૭. કથિનક્ખન્ધકં

કથિનાનુજાનનકથા

૩૦૬. કથિનક્ખન્ધકે – પાવેય્યકાતિ પાવેય્યરટ્ઠવાસિનો. પાવેય્યં નામ કોસલેસુ પચ્છિમદિસાભાગે રટ્ઠં; તત્થ વાસિનોતિ વુત્તં હોતિ. કોસલરઞ્ઞો એકપિતુકભાતૂનં ભદ્દવગ્ગિયત્થેરાનં એતં અધિવચનં. તેસુ સબ્બજેટ્ઠકો અનાગામી, સબ્બપચ્છિમકો સોતાપન્નો, એકોપિ અરહા વા પુથુજ્જનો વા નત્થિ. આરઞ્ઞિકાતિ ધુતઙ્ગસમાદાનવસેન આરઞ્ઞિકા; ન અરઞ્ઞવાસમત્તેન. પિણ્ડપાતિકાદિભાવેપિ તેસં એસેવ નયો. સીસવસેન ચેતં વુત્તં. ઇમે પન તેરસાપિ ધુતઙ્ગાનિ સમાદાયેવ વત્તન્તિ. ઉદકસઙ્ગહેતિ ઉદકેન સઙ્ગહિતે ઘટિતે સંસટ્ઠે; થલે ચ નિન્ને ચ એકોદકીભૂતેતિ અત્થો.

ઉદકચિક્ખલ્લેતિ અક્કન્તઅક્કન્તટ્ઠાને ઉદકચિક્ખલ્લો ઉટ્ઠહિત્વા યાવ આનિસદા પહરતિ, ઈદિસે ચિક્ખલ્લેતિ અત્થો. ઓકપુણ્ણેહીતિ ઉદકપુણ્ણેહિ. તેસં કિર ચીવરાનિ ઘનાનિ, તેસુ પતિતં ઉદકં ન પગ્ઘરતિ ઘનત્તા પુટબદ્ધં વિય તિટ્ઠતિ. તેન વુત્તં – ‘‘ઓકપુણ્ણેહિ ચીવરેહી’’તિ. ‘‘ઓઘપુણ્ણેહી’’તિપિ પાઠો.

અવિવદમાના વસ્સં વસિમ્હાતિ એત્થ આગન્તુકટ્ઠાને સેનાસનફાસુતાય અભાવેન ચ ભગવતો દસ્સનાલાભેન ઉક્કણ્ઠિતતાય ચ તે ભિક્ખૂ ફાસું ન વસિંસુ, તસ્મા ‘‘અવિવદમાના ફાસુકં વસ્સં વસિમ્હા’’તિ નાવોચું. ધમ્મિં કથં કત્વાતિ ભગવા તેસં ભિક્ખૂનં અનમતગ્ગિયકથં કથેસિ. તે સબ્બેપિ કથાપરિયોસાને અરહત્તં પાપુણિત્વા નિસિન્નટ્ઠાનતોયેવ આકાસે ઉપ્પતિત્વા અગમંસુ, તં સન્ધાય વુત્તં – ‘‘ધમ્મિં કથં કત્વા’’તિ. તતો ભગવા ‘‘સચે કથિનત્થારો પઞ્ઞત્તો અભવિસ્સ, એતે ભિક્ખૂ એકં ચીવરં ઠપેત્વા સન્તરુત્તરેન આગચ્છન્તા ન એવં કિલન્તા અસ્સુ, કથિનત્થારો ચ નામેસ સબ્બબુદ્ધેહિ અનુઞ્ઞાતો’’તિ ચિન્તેત્વા કથિનત્થારં અનુજાનિતુકામો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ, આમન્તેત્વા ચ પન ‘‘અનુજાનામિ ભિક્ખવે’’તિઆદિમાહ.

તત્થ અત્થતકથિનાનં વોતિ નિપાતમત્તં વોકારો; અત્થતકથિનાનન્તિ અત્થો. એવઞ્હિ સતિ પરતો ‘‘સો નેસં ભવિસ્સતી’’તિ યુજ્જતિ. અથ વા વોતિ સામિવચનમેવેતં. સો નેસન્તિ એત્થ પન સો ચીવરુપ્પાદો યે અત્થતકથિના, તેસં ભવિસ્સતીતિ અત્થો.

