૮. વત્તક્ખન્ધકં

આગન્તુકવત્તકથા

૩૫૭. વત્તક્ખન્ધકે ઇદાનિ આરામં પવિસિસ્સામીતિ ઇમિના ઉપચારસીમસમીપં દસ્સેતિ; તસ્મા ઉપચારસીમં પત્વા ઉપાહનાઓમુઞ્ચનાદિ સબ્બં કાતબ્બં. ગહેત્વાતિ ઉપાહનદણ્ડકેન ગહેત્વા. પટિક્કમન્તીતિ સન્નિપતન્તિ. વિસ્સજ્જેતબ્બન્તિ પત્થરિતબ્બં. ગોચરો પુચ્છિતબ્બોતિ ‘‘ગોચરગામો આસન્ને ઉદાહુ દૂરે, કાલસ્સેવ પિણ્ડાય ચરિતબ્બં ઉદાહુ દિવા’’તિ એવં ભિક્ખાચારો પુચ્છિતબ્બો. અગોચરો નામ મિચ્છાદિટ્ઠિકાનં વા ગામો પરિચ્છિન્નભિક્ખો વા ગામો; યત્થ એકસ્સ વા દ્વિન્નં વા ભિક્ખા દિય્યતિ, સોપિ પુચ્છિતબ્બો. પાનીયં પુચ્છિતબ્બન્તિ ‘‘કિં ઇમિસ્સા પોક્ખરણિયા પાનીયંયેવ પિવન્તિ, નહાનાદિપરિભોગમ્પિ કરોન્તી’’તિ એવં પાનીયઞ્ચેવ પરિભોજનીયઞ્ચ પુચ્છિતબ્બં. કેસુચિ ઠાનેસુ વાળમિગા વા અમનુસ્સા વા હોન્તિ, તસ્મા ‘‘કં કાલં પવિસિતબ્બં, કં કાલં નિક્ખમિતબ્બ’’ન્તિ પુચ્છિતબ્બં.

બહિ ઠિતેનાતિ બહિ નિક્ખમન્તસ્સ અહિનો વા અમનુસ્સસ્સ વા મગ્ગં દત્વા ઠિતેન નિલ્લોકેતબ્બો. સચે ઉસ્સહતિ સોધેતબ્બોતિ યદિ સક્કોતિ, સબ્બો વિહારો સોધેતબ્બો. અસક્કોન્તેન અત્તનો વસનોકાસો જગ્ગિતબ્બો. સબ્બં સોધેતું સક્કોન્તસ્સ પન દસ્સિતે વિહારસોધનવત્તે વિનિચ્છયો મહાખન્ધકે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો.

આગન્તુકવત્તકથા નિટ્ઠિતા.

આવાસિકવત્તકથા

૩૫૯. આવાસિકવત્તે – આસનં પઞ્ઞપેતબ્બન્તિ એવમાદિ સબ્બં વુડ્ઢતરે આગતે ચીવરકમ્મં વા નવકમ્મં વા ઠપેત્વાપિ કાતબ્બં. ચેતિયઙ્ગણં સમ્મજ્જન્તેન સમ્મજ્જનિં નિક્ખિપિત્વા તસ્સ વત્તં કાતું આરભિતબ્બં. પણ્ડિતો હિ આગન્તુકો ‘‘સમ્મજ્જાહિ તાવ ચેતિયઙ્ગણ’’ન્તિ વક્ખતિ. ગિલાનભેસજ્જં કરોન્તેન પન સચે નાતિઆતુરો ગિલાનો હોતિ, ભેસજ્જં અકત્વા વત્તમેવ કાતબ્બં. મહાગિલાનસ્સ પન ભેસજ્જમેવ કાતબ્બં. પણ્ડિતો હિ આગન્તુકો ‘‘કરોહિ તાવ ભેસજ્જ’’ન્તિ વક્ખતિ. પાનીયેન પુચ્છન્તેન સચે સકિં આનીતં પાનીયં સબ્બં પિવતિ, ‘‘પુન આનેમી’’તિ પુચ્છિતબ્બોયેવ. અપિચ બીજનેનપિ બીજિતબ્બો, બીજન્તેન સકિં પાદપિટ્ઠિયં બીજિત્વા સકિં મજ્ઝે સકિં સીસે બીજિતબ્બં, ‘‘અલં હોતૂ’’તિ વુત્તેન તતો મન્દતરં બીજિતબ્બં. પુન ‘‘અલ’’ન્તિ વુત્તેન તતો મન્દતરં બીજિતબ્બં. તતિયવારં વુત્તેન બીજની ઠપેતબ્બા. પાદાપિસ્સ ધોવિતબ્બા, ધોવિત્વા સચે અત્તનો તેલં અત્થિ, તેન મક્ખેતબ્બા. નો ચે અત્થિ, તસ્સ સન્તકેન મક્ખેતબ્બા. ઉપાહનાપુઞ્છનં પન અત્તનો રુચિવસેન કાતબ્બં. તેનેવ હેત્થ ‘‘સચે ઉસ્સહતી’’તિ વુત્તં. તસ્મા ઉપાહના અપુઞ્છન્તસ્સાપિ અનાપત્તિ. ‘‘કત્થ મય્હં સેનાસનં પાપુણાતી’’તિ પુચ્છિતેન સેનાસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, ‘‘એતં તુમ્હાકં સેનાસનં પાપુણાતી’’તિ એવં આચિક્ખિતબ્બન્તિ અત્થો. પપ્ફોટેત્વા હિ પત્થરિતું પન વટ્ટતિયેવ.

