૬. ભેસજ્જક્ખન્ધકં

પઞ્ચભેસજ્જાદિકથા

૨૬૦. ભેસજ્જક્ખન્ધકે – સારદિકેન આબાધેનાતિ સરદકાલે ઉપ્પન્નેન પિત્તાબાધેન, તસ્મિઞ્હિ કાલે વસ્સોદકેનપિ તેમેન્તિ, કદ્દમમ્પિ મદ્દન્તિ, અન્તરન્તરા આતપોપિ ખરો હોતિ, તેન તેસં પિત્તં કોટ્ઠબ્ભન્તરગતં હોતિ. આહારત્થઞ્ચ ફરેય્યાતિ આહારત્થં સાધેય્ય.

૨૬૧. નચ્છાદેન્તીતિ ન જિરન્તિ, ન વાતરોગં પટિપ્પસ્સમ્ભેતું સક્કોન્તિ. સેનેસિતાનીતિ સિનિદ્ધાનિ. ભત્તાચ્છાદકેનાતિ ભત્તં અરોચિકેન.

૨૬૨. અચ્છવસન્તિઆદીસુ નિસ્સગ્ગિયવણ્ણનાયં વુત્તનયેનેવ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો. કાલે પટિગ્ગહિતન્તિઆદીસુ મજ્ઝન્હિકે અવીતિવત્તે પટિગ્ગહેત્વા પચિત્વા પરિસ્સાવેત્વા ચાતિ અત્થો. તેલપરિભોગેન પરિભુઞ્જિતુન્તિ સત્તાહકાલિકતેલપરિભોગેન પરિભુઞ્જિતું.

૨૬૩. મૂલભેસજ્જાદિ વિનિચ્છયોપિ ખુદ્દકવણ્ણનાયં વુત્તોયેવ. તસ્મા ઇધ યં યં પુબ્બે અવુત્તં તં તદેવ વણ્ણયિસ્સામ. વચત્તન્તિ સેતવચં. નિસદં નિસદપોતકન્તિ પિસનસિલા ચ પિસનપોતો ચ. ફગ્ગવન્તિ લતાજાતિ. નત્તમાલન્તિ કરઞ્જં. હિઙ્ગુહિઙ્ગુજતુહિઙ્ગુસિપાટિકા હિઙ્ગુજાતિયોયેવ. તકતકપત્તિતકપણ્ણિયો લાખાજાતિયો.

સામુદ્દન્તિ સમુદ્દતીરે વાલુકા વિય સન્તિટ્ઠતિ. કાળલોણન્તિ પકતિલોણં. સિન્ધવન્તિ સેતવણ્ણં પબ્બતે ઉટ્ઠહતિ. ઉબ્ભિદન્તિ ભૂમિતો અઙ્કુરં ઉટ્ઠહતિ. બિલન્તિ દબ્બસમ્ભારેહિ સદ્ધિં પચિતં, તં રત્તવણ્ણં.

૨૬૪-૬. કાયો વા દુગ્ગન્ધોતિ કસ્સચિ અસ્સાદીનં વિય કાયગન્ધો હોતિ, તસ્સાપિ સિરીસકોસુમ્બાદિચુણ્ણાનિ વા ગન્ધચુણ્ણાનિ વા સબ્બાનિ વટ્ટન્તિ. છકણન્તિ ગોમયં. રજનનિપ્પક્કન્તિ રજનકસટં. પાકતિકચુણ્ણમ્પિ કોટ્ટેત્વા ઉદકેન તેમેત્વા ન્હાયિતું વટ્ટતિ; એતમ્પિ રજનનિપ્પક્કસઙ્ખેપમેવ ગચ્છતિ.

આમકમંસઞ્ચ ખાદિ આમકલોહિતઞ્ચ પિવીતિ ન તં ભિક્ખુ ખાદિ ન પિવિ, અમનુસ્સો ખાદિત્વા ચ પિવિત્વા ચ પક્કન્તો, તેન વુત્તં – ‘‘તસ્સ સો અમનુસ્સિકાબાધો પટિપ્પસ્સમ્ભી’’તિ.

અઞ્જનન્તિ સબ્બસઙ્ગાહિકવચનમેતં. કાળઞ્જનન્તિ એકા અઞ્જનજાતિ. રસઞ્જનં નાનાસમ્ભારેહિ કતં. સોતઞ્જનન્તિ નદીસોતાદીસુ ઉપ્પજ્જનકં અઞ્જનં. ગેરુકો નામ સુવણ્ણગેરુકો. કપલ્લન્તિ દીપસિખતો ગહિતમસિ. અઞ્જનૂપપિંસનેહીતિ અઞ્જનેન સદ્ધિં એકતો પિંસિતબ્બેહિ, ન હિ કિઞ્ચિ અઞ્ઞનૂપપિંસનં ન વટ્ટતિ. ચન્દનન્તિ લોહિતચન્દનાદિકં યંકિઞ્ચિ. તગરાદીનિ પાકટાનિ, અઞ્ઞાનિપિ નીલુપ્પલાદીનિ વટ્ટન્તિયેવ.

અટ્ઠિમયન્તિ મનુસ્સટ્ઠિં ઠપેત્વા અવસેસઅટ્ઠિમયં. દન્તમયન્તિ હત્થિદન્તાદિસબ્બદન્તમયં. વિસાણમયેપિ અકપ્પિયં નામ નત્થિ, નળમયાદયો એકન્તકપ્પિયાયેવ. સલાકટ્ઠાનિયન્તિ યત્થ સલાકં ઓદહન્તિ, તં સુસિરદણ્ડકં વા થવિકં વા અનુજાનામીતિ અત્થો. અંસબદ્ધકોતિ અઞ્જનિત્થવિકાય અંસબદ્ધકો. યમકનત્થુકરણિન્તિ સમસોતાહિ દ્વીહિ પનાળિકાહિ એકં નત્થુકરણિં.

૨૬૭. અનુજાનામિ ભિક્ખવે તેલપાકન્તિ યંકિઞ્ચિ ભેસજ્જપક્ખિત્તં સબ્બં અનુઞ્ઞાતમેવ હોતિ. અતિપક્ખિત્તમજ્જાનીતિ અતિવિય ખિત્તમજ્જાનિ; બહું મજ્જં પક્ખિપિત્વા યોજિતાનીતિ અત્થો.

અઙ્ગવાતોતિ હત્થપાદે વાતો. સમ્ભારસેદન્તિ નાનાવિધપણ્ણભઙ્ગસેદં. મહાસેદન્તિ મહન્તં સેદં; પોરિસપ્પમાણં આવાટં અઙ્ગારાનં પૂરેત્વા પંસુવાલિકાદીહિ પિદહિત્વા તત્થ નાનાવિધાનિ વાતહરણપણ્ણાનિ સન્થરિત્વા તેલમક્ખિતેન ગત્તેન તત્થ નિપજ્જિત્વા સમ્પરિવત્તન્તેન સરીરં સેદેતું અનુજાનામીતિ અત્થો. ભઙ્ગોદકન્તિ નાનાપણ્ણભઙ્ગકુથિતં ઉદકં; તેહિ પણ્ણેહિ ચ ઉદકેન ચ સિઞ્ચિત્વા સિઞ્ચિત્વા સેદેતબ્બો. ઉદકકોટ્ઠકન્તિ ઉદકકોટ્ઠે ચાટિં વા દોણિં વા ઉણ્હોદકસ્સ પૂરેત્વા તત્થ પવિસિત્વા સેદકમ્મકરણં અનુજાનામીતિ અત્થો.