તત્થ અનામન્તચારોતિ યાવ કથિનં ન ઉદ્ધરિયતિ, તાવ અનામન્તેત્વા ચરણં કપ્પિસ્સતિ, ચારિત્તસિક્ખાપદેન અનાપત્તિ ભવિસ્સતીતિ અત્થો. અસમાદાનચારોતિ તિચીવરં અસમાદાય ચરણં; ચીવરવિપ્પવાસો કપ્પિસ્સતીતિ અત્થો. ગણભોજનન્તિ ગણભોજનમ્પિ કપ્પિસ્સતિ. યાવદત્થચીવરન્તિ યાવત્તકેન ચીવરેન અત્થો, તાવત્તકં અનધિટ્ઠિતં અવિકપ્પિતં કપ્પિસ્સતીતિ અત્થો. યો ચ તત્થ ચીવરુપ્પાદોતિ તત્થ કથિનત્થતસીમાયં મતકચીવરં વા હોતુ સઙ્ઘં ઉદ્દિસ્સ દિન્નં વા સઙ્ઘિકેન તત્રુપ્પાદેન આભતં વા, યેન કેનચિ આકારેન યં સઙ્ઘિકચીવરં ઉપ્પજ્જતિ, તં તેસં ભવિસ્સતીતિ અત્થો.

એવઞ્ચ પન ભિક્ખવે કથિનં અત્થરિતબ્બન્તિ એત્થ કથિનત્થારં કે લભન્તિ, કે ન લભન્તીતિ? ગણનવસેન તાવ પચ્છિમકોટિયા પઞ્ચ જના લભન્તિ, ઉદ્ધં સતસહસ્સમ્પિ, પઞ્ચન્નં હેટ્ઠા ન લભન્તિ. વુત્થવસ્સવસેન પુરિમિકાય વસ્સં ઉપગન્ત્વા પઠમપવારણાય પવારિતા લભન્તિ, છિન્નવસ્સા વા પચ્છિમિકાય ઉપગતા વા ન લભન્તિ, અઞ્ઞસ્મિં વિહારે વુત્થવસ્સાપિ ન લભન્તીતિ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં. પુરિમિકાય ઉપગતાનં પન સબ્બે ગણપૂરકા હોન્તિ, આનિસંસં ન લભન્તિ, આનિસંસો ઇતરેસંયેવ હોતિ. સચે પુરિમિકાય ઉપગતા ચત્તારો વા હોન્તિ તયો વા દ્વે વા એકો વા, ઇતરે ગણપૂરકે કત્વા કથિનં અત્થરિતબ્બં. અથ ચત્તારો ભિક્ખૂ ઉપગતા, એકો પરિપુણ્ણવસ્સો સામણેરો, સો ચે પચ્છિમિકાય ઉપસમ્પજ્જતિ, ગણપૂરકો ચેવ હોતિ, આનિસંસઞ્ચ લભતિ. તયો ભિક્ખૂ દ્વે સામણેરા, દ્વે ભિક્ખૂ તયો સામણેરા, એકો ભિક્ખુ ચત્તારો સામણેરાતિ એત્થાપિ એસેવ નયો. સચે પુરિમિકાય ઉપગતા કથિનત્થારકુસલા ન હોન્તિ, અત્થારકુસલા ખન્ધકભાણકથેરા પરિયેસિત્વા આનેતબ્બા. કમ્મવાચં સાવેત્વા કથિનં અત્થરાપેત્વા દાનઞ્ચ ભુઞ્જિત્વા ગમિસ્સન્તિ. આનિસંસો પન ઇતરેસંયેવ હોતિ.