નવકસ્સ વત્તે – પાનીયં આચિક્ખિતબ્બન્તિ ‘‘એતં પાનીયં ગહેત્વા પિવાહી’’તિ આચિક્ખિતબ્બં. પરિભોજનીયેપિ એસેવ નયો. સેસં પુરિમસદિસમેવ. મહાઆવાસેપિ અત્તનો સન્તિકં સમ્પત્તસ્સ આગન્તુકસ્સ વત્તં અકાતું ન લભતિ.

આવાસિકવત્તકથા નિટ્ઠિતા.

ગમિકવત્તકથા

૩૬૦. ગમિકવત્તેસુ દારુભણ્ડન્તિ સેનાસનક્ખન્ધકે વુત્તં મઞ્ચપીઠાદિ. મત્તિકાભણ્ડમ્પિ રજનભાજનાદિ સબ્બં તત્થ વુત્તપ્પભેદમેવ. તં સબ્બં અગ્ગિસાલાય વા અઞ્ઞતરસ્મિં વા ગુત્તટ્ઠાને પટિસામેત્વા ગન્તબ્બં. અનોવસ્સકે પબ્ભારેપિ ઠપેતું વટ્ટતિ. સેનાસનં આપુચ્છિતબ્બન્તિ એત્થ યં પાસાણપિટ્ઠિયં વા પાસાણત્થમ્ભેસુ વા કતસેનાસનં, યત્થ ઉપચિકા નારોહન્તિ, તં અનાપુચ્છન્તસ્સાપિ અનાપત્તિ. ચતૂસુ પાસાણકેસૂતિઆદિ ઉપચિકાનં ઉપ્પત્તિટ્ઠાને પણ્ણસાલાદિસેનાસને કત્તબ્બાકારદસ્સનત્થં વુત્તં. અપ્પેવ નામ અઙ્ગાનિપિ સેસેય્યુન્તિ અયં અજ્ઝોકાસે ઠપિતમ્હિ આનિસંસો. ઓવસ્સકગેહે પન તિણેસુ ચ મત્તિકાપિણ્ડેસુ ચ ઉપરિ પતન્તેસુ મઞ્ચપીઠાનં અઙ્ગાનિપિ વિનસ્સન્તિ.

ગમિકવત્તકથા નિટ્ઠિતા.