પબ્બવાતો હોતીતિ પબ્બે પબ્બે વાતો વિજ્ઝતિ. લોહિતં મોચેતુન્તિ સત્થકેન લોહિતં મોચેતું. પજ્જં અભિસઙ્ખરિતુન્તિ યેન ફાલિતપાદા પાકતિકા હોન્તિ; તં નાળિકેરાદીસુ નાનાભેસજ્જાનિ પક્ખિપિત્વા પજ્જં અભિસઙ્ખરિતું; પાદાનં સપ્પાયભેસજ્જં પચિતુન્તિ અત્થો. તિલકક્કેન અત્થોતિ પિટ્ઠેહિ તિલેહિ અત્થો. કબળિકન્તિ વણમુખે સત્તુપિણ્ડં પક્ખિપિતું. સાસપકુડ્ડેનાતિ સાસપપિટ્ઠેન. વડ્ઢમંસન્તિ અધિકમંસં આણિ વિય ઉટ્ઠહતિ. લોણસક્ખરિકાય છિન્દિતુન્તિ ખુરેન છિન્દિતું. વિકાસિકન્તિ તેલરુન્ધનપિલોતિકં. સબ્બં વણપટિકમ્મન્તિ યંકિઞ્ચિ વણપરિકમ્મં નામ અત્થિ; સબ્બં અનુજાનામીતિ અત્થો.

૨૬૮. સામં ગહેત્વાતિ ઇદં ન કેવલં સપ્પદટ્ઠસ્સેવ, અઞ્ઞસ્મિમ્પિ દટ્ઠવિસે સતિ સામં ગહેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં; અઞ્ઞેસુ પન કારણેસુ પટિગ્ગહિતમેવ વટ્ટતિ. કતો ન પુન પટિગ્ગહેતબ્બોતિ સચે ભૂમિપ્પત્તો, પટિગ્ગહેતબ્બો; અપ્પત્તં પન ગહેતું વટ્ટતિ.

૨૬૯. ઘરદિન્નકાબાધોતિ વસીકરણપાનકસમુટ્ઠિતરોગો. સીતાલોળિન્તિ નઙ્ગલેન કસન્તસ્સ ફાલે લગ્ગમત્તિકં ઉદકેન આલોળેત્વા પાયેતું અનુજાનામીતિ અત્થો.

દુટ્ઠગહણિકોતિ વિપન્નગહણિકો; કિચ્છેન ઉચ્ચારો નિક્ખમતીતિ અત્થો. આમિસખારન્તિ સુક્ખોદનં ઝાપેત્વા તાય છારિકાય પગ્ઘરિતં ખારોદકં. મુત્તહરીતકન્તિ ગોમુત્તપરિભાવિતં હરીતકં. અભિસન્નકાયોતિ ઉસ્સન્નદોસકાયો. અચ્છકઞ્જિયન્તિ તણ્ડુલોદકમણ્ડો. અકટયુસન્તિ અસિનિદ્ધો મુગ્ગપચિતપાનીયો. કટાકટન્તિ સોવ ધોતસિનિદ્ધો. પટિચ્છાદનીયેનાતિ મંસરસેન.

ગુળાદિઅનુજાનનકથા

૨૭૨. સચે ભિક્ખવે પક્કાપિ મુગ્ગા જાયન્તીતિ પક્કા મુગ્ગા સચેપિ જાયન્તિ, યથાસુખં પરિભુઞ્જિતબ્બા. પક્કત્તા હિ તે કપ્પિયા એવ.

૨૭૪. અન્તોવુત્થન્તિ અકપ્પિયકુટિયં વુત્થં. સામં પક્કન્તિ એત્થ યંકિઞ્ચિ આમિસં ભિક્ખુનો પચિતું ન વટ્ટતિ. સચેપિસ્સ ઉણ્હયાગુયા સુલસિપણ્ણાનિ વા સિઙ્ગિવેરં વા લોણં વા પક્ખિપન્તિ, તમ્પિ ચાલેતું ન વટ્ટતિ, ‘‘યાગું નિબ્બાપેમી’’તિ પન ચાલેતું વટ્ટતિ. ઉત્તણ્ડુલભત્તં લભિત્વાપિ પિદહિતું ન વટ્ટતિ. સચે પન મનુસ્સા પિદહિત્વાવ દેન્તિ, વટ્ટતિ; ‘‘ભત્તં વા મા નિબ્બાયતૂ’’તિ પિદહિતું વટ્ટતિ. ખીરતક્કાદીસુ પન સકિં કુથિતેસુ અગ્ગિં દાતું વટ્ટતિ, પુનપાકસ્સ અનુઞ્ઞાતત્તા. ઉક્કપિણ્ડકાપિ ખાદન્તીતિ બિળામૂસિકગોધામઙ્ગુસા ખાદન્તિ. દમકાતિ વિઘાસાદા.

૨૭૬. તતો નીહટન્તિ યત્થ નિમન્તિતા ભુઞ્જન્તિ, તતો નીહટં.

૨૭૮. વનટ્ઠં પોક્ખરટ્ઠન્તિ વને ચેવ પદુમિનિગચ્છે ચ જાતં. અબીજન્તિ તરુણફલં, યસ્સ બીજં ન અઙ્કુરં જનેતિ. નિબ્બટ્ટબીજન્તિ બીજં નિબ્બટ્ટેત્વા અપનેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બકં અમ્બપનસાદિ.

૨૭૯. દુરોપયો વણોતિ દુક્ખેન રુહતિ, દુક્ખેન પાકતિકો હોતીતિ અત્થો. દુપ્પરિહારં સત્થન્તિ સમ્બાધે દુક્ખેન સત્થં પરિહરેય્યં. સત્થકમ્મં વા વત્થિકમ્મં વાતિ યથાપરિચ્છિન્ને ઓકાસે યેન કેનચિ સત્થેન વા સૂચિયા વા કણ્ટકેન વા સત્તિકાય વા પાસાણસક્ખલિકાય વા નખેન વા છિન્દનં વા ફાલનં વા વિજ્ઝનં વા લેખનં વા ન કાતબ્બં; સબ્બઞ્હેતં સત્થકમ્મમેવ હોતિ. યેન કેનચિ પન ચમ્મેન વા વત્થેન વા વત્થિપીળનમ્પિ ન કાતબ્બં; સબ્બઞ્હેતં વત્થિકમ્મમેવ હોતિ. એત્થ ચ સમ્બાધસ્સ સામન્તા દ્વઙ્ગુલાતિ ઇદં સત્થકમ્મંયેવ સન્ધાય વુત્તં. વત્થિકમ્મં પન સમ્બાધેયેવ પટિક્ખિત્તં. તત્થ પન ખારં આદાતું યેન કેનચિ રજ્જુકેન વા બન્ધિતું વટ્ટતિ. યદિ તેન છિજ્જતિ, સુચ્છિન્નં. અણ્ડવુડ્ઢિરોગેપિ સત્થકમ્મં ન વટ્ટતિ, તસ્મા અણ્ડં ફાલેત્વા બીજાનિ ઉદ્ધરિત્વા ‘‘અરોગં કરિસ્સામી’’તિ ન કત્તબ્બં. અગ્ગિતાપનભેસજ્જાલિમ્પનેસુ પન પટિક્ખેપો નત્થિ. વચ્ચમગ્ગે ભેસજ્જમક્ખિતા આદાનવટ્ટિ વા વેળુનાળિકા વા વટ્ટતિ, યાય ખારકમ્મં વા કરોન્તિ, તેલં વા પવેસેન્તિ.

