નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ
વિનયપિટકે
ચૂળવગ્ગ-અટ્ઠકથા
૧. કમ્મક્ખન્ધકં
તજ્જનીયકમ્મકથા
૧. ચૂળવગ્ગસ્સ પઠમે કમ્મક્ખન્ધકે તાવ પણ્ડુકલોહિતકાતિ પણ્ડુકો ચેવ લોહિતકો ચાતિ છબ્બગ્ગિયેસુ દ્વે જના; તેસં નિસ્સિતકાપિ પણ્ડુકલોહિતકાત્વેવ પઞ્ઞાયન્તિ. બલવાબલવં પટિમન્તેથાતિ સુટ્ઠુબલવં પટિવદથ. અલમત્થતરાતિ સમત્થતરા.
તજ્જનીયકમ્મકથા નિટ્ઠિતા.
અધમ્મકમ્મદ્વાદસકકથા
૪. અસમ્મુખા કતન્તિઆદીસુ સઙ્ઘધમ્મવિનયપુગ્ગલસમ્મુખાનં વિના કતં, ચુદિતકં અપ્પટિપુચ્છિત્વા કતં, તસ્સેવ અપ્પટિઞ્ઞાય કતં. અદેસનાગામિનિયાતિ પારાજિકાપત્તિયા વા સઙ્ઘાદિસેસાપત્તિયા વા. એત્થ પુરિમકેસુ તીસુ તિકેસુ નવ પદા અધમ્મેનકતં વગ્ગેનકતન્તિ ઇમેહિ સદ્ધિં એકેકં ગહેત્વા નવ તિકા વુત્તા. એવં સબ્બેપિ દ્વાદસ તિકા હોન્તિ. પટિપક્ખવસેન સુક્કપક્ખેસુપિ એતેયેવ દ્વાદસ તિકા વુત્તા.
૬. અનનુલોમિકેહિ ગિહિસંસગ્ગેહીતિ પબ્બજિતાનં અનનુચ્છવિકેહિ સહસોકિતાદીહિ ગિહિસંસગ્ગેહિ.
તિણ્ણં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનન્તિઆદિ એકેકેનાપિ અઙ્ગેન તજ્જનીયકમ્મં કાતું વટ્ટતીતિ દસ્સનત્થં વુત્તં. તજ્જનીયસ્સ હિ વિસેસેન ભણ્ડનકારકત્તં અઙ્ગં, નિયસ્સસ્સ અભિણ્હાપત્તિકત્તં, પબ્બાજનીયસ્સ કુલદૂસકત્તં વુત્તં. ઇમેસુ પન તીસુ અઙ્ગેસુ યેન કેનચિ સબ્બાનિપિ કાતું વટ્ટતિ. યદિ એવં યં ચમ્પેય્યક્ખન્ધકે વુત્તં – ‘‘તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ…પે… ઉપસમ્પદારહં અબ્ભેતિ; એવં ખો ઉપાલિ અધમ્મકમ્મં હોતિ અવિનયકમ્મં, એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો સાતિસારો હોતી’’તિ ઇદં વિરુજ્ઝતીતિ. ઇદઞ્ચ ન વિરુજ્ઝતિ. કસ્મા? વચનત્થનાનત્તતો, ‘‘તજ્જનીયકમ્મારહસ્સા’’તિ ઇમસ્સ હિ વચનસ્સ કમ્મસન્નિટ્ઠાનં અત્થો. ‘‘તિણ્ણં, ભિક્ખવે’’તિઆદિવચનસ્સ અઙ્ગસમ્ભવો, તસ્મા યદા સઙ્ઘેન સન્નિપતિત્વા ‘‘ઇદં નામ ઇમસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કરોમા’’તિ સન્નિટ્ઠાનં કતં હોતિ, તદા કમ્મારહો નામ હોતિ. તસ્સ ઇમિના લક્ખણેન તજ્જનીયાદિકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્માદિકરણં અધમ્મકમ્મઞ્ચેવ અવિનયકમ્મઞ્ચાતિ વેદિતબ્બં. યસ્સ પન ભણ્ડનકારકાદીસુ અઙ્ગેસુ અઞ્ઞતરં અઙ્ગં અત્થિ, તસ્સ આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો યથાનુઞ્ઞાતેસુ અઙ્ગેસુ ચ કમ્મેસુ ચ યેન કેનચિ અઙ્ગેન યંકિઞ્ચિ કમ્મં વવત્થપેત્વા તં ભિક્ખું કમ્મારહં કત્વા કમ્મં કરેય્ય. અયમેત્થ વિનિચ્છયો. એવં પુબ્બેનાપરં સમેતિ.
