૧. પઠમપારાજિકસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૫૬. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… સાળ્હો મિગારનત્તાતિ એત્થ સાળ્હોતિ તસ્સ નામં; મિગારમાતુયા પન નત્તા હોતિ, તેન વુત્તં – ‘‘મિગારનત્તા’’તિ. નવકમ્મિકન્તિ નવકમ્માધિટ્ઠાયિકં. પણ્ડિતાતિ પણ્ડિચ્ચેન સમન્નાગતા. બ્યત્તાતિ વેય્યત્તિકેન સમન્નાગતા. મેધાવિનીતિ પાળિગ્ગહણે સતિપુબ્બઙ્ગમાય પઞ્ઞાય અત્થગ્ગહણે પઞ્ઞાપુબ્બઙ્ગમાય સતિયા સમન્નાગતા. દક્ખાતિ છેકા; અવિરજ્ઝિત્વા સીઘં કત્તબ્બકારિનીતિ અત્થો. અનલસાતિ આલસિયવિરહિતા. તત્રુપાયાયાતિ તેસુ તેસુ કમ્મેસુ ઉપાયભૂતાય. વીમંસાયાતિ કત્તબ્બકમ્મુપપરિક્ખાય. સમન્નાગતાતિ સમ્પયુત્તા. અલં કાતુન્તિ સમત્થા તં તં કમ્મં કાતું. અલં સંવિધાતુન્તિ એવઞ્ચ એવઞ્ચ ઇદં હોતૂતિ એવં સંવિદહિતુમ્પિ સમત્થા. કતાકતં જાનિતુન્તિ કતઞ્ચ અકતઞ્ચ જાનિતું. તેતિ તે ઉભો; સા ચ સુન્દરીનન્દા સો ચ સાળ્હોતિ અત્થો. ભત્તગ્ગેતિ પરિવેસનટ્ઠાને. નિકૂટેતિ કોણસદિસં કત્વા દસ્સિતે ગમ્ભીરે. વિસ્સરો મે ભવિસ્સતીતિ વિરૂપો મે સરો ભવિસ્સતિ; વિપ્પકારસદ્દો ભવિસ્સતીતિ અત્થો. પતિમાનેન્તીતિ અપેક્ખમાના. ક્યાહન્તિ કિં અહં. જરાદુબ્બલાતિ જરાય દુબ્બલા. ચરણગિલાનાતિ પાદરોગેન સમન્નાગતા.

૬૫૭-૮. અવસ્સુતાતિ કાયસંસગ્ગરાગેન અવસ્સુતા; તિન્તા કિલિન્નાતિ અત્થો. પદભાજને પનસ્સ તમેવ રાગં ગહેત્વા ‘‘સારત્તા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ સારત્તાતિ વત્થં વિય રઙ્ગજાતેન કાયસંસગ્ગરાગેન સુટ્ઠુ રત્તા. અપેક્ખવતીતિ તસ્સેવ રાગસ્સ વસેન તસ્મિં પુરિસે પવત્તાય અપેક્ખાય સમન્નાગતા. પટિબદ્ધચિત્તાતિ તેન રાગેન તસ્મિં પુરિસે બન્ધિત્વા ઠપિતચિત્તા વિય. એસ નયો દુતિયપદવિભઙ્ગેપિ. પુરિસપુગ્ગલસ્સાતિ પુરિસસઙ્ખાતસ્સ પુગ્ગલસ્સ. અધક્ખકન્તિ અક્ખકાનં અધો. ઉબ્ભજાણુમણ્ડલન્તિ જાણુમણ્ડલાનં ઉપરિ. પદભાજને પન પદપટિપાટિયા એવ ‘‘હેટ્ઠક્ખકં ઉપરિજાણુમણ્ડલ’’ન્તિ વુત્તં. એત્થ ચ ઉબ્ભકપ્પરમ્પિ ઉબ્ભજાણુમણ્ડલેનેવ સઙ્ગહિતં. સેસં મહાવિભઙ્ગે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. પુરિમાયો ઉપાદાયાતિ સાધારણપારાજિકેહિ પારાજિકાયો ચતસ્સો ઉપાદાયાતિ અત્થો. ઉબ્ભજાણુમણ્ડલિકાતિ ઇદં પન ઇમિસ્સા પારાજિકાય નામમત્તં, તસ્મા પદભાજને ન વિચારિતં.

૬૫૯. એવં ઉદ્દિટ્ઠસિક્ખાપદં પદાનુક્કમેન વિભજિત્વા ઇદાનિ અવસ્સુતાદિભેદેન આપત્તિભેદં દસ્સેતું ‘‘ઉભતોઅવસ્સુતે’’તિઆદિમાહ. તત્થ ઉભતોઅવસ્સુતેતિ ઉભતોઅવસ્સવે; ભિક્ખુનિયા ચેવ પુરિસસ્સ ચ કાયસંસગ્ગરાગેન અવસ્સુતભાવે સતીતિ અત્થો. કાયેન કાયં આમસતીતિ ભિક્ખુની યથાપરિચ્છિન્નેન કાયેન પુરિસસ્સ યંકિઞ્ચિ કાયં પુરિસો વા યેન કેનચિ કાયેન ભિક્ખુનિયા યથાપરિચ્છિન્નં કાયં આમસતિ, ઉભયથાપિ ભિક્ખુનિયા પારાજિકં. કાયેન કાયપટિબદ્ધન્તિ વુત્તપ્પકારેનેવ અત્તનો કાયેન પુરિસસ્સ કાયપટિબદ્ધં. આમસતીતિ એત્થ સયં વા આમસતુ, તસ્સ વા આમસનં સાદિયતુ, થુલ્લચ્ચયમેવ. કાયપટિબદ્ધેન કાયન્તિ અત્તનો વુત્તપ્પકારકાયપટિબદ્ધેન પુરિસસ્સ કાયં. આમસતીતિ ઇધાપિ સયં વા આમસતુ, તસ્સ વા આમસનં સાદિયતુ, થુલ્લચ્ચયમેવ. અવસેસપદેસુપિ ઇમિનાવ નયેન વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો.