કથિનં કેન દિન્નં વટ્ટતિ? યેન કેનચિ દેવેન વા મનુસ્સેન વા પઞ્ચન્નં વા સહધમ્મિકાનં અઞ્ઞતરેન દિન્નં વટ્ટતિ. કથિનદાયકસ્સ વત્તં અત્થિ, સચે સો તં અજાનન્તો પુચ્છતિ – ‘‘ભન્તે કથં કથિનં દાતબ્બ’’ન્તિ તસ્સ એવં આચિક્ખિતબ્બં – ‘‘તિણ્ણં ચીવરાનં અઞ્ઞતરપ્પહોનકં સૂરિયુગ્ગમનસમયે વત્થં ‘કથિનચીવરં દેમા’તિ દાતું વટ્ટતિ, તસ્સ પરિકમ્મત્થં એત્તકા નામ સૂચિયો, એત્તકં સુત્તં, એત્તકં રજનં, પરિકમ્મં કરોન્તાનં એત્તકાનં ભિક્ખૂનં યાગુભત્તઞ્ચ દાતું વટ્ટતી’’તિ.

કથિનત્થારકેનાપિ ધમ્મેન સમેન ઉપ્પન્નં કથિનં અત્થરન્તેન વત્તં જાનિતબ્બં. તન્તવાયગેહતો હિ આભતસન્તાનેનેવ ખલિમક્ખિતસાટકો ન વટ્ટતિ, મલીનસાટકોપિ ન વટ્ટતિ, તસ્મા કથિનત્થારસાટકં લભિત્વા સુટ્ઠુ ધોવિત્વા સૂચિઆદીનિ ચીવરકમ્મૂપકરણાનિ સજ્જેત્વા બહૂહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં તદહેવ સિબ્બિત્વા નિટ્ઠિતસૂચિકમ્મં રજિત્વા કપ્પબિન્દું દત્વા કથિનં અત્થરિતબ્બં. સચે તસ્મિં અનત્થતેયેવ અઞ્ઞં કથિનસાટકં આહરતિ, અઞ્ઞાનિ ચ બહૂનિ કથિનાનિસંસવત્થાનિ દેતિ, યો આનિસંસં બહું દેતિ, તસ્સ સન્તકેનેવ અત્થરિતબ્બં. ઇતરો યથા તથા ઓવદિત્વા સઞ્ઞાપેતબ્બો.

કથિનં પન કેન અત્થરિતબ્બં? યસ્સ સઙ્ઘો કથિનચીવરં દેતિ. સઙ્ઘેન પન કસ્સ દાતબ્બં? યો જિણ્ણચીવરો હોતિ. સચે બહૂ જિણ્ણચીવરા હોન્તિ, વુડ્ઢસ્સ દાતબ્બં. વુડ્ઢેસુપિ યો મહાપરિસો તદહેવ ચીવરં કત્વા અત્થરિતું સક્કોતિ, તસ્સ દાતબ્બં. સચે વુડ્ઢો ન સક્કોતિ નવકતરો સક્કોતિ, તસ્સ દાતબ્બં. અપિચ સઙ્ઘેન મહાથેરસ્સ સઙ્ગહં કાતું વટ્ટતિ, તસ્મા ‘‘તુમ્હે ભન્તે ગણ્હથ, મયં કત્વા દસ્સામા’’તિ વત્તબ્બં. તીસુ ચીવરેસુ યં જિણ્ણં હોતિ, તદત્થાય દાતબ્બં. પકતિયા દુપટ્ટચીવરસ્સ દુપટ્ટત્થાયેવ દાતબ્બં. સચેપિસ્સ એકપટ્ટચીવરં ઘનં હોતિ, કથિનસાટકો ચ પેલવો, સારુપ્પત્થાય દુપટ્ટપ્પહોનકમેવ દાતબ્બં, ‘‘અહં અલભન્તો એકપટ્ટં પારુપામી’’તિ વદન્તસ્સાપિ દુપટ્ટં દાતું વટ્ટતિ. યો પન લોભપકતિકો હોતિ, તસ્સ ન દાતબ્બં. તેનાપિ ‘‘કથિનં અત્થરિત્વા પચ્છા સિબ્બિત્વા દ્વે ચીવરાનિ કરિસ્સામી’’તિ ન ગહેતબ્બં. યસ્સ પન દીયતિ, તસ્સ યેન વિધિના દાતબ્બં, તં દસ્સેતું ‘‘એવઞ્ચ પન ભિક્ખવે કથિનં અત્થરિતબ્બ’’ન્તિ આરભિત્વા સુણાતુ મે ભન્તેતિઆદિકા દાનકમ્મવાચા તાવ વુત્તા.