૨૮૦. પવત્તમંસન્તિ મતસ્સ મંસં. માઘાતોતિ તં દિવસં ન લબ્ભા કેનચિ કિઞ્ચિ જીવિતા વોરોપેતું. પોત્થનિકન્તિ મંસચ્છેદનસત્થકં વુચ્ચતિ. કિમ્પિમાયાતિ કિમ્પિ ઇમાય. ન ભગવા ઉસ્સહતીતિ ન ભગવા સક્કોતિ. યત્ર હિ નામાતિ યસ્મા નામ. પટિવેક્ખીતિ વીમંસિ; પટિપુચ્છીતિ વુત્તં હોતિ. અપ્પટિવેક્ખિત્વાતિ અપ્પટિપુચ્છિત્વા. સચે પન અસુકમંસન્તિ જાનાતિ, પટિપુચ્છનકિચ્ચં નત્થિ, અજાનન્તેન પન પુચ્છિત્વાવ ખાદિતબ્બં.

હત્થિમંસાદિપટિક્ખેપકથા

૨૮૧. સુનખમંસન્તિ એત્થ અરઞ્ઞકોકા નામ સુનખસદિસા હોન્તિ, તેસં મંસં વટ્ટતિ. યો પન ગામસુનખિયા વા કોકેન કોકસુનખિયા વા ગામસુનખેન સંયોગા ઉપ્પન્નો, તસ્સ મંસં ન વટ્ટતિ, સો હિ ઉભયં ભજતીતિ. અહિમંસન્તિ કસ્સચિ અપાદકસ્સ દીઘજાતિકસ્સ મંસં ન વટ્ટતિ. સીહમંસાદીનિ પાકટાનેવ.

એત્થ ચ મનુસ્સમંસં સજાતિતાય પટિક્ખિત્તં, હત્થિઅસ્સમંસં રાજઙ્ગતાય, સુનખમંસઞ્ચ અહિમંસઞ્ચ પટિકૂલતાય, સીહમંસાદીનિ પઞ્ચ અત્તનો અનુપદ્દવત્થાયાતિ. ઇમેસં મનુસ્સાદીનં દસન્નં મંસમ્પિ અટ્ઠિપિ લોહિતમ્પિ ચમ્મમ્પિ લોમમ્પિ સબ્બં ન વટ્ટતિ, યંકિઞ્ચિ ઞત્વા વા અઞત્વા વા ખાદન્તસ્સ આપત્તિયેવ. યદા જાનાતિ, તદા દેસેતબ્બા. ‘‘અપુચ્છિત્વા ખાદિસ્સામી’’તિ ગણ્હતો પટિગ્ગહણે દુક્કટં, ‘‘પુચ્છિત્વા ખાદિસ્સામી’’તિ ગણ્હતો અનાપત્તિ. ઉદ્દિસ્સ કતં પન જાનિત્વા ખાદન્તસ્સેવ આપત્તિ, પચ્છા જાનન્તો આપત્તિયા ન કારેતબ્બોતિ.

યાગુમધુગોળકાદિકથા

૨૮૨. એકત્તકોતિ એકકો, નત્થિ મે દુતિયોતિ અત્થો. પહૂતં યાગુઞ્ચ મધુગોળકઞ્ચ પટિયાદાપેત્વાતિ સો કિર સતસહસ્સં વયં કત્વા પટિયાદાપેસિ. અનુમોદનાગાથાપરિયોસાને ‘‘પત્થયતં ઇચ્છત’’ન્તિ પદાનં ‘‘અલમેવ દાતુ’’ન્તિ ઇમિના સમ્બન્ધો. સચે પન ‘‘પત્થયતા ઇચ્છતા’’તિ પાઠો અત્થિ, સોયેવ ગહેતબ્બો.

૨૮૩. ભોજ્જયાગુન્તિ યા પવારણં જનેતિ. યદગ્ગેનાતિ યં આદિં કત્વા. સગ્ગા તે આરદ્ધાતિ સગ્ગનિબ્બત્તકપુઞ્ઞં ઉપચિતન્તિ અત્થો. યથાધમ્મો કારેતબ્બોતિ પરમ્પરભોજનેન કારેતબ્બો, ભોજ્જયાગુયા હિ પવારણા હોતીતિ.

૨૮૪. નાહં તં કચ્ચાનાતિ તસ્મિં કિર અવસિટ્ઠગુળે દેવતા સુખુમોજં પક્ખિપિંસુ, સા અઞ્ઞેસં પરિણામં ન ગચ્છતિ, તસ્મા એવમાહ. ગિલાનસ્સ ગુળન્તિ તથારૂપેન બ્યાધિના ગિલાનસ્સ પચ્છાભત્તં ગુળં અનુજાનામીતિ અત્થો.

પાટલિગામવત્થુકથા

૨૮૫. સબ્બસન્થરિન્તિ યથા સબ્બં સન્થતં હોતિ, એવં.

૨૮૬. સુનિધવસ્સકારાતિ સુનિધો ચ વસ્સકારો ચ દ્વે બ્રાહ્મણા મગધરઞ્ઞો મહામત્તા મહામચ્ચા. વજ્જીનં પટિબાહાયાતિ વજ્જિરાજકુલાનં આયમુખપચ્છિન્દનત્થં. વત્થૂનીતિ ઘરવત્થૂનિ. ચિત્તાનિ નમન્તિ નિવેસનાનિ માપેતુન્તિ તા કિર દેવતા વત્થુવિજ્જાપાઠકાનં સરીરે અધિમુચ્ચિત્વા એવં ચિત્તાનિ નામેન્તિ. કસ્મા? અમ્હાકં યથાનુરૂપં સક્કારં કરિસ્સન્તીતિ અત્થો. તાવતિંસેહીતિ લોકે કિર સક્કં દેવરાજાનં વિસ્સકમ્મઞ્ચ ઉપાદાય તાવતિંસા પણ્ડિતાતિ સદ્દો અબ્ભુગ્ગતો, તેનેવાહ તાવતિંસેહીતિ, તાવતિંસેહિ સદ્ધિં મન્તેત્વા વિય માપેન્તીતિ અત્થો. યાવતા અરિયં આયતનન્તિ યત્તકં અરિયમનુસ્સાનં ઓસરણટ્ઠાનં નામ અત્થિ. યાવતા વણિપ્પથોતિ યત્તકં વાણિજાનં આભતભણ્ડસ્સ રાસિવસેનેવ કયવિક્કયટ્ઠાનં નામ અત્થિ. ઇદં અગ્ગનગરન્તિ તેસં અરિયાયતનવણિપ્પથાનં ઇદં અગ્ગનગરં ભવિસ્સતિ. પુટભેદનન્તિ પુટભેદનટ્ઠાનં મોચનટ્ઠાનન્તિ વુત્તં હોતિ. અગ્ગિતો વાતિઆદીસુ સમુચ્ચયત્થો વા સદ્દો. તત્ર હિ એકસ્સ કોટ્ઠાસસ્સ અગ્ગિતો, એકસ્સ ઉદકતો, એકસ્સ અબ્ભન્તરતો, અઞ્ઞમઞ્ઞભેદા અન્તરાયો ભવિસ્સતિ. ઉળુમ્પન્તિ પારગમનત્થાય આણિયો આકોટેત્વા કતં. કુલ્લન્તિ વલ્લિઆદીહિ બન્ધિત્વા કતં.