અનુમોદનવત્તકથા

૩૬૨. અનુમોદનવત્થુસ્મિં ઇદ્ધં અહોસીતિ સમ્પન્નં અહોસિ. ચતૂહિ પઞ્ચહીતિ સઙ્ઘત્થેરેન અનુમોદનત્થાય નિસિન્ને હેટ્ઠા પટિપાટિયા ચતૂહિ નિસીદિતબ્બં. અનુથેરે નિસિન્ને મહાથેરેન ચ હેટ્ઠા ચ તીહિ નિસીદિતબ્બં. પઞ્ચમે નિસિન્ને ઉપરિ ચતૂહિ નિસીદિતબ્બં. સઙ્ઘત્થેરેન હેટ્ઠા દહરભિક્ખુસ્મિં અજ્ઝિટ્ઠેપિ સઙ્ઘત્થેરતો પટ્ઠાય ચતૂહિ નિસીદિતબ્બમેવ. સચે પન અનુમોદકો ભિક્ખુ ‘‘ગચ્છથ ભન્તે, આગમેતબ્બકિચ્ચં નત્થી’’તિ વદતિ, ગન્તું વટ્ટતિ. મહાથેરેન ‘‘ગચ્છામ આવુસો’’તિ વુત્તે ‘‘ગચ્છથા’’તિ વદતિ, એવમ્પિ વટ્ટતિ. ‘‘બહિગામે આગમેસ્સામા’’તિ આભોગં કત્વાપિ બહિગામં ગન્ત્વા અત્તનો નિસ્સિતકે ‘‘તુમ્હે તસ્સ આગમનં આગમેથા’’તિ વત્વાપિ ગન્તું વટ્ટતિયેવ. સચે પન મનુસ્સા અત્તનો રુચિકેન એકેન અનુમોદનં કારેન્તિ, નેવ તસ્સ અનુમોદતો આપત્તિ, ન મહાથેરસ્સ ભારો હોતિ. ઉપનિસિન્નકથાયમેવ હિ મનુસ્સેસુ કથાપેન્તેસુ મહાથેરો આપુચ્છિતબ્બો, મહાથેરેન ચ અનુમોદનાય અજ્ઝિટ્ઠોવ આગમેતબ્બોતિ ઇદમેત્થ લક્ખણં. વચ્ચિતોતિ સઞ્જાતવચ્ચો; વચ્ચપીળિતોતિ અધિપ્પાયો.

અનુમોદનવત્તકથા નિટ્ઠિતા.

ભત્તગ્ગવત્તકથા

૩૬૪. ભત્તગ્ગવત્તે ‘‘અન્તોગામો વા હોતુ વિહારો વા, મનુસ્સાનં પરિવેસનટ્ઠાનં ગચ્છન્તેન ચીવરં પારુપિત્વા કાયબન્ધનં બન્ધનમેવ વટ્ટતી’’તિ અટ્ઠકથાસુ વુત્તં. ન થેરે ભિક્ખૂ અનુપખજ્જાતિ થેરે ભિક્ખૂ અતિઅલ્લીયિત્વા ન નિસીદિતબ્બં. સચે મહાથેરસ્સ નિસિન્નાસનેન સમકં આસનં હોતિ, બહૂસુ આસનેસુ સતિ એકં દ્વે આસનાનિ ઠપેત્વા નિસીદિતબ્બં. ભિક્ખૂ ગણેત્વા પઞ્ઞત્તાસનેસુ અનિસીદિત્વા મહાથેરેન નિસીદાતિ વુત્તેન નિસીદિતબ્બં. નો ચે મહાથેરો વદતિ, ‘‘ઇદં, ભન્તે, આસનં ઉચ્ચ’’ન્તિ વત્તબ્બં. ‘‘નિસીદા’’તિ વુત્તે નિસીદિતબ્બં. સચે પન એવં આપુચ્છિતેપિ ન વદતિ, નિસીદન્તસ્સ અનાપત્તિ; મહાથેરસ્સેવ આપત્તિ. નવકો હિ એવરૂપે આસને અનાપુચ્છા નિસીદન્તો આપજ્જતિ, થેરો આપુચ્છિતે અનનુજાનન્તો. ન સઙ્ઘાટિં ઓત્થરિત્વાતિ ન સઙ્ઘાટિં અવત્થરિત્વા નિસીદિતબ્બં.

ઉભોહિ હત્થેહીતિ પત્તધોવનઉદકં સન્ધાય વુત્તં. દક્ખિણોદકં પન પુરતો આધારકે પત્તં ઠપેત્વા ગહેતબ્બં. સાધુકન્તિ ઉદકસદ્દં અકરોન્તેન.

સૂપસ્સ ઓકાસોતિ યથા સૂપસ્સ ઓકાસો હોતિ; એવં મત્તાય ઓદનો ગણ્હિતબ્બોતિ અત્થો. સમકં સમ્પાદેહીતિ ઇદં ન કેવલં સપ્પિઆદીસુયેવ ઓદનેપિ વત્તબ્બં. સપ્પિઆદીસુ પન યં અપ્પં હોતિ એકસ્સ વા દ્વિન્નં વા અનુરૂપકં, તં સબ્બેસં સમકં સમ્પાદેહીતિ વુત્તે મનુસ્સાનં વિહસા હોતિ, તસ્મા તાદિસં સકિં વા દ્વિક્ખત્તું વા ગહેત્વા સેસં ન ગહેતબ્બં.

