૯. ચમ્પેય્યક્ખન્ધકં

કસ્સપગોત્તભિક્ખુવત્થુકથા

૩૮૦. ચમ્પેય્યક્ખન્ધકે – ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરેતિ ગગ્ગરાનામિકાય ઇત્થિયા કારિતપોક્ખરણિયા તીરે. તન્તિબદ્ધોતિ તસ્મિં આવાસે કત્તબ્બતાતન્તિપટિબદ્ધો. ઉસ્સુક્કમ્પિ અકાસિ યાગુયાતિઆદીસુ મનુસ્સેહિ આગન્તુકેસુ આગતેસુ આચિક્ખેય્યાથાતિ વુત્તટ્ઠાનેયેવ ઉસ્સુક્કં કાતું વટ્ટતિ; ન અવુત્તટ્ઠાને. ગચ્છ ત્વં ભિક્ખૂતિ સત્થા તસ્સ ભિક્ખુનો તત્થેવ સેનાસનં સપ્પાયન્તિ અદ્દસ, તેનેવમાહ.

૩૮૨. અધમ્મેન વગ્ગકમ્મં કરોન્તીતિઆદીનં પરતો પાળિયંયેવ નાનાકરણં આગમિસ્સતિ.

૩૮૫. અઞ્ઞત્રાપિ ધમ્મા કમ્મં કરોન્તીતિ અઞ્ઞત્રાપિ ધમ્મં કમ્મં કરોન્તિ, અયમેવ વા પાઠો. ભૂતેન વત્થુના કતં ધમ્મેન કતં નામ હોતિ, તથા ન કરોન્તીતિ અત્થો. અઞ્ઞત્રાપિ વિનયા કમ્મં, અઞ્ઞત્રાપિ સત્થુસાસના કમ્મન્તિ એતેસુપિ એસેવ નયો. એત્થ પન વિનયોતિ ચોદના ચ સારણા ચ. સત્થુસાસનન્તિ ઞત્તિસમ્પદા અનુસ્સાવનસમ્પદા ચ; તાહિ વિના કમ્મં કરોન્તીતિ અત્થો. પટિકુટ્ઠકતન્તિ પટિકુટ્ઠઞ્ચેવ કતઞ્ચ; યં અઞ્ઞેસુ પટિક્કોસન્તેસુ કતં તં પટિકુટ્ઠઞ્ચેવ હોતિ કતઞ્ચ; તાદિસમ્પિ કમ્મં કરોન્તીતિ અત્થો.

૩૮૭. છયિમાનિ ભિક્ખવે કમ્માનિ અધમ્મકમ્મન્તિઆદીસુ પન ‘‘ધમ્મો’’તિ પાળિયા અધિવચનં. તસ્મા યં યથાવુત્તાય પાળિયા ન કરિયતિ, તં અધમ્મકમ્મન્તિ વેદિતબ્બં. અયમેત્થ સઙ્ખેપો, વિત્થારો પન પાળિયંયેવ આગતો. સો ચ ખો ઞત્તિદુતિયઞત્તિચતુત્થકમ્માનંયેવ વસેન. યસ્મા પન ઞત્તિકમ્મે ઞત્તિદુતિયઞત્તિચતુત્થેસુ વિય હાપનં વા અઞ્ઞથા કરણં વા નત્થિ, અપલોકનકમ્મઞ્ચ સાવેત્વાવ કરિયતિ, તસ્મા તાનિ પાળિયં ન દસ્સિતાનિ, તેસં સબ્બેસમ્પિ કમ્માનં વિનિચ્છયં પરતો વણ્ણયિસ્સામ.

ચતુવગ્ગકરણાદિકથા

૩૮૮. ઇદાનિ યદિદં છટ્ઠં ધમ્મેન સમગ્ગકમ્મં નામ, તં યેહિ સઙ્ઘેહિ કાતબ્બં, તેસં પભેદં દસ્સેતું ‘‘પઞ્ચ સઙ્ઘા’’તિઆદિ વુત્તં. કમ્મપ્પત્તોતિ કમ્મં પત્તો, કમ્મયુત્તો કમ્મારહો; ન કિઞ્ચિ કમ્મં કાતું નારહતીતિ અત્થો.