એવં દિન્ને પન કથિને સચે તં કથિનદુસ્સં નિટ્ઠિતપરિકમ્મમેવ હોતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે નિટ્ઠિતપરિકમ્મં હોતિ, ‘‘અહં થેરો’’તિ વા ‘‘બહુસ્સુતો’’તિ વા એકેનાપિ અકાતું ન લબ્ભતિ, સબ્બેહેવ સન્નિપતિત્વા ધોવનસિબ્બનરજનાનિ નિટ્ઠાપેતબ્બાનિ. ઇદઞ્હિ કથિનવત્તં નામ બુદ્ધપ્પસત્થં. અતીતે પદુમુત્તરોપિ ભગવા કથિનવત્તં અકાસિ. તસ્સ કિર અગ્ગસાવકો સુજાતત્થેરો નામ કથિનં ગણ્હિ, તં સત્થા અટ્ઠસટ્ઠિયા ભિક્ખુસતસહસ્સેહિ સદ્ધિં નિસીદિત્વા અકાસિ.

કતપરિયોસિતં પન કથિનં ગહેત્વા અત્થારકેન ભિક્ખુના ‘‘સચે સઙ્ઘાટિયા કથિનં અત્થરિતુકામો હોતિ, પોરાણિકા સઙ્ઘાટિ પચ્ચુદ્ધરિતબ્બા, નવા સઙ્ઘાટિ અધિટ્ઠાતબ્બા. ‘ઇમાય સઙ્ઘાટિયા કથિનં અત્થરામી’તિ વાચા ભિન્દિતબ્બા’’તિઆદિના પરિવારે વુત્તવિધાનેન કથિનં અત્થરિતબ્બં. અત્થરિત્વા ચ પન ‘‘તેન કથિનત્થારકેન ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘અત્થતં ભન્તે સઙ્ઘસ્સ કથિનં, ધમ્મિકો કથિનત્થારો, અનુમોદથા’તિ તેહિ અનુમોદકેહિ ભિક્ખૂહિ એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘અત્થતં આવુસો સઙ્ઘસ્સ કથિનં, ધમ્મિકો કથિનત્થારો, અનુમોદામા’’તિ એવમાદિના પરિવારે વુત્તવિધાનેનેવ અનુમોદાપેતબ્બં, ઇતરેહિ ચ અનુમોદિતબ્બં. એવં સબ્બેસં અત્થતં હોતિ કથિનં. વુત્તઞ્હેતં પરિવારે ‘‘દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં અત્થતં હોતિ કથિનં – અત્થારકસ્સ ચ અનુમોદકસ્સ ચા’’તિ (પરિ. ૪૦૩). પુનપિ વુત્તં – ‘‘ન સઙ્ઘો કથિનં અત્થરતિ, ન ગણો કથિનં અત્થરતિ, પુગ્ગલો કથિનં અત્થરતિ, સઙ્ઘસ્સ અનુમોદના ગણસ્સ અનુમોદના પુગ્ગલસ્સ અત્થારા સઙ્ઘસ્સ અત્થતં હોતિ કથિનં, ગણસ્સ અત્થતં હોતિ કથિનં, પુગ્ગલસ્સ અત્થતં હોતિ કથિનં’’તિ (પરિ. ૪૧૪).

એવં અત્થતે પન કથિને સચે કથિનચીવરેન સદ્ધિં આભતં આનિસંસં દાયકા ‘‘યેન અમ્હાકં કથિનં ગહિતં, તસ્સેવ દેમા’’તિ દેન્તિ, ભિક્ખુસઙ્ઘો અનિસ્સરો. અથ અવિચારેત્વાવ દત્વા ગચ્છન્તિ, ભિક્ખુસઙ્ઘો ઇસ્સરો. તસ્મા સચે કથિનત્થારકસ્સ સેસચીવરાનિપિ દુબ્બલાનિ હોન્તિ, સઙ્ઘેન અપલોકેત્વા તેસમ્પિ અત્થાય વત્થાનિ દાતબ્બાનિ. કમ્મવાચા પન એકાયેવ વટ્ટતિ. અવસેસે કથિનાનિસંસે બલવવત્થાનિ વસ્સાવાસિકટ્ઠિતિકાય દાતબ્બાનિ, ઠિતિકાય અભાવે થેરાસનતો પટ્ઠાય દાતબ્બાનિ, ગરુભણ્ડં ન ભાજેતબ્બં. સચે પન એકસીમાય બહૂ વિહારા હોન્તિ, સબ્બે ભિક્ખૂ સન્નિપાતેત્વા એકત્થ કથિનં અત્થરિતબ્બં, વિસું વિસું અત્થરિતું ન વટ્ટતિ.