તત્થ કિઞ્ચાપિ તજ્જનીયકમ્મે ભણ્ડનકારકવસેન કમ્મવાચા વુત્તા, અથ ખો બાલસ્સ અબ્યત્તસ્સ આપત્તિબહુલસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોન્તેન બાલઅબ્યત્તવસેનેવ કમ્મવાચા કાતબ્બા. એવઞ્હિ ભૂતેન વત્થુના કતં કમ્મં હોતિ, ન ચ અઞ્ઞસ્સ કમ્મસ્સ વત્થુના. કસ્મા? યસ્મા ઇદમ્પિ અનુઞ્ઞાતન્તિ. એસ નયો સબ્બત્થ. અટ્ઠારસ સમ્માવત્તનવત્થૂનિ પારિવાસિકક્ખન્ધકે વણ્ણયિસ્સામ.
અધમ્મકમ્મદ્વાદસકકથા નિટ્ઠિતા.
નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બઅટ્ઠારસકાદિકથા
૮. લોમં પાતેન્તીતિ પન્નલોમા હોન્તિ; ભિક્ખૂ અનુવત્તન્તીતિ અત્થો. નેત્થારં વત્તન્તીતિ નિત્થરન્તાનં એતન્તિ નેત્થારં; યેન સક્કા નિસ્સારણા નિત્થરિતું, તં અટ્ઠારસવિધં સમ્માવત્તનં વત્તન્તીતિ અત્થો. કિત્તકં કાલં વત્તં પૂરેતબ્બન્તિ? દસ વા પઞ્ચ વા દિવસાનિ. ઇમસ્મિઞ્હિ કમ્મક્ખન્ધકે એત્તકેન વત્તં પૂરિતમેવ હોતિ.
નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બઅટ્ઠારસકાદિકથા નિટ્ઠિતા.
નિયસ્સકમ્મકથા
૧૧. સેય્યસકવત્થુસ્મિં – અપિસ્સુ ભિક્ખૂ પકતાતિ અપિસ્સુ ભિક્ખૂ નિચ્ચં બ્યાવટા હોન્તિ. સેસં તજ્જનીયે વુત્તસદિસમેવ.
નિયસ્સકમ્મકથા નિટ્ઠિતા.
પબ્બાજનીયકમ્મકથા
૨૧. અસ્સજિપુનબ્બસુકવત્થુ સઙ્ઘાદિસેસવણ્ણનાયં વુત્તં.
૨૭. કાયિકેન દવેનાતિઆદીસુ પનેત્થ કાયિકો દવો નામ કાયકીળા વુચ્ચતિ. સેસપદદ્વયેપિ એસેવ નયો. કાયિકો અનાચારો નામ કાયદ્વારે પઞ્ઞત્તસિક્ખાપદવીતિક્કમો વુચ્ચતિ. સેસદ્વયેપિ એસેવ નયો. કાયિકં ઉપઘાતિકં નામ કાયદ્વારે પઞ્ઞત્તસિક્ખાપદસ્સ અસિક્ખનભાવેન ઉપહનનં વુચ્ચતિ; નાસનં વિનાસનન્તિ અત્થો. સેસદ્વયેપિ એસેવ નયો. કાયિકો મિચ્છાજીવો નામ પટિક્ખિત્તવેજ્જકમ્માદિવસેન તેલપચનઅરિટ્ઠપચનાદીનિ. વાચસિકો મિચ્છાજીવો નામ ગિહીનં સાસનસમ્પટિચ્છનારોચનાદીનિ. કાયિકવાચસિકો નામ તદુભયં. સેસં તજ્જનીયે વુત્તનયમેવ.