૩૮૯. ચતુવગ્ગકરણઞ્ચે ભિક્ખવે કમ્મં ભિક્ખુનિચતુત્થોતિઆદિ પરિસતો કમ્મવિપત્તિદસ્સનત્થં વુત્તં. તત્થ ઉક્ખિત્તકગ્ગહણેન કમ્મનાનાસંવાસકો ગહિતો, નાનાસંવાસકગ્ગહણેન લદ્ધિનાનાસંવાસકો. નાનાસીમાય ઠિતચતુત્થોતિ સીમન્તરિકાય વા બહિસીમાય વા હત્થપાસે ઠિતેનાપિ સદ્ધિં ચતુવગ્ગો હુત્વાતિ અત્થો.

૩૯૩. પારિવાસિકચતુત્થોતિઆદિ પરિવાસાદિકમ્માનંયેવ પરિસતો વિપત્તિદસ્સનત્થં વુત્તં, તેસં વિનિચ્છયં પરતો વણ્ણયિસ્સામ.

૩૯૪. એકચ્ચસ્સ ભિક્ખવે સઙ્ઘમજ્ઝે પટિક્કોસના રુહતીતિઆદિ પટિકુટ્ઠકતકમ્મસ્સ કુપ્પાકુપ્પભાવદસ્સનત્થં વુત્તં. પકતત્તસ્સાતિ અવિપન્નસીલસ્સ પારાજિકં અનજ્ઝાપન્નસ્સ. આનન્તરિકસ્સાતિ અત્તનો અનન્તરં નિસિન્નસ્સ.

દ્વેનિસ્સારણાદિકથા

૩૯૫. દ્વેમા ભિક્ખવે નિસ્સારણાતિઆદિ વત્થુતો કમ્માનં કુપ્પાકુપ્પભાવદસ્સનત્થં વુત્તં. તત્થ ‘‘અપ્પત્તો નિસ્સારણં, તઞ્ચે સઙ્ઘો નિસ્સારેતિ, સુનિસ્સારિતો’’તિ ઇદં પબ્બાજનીયકમ્મં સન્ધાય વુત્તં. પબ્બાજનીયકમ્મેન હિ વિહારતો નિસ્સારેન્તિ, તસ્મા તં ‘‘નિસ્સારણા’’તિ વુચ્ચતિ. તઞ્ચેસ યસ્મા કુલદૂસકો ન હોતિ, તસ્મા આવેણિકેન લક્ખણેન અપ્પત્તો. યસ્મા પનસ્સ આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો પબ્બાજનીયકમ્મં કરેય્યાતિ વુત્તં, તસ્મા સુનિસ્સારિતો હોતિ. તઞ્ચે સઙ્ઘો નિસ્સારેતીતિ સચે સઙ્ઘો તજ્જનીયકમ્માદિવસેન નિસ્સારેતિ, સો યસ્મા તત્થ ‘‘તિણ્ણં ભિક્ખવે ભિક્ખૂનં આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો તજ્જનીયકમ્મં કરેય્ય – એકો ભણ્ડનકારકો હોતિ કલહકારકો વિવાદકારકો ભસ્સકારકો સઙ્ઘે અધિકરણકારકો, એકો બાલો હોતિ અબ્યત્તો આપત્તિબહુલો અનપદાનો, એકો ગિહિસંસટ્ઠો વિહરતિ અનનુલોમિકેહિ ગિહિસંસગ્ગેહી’’તિ (ચૂળવ. ૩૯૫) એવં એકેકેનપિ અઙ્ગેન નિસ્સારણા અનુઞ્ઞાતા, તસ્મા સુનિસ્સારિતો.