૩૦૮. ઇદાનિ યથા ચ કથિનં અત્થતં હોતિ, યથા ચ અનત્થતં, તં વિધિં વિત્થારતો દસ્સેતું એવઞ્ચ પન ભિક્ખવે અત્થતં હોતિ કથિનં એવં અનત્થતન્તિ વત્વા અકરણીયઞ્ચેવ મહાભૂમિકઞ્ચ અનત્થતલક્ખણં તાવ દસ્સેન્તો ન ઉલ્લિખિતમત્તેનાતિઆદિકે ચતુવીસતિ આકારે દસ્સેસિ. તતો પરં અત્થતલક્ખણં દસ્સેન્તો અહતેન અત્થતન્તિઆદિકે સત્તરસ આકારે દસ્સેસિ. પરિવારેપિ હિ ‘‘ચતુવીસતિયા આકારેહિ અનત્થતં હોતિ કથિનં, સત્તરસહિ આકારેહિ અત્થતં હોતિ કથિન’’ન્તિ ઇદમેવ લક્ખણં વુત્તં.

તત્થ ઉલ્લિખિતમત્તેનાતિ દીઘતો ચ પુથુલતો ચ પમાણગ્ગહણમત્તેન. પમાણઞ્હિ ગણ્હન્તો તસ્સ તસ્સ પદેસસ્સ સઞ્જાનનત્થં નખાદીહિ વા પરિચ્છેદં દસ્સેન્તો ઉલ્લિખતિ, નલાટાદીસુ વા ઘંસતિ, તસ્મા તં પમાણગ્ગહણં ‘‘ઉલ્લિખિતમત્ત’’ન્તિ વુચ્ચતિ. ધોવનમત્તેનાતિ કથિનદુસ્સધોવનમત્તેન. ચીવરવિચારણમત્તેનાતિ ‘‘પઞ્ચકં વા સત્તકં વા નવકં વા એકાદસકં વા હોતૂ’’તિ એવં વિચારિતમત્તેન. છેદનમત્તેનાતિ યથાવિચારિતસ્સ વત્થસ્સ છેદનમત્તેન. બન્ધનમત્તેનાતિ મોઘસુત્તકારોપનમત્તેન. ઓવટ્ટિયકરણમત્તેનાતિ મોઘસુત્તકાનુસારેન દીઘસિબ્બિતમત્તેન. કણ્ડુસકરણમત્તેનાતિ મુદ્ધિયપત્તબન્ધનમત્તેન. દળ્હીકમ્મકરણમત્તેનાતિ દ્વે ચિમિલિકાયો એકતો કત્વા સિબ્બિતમત્તેન. અથ વા પઠમચિમિલિકા ઘટેત્વા ઠપિતા હોતિ, કથિનસાટકં તસ્સા કુચ્છિચિમિલિકં કત્વા સિબ્બિતમત્તેનાતિપિ અત્થો. મહાપચ્ચરિયં ‘‘પકતિચીવરસ્સ ઉપસ્સયદાનેના’’તિ વુત્તં. કુરુન્દિયં પન ‘‘પકતિપત્તબદ્ધચીવરં દુપટ્ટં કાતું કુચ્છિચિમિલિકં અલ્લિયાપનમત્તેના’’તિ વુત્તં. અનુવાતકરણમત્તેનાતિ પિટ્ઠિઅનુવાતારોપનમત્તેન. પરિભણ્ડકરણમત્તેનાતિ કુચ્છિઅનઉવાતારોપનમત્તેન. ઓવદ્ધેય્યકરણમત્તેનાતિ આગન્તુકપત્તારોપનમત્તેન. કથિનચીવરતો વા પત્તં ગહેત્વા અઞ્ઞસ્મિં અકથિનચીવરે પત્તારોપનમત્તેન.