અણ્ણવન્તિ સબ્બન્તિમેન પરિચ્છેદેન યોજનમત્તં ગમ્ભીરસ્સ ચ પુથુલ્લસ્સ ચ ઉદકટ્ઠાનસ્સેતં અધિવચનં. સરન્તિ ઇધ નદી અધિપ્પેતા. ઇદં વુત્તં હોતિ – યે ગમ્ભીરં વિત્થતં તણ્હાસરં તરન્તિ, તે અરિયમગ્ગસઙ્ખાતં સેતું કત્વાન વિસજ્જ પલ્લલાનિ અનામસિત્વાવ ઉદકભરિતાનિ નિન્નટ્ઠાનાનિ; અયં પન ઇદં અપ્પમત્તકં ઉદકં ઉત્તરિતુકામોપિ કુલ્લઞ્હિ પરિજનો બન્ધતિ, બુદ્ધા પન બુદ્ધસાવકા ચ વિના એવ કુલ્લેન તિણ્ણા મેધાવિનો જનાતિ.

૨૮૭. અનનુબોધાતિ અબુજ્ઝનેન. સન્ધાવિતન્તિ ભવતો ભવં ગમનવસેન સન્ધાવિતં. સંસરિતન્તિ પુનપ્પુનં ગમનવસેન સંસરિતં. મમઞ્ચેવ તુમ્હાકઞ્ચાતિ મયા ચ તુમ્હેહિ ચ. અથ વા સન્ધાવિતં સંસરિતન્તિ સન્ધાવનં સંસરણં મમઞ્ચેવ તુમ્હાકઞ્ચ અહોસીતિ એવમેત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. સંસિતન્તિ સંસરિતં. ભવનેત્તિ સમૂહતાતિ ભવતો ભવગમના સન્ધાવના તણ્હારજ્જુ સુટ્ઠુ હતા છિન્ના અપ્પવત્તિકતા.

૨૮૯. નીલાતિ ઇદં સબ્બસઙ્ગાહકં. નીલવણ્ણાતિઆદિ તસ્સેવ વિભાગદસ્સનત્થં. તત્થ ન તેસં પકતિવણ્ણા નીલા, નીલવિલેપનાનં વિચિત્તતાવસેનેતં વુત્તં. પટિવટ્ટેસીતિ પહારેસિ. સાહારં દજ્જેય્યાથાતિ સજનપદં દદેય્યાથ. અઙ્ગુલિં ફોટેસુન્તિ અઙ્ગુલિં ચાલેસું. અમ્બકાયાતિ ઇત્થિકાય. ઓલોકેથાતિ પસ્સથ. અપલોકેથાતિ પુનપ્પુનં પસ્સથ. ઉપસંહરથાતિ ઉપનેથ. ઇમં લિચ્છવિપરિસં તુમ્હાકં ચિત્તેન તાવતિંસપરિસં હરથ, તાવતિંસસ્સ સમકં કત્વા પસ્સથાતિ અત્થો.

સીહસેનાપતિવત્થુઆદિકથા

૨૯૦. ધમ્મસ્સ ચ અનુધમ્મં બ્યાકરોન્તીતિ ભગવતા વુત્તકારણસ્સ અનુકારણં કથેન્તિ. સહધમ્મિકો વાદાનુવાદોતિ અપરેહિ વુત્તકારણેન સકારણો હુત્વા તુમ્હાકં વાદો વિઞ્ઞુગરહિતબ્બં કારણં કોચિ અપ્પમત્તકોપિ કિં ન આગચ્છતિ. ઇદં વુત્તં હોતિ ‘‘કિં સબ્બકારેનાપિ તુમ્હાકં વાદે ગારય્હકારણં નત્થી’’તિ. અનબ્ભક્ખાતુકામાતિ અભિભવિત્વા ન આચિક્ખિતુકામા.

૨૯૩. અનુવિચ્ચકારન્તિ અનુવિદિત્વા ચિન્તેત્વા તુલયિત્વા કાતબ્બં કરોહીતિ વુત્તં હોતિ. ઞાતમનુસ્સાનન્તિ લોકે પાકટાનં. સાધુ હોતીતિ સુન્દરં હોતિ. પટાકં પરિહરેય્યુન્તિ પટાકં ઉક્ખિપિત્વા નગરે ઘોસન્તા આહિણ્ડેય્યું. કસ્મા? ‘‘એવં નો અમ્હાકં મહન્તભાવો ભવિસ્સતી’’તિ. ઓપાનભૂતન્તિ પટિયત્તઉદપાનો વિય ઠિતં. કુલન્તિ નિવેસનં. દાતબ્બં મઞ્ઞેય્યાસીતિ મા ઇમેસં દેય્યધમ્મં ઉપચ્છિન્દિત્થ, સમ્પત્તાનઞ્હિ દાતબ્બમેવાતિ ઓવદતિ. ઓકારોતિ અવકારો લામકભાવો. સામુક્કંસિકાતિ અત્તનાયેવ ઉદ્ધરિત્વા ગહિતા; અસાધારણં અઞ્ઞેસન્તિ અત્થો. ઉદ્દિસ્સ કતન્તિ ઉદ્દિસિત્વા કતં.

૨૯૪. પટિચ્ચકમ્મન્તિ અત્તાનં પટિચ્ચ કતન્તિ અત્થો. અથ વા પટિચ્ચકમ્મન્તિ નિમિત્તકમ્મસ્સેતં અધિવચનં, તં પટિચ્ચકમ્મં એત્થ અત્થીતિ મંસમ્પિ પટિચ્ચકમ્મન્તિ વુત્તં. યો હિ એવરૂપં મંસં પરિભુઞ્જતિ, સોપિ તસ્સ કમ્મસ્સ દાયાદો હોતિ, વધકસ્સ વિય તસ્સાપિ પાણઘાતકમ્મં હોતીતિ અધિપ્પાયો. જિરિદન્તિતિ જિરન્તિ અબ્ભાચિક્ખન્તા ન જિરન્તિ, અબ્ભક્ખાનસ્સ અન્તં ન ગચ્છન્તીતિ અત્થો. તિકોટિપરિસુદ્ધકથા સઙ્ઘભેદસિક્ખાપદવણ્ણનાયં વુત્તા.

કપ્પિયભૂમિઅનુજાનનકથા

૨૯૫. સકટપરિવટ્ટન્તિ સકટેહિ પરિક્ખેપં વિય કત્વા અચ્છન્તિ. પચ્ચન્તિમન્તિ અભિલાપમત્તમેતં ‘‘યં સઙ્ઘો આકઙ્ખતી’’તિ વુત્તત્તા પન ધુરવિહારોપિ સમ્મન્નિતું વટ્ટતિ, કમ્મવાચં અવત્વા અપલોકનેનાપિ વટ્ટતિયેવ. કાકોરવસદ્દન્તિ તત્થ તત્થ પવિટ્ઠાનં આમિસખાદનત્થાય અનુપ્પગેયેવ સન્નિપતિતાનં કાકાનં ઓરવસદ્દં. યસોજો નામ કપિલસુત્તપરિયોસાને પબ્બજિતાનં પઞ્ચન્નં સતાનં અગ્ગપુરિસો.