પબ્બાજનીયકમ્મકથા નિટ્ઠિતા.
પટિસારણીયકમ્મકથા
૩૩. સુધમ્મવત્થુસ્મિં પન – અનપલોકેત્વાતિ ન આપુચ્છિત્વા. એતદવોચાતિ કિં તે ગહપતિ થેરાનં પટિયત્તન્તિ સબ્બં વિવરાપેત્વા દિસ્વા એતં અવોચ. એકા ચ ખો ઇધ નત્થિ યદિદં તિલસંગુળિકાતિ યા અયં તિલસક્ખલિકા નામ વુચ્ચતિ, સા નત્થીતિ અત્થો. તસ્સ કિર ગહપતિનો વંસે આદિમ્હિ એકો પૂવિયો અહોસિ. તેન નં થેરો જાતિયા ખુંસેતુકામો એવમાહ. યદેવ કિઞ્ચીતિ એવં બહું બુદ્ધવચનં રતનં પહાય કિઞ્ચિદેવ તિલસંગુળિકાવચનં ભાસિતં. કુક્કુટપોતકઉદાહરણેન ઇદં દસ્સેતિ ‘‘યથા સો નેવ કાકવસ્સિતં ન કુક્કુટવસ્સિતં અકાસિ, એવં તયાપિ નેવ ભિક્ખુવચનં ન ગિહિવચનં વુત્ત’’ન્તિ.
પટિસારણીયકમ્મકથા નિટ્ઠિતા.
અધમ્મકમ્માદિદ્વાદસકકથા
૩૭. અસમ્મુખા કતન્તિઆદયો તિકા વુત્તપ્પકારા એવ.
૩૯. અઙ્ગસમન્નાગમો પુરિમેહિ અસદિસો. તત્થ યથા લાભં ન લભન્તિ; એવં પરિસક્કન્તો પરક્કમન્તો અલાભાય પરિસક્કતિ નામ. એસ નયો અનત્થાદીસુ. તત્થ અનત્થોતિ અત્થભઙ્ગો. અનાવાસોતિ તસ્મિં ઠાને અવસનં. ગિહીનં બુદ્ધસ્સ અવણ્ણન્તિ ગિહીનં સન્તિકે બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ. ધમ્મિકં પટિસ્સવં ન સચ્ચાપેતીતિ યથા સચ્ચો હોતિ, એવં ન કરોતિ; વસ્સાવાસં પટિસ્સુણિત્વા ન ગચ્છતિ, અઞ્ઞં વા એવરૂપં કરોતિ. પઞ્ચન્નં ભિક્ખવેતિઆદિ એકઙ્ગેનપિ કમ્મારહભાવદસ્સનત્થં વુત્તં. સેસમેત્થ ઉત્તાનત્થઞ્ચેવ, તજ્જનીયે ચ વુત્તનયમેવ.
અધમ્મકમ્માદિદ્વાદસકકથા નિટ્ઠિતા.
આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખેપનીયકમ્મકથા
૪૬. છન્નવત્થુસ્મિં – આવાસપરમ્પરઞ્ચ ભિક્ખવે સંસથાતિ સબ્બાવાસેસુ આરોચેથ.
૫૦. ભણ્ડનકારકોતિઆદીસુ ભણ્ડનાદિપચ્ચયા આપન્નં આપત્તિં રોપેત્વા તસ્સા અદસ્સનેયેવ કમ્મં કાતબ્બં. તિકા વુત્તપ્પકારા એવ.