ન તાવ થેરેન ભુઞ્જિતબ્બન્તિ ઇદં યં પરિચ્છિન્નભિક્ખુકં ભત્તગ્ગં, યત્થ મનુસ્સા સબ્બેસં પાપેત્વા દાતુકામા હોન્તિ, તં સન્ધાય વુત્તં. યં પન મહાભત્તગ્ગં હોતિ, યત્થ એકસ્મિં પદેસે ભુઞ્જન્તિ, એકસ્મિં પદેસે ઉદકં દિય્યતિ, તત્થ યથાસુખં ભુઞ્જિતબ્બં.

ન તાવ ઉદકન્તિ ઇદં હત્થધોવનઉદકં સન્ધાય વુત્તં. અન્તરા પિપાસિતેન પન ગલે વિલગ્ગામિસેન વા પાનીયં પિવિત્વા હત્થા ન ધોવિતબ્બા. સચે મનુસ્સા ‘‘ધોવથ ભન્તે પત્તઞ્ચ હત્થે ચા’’તિ વદન્તિ, ભિક્ખૂ વા ‘‘તુમ્હે ઉદકં ગણ્હથા’’તિ વદન્તિ, વટ્ટતિ.

નિવત્તન્તેનાતિ ભત્તગ્ગતો ઉટ્ઠાય નિવત્તન્તેન સઙ્ઘેન એવં નિવત્તિતબ્બન્તિ દસ્સેતિ. કથં? ‘‘નવકેહી’’તિ સબ્બં દટ્ઠબ્બં. સમ્બાધેસુ હિ ઘરેસુ મહાથેરાનં નિક્ખમનોકાસો ન હોતિ, તસ્મા એવં વુત્તં. એવં નિવત્તન્તેહિ પન નવકેહિ ગેહદ્વારે ઠત્વા થેરેસુ નિક્ખન્તેસુ પટિપાટિયા ગન્તબ્બં. સચે પન મહાથેરા ધુરે નિસિન્ના હોન્તિ, નવકા અન્તોગેહે, થેરાસનતો પટ્ઠાય પટિપાટિયા એવ નિક્ખમિતબ્બં. કાયેન કાયં અઘટ્ટેન્તેન યથા અન્તરેન મનુસ્સા ગન્તું સક્કોન્તિ, એવં વિરળાય પટિપાટિયા ગન્તબ્બં.

ભત્તગ્ગવત્તકથા નિટ્ઠિતા.

પિણ્ડચારિકવત્તકથા

૩૬૬. પિણ્ડચારિકવત્તે – કમ્મં વા નિક્ખિપતીતિ કપ્પાસં વા સુપ્પં વા મુસલં વા યં ગહેત્વા કમ્મં કરોન્તિ, ઠિતા વા નિસિન્ના વા હોન્તિ, તં નિક્ખિપતિ. ન ચ ભિક્ખાદાયિકાયાતિ ઇત્થી વા હોતુ પુરિસો વા, ભિક્ખાદાનસમયે મુખં ન ઉલ્લોકેતબ્બં.

પિણ્ડચારિકવત્તકથા નિટ્ઠિતા.

આરઞ્ઞિકવત્તકથા

૩૬૮. આરઞ્ઞિકવત્તે – સેનાસના ઓતરિતબ્બન્તિ વસનટ્ઠાનતો નિક્ખમિતબ્બં.

પત્તં થવિકાય પક્ખિપિત્વાતિ એત્થ સચે બહિગામે ઉદકં નત્થિ, અન્તોગામેયેવ ભત્તકિચ્ચં કત્વા અથ બહિગામે અત્થિ, બહિગામે ભત્તકિચ્ચં કત્વા પત્તો ધોવિત્વા વોદકો કત્વા થવિકાય પક્ખિપિતબ્બો.

પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતબ્બન્તિ સચે ભાજનાનિ નપ્પહોન્તિ, પાનીયમેવ પરિભોજનીયમ્પિ કત્વા ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. ભાજનં અલભન્તેન વેળુનાળિકાયપિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. તમ્પિ અલભન્તસ્સ યથા સમીપે ઉદકઆવાટો હોતિ, એવં કાતબ્બં. અરણિસહિતે સતિ અગ્ગિં અકાતુમ્પિ વટ્ટતિ. યથા ચ આરઞ્ઞિકસ્સ, એવં કન્તારપ્પટિપન્નસ્સાપિ અરણિસહિતં ઇચ્છિતબ્બં. ગણવાસિનો પન તેન વિનાપિ વટ્ટતિ. નક્ખત્તાનેવ નક્ખત્તપદાનિ.

આરઞ્ઞિકવત્તકથા નિટ્ઠિતા.

