છતીતિ અડ્ડકારકમનુસ્સેહિ સયં વા આગન્ત્વા દૂતં વા પેસેત્વા એહીતિ વુચ્ચમાના વોહારિકાનં સન્તિકં ગચ્છતિ, તતો અડ્ડકારકો અત્તનો વા કથં પઠમં આરોચેતુ ભિક્ખુનિયા વા, નેવ પઠમારોચને દુક્કટં, ન દુતિયારોચને થુલ્લચ્ચયં. અમચ્ચેહિ વિનિચ્છિનિત્વા કતે અડ્ડપરિયોસાનેપિ અનાપત્તિયેવ. સચેપિ અડ્ડકારકો ભિક્ખુનિં વદતિ ‘‘મમ ચ તવ ચ કથં ત્વમેવ કથેહી’’તિ; કથેન્તિયાપિ કથં સુત્વા કતે અડ્ડપરિયોસાનેપિ અનાપત્તિયેવ.

રક્ખં યાચતીતિ ધમ્મિકં રક્ખં યાચતિ, અનાપત્તિ. ઇદાનિ યથાયાચિતા રક્ખા ધમ્મિકા હોતિ, તં દસ્સેતું અનોદિસ્સ આચિક્ખતીતિ આહ. તત્થ અતીતં આરબ્ભ અત્થિ ઓદિસ્સઆચિક્ખના, અત્થિ અનોદિસ્સઆચિક્ખના, અનાગતં આરબ્ભાપિ અત્થિ ઓદિસ્સઆચિક્ખના, અત્થિ અનોદિસ્સઆચિક્ખના.

કથં અતીતં આરબ્ભ ઓદિસ્સઆચિક્ખના હોતિ? ભિક્ખુનુપસ્સયે ગામદારકા ધુત્તાદયો વા યે કેચિ અનાચારં વા આચરન્તિ, રુક્ખં વા છિન્દન્તિ, ફલાફલં વા હરન્તિ, પરિક્ખારે વા અચ્છિન્દન્તિ. ભિક્ખુની વોહારિકે ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘અમ્હાકં ઉપસ્સયે ઇદં નામ કત’’ન્તિ વદતિ. ‘‘કેના’’તિ વુત્તે ‘‘અસુકેન ચ અસુકેન ચા’’તિ આચિક્ખતિ. એવં અતીતં આરબ્ભ ઓદિસ્સઆચિક્ખના હોતિ, સા ન વટ્ટતિ. તઞ્ચે સુત્વા તે વોહારિકા તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બં ભિક્ખુનિયા ગીવા હોતિ. દણ્ડં ગણ્હિસ્સન્તીતિ અધિપ્પાયેપિ સતિ ગીવાયેવ હોતિ. સચે પન તસ્સ દણ્ડં ગણ્હથાતિ વદતિ, પઞ્ચમાસકમત્તે ગહિતે પારાજિકં હોતિ.

‘‘કેના’’તિ વુત્તે પન ‘‘અસુકેનાતિ વત્તું અમ્હાકં ન વટ્ટતિ, તુમ્હેયેવ જાનિસ્સથ. કેવલઞ્હિ મયં રક્ખં યાચામ, તં નો દેથ, અવહટભણ્ડઞ્ચ આહરાપેથા’’તિ વત્તબ્બં. એવં અનોદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ, સા વટ્ટતિ. એવં વુત્તે સચેપિ તે વોહારિકા કારકે ગવેસિત્વા તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બં સાપતેય્યમ્પિ ગહિતં ભિક્ખુનિયા, નેવ ગીવા ન આપત્તિ.

પરિક્ખારં હરન્તે દિસ્વા તેસં અનત્થકામતાય ચોરો ચોરોતિ વત્તુમ્પિ ન વટ્ટતિ. એવં વુત્તેપિ હિ યં તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બમ્પિ ભિક્ખુનિયા ગીવા હોતિ. અત્તનો વચનકરં પન ‘‘ઇમિના મે પરિક્ખારો ગહિતો, તં આહરાપેહિ, મા ચસ્સ દણ્ડં કરોહી’’તિ વત્તું વટ્ટતિ. દાસદાસીવાપિઆદીનં અત્થાય અડ્ડં કરોન્તિ, અયં અકપ્પિયઅડ્ડો નામ, ન વટ્ટતિ.