૫૧. સમ્માવત્તનાયં પનેત્થ તેચત્તાલીસ વત્તાનિ. તત્થ ન અનુદ્ધંસેતબ્બોતિ ન ચોદેતબ્બો. ન ભિક્ખુ ભિક્ખૂહીતિ અઞ્ઞો ભિક્ખુ અઞ્ઞેહિ ભિક્ખૂહિ ન ભિન્દિતબ્બો. ન ગિહિદ્ધજોતિ ઓદાતવત્થાનિ અચ્છિન્નદસપુપ્ફદસાનિ ચ ન ધારેતબ્બાનિ. ન તિત્થિયદ્ધજોતિ કુસચીરાદીનિ ન ધારેતબ્બાનિ. ન આસાદેતબ્બોતિ ન અપસાદેતબ્બો. અન્તો વા બહિ વાતિ વિહારસ્સ અન્તો વા બહિ વા. ન તિત્થિયાદિપદત્તયં ઉત્તાનમેવ. સેસં સબ્બં પારિવાસિકક્ખન્ધકે વણ્ણયિસ્સામ. સેસં તજ્જનીયે વુત્તનયમેવ. આપત્તિયા અપ્પટિકમ્મે ઉક્ખેપનીયકમ્મં ઇમિના સદિસમેવ.
૬૫. અરિટ્ઠવત્થુ ખુદ્દકવણ્ણનાયં વુત્તં. ‘‘ભણ્ડનકારકો’’તિઆદીસુ યં દિટ્ઠિં નિસ્સાય ભણ્ડનાદીનિ કરોતિ, તસ્સા અપ્પટિનિસ્સગ્ગેયેવ કમ્મં કાતબ્બં. સેસં તજ્જનીયે વુત્તનયમેવ. સમ્માવત્તનાયમ્પિ હિ ઇધ તેચત્તાલીસંયેવ વત્તાનીતિ.
આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખેપનીયકમ્મકથા નિટ્ઠિતા.
કમ્મક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
૨. પારિવાસિકક્ખન્ધકં
પારિવાસિકવત્તકથા
૭૫. પારિવાસિકક્ખન્ધકે – પારિવાસિકાતિ પરિવાસં પરિવસન્તા. તત્થ ચતુબ્બિધો પરિવાસો – અપ્પટિચ્છન્નપરિવાસો, પટિચ્છન્નપરિવાસો, સુદ્ધન્તપરિવાસો, સમોધાનપરિવાસોતિ. તેસુ ‘‘યો, ભિક્ખવે, અઞ્ઞોપિ અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે આકઙ્ખતિ પબ્બજ્જં, આકઙ્ખતિ ઉપસમ્પદં, તસ્સ ચત્તારો માસે પરિવાસો દાતબ્બો’’તિ (મહાવ. ૮૬) એવં મહાખન્ધકે વુત્તો તિત્થિયપરિવાસો અપ્પટિચ્છન્નપરિવાસો નામ. તત્થ યં વત્તબ્બં તં વુત્તમેવ. અયં પન ઇધ અનધિપ્પેતો. સેસા તયો યેન સઙ્ઘાદિસેસાપત્તિ આપન્ના ચેવ હોતિ પટિચ્છાદિતા ચ, તસ્સ દાતબ્બા. તેસુ યં વત્તબ્બં તં સમુચ્ચયક્ખન્ધકે વક્ખામ. એતે પન ઇધ અધિપ્પેતા. તસ્મા એતેસુ યંકિઞ્ચિ પરિવાસં પરિવસન્તા ‘‘પારિવાસિકા’’તિ વેદિતબ્બા.