ઉસ્સાવનન્તિકન્તિઆદીસુ ઉસ્સાવનન્તિકા તાવ એવં કત્તબ્બા. યો થમ્ભાનં વા ઉપરિ ભિત્તિપાદે વા નિખનિત્વા વિહારો કરિયતિ, તસ્સ હેટ્ઠા થમ્ભપટિચ્છકા પાસાણા ભૂમિગતિકા એવ. પઠમથમ્ભં પન પઠમભિત્તિપાદં વા પતિટ્ઠાપેન્તેહિ બહૂહિ સમ્પરિવારેત્વા ‘‘કપ્પિયકુટિં કરોમ, કપ્પિયકુટિં કરોમા’’તિ વાચં નિચ્છારેન્તેહિ મનુસ્સેસુ ઉક્ખિપિત્વા પતિટ્ઠાપેન્તેસુ આમસિત્વા વા સયં ઉક્ખિપિત્વા વા થમ્ભે વા ભિત્તિપાદો વા પતિટ્ઠાપેતબ્બો. કુરુન્દિમહાપચ્ચરીસુ પન ‘‘કપ્પિયકુટિ કપ્પિયકુટી’’તિ વત્વા પતિટ્ઠાપેતબ્બન્તિ વુત્તં. અન્ધકટ્ઠકથાયં ‘‘સઙ્ઘસ્સ કપ્પિયકુટિં અધિટ્ઠામી’’તિ વુત્તં. તં પન અવત્વાપિ અટ્ઠકથાસુ વુત્તનયેન વુત્તે દોસો નત્થિ. ઇદં પનેત્થ સાધારણલક્ખણં, થમ્ભપતિટ્ઠાનઞ્ચ વચનપરિયોસાનઞ્ચ સમકાલં વટ્ટતિ. સચે હિ અનિટ્ઠિતે વચને થમ્ભો પતિટ્ઠાતિ, અપ્પતિટ્ઠિતે વા તસ્મિં વચનં નિટ્ઠાતિ, અકતા હોતિ કપ્પિયકુટિ. તેનેવ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં – ‘‘બહૂહિ સમ્પરિવારેત્વા વત્તબ્બં, અવસ્સઞ્હિ એત્થ એકસ્સપિ વચનનિટ્ઠાનઞ્ચ થમ્ભપતિટ્ઠાનઞ્ચ એકતો ભવિસ્સતી’’તિ.

ઇટ્ઠકસિલામત્તિકાકુટ્ટિકાસુ પન કુટીસુ હેટ્ઠા ચયં બન્ધિત્વા વા અબન્ધિત્વા વા કરોન્તુ, યતો પટ્ઠાય ભિત્તિં ઉટ્ઠાપેતુકામા હોન્તિ, તં સબ્બપઠમં ઇટ્ઠકં વા સિલં વા મત્તિકાપિણ્ડં વા ગહેત્વા વુત્તનયેનેવ કપ્પિયકુટિ કાતબ્બા. ઇટ્ઠકાદયો હિ ભિત્તિયા પઠમિટ્ઠકાદીનં હેટ્ઠા ન વટ્ટન્તિ, થમ્ભા પન ઉપરિ ઉગ્ગચ્છન્તિ, તસ્મા વટ્ટન્તિ. અન્ધકટ્ઠકથાયં ‘‘થમ્ભેહિ કરિયમાને ચતૂસુ કોણેસુ ચત્તારો થમ્ભા ઇટ્ઠકાદિકુટ્ટે ચતૂસુ કોણેસુ દ્વે તિસ્સો ઇટ્ઠકા અધિટ્ઠાતબ્બા’’તિ વુત્તં. તથા પન અકતાયપિ દોસો નત્થિ, અટ્ઠકથાસુ હિ વુત્તમેવ પમાણં.

ગોનિસાદિકા દુવિધા – આરામગોનિસાદિકા, વિહારગોનિસાદિકાતિ. તાસુ યત્થ નેવ આરામો ન સેનાસનાનિ પરિક્ખિત્તાનિ હોન્તિ, અયં ‘‘આરામગોનિસાદિકા’’ નામ. યત્થ સેનાસનાનિ સબ્બાનિ વા એકચ્ચાનિ વા પરિક્ખિત્તાનિ, આરામો અપરિક્ખિત્તો, અયં ‘‘વિહારગોનિસાદિકા’’ નામ. ઇતિ ઉભયત્રાપિ આરામસ્સ અપરિક્ખિત્તભાવોયેવ પમાણં. આરામો પન ઉપડ્ઢપરિક્ખિત્તોપિ બહુતરં પરિક્ખિત્તોપિ પરિક્ખિત્તોયેવ નામાતિ કુરુન્દિમહઆપચ્ચરિયાદીસુ વુત્તં. એત્થ કપ્પિયકુટિં લદ્ધું વટ્ટતિ.

ગહપતીતિ મનુસ્સા આવાસં કત્વા ‘‘કપ્પિયકુટિં દેમ, પરિભુઞ્જથા’’તિ વદન્તિ, એસા ગહપતિ નામ. ‘‘કપ્પિયકુટિં કાતું દેમા’’તિ વુત્તેપિ વટ્ટતિયેવ. અન્ધકટ્ઠકથાયં પન ‘‘યસ્મા ભિક્ખું ઠપેત્વા સેસસહધમ્મિકાનં સબ્બેસઞ્ચ દેવમનુસ્સાનં હત્થતો પટિગ્ગહો ચ સન્નિધિ ચ અન્તોવુત્થઞ્ચ તેસં સન્તકં ભિક્ખુસ્સ વટ્ટતિ, તસ્મા તેસં ગેહાનિ વા તેહિ દિન્ના કપ્પિયકુટિ વા ગહપતીતિ વુચ્ચતી’’તિ વુત્તં. પુનપિ વુત્તં – ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ વિહારં ઠપેત્વા ભિક્ખુનુપસ્સયો વા આરામિકાનં વા તિત્થિયાનં વા દેવતાનં વા નાગાનં વા અપિ બ્રહ્માનં વિમાનં કપ્પિયકુટિ હોતી’’તિ, તં સુવુત્તં; સઙ્ઘસન્તકમેવ હિ ભિક્ખુસન્તકં વા ગેહં ગહપતિકુટિકા ન હોતિ. સમ્મુતિકા નામ કમ્મવાચં સાવેત્વા કતાતિ.

યં ઇમાસુ ચતૂસુ કપ્પિયભૂમીસુ વુત્થં આમિસં, તં સબ્બં અન્તોવુત્થસઙ્ખ્યં ન ગચ્છતિ. ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ અન્તોવુત્થઅન્તોપક્કમોચનત્થઞ્હિ કપ્પિયકુટિયો અનુઞ્ઞાતા. યં પન અકપ્પિયભૂમિયં સહસેય્યપ્પહોનકે ગેહે વુત્થં સઙ્ઘિકં વા પુગ્ગલિકં વા ભિક્ખુસ્સ ભિક્ખુનિયા વા સન્તકં એકરત્તમ્પિ ઠપિતં, તં અન્તોવુત્થં; તત્થ પક્કઞ્ચ અન્તોપક્કં નામ હોતિ, એતં ન કપ્પતિ. સત્તાહકાલિકં પન યાવજીવિકઞ્ચ વટ્ટતિ.