કથં અનાગતં આરબ્ભ ઓદિસ્સઆચિક્ખના હોતિ? વુત્તનયેનેવ પરેહિ અનાચારાદીસુ કતેસુ ભિક્ખુની વોહારિકે એવં વદતિ ‘‘અમ્હાકં ઉપસ્સયે ઇદઞ્ચિદઞ્ચ કરોન્તિ, રક્ખં નો દેથ આયતિં અકરણત્થાયા’’તિ. ‘‘કેન એવં કત’’ન્તિ વુત્તે ચ ‘‘અસુકેન અસુકેન ચા’’તિ આચિક્ખતિ. એવં અનાગતં આરબ્ભ ઓદિસ્સઆચિક્ખના હોતિ, સાપિ ન વટ્ટતિ. તેસઞ્હિ દણ્ડે કતે પુરિમનયેનેવ સબ્બં ભિક્ખુનિયા ગીવા. સેસં પુરિમસદિસમેવ.

સચે પન વોહારિકા ‘‘ભિક્ખુનુપસ્સયે એવરૂપં અનાચારં કરોન્તાનં ઇમં નામ દણ્ડં કરોમા’’તિ ભેરિં ચરાપેત્વા આણાય અતિટ્ઠમાને પરિયેસિત્વા દણ્ડં કરોન્તિ, ભિક્ખુનિયા નેવ ગીવા ન આપત્તિ.

યો ચાયં ભિક્ખુનીનં વુત્તો, ભિક્ખૂનમ્પિ એસેવ નયો. ભિક્ખુનોપિ હિ ઓદિસ્સઆચિક્ખના ન વટ્ટતિ. યં તથા આચિક્ખિતે દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બં ગીવા હોતિ. વુત્તનયેનેવ દણ્ડં ગણ્હાપેન્તસ્સ પારાજિકં. યો પન ‘‘દણ્ડં કરિસ્સન્તી’’તિ જાનન્તોપિ અનોદિસ્સ કથેતિ, તે ચ પરિયેસિત્વા દણ્ડં કરોન્તિયેવ, ન દોસો. વિહારસીમાય રુક્ખાદીનિ છિન્દન્તાનં વાસિફરસુઆદીનિ ગહેત્વા પાસાણેહિ કોટ્ટેન્તિ, ન વટ્ટતિ. સચે ધારા ભિજ્જતિ, કારાપેત્વા દાતબ્બા. ઉપધાવિત્વા તેસં પરિક્ખારે ગણ્હન્તિ, તમ્પિ ન કાતબ્બં, લહુપરિવત્તઞ્હિ ચિત્તં, થેય્યચેતનાય ઉપ્પન્નાય મૂલચ્છેજ્જમ્પિ ગચ્છેય્ય. સેસં ઉત્તાનમેવ.

કથિનસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

સત્તરસકે પઠમસિક્ખાપદં.

૨. દુતિયસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૮૨. દુતિયે – વરભણ્ડન્તિ મુત્તામણિવેળુરિયાદિ મહગ્ઘભણ્ડં.

૬૮૩. અનપલોકેત્વાતિ અનાપુચ્છિત્વા. ગણં વાતિ મલ્લગણભટિપુત્તગણાદિકં. પૂગન્તિ ધમ્મગણં. સેણિન્તિ ગન્ધિકસેણિદુસ્સિકસેણિઆદિકં. યત્થ યત્થ હિ રાજાનો ગણાદીનં ગામનિગમે નિય્યાતેન્તિ ‘‘તુમ્હેવ એત્થ અનુસાસથા’’તિ, તત્થ તત્થ તે એવ ઇસ્સરા હોન્તિ. તસ્મા તે સન્ધાય ઇદં વુત્તં. એત્થ ચ રાજાનં વા ગણાદિકે વા આપુચ્છિત્વાપિ ભિક્ખુનિસઙ્ઘો આપુચ્છિતબ્બોવ. ઠપેત્વા કપ્પન્તિ તિત્થિયેસુ વા અઞ્ઞભિક્ખુનીસુ વા પબ્બજિતપુબ્બં કપ્પગતિકં ઠપેત્વાતિ. સેસં ઉત્તાનમેવ.

ચોરીવુટ્ઠાપનસમુટ્ઠાનં – કેનચિ કરણીયેન પક્કન્તાસુ ભિક્ખુનીસુ અગન્ત્વા ખણ્ડસીમં યથાનિસિન્નટ્ઠાનેયેવ અત્તનો નિસ્સિતકપરિસાય સદ્ધિં વુટ્ઠાપેન્તિયા વાચાચિત્તતો સમુટ્ઠાતિ, ખણ્ડસીમં વા નદિં વા ગન્ત્વા વુટ્ઠાપેન્તિયા કાયવાચાચિત્તતો સમુટ્ઠાતિ, અનાપુચ્છા વુટ્ઠાપનવસેન કિરિયાકિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

દુતિયસિક્ખાપદં.