સેનાસનવત્તકથા

૩૬૯. સેનાસનવત્તે – દ્વારં નામ યસ્મા મહાવળઞ્જં, તસ્મા તત્થ આપુચ્છનકિચ્ચં નત્થિ, સેસાનિ પન ઉદ્દેસદાનાદીનિ આપુચ્છિત્વાવ કાતબ્બાનિ. દેવસિકમ્પિ આપુચ્છિતું વટ્ટતિ. અથાપિ ‘‘ભન્તે આપુચ્છિતમેવ હોતૂ’’તિ વુત્તે વુડ્ઢતરો ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છતિ, સયમેવ વા ‘‘ત્વં યથાસુખં વિહરાહી’’તિ વદતિ; એવમ્પિ વટ્ટતિ. સભાગસ્સ વિસ્સાસેનાપિ વટ્ટતિયેવ. યેન વુડ્ઢો તેન પરિવત્તિતબ્બન્તિ વુડ્ઢાભિમુખેન પરિવત્તિતબ્બં. ભોજનસાલાદીસુપિ એવમેવ પટિપજ્જિતબ્બં.

સેનાસનવત્તકથા નિટ્ઠિતા.

જન્તાઘરવત્તાદિકથા

૩૭૧. જન્તાઘરવત્તે – પરિભણ્ડન્તિ બહિજગતિ.

૩૭૩. આચમનવત્થુસ્મિં – સતિ ઉદકેતિ એત્થ સચે ઉદકં અત્થિ, પટિચ્છન્નટ્ઠાનં પન નત્થિ, ભાજનેન નીહરિત્વા આચમિતબ્બં. ભાજને અસતિ પત્તેન નીહરિતબ્બં. પત્તેપિ અસતિ અસન્તં નામ હોતિ. ‘‘ઇદં અતિવિવટં પુરતો અઞ્ઞં ઉદકં ભવિસ્સતી’’તિ ગતસ્સ ઉદકં અલભન્તસ્સેવ ભિક્ખાચારવેલા હોતિ, કટ્ઠેન વા કેનચિ વા પુઞ્છિત્વા ગન્તબ્બં, ભુઞ્જિતુમ્પિ અનુમોદનમ્પિ કાતું વટ્ટતિ. આગતપટિપાટિયાતિ વચ્ચકુટિયં પસ્સાવટ્ઠાને ન્હાનતિત્થેતિ તીસુપિ આગતપટિપાટિયેવ પમાણં.

૩૭૪. વચ્ચકુટિવત્તે – ન દન્તકટ્ઠં ખાદન્તેનાતિ અયં વચ્ચકુટિયાપિ અવચ્ચકુટિયાપિ સબ્બત્થેવ પટિક્ખેપો. ન ફરુસેન કટ્ઠેનાતિ ફાલિતકટ્ઠેન વા ખરેન વા ગણ્ઠિકેન વા કણ્ટકેન વા સુસિરેન વા પૂતિના વા ન અવલેખિતબ્બં. અવલેખનકટ્ઠં પન અગ્ગહેત્વા પવિટ્ઠસ્સ આપત્તિ નત્થિ.

ન આચમનસરાવકેતિ સબ્બસાધારણટ્ઠાનં સન્ધાયેતં વુત્તં. તત્ર હિ અઞ્ઞે અઞ્ઞે આગચ્છન્તિ, તસ્મા ઉદકં ન સેસેતબ્બં. યં પન સઙ્ઘિકેપિ વિહારે એકદેસે નિબદ્ધગમનત્થાય કતં ઠાનં હોતિ પુગ્ગલિકટ્ઠાનં વા, તસ્મિં વટ્ટતિ. વિરેચનં પિવિત્વા પુનપ્પુનં પવિસન્તસ્સાપિ વટ્ટતિયેવ.

ઊહતાતિ ઊહદિતા; બહિ વચ્ચમક્ખિતાતિ અત્થો. ધોવિતબ્બાતિ ઉદકં આહરિત્વા ધોવિતબ્બા. ઉદકં અત્થિ, ભાજનં નત્થિ, અસન્તં નામ હોતિ. ભાજનં અત્થિ, ઉદકં નત્થિ, એતમ્પિ અસન્તં. ઉભયે પન અસતિ અસન્તમેવ, કટ્ઠેન વા કેનચિ વા પુઞ્છિત્વા ગન્તબ્બં. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

જન્તાઘરવત્તાદિકથા નિટ્ઠિતા.

વત્તક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.