તત્રાયં વિનિચ્છયો – સામણેરો ભિક્ખુસ્સ તણ્ડુલાદિકં આમિસં આહરિત્વા કપ્પિયકુટિયં નિક્ખિપિત્વા પુનદિવસે પચિત્વા દેતિ, અન્તોવુત્થં ન હોતિ. તત્થ અકપ્પિયકુટિયં નિક્ખિત્તસપ્પિઆદીસુ યંકિઞ્ચિ પક્ખિપિત્વા દેતિ, મુખસન્નિધિ નામ હોતિ. મહાપચ્ચરિયં પન ‘‘અન્તોવુત્થં હોતી’’તિ વુત્તં. તત્થ નામમત્તમેવ નાનાકરણં. ભિક્ખુ અકપ્પિયકુટિયં ઠપિતસપ્પિઞ્ચ યાવજીવિકપણ્ણઞ્ચ એકતો પચિત્વા પરિભુઞ્જતિ, સત્તાહં નિરામિસં વટ્ટતિ. સચે આમિસસંસટ્ઠં કત્વા પરિભુઞ્જતિ, અન્તોવુત્થઞ્ચેવ સામંપાકઞ્ચ હોતિ. એતેનુપાયેન સબ્બસંસગ્ગા વેદિતબ્બા.

ઇમા પન કપ્પિયકુટિયો કદા જહિતવત્થુકા હોન્તિ? ઉસ્સાવનન્તિકા તાવ યા થમ્ભાનં ઉપરિ ભિત્તિપાદે વા નિખણિત્વા કતા, સા સબ્બેસુ થમ્ભેસુ ચ ભિત્તિપાદેસુ ચ અપનીતેસુ જહિતવત્થુકા હોતિ. સચે પન થમ્ભે વા ભિત્તિપાદે વા પરિવત્તેન્તિ, યો યો ઠિતો તત્થ તત્થ પતિટ્ઠાતિ, સબ્બેસુપિ પરિવત્તિતેસુ અજહિતવત્થુકાવ હોતિ. ઇટ્ઠકાદીહિ કતા ચયસ્સ ઉપરિ ભિત્તિઅત્થાય ઠપિતં ઇટ્ઠકં વા સિલં વા મત્તિકાપિણ્ડં વા આદિંકત્વા વિનાસિતકાલે જહિતવત્થુકા હોતિ. યેહિ પન ઇટ્ઠકાદીહિ અધિટ્ઠિતા, તેસુ અપનીતેસુપિ તદઞ્ઞાસુ પતિટ્ઠિતાસુ અજહિતવત્થુકાવ હોતિ.

ગોનિસાદિકા પાકારાદીહિ પરિક્ખેપે કતે જહિતવત્થુકા હોતિ. પુન તસ્મિં આરામે કપ્પિયકુટિ લદ્ધું વટ્ટતિ. સચે પન પુનપિ પાકારાદયો તત્થ તત્થ ખણ્ડા હોન્તિ, તતો તતો ગાવો પવિસન્તિ, પુન કપ્પિયકુટિ હોતિ. ઇતરા પન દ્વે ગોપાનસીમત્તં ઠપેત્વા સબ્બસ્મિં છદને વિનટ્ઠે જહિતવત્થુકા હોન્તિ. સચે ગોપાનસીનં ઉપરિ એકમ્પિ પક્ખપાસકમણ્ડલં અત્થિ, રક્ખતિ.

યત્ર પનિમા ચતસ્સોપિ કપ્પિયભૂમિયો નત્થિ, તત્થ કિં કાતબ્બં? અનુપસમ્પન્નસ્સ દત્વા તસ્સ સન્તકં કત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં. તત્રિદં વત્થુ – કરવિકતિસ્સત્થેરો કિર વિનયધરપામોક્ખો મહાસીવત્થેરસ્સ સન્તિકં અગમાસિ. સો દીપાલોકેન સપ્પિકુમ્ભં પસ્સિત્વા ‘‘ભન્તે કિમેત’’ન્તિ પુચ્છિ. થેરો ‘‘આવુસો ગામતો સપ્પિકુમ્ભો આભતો, લૂખદિવસે સપ્પિના ભુઞ્જનત્થાયા’’તિ આહ. તતો નં તિસ્સત્થેરો ‘‘ન વટ્ટતિ ભન્તે’’તિ આહ. થેરો પુનદિવસે પમુખે નિક્ખિપાપેસિ. તિસ્સત્થેરો પુન એકદિવસે આગતો તં દિસ્વા તથેવ પુચ્છિત્વા ‘‘ભન્તે સહસેય્યપ્પહોનકટ્ઠાને ઠપેતું ન વટ્ટતી’’તિ આહ. થેરો પુનદિવસે બહિ નીહરાપેત્વા નિક્ખિપાપેસિ, તં ચોરા હરિંસુ. સો પુન એકદિવસં આગતં તિસ્સત્થેરં આહ – ‘‘આવુસો તયા ‘ન વટ્ટતી’તિ વુત્તો સો કુમ્ભો બહિ નિક્ખિત્તો ચોરેહિ અવહતો’’તિ. તતો નં તિસ્સત્થેરો આહ – ‘‘નનુ ભન્તે અનુપસમ્પન્નસ્સ દાતબ્બો અસ્સ, અનુપસમ્પન્નસ્સ હિ દત્વા તસ્સ સન્તકં કત્વા પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતી’’તિ.

૨૯૬-૯. મેણ્ડકવત્થુ ઉત્તાનમેવ. અપિ ચેત્થ અનુજાનામિ ભિક્ખવે પઞ્ચ ગોરસેતિ ઇમે પઞ્ચ ગોરસે વિસું પરિભોગેન પરિભુઞ્જિતુમ્પિ અનુજાનામીતિ અત્થો. પાથેય્યં પરિયેસિતુન્તિ એત્થ સચે કેચિ સયમેવ ઞત્વા દેન્તિ, ઇચ્ચેતં કુસલં; નો ચે દેન્તિ, ઞાતિપવારિતટ્ઠાનતો વા ભિક્ખાચારવત્તેન વા પરિયેસિતબ્બં. તથા અલભન્તેન અઞ્ઞાતિકઅપવારિતટ્ઠાનતો યાચિત્વાપિ ગહેતબ્બં. એકદિવસેન ગમનીયે મગ્ગે એકભત્તત્થાય પરિયેસિતબ્બં. દીઘે અદ્ધાને યત્તકેન કન્તારં નિત્થરતિ, તત્તકં પરિયેસિતબ્બં.

કેણિયજટિલવત્થુકથા

૩૦૦. કાજેહિ ગાહાપેત્વાતિ પઞ્ચહિ કાજસતેહિ સુસઙ્ખતસ્સ બદરપાનસ્સ કુટસહસ્સં ગાહાપેત્વા. એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વાતિ ‘‘સાધુ ભિક્ખવે પાનં અપિવન્તા સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકા પચ્ચયબાહુલ્લિકાતિ વાદં ન ઉપ્પાદયિત્થ, મયિ ચ ગારવં અકત્થ, મમ ચ તુમ્હેસુ ગારવં જનયિત્થ, ઇતિ વો અહં ઇમિના કારણેન સુટ્ઠુ પસન્નો’’તિઆદિના નયેન ધમ્મિં કથં કત્વા અનુજાનામિ ભિક્ખવે અટ્ઠ પાનાનીતિઆદિમાહ.