૩. તતિયસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૯૨. તતિયે – પરિક્ખેપં અતિક્કામેન્તિયાતિ એત્થ એકં પાદં અતિક્કામેન્તિયા થુલ્લચ્ચયં, દુતિયેન અતિક્કન્તમત્તે સઙ્ઘાદિસેસો. અપરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ ઉપચારન્તિ એત્થ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનં એકેન પાદેન અતિક્કમતિ થુલ્લચ્ચયં, દુતિયેન અતિક્કન્તમત્તે સઙ્ઘાદિસેસો. અપિચેત્થ સકગામતો નિક્ખમન્તિયા ગામન્તરપચ્ચયા અનાપત્તિ, નિક્ખમિત્વા પન ગામન્તરં ગચ્છન્તિયા પદવારે પદવારે દુક્કટં, એકેન પાદેન ઇતરસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપે વા ઉપચારે વા અતિક્કન્તમત્તે થુલ્લચ્ચયં, દુતિયેન અતિક્કન્તમત્તે સઙ્ઘાદિસેસો. તતો નિક્ખમિત્વા પુન સકગામં પવિસન્તિયાપિ એસેવ નયો. સચે પન ખણ્ડપાકારેન વા વતિછિદ્દેન વા ભિક્ખુનિવિહારભૂમિયેવ સક્કા હોતિ પવિસિતું, એવં પવિસમાનાય કપ્પિયભૂમિં નામ પવિટ્ઠા હોતિ, તસ્મા વટ્ટતિ. સચેપિ હત્થિપિટ્ઠિઆદીહિ વા ઇદ્ધિયા વા પવિસતિ, વટ્ટતિયેવ. પદસા ગમનમેવ હિ ઇધાધિપ્પેતં. તેનેવ ‘‘પઠમં પાદં અતિક્કામેન્તિયા’’તિઆદિમાહ.

દ્વે ગામા ભિક્ખુનિવિહારેન સમ્બદ્ધવતિકા હોન્તિ, યસ્મિં ગામે ભિક્ખુનિવિહારો, તત્થ પિણ્ડાય ચરિત્વા પુન વિહારં પવિસિત્વા સચે વિહારમજ્ઝેન ઇતરસ્સ ગામસ્સ મગ્ગો અત્થિ, ગન્તું વટ્ટતિ. તતો પન ગામતો તેનેવ મગ્ગેન પચ્ચાગન્તબ્બં. સચે ગામદ્વારેન નિક્ખમિત્વા આગચ્છતિ, પુરિમનયેનેવ આપત્તિભેદો વેદિતબ્બો. સકગામતો કેનચિ કરણીયેન ભિક્ખુનીહિ સદ્ધિં નિક્ખન્તાય પુન પવિસનકાલે હત્થિ વા મુચ્ચતિ, ઉસ્સારણા વા હોતિ, ઇતરા ભિક્ખુનિયો સહસા ગામં પવિસન્તિ, યાવ અઞ્ઞા ભિક્ખુની આગચ્છતિ, તાવ બહિગામદ્વારે ઠાતબ્બં. સચે ન આગચ્છતિ, દુતિયિકા ભિક્ખુની પક્કન્તા નામ હોતિ, પવિસિતું વટ્ટતિ.

પુબ્બે મહાગામો હોતિ, મજ્ઝે ભિક્ખુનિવિહારો. પચ્છા તં ગામં ચત્તારો જના લભિત્વા વિસું વિસું વતિપરિક્ખેપં કત્વા વિભજિત્વા ભુઞ્જન્તિ, વિહારતો એકં ગામં ગન્તું વટ્ટતિ. તતો અપરં ગામં દ્વારેન વા વતિછિદ્દેન વા પવિસિતું ન વટ્ટતિ. પુન વિહારમેવ પચ્ચાગન્તું વટ્ટતિ. કસ્મા? વિહારસ્સ ચતુગામસાધારણત્તા.