૩૯૬. ઓસારણાતિ પવેસના. તત્થ તઞ્ચે સઙ્ઘો ઓસારેતીતિ ઉપસમ્પદકમ્મવસેન પવેસેતિ. દોસારિતોતિ દુઓસારિતો. સહસ્સક્ખત્તુમ્પિ ઉપસમ્પાદિતો અનુપસમ્પન્નોવ હોતિ આચરિયુપજ્ઝાયા ચ સાતિસારા, તથા સેસો કારકસઙ્ઘો, ન કોચિ આપત્તિતો મુચ્ચતિ. ઇતિ ઇમે એકાદસ અભબ્બપુગ્ગલા દોસારિતા. હત્થચ્છિન્નાદયો પન દ્વત્તિંસ સુઓસારિતા, ઉપસમ્પાદિતા ઉપસમ્પન્નાવ હોન્તિ, ન તે લબ્ભા કિઞ્ચિ વત્તું. આચરિયુપજ્ઝાયા પન કારકસઙ્ઘો ચ સાતિસારા, ન કોચિ આપત્તિતો મુચ્ચતિ.

૩૯૭. ઇધ પન ભિક્ખવે ભિક્ખુસ્સ ન હોતિ આપત્તિ દટ્ઠબ્બાતિઆદિ અભૂતવત્થુવસેન અધમ્મકમ્મં, ભૂતવત્થુવસેન ધમ્મકમ્મઞ્ચ દસ્સેતું વુત્તં. તત્થ પટિનિસ્સજ્જિતાતિ પટિનિસ્સજ્જિતબ્બા.

ઉપાલિપુચ્છાકથા

૪૦૦. ઉપાલિપઞ્હેસુપિ વત્થુવસેનેવ ધમ્માધમ્મકમ્મં વિભત્તં. તત્થ દ્વે નયા – એકમૂલકો ચ દ્વિમૂલકો ચ. એકમૂલકો ઉત્તાનોયેવ. દ્વિમૂલકે યથા સતિવિનયો અમૂળ્હવિનયેન સદ્ધિં એકા પુચ્છા કતા, એવં અમૂળ્હવિનયાદયોપિ તસ્સપાપિય્યસિકાદીહિ. અવસાને પન ઉપસમ્પદારહં ઉપસમ્પાદેતીતિ એકમેવ પદં હોતિ. પરતો ભિક્ખૂનમ્પિ સતિવિનયં આદિં કત્વા એકેકેન સદ્ધિં સેસપદાનિ યોજેતબ્બાનિ.

તજ્જનીયકમ્મકથા

૪૦૭. ઇધ પન ભિક્ખવે ભિક્ખુ ભણ્ડનકારકોતિઆદિ ‘‘અધમ્મેનવગ્ગં, અધમ્મેનસમગ્ગં; ધમ્મેનવગ્ગં, ધમ્મપતિરૂપકેનવગ્ગં, ધમ્મપતિરૂપકેનસમગ્ગ’’ન્તિ ઇમેસં વસેન ચક્કં બન્ધિત્વા તજ્જનીયાદીસુ સત્તસુ કમ્મેસુ પટિપસ્સદ્ધીસુ ચ વિપત્તિદસ્સનત્થં વુત્તં. તત્થ અનપદાનોતિ અપદાનવિરહિતો. અપદાનં વુચ્ચતિ પરિચ્છેદો; આપત્તિપરિચ્છેદવિરહિતોતિ અત્થો. તતો પરં પટિકુટ્ઠકતકમ્મપ્પભેદં દસ્સેતું સાયેવ પાળિ ‘‘અકતં કમ્મ’’ન્તિઆદીહિ સંસન્દિત્વા વુત્તા. તત્થ ન કિઞ્ચિ પાળિઅનુસારેન ન સક્કા વિદિતું, તસ્મા વણ્ણનં ન વિત્થારયિમ્હાતિ.

ચમ્પેય્યક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.