તત્થ અમ્બપાનન્તિ આમેહિ વા પક્કેહિ વા અમ્બેહિ કતપાનં. તત્થ આમેહિ કરોન્તેન અમ્બતરુણાનિ ભિન્દિત્વા ઉદકે પક્ખિપિત્વા આતપે આદિચ્ચપાકેન પચિત્વા પરિસ્સાવેત્વા તદહુપટિગ્ગહિતેહિ મધુસક્કરકપ્પૂરાદીહિ યોજેત્વા કાતબ્બં. એવં કતં પુરેભત્તમેવ કપ્પતિ. અનુપસમ્પન્નેહિ કતં લભિત્વા પન પુરેભત્તં પટિગ્ગહિતં પુરેભત્તં સામિસપરિભોગેનાપિ વટ્ટતિ, પચ્છાભત્તં નિરામિસપરિભોગેન યાવ અરુણુગ્ગમના વટ્ટતિયેવ. એસ નયો સબ્બપાનેસુ.

તેસુ પન જમ્બુપાનન્તિ જમ્બુફલેહિ કતપાનં. ચોચપાનન્તિ અટ્ઠિકેહિ કદલિફલેહિ કતપાનં. મોચપાનન્તિ અનટ્ઠિકેહિ કદલિફલેહિ કતપાનં. મધુકપાનન્તિ મધુકાનં જાતિરસેન કતપાનં; તં પન ઉદકસમ્ભિન્નં વટ્ટતિ, સુદ્ધં ન વટ્ટતિ. મુદ્દિકપાનન્તિ મુદ્દિકા ઉદકે મદ્દિત્વા અમ્બપાનં વિય કતપાનં. સાલૂકપાનન્તિ રત્તુપ્પલનીલુપ્પલાદીનં સાલૂકે મદ્દિત્વા કતપાનં. ફારુસકપાનન્તિ ફારુસકફલેહિ અમ્બપાનં વિય કતપાનં. ઇમાનિ અટ્ઠ પાનાનિ સીતાનિપિ આદિચ્ચપાકાનિપિ વટ્ટન્તિ, અગ્ગિપાકાનિ ન વટ્ટન્તિ. ધઞ્ઞફલરસન્તિ સત્તન્નં ધઞ્ઞાનં ફલરસં. ડાકરસન્તિ પક્કડાકરસં. યાવકાલિકપત્તાનઞ્હિ પુરેભત્તંયેવ રસો કપ્પતિ. યાવજીવિકાનં પટિગ્ગહેત્વા ઠપિતસપ્પિઆદીહિ સદ્ધિં પક્કાનં સત્તાહં કપ્પતિ. સચે પન સુદ્ધઉદકેન પચતિ, યાવજીવમ્પિ વટ્ટતિ. ખીરાદીહિ પન સદ્ધિં પચિતું ન વટ્ટતિ. અઞ્ઞેહિ પક્કમ્પિ ડાકરસસઙ્ખ્યમેવ ગચ્છતિ. કુરુન્દિયં પન ‘‘યાવકાલિકપત્તાનમ્પિ સીતોદકેન મદ્દિત્વા કતરસો વા આદિચ્ચપાકો વા વટ્ટતી’’તિ વુત્તં. ઠપેત્વા મધુકપુપ્ફરસન્તિ એત્થ મધુકપુપ્ફરસો અગ્ગિપાકો વા હોતુ આદિચ્ચપાકો વા, પચ્છાભત્તં ન વટ્ટતિ. પુરેભત્તમ્પિ યં પાનં ગહેત્વા મજ્જં કરોન્તિ, સો આદિતો પટ્ઠાય ન વટ્ટતિ. મધુકપુપ્ફં પન અલ્લં વા સુક્ખં વા ભજ્જિતં વા તેન કતફાણિતં વા યતો પટ્ઠાય મજ્જં ન કરોન્તિ, તં સબ્બં પુરેભત્તં વટ્ટતિ. ઉચ્છુરસો નિકસટો પચ્છાભત્તં વટ્ટતિ. ઇતિ પાનાનિ અનુજાનન્તેન ઇમેપિ ચત્તારો રસા અનુઞ્ઞાતાતિ. અગ્ગિહુત્તમુખા યઞ્ઞાતિઆદીસુ અગ્ગિહુતં સેટ્ઠં, અગ્ગિહુતં મુખન્તિ વુત્તં હોતિ.

રોજમલ્લાદિવત્થુકથા

૩૦૧-૨. રોજવત્થુ ઉત્તાનત્થમેવ. તત્થ સઙ્કરં અકંસૂતિ કતિકં અકંસુ. ઉળારં ખો તે ઇદન્તિ સુન્દરં ખો તે ઇદં. નાહં ભન્તે આનન્દ બહુકતોતિ નાહં બુદ્ધાદિગતપસાદબહુમાનેન ઇધાગતોતિ દસ્સેતિ. સબ્બઞ્ચ ડાકન્તિ સપ્પિઆદીહિ પક્કં વા અપક્કં વા યંકિઞ્ચિ ડાકં. પિટ્ઠખાદનીયન્તિ પિટ્ઠમયં ખાદનીયં; રોજો કિર ઇદં ઉભયમ્પિ સતસહસ્સં વયં કત્વા પટિયાદાપેસિ.

૩૦૩. મઞ્જુકાતિ મધુરવચના. પટિભાનેય્યકાતિ સકે સિપ્પે પટિભાનસમ્પન્ના. દક્ખાતિ છેકા, અનલસા વા. પરિયોદાતસિપ્પાતિ નિદ્દોસસિપ્પા. નાળિયાવાપકેનાતિ નાળિયા ચ આવાપકેન ચ. આવાપકો નામ યત્થ લદ્ધં લદ્ધં આવપન્તિ, પક્ખિપન્તીતિ વુત્તં હોતિ. ન ચ ભિક્ખવે નહાપિતપુબ્બેન ખુરભણ્ડન્તિ એત્થ ગહેત્વા પરિહરિતુમેવ ન વટ્ટતિ, અઞ્ઞસ્સ સન્તકેન કેસે છેદેતું વટ્ટતિ. સચે વેતનં ગહેત્વા છિન્દતિ, ન વટ્ટતિ. યો અનહાપિતપુબ્બો તસ્સ પરિહરિતુમ્પિ વટ્ટતિ, તં વા અઞ્ઞં વા ગહેત્વા કેસે છેદેતુમ્પિ વટ્ટતિ.

૩૦૪. ભાગં દત્વાતિ દસમભાગં દત્વા; ઇદં કિર જમ્બુદીપે પોરાણકચારિત્તં, તસ્મા દસકોટ્ઠાસે કત્વા એકો કોટ્ઠાસો ભૂમિસામિકાનં દાતબ્બો.