અન્તરવાસકો તેમિયતીતિ યત્થ યથા તિમણ્ડલપટિચ્છાદનં હોતિ; એવં નિવત્થાય ભિક્ખુનિયા વસ્સકાલે તિત્થેન વા અતિત્થેન વા ઓતરિત્વા યત્થ કત્થચિ ઉત્તરન્તિયા એકદ્વઙ્ગુલમત્તમ્પિ અન્તરવાસકો તેમિયતિ. સેસં નદીલક્ખણં નદીનિમિત્તકથાય આવિ ભવિસ્સતિ. એવરૂપં નદિં તિત્થેન વા અતિત્થેન વા ઓતરિત્વા ઉત્તરણકાલે પઠમં પાદં ઉદ્ધરિત્વા તીરે ઠપેન્તિયા થુલ્લચ્ચયં, દુતિયપાદુદ્ધારે સઙ્ઘાદિસેસો. સેતુના ગચ્છતિ, અનાપત્તિ. પદસા ઓતરિત્વા ઉત્તરણકાલે સેતું આરોહિત્વા ઉત્તરન્તિયાપિ અનાપત્તિ. સેતુના પન ગન્ત્વા ઉત્તરણકાલે પદસા ગચ્છન્તિયા આપત્તિયેવ. યાનનાવાઆકાસગમનાદીસુપિ એસેવ નયો. ઓરિમતીરતો પન પરતીરમેવ અક્કમન્તિયા અનાપત્તિ. રજનકમ્મત્થં ગન્ત્વા દારુસઙ્કડ્ઢનાદિકિચ્ચેન દ્વે તિસ્સો ઉભયતીરેસુ વિચરન્તિ, વટ્ટતિ. સચે પનેત્થ કાચિ કલહં કત્વા ઇતરં તીરં ગચ્છતિ, આપત્તિ. દ્વે એકતો ઉત્તરન્તિ, એકા મજ્ઝે નદિયા કલહં કત્વા નિવત્તિત્વા ઓરિમતીરમેવ આગચ્છતિ, આપત્તિ. ઇતરિસ્સા પન અયં પક્કન્તટ્ઠાને ઠિતા હોતિ, તસ્મા પરતીરં ગચ્છન્તિયાપિ અનાપત્તિ. ન્હાયિતું વા પાતું વા ઓતિણ્ણા તમેવ તીરં પચ્ચુત્તરતિ, અનાપત્તિ.

સહ અરુણુગ્ગમનાતિ એત્થ સચે સજ્ઝાયં વા પધાનં વા અઞ્ઞં વા કિઞ્ચિ કમ્મં કુરુમાના પુરેઅરુણેયેવ દુતિયિકાય સન્તિકં ગમિસ્સામીતિ આભોગં કરોતિ, અજાનન્તિયા એવ ચસ્સા અરુણો ઉગ્ગચ્છતિ, અનાપત્તિ. અથ પન ‘‘યાવ અરુણુગ્ગમના ઇધેવ ભવિસ્સામી’’તિ વા અનાભોગેન વા વિહારસ્સ એકદેસે અચ્છતિ, દુતિયિકાય હત્થપાસં ન ઓતરતિ, અરુણુગ્ગમને સઙ્ઘાદિસેસો. હત્થપાસોયેવ હિ ઇધ પમાણં, હત્થપાસાતિક્કમે એકગબ્ભોપિ ન રક્ખતિ.

અગામકે અરઞ્ઞેતિ એત્થ ‘‘નિક્ખમિત્વા બહિ ઇન્દખીલા સબ્બમેતં અરઞ્ઞ’’ન્તિ એવં વુત્તલક્ખણમેવ અરઞ્ઞં. તં પનેતં કેવલં ગામાભાવેન ‘‘અગામક’’ન્તિ વુત્તં, ન વિઞ્ઝાટવિસદિસતાય. તાદિસે અરઞ્ઞે ઓક્કન્તે દસ્સનૂપચારે વિજહિતે સચેપિ સવનૂપચારો અત્થિ, આપત્તિ. તેનેવ વુત્તં અટ્ઠકથાયં ‘‘સચે ભિક્ખુનીસુ મહાબોધિઅઙ્ગણં પવિસન્તીસુ એકા બહિ તિટ્ઠતિ, તસ્સાપિ આપત્તિ. લોહપાસાદં પવિસન્તીસુપિ પરિવેણં પવિસન્તીસુપિ એસેવ નયો. મહાચેતિયં વન્દમાનાસુ એકા ઉત્તરદ્વારેન નિક્ખમિત્વા ગચ્છતિ, તસ્સાપિ આપત્તિ. થૂપારામં પવિસન્તીસુ એકા બહિ તિટ્ઠતિ, તસ્સાપિ આપત્તી’’તિ. એત્થ ચ દસ્સનૂપચારો નામ યત્થ ઠિતં દુતિયિકા પસ્સતિ. સચે પન સાણિપાકારન્તરિકાપિ હોતિ, દસ્સનૂપચારં વિજહતિ નામ. સવનૂપચારો નામ યત્થ ઠિતા મગ્ગમૂળ્હસદ્દેન વિય ધમ્મસવનારોચનસદ્દેન વિય ચ ‘‘અય્યે’’તિ સદ્દાયન્તિયા સદ્દં સુણાતિ. અજ્ઝોકાસે દૂરેપિ દસ્સનૂપચારો નામ હોતિ. સો એવરૂપે સવનૂપચારે વિજહિતે ન રક્ખતિ, વિજહિતમત્તેવ આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સ.