કમ્બલમદ્દનમત્તેનાતિ એકવારંયેવ રજને પક્ખિત્તેન દન્તવણ્ણેન પણ્ડુપલાસવણ્ણેન વા. સચે પન સકિં વા દ્વિક્ખત્તું વા રત્તમ્પિ સારુપ્પં હોતિ, વટ્ટતિ. નિમિત્તકતેનાતિ ‘‘ઇમિના દુસ્સેન કથિનં અત્થરિસ્સામી’’તિ એવં નિમિત્તકતેન. એત્તકમેવ હિ પરિવારે વુત્તં. અટ્ઠકથાસુ પન ‘‘અયં સાટકો સુન્દરો, સક્કા ઇમિના કથિનં અત્થરિતુ’ન્તિ એવં નિમિત્તકમ્મં કત્વા લદ્ધેના’’તિ વુત્તં. પરિકથાકતેનાતિ ‘‘કથિનં નામ દાતું વટ્ટતિ, કથિનદાયકો બહું પુઞ્ઞં પસવતી’’તિ એવં પરિકથાય ઉપ્પાદિતેન. કથિનં નામ અતિઉક્કટ્ઠં વટ્ટતિ, માતરમ્પિ વિઞ્ઞાપેતું ન વટ્ટતિ, આકાસતો ઓતિણ્ણસદિસમેવ વટ્ટતીતિ. કુક્કુકતેનાતિ તાવકાલિકેન. સન્નિધિકતેનાતિ એત્થ દુવિધો સન્નિધિ કરણસન્નિધિ ચ નિચયસન્નિધિ ચ. તત્થ તદહેવ અકત્વા ઠપેત્વા કરણં કરણસન્નિધિ. સઙ્ઘો અજ્જ કથિનદુસ્સં લભિત્વા પુનદિવસે દેતિ, અયં નિચયસન્નિધિ.

નિસ્સગ્ગિયેનાતિ રત્તિનિસ્સગ્ગિયેન. પરિવારેપિ વુત્તં – ‘‘નિસ્સગ્ગિયં નામ કરિયમાને અરુણં ઉટ્ઠહતી’’તિ. અકપ્પકતેનાતિ અનાદિન્નકપ્પબિન્દુના. અઞ્ઞત્ર સઙ્ઘાટિયાતિઆદીસુ ઠપેત્વા સઙ્ઘાટિઉત્તરાસઙ્ગઅન્તરવાસકે અઞ્ઞેન પચ્ચત્થરણાદિના અત્થતં અનત્થતં હોતીતિ. અઞ્ઞત્ર પઞ્ચકેન વા અતિરેકપઞ્ચકેન વાતિ પઞ્ચ વા અતિરેકાનિ વા ખણ્ડાનિ કત્વા મહામણ્ડલઅડ્ઢમણ્ડલાનિ દસ્સેત્વા કતેનેવ વટ્ટતિ. એવઞ્હિ સમણ્ડલિકતં હોતિ, તં ઠપેત્વા અઞ્ઞેન અચ્છિન્નકેન વા દ્વત્તિચતુખણ્ડેન વા ન વટ્ટતિ. અઞ્ઞત્ર પુગ્ગલસ્સ અત્થારાતિ પુગ્ગલસ્સ અત્થારં ઠપેત્વા ન અઞ્ઞેન સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા અત્થારેન અત્થતં હોતિ. નિસ્સીમટ્ઠો અનુમોદતીતિ બહિઉપચારસીમાય ઠિતો અનુમોદતિ.