સચે પન ભિક્ખુ ચેવ ભિક્ખુની ચ હોતિ, તત્ર ચે ભિક્ખુની આમસતિ, ભિક્ખુ નિચ્ચલો હુત્વા ચિત્તેન સાદિયતિ, ભિક્ખુ આપત્તિયા ન કારેતબ્બો. સચે ભિક્ખુ આમસતિ, ભિક્ખુની નિચ્ચલા હુત્વા ચિત્તેનેવ અધિવાસેતિ, કાયઙ્ગં અચોપયમાનાપિ પારાજિકક્ખેત્તે પારાજિકેન, થુલ્લચ્ચયક્ખેત્તે થુલ્લચ્ચયેન, દુક્કટક્ખેત્તે દુક્કટેન કારેતબ્બા. કસ્મા? ‘‘કાયસંસગ્ગં સાદિયેય્યા’’તિ વુત્તત્તા. અયં અટ્ઠકથાસુ વિનિચ્છયો. એવં પન સતિ કિરિયાસમુટ્ઠાનતા ન દિસ્સતિ, તસ્મા તબ્બહુલનયેન સા વુત્તાતિ વેદિતબ્બા.

૬૬૦. ઉબ્ભક્ખકન્તિ અક્ખકાનં ઉપરિ. અધોજાણુમણ્ડલન્તિ જાણુમણ્ડલાનં હેટ્ઠા. એત્થ ચ અધોકપ્પરમ્પિ અધોજાણુમણ્ડલેનેવ સઙ્ગહિતં.

૬૬૨. એકતોઅવસ્સુતેતિ એત્થ કિઞ્ચાપિ એકતોતિ અવિસેસેન વુત્તં, તથાપિ ભિક્ખુનિયા એવ અવસ્સુતે સતિ અયં આપત્તિભેદો વુત્તોતિ વેદિતબ્બો.

તત્રાયં આદિતો પટ્ઠાય વિનિચ્છયો – ભિક્ખુની કાયસંસગ્ગરાગેન અવસ્સુતા, પુરિસોપિ તથેવ. અધક્ખકે ઉબ્ભજાણુમણ્ડલે કાયપ્પદેસે કાયસંસગ્ગસાદિયને સતિ ભિક્ખુનિયા પારાજિકં. ભિક્ખુનિયા કાયસંસગ્ગરાગો, પુરિસસ્સ મેથુનરાગો વા ગેહસ્સિતપેમં વા સુદ્ધચિત્તં વા હોતુ, થુલ્લચ્ચયમેવ. ભિક્ખુનિયા મેથુનરાગો, પુરિસસ્સ કાયસંસગ્ગરાગો વા મેથુનરાગો વા ગહેસ્સિતપેમં વા સુદ્ધચિત્તં વા હોતુ, દુક્કટં. ભિક્ખુનિયા ગેહસ્સિતપેમં, પુરિસસ્સ વુત્તેસુ ચતૂસુ યં વા તં વા હોતુ, દુક્કટમેવ. ભિક્ખુનિયા સુદ્ધચિત્તં, પુરિસસ્સ વુત્તેસુ ચતૂસુ યં વા તં વા હોતુ, અનાપત્તિ.

સચે પન ભિક્ખુ ચેવ હોતિ ભિક્ખુની ચ ઉભિન્નં કાયસંસગ્ગરાગો, ભિક્ખુસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો, ભિક્ખુનિયા પારાજિકં. ભિક્ખુનિયા કાયસંસગ્ગરાગો, ભિક્ખુસ્સ મેથુનરાગો વા ગેહસ્સિતપેમં વા, ભિક્ખુનિયા થુલ્લચ્ચયં, ભિક્ખુસ્સ દુક્કટં. ઉભિન્નં મેથુનરાગો વા ગેહસ્સિતપેમં વા, ઉભિન્નમ્પિ દુક્કટમેવ. યસ્સ યત્થ સુદ્ધચિત્તં, તસ્સ તત્થ અનાપત્તિ. ઉભિન્નમ્પિ સુદ્ધચિત્તં, ઉભિન્નમ્પિ અનાપત્તિ.

૬૬૩. અનાપત્તિ અસઞ્ચિચ્ચાતિઆદીસુ વિરજ્ઝિત્વા વા આમસન્તિયા અઞ્ઞવિહિતાય વા ‘‘અયં પુરિસો વા ઇત્થી વા’’તિ અજાનન્તિયા વા તેન ફુટ્ઠાયપિ તં ફસ્સં અસાદિયન્તિયા વા આમસનેપિ સતિ અનાપત્તિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવ.

પઠમપારાજિકસમુટ્ઠાનં – કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દ્વિવેદનન્તિ.

પઠમપારાજિકં.