એકા મગ્ગં ગચ્છન્તી ઓહીયતિ. સઉસ્સાહા ચે હુત્વા ઇદાનિ પાપુણિસ્સામીતિ અનુબન્ધતિ, અનાપત્તિ. સચે પુરિમાયો અઞ્ઞેન મગ્ગેન ગચ્છન્તિ, પક્કન્તા નામ હોન્તિ, અનાપત્તિયેવ. દ્વિન્નં ગચ્છન્તીનં એકા અનુબન્ધિતું અસક્કોન્તી ‘‘ગચ્છતુ અય’’ન્તિ ઓહીયતિ, ઇતરાપિ ‘‘ઓહીયતુ અય’’ન્તિ, ગચ્છતિ, દ્વિન્નમ્પિ આપત્તિ. સચે પન ગચ્છન્તીસુ પુરિમાપિ અઞ્ઞં મગ્ગં ગણ્હાતિ, પચ્છિમાપિ અઞ્ઞં, એકા એકિસ્સા પક્કન્તટ્ઠાને તિટ્ઠતિ, દ્વિન્નમ્પિ અનાપત્તિ.

૬૯૩. પક્ખસઙ્કન્તા વાતિ તિત્થાયતનં સઙ્કન્તા, સેસં ઉત્તાનમેવ. પઠમપારાજિકસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

તતિયસિક્ખાપદં.

૪. ચતુત્થસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૯૪-૮. ચતુત્થે – પાદપીઠં નામ ધોતપાદટ્ઠપનકં. પાદકઠલિકા નામ અધોતપાદટ્ઠપનકં. અનઞ્ઞાય ગણસ્સ છન્દન્તિ તસ્સેવ કારકગણસ્સ છન્દં અજાનિત્વા. વત્તે વત્તન્તિન્તિ તેચત્તાલીસપ્પભેદે નેત્થારવત્તે વત્તમાનં. સેસં ઉત્તાનમેવ.

ધુરનિક્ખેપસમુટ્ઠાનં – કાયવાચાચિત્તતો સમુટ્ઠાતિ, કિરિયાકિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દુક્ખવેદનન્તિ.

ચતુત્થસિક્ખાપદં.

૫. પઞ્ચમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૭૦૧. પઞ્ચમે – એકતો અવસ્સુતેતિ એત્થ ‘‘ભિક્ખુનિયા અવસ્સુતભાવો દટ્ઠબ્બો’’તિ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં. મહાઅટ્ઠકથાયં પનેતં ન વુત્તં, તં પાળિયા સમેતિ. સેસં ઉત્તાનમેવ.

પઠમપારાજિકસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દ્વિવેદનન્તિ.

પઞ્ચમસિક્ખાપદં.

૬. છટ્ઠસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૭૦૫-૬. છટ્ઠે – યતો ત્વન્તિ યસ્મા ત્વં. ઉય્યોજેતિ આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિઆદિકા સઙ્ઘાદિસેસપરિયોસાના આપત્તિયો કસ્સા હોન્તીતિ? ઉય્યોજિકાય. વુત્તઞ્ચેતં પરિવારેપિ –

‘‘ન દેતિ ન પટિગ્ગણ્હાતિ, પટિગ્ગહો તેન ન વિજ્જતિ;

આપજ્જતિ ગરુકં ન લહુકં, તઞ્ચ પરિભોગપચ્ચયા;

પઞ્હા મેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૮૧);

અયઞ્હિ ગાથા ઇમં ઉય્યોજિકં સન્ધાય વુત્તા. ઇતરિસ્સા પન આપત્તિભેદો પઠમસિક્ખાપદે વિભત્તોતિ. સેસં ઉત્તાનમેવ.

તિસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

છટ્ઠસિક્ખાપદં.

૭. સત્તમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૭૦૯. સત્તમે – યાવતતિયકપદત્થો મહાવિભઙ્ગે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો. સેસં ઉત્તાનમેવાતિ.

સમનુભાસનસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દુક્ખવેદનન્તિ.

સત્તમસિક્ખાપદં.

૮. અટ્ઠમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૭૧૫. અટ્ઠમે – કિસ્મિઞ્ચિદેવ અધિકરણેતિ ચતુન્નં અઞ્ઞતરસ્મિં. પદભાજને પન કેવલં અધિકરણવિભાગં દસ્સેતું ‘‘અધિકરણં નામ ચત્તારિ અધિકરણાની’’તિઆદિ વુત્તં. સેસં ઉત્તાનમેવ સદ્ધિં સમુટ્ઠાનાદીહીતિ.

અટ્ઠમસિક્ખાપદં.

૯. નવમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૭૨૩. નવમે – સંસટ્ઠાતિ મિસ્સીભૂતા. અનનુલોમિકેનાતિ પબ્બજિતાનં અનનુલોમેન કાયિકવાચસિકેન. સંસટ્ઠાતિ ગિહીનં કોટ્ટનપચનગન્ધપિસનમાલાગન્થનાદિના કાયિકેન સાસનપટિસાસનાહરણસઞ્ચરિત્તાદિના વાચસિકેન ચ સંસટ્ઠા. પાપો કિત્તિસદ્દો એતાસન્તિ પાપસદ્દા. પાપો આજીવસઙ્ખાતો સિલોકો એતાસન્તિ પાપસિલોકા. સેસં ઉત્તાનમેવ સદ્ધિં સમુટ્ઠાનાદીહીતિ.

નવમસિક્ખાપદં.

૧૦. દસમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૭૨૭. દસમે – એવાચારાતિ એવંઆચારા. યાદિસો તુમ્હાકં આચારો, તાદિસા આચારાતિ અત્થો. એસ નયો સબ્બત્થ. ઉઞ્ઞાયાતિ અવઞ્ઞાય નીચં કત્વા જાનનાય. પરિભવેનાતિ કિં ઇમા કરિસ્સન્તીતિ એવં પરિભવિત્વા જાનનેન. અક્ખન્તિયાતિ અસહનતાય; કોધેનાતિ અત્થો. વેભસ્સિયાતિ બલવભસ્સભાવેન; અત્તનો બલપ્પકાસનેન સમુત્રાસનેનાતિ અત્થો. દુબ્બલ્યાતિ તુમ્હાકં દુબ્બલભાવેન. સબ્બત્થ ઉઞ્ઞાય ચ પરિભવેન ચાતિ એવં સમુચ્ચયત્થો દટ્ઠબ્બો. વિવિચ્ચથાતિ વિના હોથ. સેસં ઉત્તાનમેવ સદ્ધિં સમુટ્ઠાનાદીહીતિ.

દસમસિક્ખાપદં.

ઉદ્દિટ્ઠા ખો અય્યાયો સત્તરસ સઙ્ઘાદિસેસાતિ એત્થ છન્નં પઠમાપત્તિકાનં અનન્તરા સઞ્ચરિત્તં, દ્વે દુટ્ઠદોસાતિ ઇમાનિ તીણિ સિક્ખાપદાનિ મહાવિભઙ્ગતો પક્ખિપિત્વા નવ પઠમાપત્તિકા, ચતુન્નં યાવતતિયકાનં અનન્તરા મહાવિભઙ્ગતોપિ ચત્તારો યાવતતિયકે પક્ખિપિત્વા અટ્ઠ યાવતતિયકા વેદિતબ્બા. એવં સબ્બેપિ પાતિમોક્ખુદ્દેસમગ્ગેન ઉદ્દિટ્ઠા ખો અય્યાયો સત્તરસ સઙ્ઘાદિસેસા ધમ્માતિ એવમેત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. સેસં ઉત્તાનમેવ અઞ્ઞત્ર પક્ખમાનત્તા. તં પન ખન્ધકે વિત્થારેન વણ્ણયિસ્સામાતિ.

સમન્તપાસાદિકાય વિનયસંવણ્ણનાય ભિક્ખુનીવિભઙ્ગે

સત્તરસકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સઙ્ઘાદિસેસકણ્ડં નિટ્ઠિતં.