૩૦૯. અહતેનાતિ અપરિભુત્તેન. અહતકપ્પેનાતિ અહતસદિસેન એકવારં વા દ્વિક્ખત્તું વા ધોતેન. પિલોતિકાયાતિ હતવત્થકસાટકેન. પંસુકૂલેનાતિ તેવીસતિયા ખેત્તેસુ ઉપ્પન્નપંસુકૂલેન. પંસુકૂલિકભિક્ખુના ચોળકભિક્ખં આહિણ્ડિત્વા લદ્ધચોળકેહિ કતચીવરેનાતિપિ કુરુન્દિમહાપચ્ચરીસુ વુત્તં. પાપણિકેનાતિ આપણદ્વારે પતિતપિલોતિકં ગહેત્વા કથિનત્થાય દેતિ, તેનાપિ વટ્ટતીતિ અત્થો. સેસં વુત્તવિપલ્લાસેનેવ વેદિતબ્બં. ઇમસ્મિં પન ઠાને ‘‘સહ કથિનસ્સ અત્થારા કતિ ધમ્મા જાયન્તી’’તિઆદિ બહુઅટ્ઠકથાસુ વુત્તં, તં સબ્બં પરિવારે પાળિઆરૂળ્હમેવ, તસ્મા તત્થ આગતનયેનેવ વેદિતબ્બં. ન હિ તેન ઇધ અવુચ્ચમાનેન કથિનત્થારકસ્સ કિઞ્ચિ પરિહાયતિ.

૩૧૦. એવં કથિનત્થારં દસ્સેત્વા ઇદાનિ ઉબ્ભારં દસ્સેતું કથઞ્ચ ભિક્ખવે ઉબ્ભતં હોતિ કથિનન્તિઆદિમાહ. તત્થ માતિકાતિ માતરો; જનેત્તિયોતિ અત્થો. કથિનુબ્ભારઞ્હિ એતા અટ્ઠ જનેત્તિયો. તાસુ પક્કમનં અન્તો અસ્સાતિ પક્કમનન્તિકા. એવં સેસાપિ વેદિતબ્બા.

આદાયસત્તકકથા

૩૧૧. ન પચ્ચેસ્સન્તિ ન પુન આગમિસ્સં. એતસ્મિં પન પક્કમનન્તિકે કથિનુદ્ધારે પઠમં ચીવરપલિબોધો છિજ્જતિ, પચ્છા આવાસપલિબોધો. એવં પક્કમતો હિ ચીવરપલિબોધો અન્તોસીમાયમેવ છિજ્જતિ, આવાસપલિબોધો સીમાતિક્કમે. વુત્તમ્પિ ચેતં પરિવારે –

‘‘પક્કમનન્તિકો કથિનુદ્ધારો, વુત્તો આદિચ્ચબન્ધુના;

એતઞ્ચ તાહં વિસ્સજ્જિસ્સં, ચીવરપલિબોધો પઠમં છિજ્જતિ;

પચ્છા આવાસપલિબોધો છિજ્જતી’’તિ. (પરિ. ૪૧૫);

ચીવરં આદાયાતિ અકતચીવરં આદાય. બહિસીમગતસ્સાતિ અઞ્ઞં સામન્તવિહારં ગતસ્સ. એવં હોતીતિ તસ્મિં વિહારે સેનાસનફાસુકં વા સહાયસમ્પત્તિં વા દિસ્વા એવં હોતિ. એતસ્મિં પન નિટ્ઠાનન્તિકે કથિનુદ્ધારે આવાસપલિબોધો પઠમં છિજ્જતિ, સો હિ ‘‘ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ ચિત્તે ઉપ્પન્નમત્તેયેવ છિજ્જતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં –

‘‘નિટ્ઠાનન્તિકો કથિનુદ્ધારો, વુત્તો આદિચ્ચબન્ધુના;

એતઞ્ચ તાહં વિસ્સજ્જિસ્સં, આવાસપલિબોધો પઠમં છિજ્જતિ;

ચીવરે નિટ્ઠિતે ચીવરપલિબોધો છિજ્જતી’’તિ.

એતેન નયેન સેસમાતિકાવિભજનેપિ અત્થો વેદિતબ્બો. અયં પન વિસેસો – ‘‘સન્નિટ્ઠાનન્તિકે દ્વેપિ પલિબોધા નેવિમં ચીવરં કારેસ્સં, ન પચ્ચેસ્સન્તિ ચિત્તે ઉપ્પન્નમત્તેયેવ એકતો છિજ્જન્તીતિ. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘સન્નિટ્ઠાનન્તિકો કથિનુદ્ધારો, વુત્તો આદિચ્ચબન્ધુના;

એતઞ્ચ તાહં વિસ્સજ્જિસ્સં, દ્વે પલિબોધા અપુબ્બં અચરિમં છિજ્જન્તી’’તિ.