ચતુમહાપદેસકથા

૩૦૫. યં ભિક્ખવે મયા ઇદં ન કપ્પતીતિ ઇમે ચત્તારો મહાપદેસે ભગવા ભિક્ખૂનં નયગ્ગહણત્થાય આહ. તત્થ ધમ્મસઙ્ગાહકત્થેરા સુત્તં ગહેત્વા પરિમદ્દન્તા ઇદં અદ્દસંસુ. ઠપેત્વા ધઞ્ઞફલરસન્તિ સત્તધઞ્ઞરસાનિ પચ્છાભત્તં ન કપ્પન્તીતિ પટિક્ખિત્તાનિ. તાલનાળિકેરપનસલબુજઅલાબુકુમ્ભણ્ડપુસ્સફલતિપુસફલએળાલુકાનિ, નવ મહાફલાનિ સબ્બઞ્ચ અપરણ્ણં, ધઞ્ઞગતિકમેવ. તં કિઞ્ચાપિ ન પટિક્ખિત્તં, અથ ખો અકપ્પિયં અનુલોમેતિ, તસ્મા પચ્છાભત્તં ન કપ્પતિ. અટ્ઠ પાનાનિ અનુઞ્ઞાતાનિ. અવસેસાનિ વેત્તતિન્તિણિકમાતુલુઙ્ગકપિત્થકોસમ્બકરમન્દાદિખુદ્દકફલપાનાનિ અટ્ઠપાનગતિકાનેવ, તાનિ કિઞ્ચાપિ ન અનુઞ્ઞાતાનિ, અથ ખો કપ્પિયં અનુલોમેન્તિ, તસ્મા કપ્પન્તિ. ઠપેત્વા હિ સાનુલોમં ધઞ્ઞફલરસં અઞ્ઞં ફલપાનં નામ અકપ્પિયં નત્થિ, સબ્બં યામકાલિકંયેવાતિ કુરુન્દિયં વુત્તં.

ભગવતા છ ચીવરાનિ અનુઞ્ઞાતાનિ. ધમ્મસઙ્ગાહકત્થેરેહિ તેસં અનુલોમાનિ દુકૂલં, પત્તુણ્ણં, ચીનપટ્ટં, સોમારપટ્ટં, ઇદ્ધિમયિકં, દેવદત્તિયન્તિ અપરાનિ છ અનુઞ્ઞાતાનિ. તત્થ ‘‘પત્તુણ્ણ’’ન્તિ પત્તુણ્ણદેસે પાણકેહિ સઞ્જાતવત્થં. દ્વે પટા દેસનામેનેવ વુત્તા. તાનિ તીણિ કોસેય્યસ્સાનુલોમાનિ. દુકૂલં સાણસ્સ, ઇતરાનિ દ્વે કપ્પાસિકસ્સ વા સબ્બેસં વા.

ભગવતા એકાદસ પત્તે પટિક્ખિપિત્વા દ્વે પત્તા અનુઞ્ઞાતા – લોહપત્તો ચેવ મત્તિકાપત્તો ચ. લોહથાલકં, મત્તિકાથાલકં, તમ્બલોહથાલકન્તિ તેસંયેવ અનુલોમાનિ. ભગવતા તયો તુમ્બા અનુઞ્ઞાતા – લોહતુમ્બો, કટ્ઠતુમ્બો, ફલતુમ્બોતિ. કુણ્ડિકા, કઞ્ચનકો, ઉદકતુમ્બોતિ તેસંયેવ અનુલોમાનિ. કુરુન્દિયં પન ‘‘પાનીયસઙ્ખપાનીયસરાવકાનિ એતેસં અનુલોમાની’’તિ વુત્તં. પટ્ટિકા, સૂકરન્તન્તિ દ્વે કાયબન્ધનાનિ અનુઞ્ઞાતાનિ, દુસ્સપટ્ટેન રજ્જુકેન ચ કતકાયબન્ધનાનિ તેસં અનુલોમાનિ. સેતચ્છત્તં, કિલઞ્જચ્છત્તં, પણ્ણચ્છત્તન્તિ તીણિ છત્તાનિ અનુઞ્ઞાતાનિ. એકપણ્ણચ્છત્તં તેસંયેવ અનુલોમન્તિ ઇમિના નયેન પાળિઞ્ચ અટ્ઠકથઞ્ચ અનુપેક્ખિત્વા અઞ્ઞાનિપિ કપ્પિયાકપ્પિયાનં અનુલોમાનિ વેદિતબ્બાનિ.

તદહુપટિગ્ગહિતં કાલે કપ્પતીતિઆદિ સબ્બં સમ્ભિન્નરસં સન્ધાય વુત્તં. સચે હિ છલ્લિમ્પિ અનપનેત્વા સકલેનેવ નાળિકેરફલેન સદ્ધિં પાનકં પટિગ્ગહિતં હોતિ, નાળિકેરં અપનેત્વા તં વિકાલેપિ કપ્પતિ. ઉપરિ સપ્પિપિણ્ડં ઠપેત્વા સીતલપાયાસં દેન્તિ, યં પાયાસેન અસંસટ્ઠં સપ્પિ, તં અપનેત્વા સત્તાહં પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. બદ્ધમધુફાણિતાદીસુપિ એસેવ નયો. તક્કોલજાતિફલાદીહિ અલઙ્કરિત્વા પિણ્ડપાતં દેન્તિ, તાનિ ઉદ્ધરિત્વા ધોવિત્વા યાવજીવં પરિભુઞ્જિતબ્બાનિ. યાગુયં પક્ખિપિત્વા દિન્નસિઙ્ગિવેરાદીસુપિ તેલાદીસુ પક્ખિપિત્વા દિન્નલટ્ઠિમધુકાદીસુપિ એસેવ નયો. એવં યં યં અસમ્ભિન્નરસં હોતિ, તં તં એકતો પટિગ્ગહિતમ્પિ યથા સુદ્ધં હોતિ, તથા ધોવિત્વા વા તચ્છેત્વા વા તસ્સ તસ્સ કાલવસેન પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ.

સચે પન સમ્ભિન્નરસં હોતિ સંસટ્ઠં, ન વટ્ટતિ. યાવકાલિકઞ્હિ અત્તના સદ્ધિં સમ્ભિન્નરસાનિ તીણિપિ યામકાલિકાદીનિ અત્તનો સભાવં ઉપનેતિ, યામકાલિકં દ્વેપિ સત્તાહકાલિકાદીનિ અત્તનો સભાવં ઉપનેતિ, સત્તાહકાલિકમ્પિ અત્તના સદ્ધિં સંસટ્ઠં યાવજીવિકં અત્તનો સભાવઞ્ઞેવ ઉપનેતિ; તસ્મા તેન તદહુપટિગ્ગહિતેન સદ્ધિં તદહુપટિગ્ગહિતં વા પુરેપટિગ્ગહિતં વા યાવજીવિકં સત્તાહં કપ્પતિ દ્વીહપટિગ્ગહિતેન છાહં, તીહપટિગ્ગહિતેન પઞ્ચાહં…પે… સત્તાહપટિગ્ગહિતેન તદહેવ કપ્પતીતિ વેદિતબ્બં. તસ્માયેવ હિ ‘‘સત્તાહકાલિકેન ભિક્ખવે યાવજીવિકં તદહુપટિગ્ગહિત’’ન્તિ અવત્વા ‘‘પટિગ્ગહિતં સત્તાહં કપ્પતી’’તિ વુત્તં.

કાલયામસત્તાહાતિક્કમેસુ ચેત્થ વિકાલભોજનસન્નિધિભેસજ્જસિક્ખાપદાનં વસેન આપત્તિયો વેદિતબ્બા. ઇમેસુ ચ પન ચતૂસુ કાલિકેસુ યાવકાલિકં યામકાલિકન્તિ ઇદમેવ દ્વયં અન્તોવુત્થકઞ્ચેવ સન્નિધિકારકઞ્ચ હોતિ, સત્તાહકાલિકઞ્ચ યાવજીવિકઞ્ચ અકપ્પિયકુટિયં નિક્ખિપિતુમ્પિ વટ્ટતિ, સન્નિધિમ્પિ ન જનેતીતિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

ભેસજ્જક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.