એવં સબ્બકથિનુદ્ધારેસુ પલિબોધુપચ્છેદો વેદિતબ્બો. સો પન યસ્મા ઇમિના ચ વુત્તનયેન પરિવારે ચ આગતભાવેન સક્કા જાનિતું, તસ્મા વિત્થારતો ન વુત્તો. અયં પનેત્થ સઙ્ખેપો – નાસનન્તિકે આવાસપલિબોધો પઠમં છિજ્જતિ, ચીવરે નટ્ઠે ચીવરપલિબોધો છિજ્જતિ. યસ્મા ચીવરે નટ્ઠે ચીવરપલિબોધો છિજ્જતિ, તસ્મા ‘‘નાસનન્તિકો’’તિ વુત્તં.

સવનન્તિકે ચીવરપલિબોધો પઠમં છિજ્જતિ, તસ્મા તસ્સ સહ સવનેન આવાસપલિબોધો છિજ્જતિ.

આસાવચ્છેદિકે આવાસપલિબોધો પઠમં છિજ્જતિ. ચીવરાસાય ઉપચ્છિન્નાય ચીવરપલિબોધો છિજ્જતિ. અયં પન યસ્મા ‘‘અનાસાય લભતિ; આસાય ન લભતિ; તસ્સ એવં હોતિ ‘ઇધેવિમં ચીવરં કારેસ્સં, ન પચ્ચેસ્સ’’’ન્તિઆદિના નયેન ઇતરેહિ ઉદ્ધારેહિ સદ્ધિં વોમિસ્સકદેસનો અનેકપ્પભેદો હોતિ, તસ્મા પરતો વિસું વિત્થારેત્વા વુત્તો, ઇધ ન વુત્તો. ઇધ પન સવનન્તિકસ્સ અનન્તરં સીમાતિક્કન્તિકો વુત્તો. તત્થ ચીવરપલિબોધો પઠમં છિજ્જતિ, તસ્સ બહિસીમે આવાસપલિબોધો છિજ્જતિ. સહુબ્ભારે દ્વે પલિબોધા અપુબ્બં અચરિમં છિજ્જન્તીતિ.

૩૧૬-૩૨૫. એવં આદાયવારે સત્તકથિનુદ્ધારે દસ્સેત્વા પુન સમાદાયવારેપિ વિપ્પકતચીવરસ્સ આદાયસમાદાયવારેસુપિ યથાસમ્ભવં તેયેવ દસ્સિતા. તતો પરં અન્તોસીમાયં ‘‘પચ્ચેસ્સં ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ ઇમં વિધિં અનામસિત્વાવ ‘‘ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ ઇમમેવ આમસિત્વા અનધિટ્ઠિતેના’’તિઆદિના નયેન ચ યે યે યુજ્જન્તિ, તે તે દસ્સિતા. તતો પરં ‘‘ચીવરાસાય પક્કમતી’’તિઆદિના નયેન ઇતરેહિ સદ્ધિં વોમિસ્સકનયેન અનેકક્ખત્તું આસાવચ્છેદિકં દસ્સેત્વા પુન દિસંગમિયવસેન ચ ફાસુવિહારિકવસેન ચ નિટ્ઠાનન્તિકેસુ યુજ્જમાના કથિનુદ્ધારા દસ્સિતા. એવં પભેદતો કથિનુદ્ધારં દસ્સેત્વા ઇદાનિ યે તેન તેન કથિનુદ્ધારેન પલિબોધા છિજ્જન્તીતિ વુત્તા, તેસં પટિપક્ખે દસ્સેન્તો દ્વેમે ભિક્ખવે કથિનસ્સ પલિબોધાતિઆદિમાહ. તત્થ ચત્તેનાતિ યેન ચિત્તેન સો આવાસો ચત્તો હોતિ, તં ચત્તં નામ, તેન ચત્તેન. વન્તમુત્તેસુપિ એસેવ નયો. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

કથિનક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.