પકતત્તાનં ભિક્ખૂનન્તિ ઠપેત્વા નવકતરં પારિવાસિકં અવસેસાનં અન્તમસો મૂલાયપટિકસ્સનારહાદીનમ્પિ. અભિવાદનપચ્ચુટ્ઠાનન્તિ યં તે અભિવાદનાદિં કરોન્તિ, તં સાદિયન્તિ, સમ્પટિચ્છન્તિ; ન પટિક્ખિપન્તીતિ અત્થો. તત્થ સામીચિકમ્મન્તિ ઠપેત્વા અભિવાદનાદીનિ અઞ્ઞસ્સ અનુચ્છવિકસ્સ બીજનવાતદાનાદિનો આભિસમાચારિકસ્સેતં અધિવચનં. આસનાભિહારન્તિ આસનસ્સ અભિહરણં, આસનં ગહેત્વા અભિગમનં પઞ્ઞાપનમેવ વા. સેય્યાભિહારેપિ એસેવ નયો. પાદોદકન્તિ પાદધોવનઉદકં. પાદપીઠન્તિ ધોતપાદટ્ઠપનકં. પાદકથલિકન્તિ અધોતપાદટ્ઠપનકં પાદઘંસનં વા. આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ સદ્ધિવિહારિકાનમ્પિ સાદિયન્તસ્સ દુક્કટમેવ, તસ્મા તે વત્તબ્બા – ‘‘અહં વિનયકમ્મં કરોમિ, મય્હં વત્તં મા કરોથ, મા મં ગામપ્પવેસનં આપુચ્છથા’’તિ. સચે સદ્ધાપબ્બજિતા કુલપુત્તા ‘‘તુમ્હે, ભન્તે, તુમ્હાકં વિનયકમ્મં કરોથા’’તિ વત્વા વત્તં કરોન્તિ, ગામપ્પવેસનમ્પિ આપુચ્છન્તિયેવ, વારિતકાલતો પટ્ઠાય અનાપત્તિ. મિથુ યથાવુડ્ઢન્તિ પારિવાસિકભિક્ખૂનં અઞ્ઞમઞ્ઞં યો યો વુડ્ઢો તેન તેન નવકતરસ્સ સાદિતું.
પઞ્ચ યથાવુડ્ઢન્તિ પકતત્તેહિપિ સદ્ધિં વુડ્ઢપટિપાટિયા એવ. તસ્મા પાતિમોક્ખે ઉદ્દિસ્સમાને હત્થપાસે નિસીદિતું વટ્ટતિ. મહાપચ્ચરિયં પન ‘‘પાળિયા અનિસીદિત્વા પાળિં વિહાય હત્થપાસં અમુઞ્ચન્તેન નિસીદિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં. પારિસુદ્ધિઉપોસથે કરીયમાને સઙ્ઘનવકટ્ઠાને નિસીદિત્વા તત્થેવ નિસિન્નેન અત્તનો પાળિયા પારિસુદ્ધિઉપોસથો કાતબ્બો. પવારણાયપિ સઙ્ઘનવકટ્ઠાને નિસીદિત્વા તત્થેવ નિસિન્નેન અત્તનો પાળિયા પવારેતબ્બં. સઙ્ઘેન ઘણ્ટિં પહરિત્વા ભાજીયમાનં વસ્સિકસાટિકમ્પિ અત્તનો પત્તટ્ઠાને ગહેતું વટ્ટતિ.
ઓણોજનન્તિ વિસ્સજ્જનં વુચ્ચતિ. સચે હિ પારિવાસિકસ્સ દ્વે તીણિ ઉદ્દેસભત્તાદીનિ પાપુણન્તિ, અઞ્ઞા ચસ્સ પુગ્ગલિકભત્તપચ્ચાસા હોતિ, તાનિ પટિપાટિયા ગહેત્વા ‘‘ભન્તે, હેટ્ઠા ગાહેથ, અજ્જ મય્હં ભત્તપચ્ચાસા અત્થિ, સ્વે ગણ્હિસ્સામી’’તિ વત્વા વિસ્સજ્જેતબ્બાનિ. એવં તાનિ પુનદિવસેસુ ગણ્હિતું લભતિ. પુનદિવસે સબ્બપઠમં એતસ્સ દાતબ્બન્તિ કુરુન્દિયં વુત્તં. યદિ પન ન ગણ્હાતિ ન વિસ્સજ્જેતિ, પુનદિવસે ન લભતિ, ઇદં ઓણોજનં નામ પારિવાસિકસ્સેવ ઓદિસ્સ અનુઞ્ઞાતં. કસ્મા? તસ્સ હિ સઙ્ઘનવકટ્ઠાને નિસિન્નસ્સ ભત્તગ્ગે યાગુખજ્જકાદીનિ પાપુણન્તિ વા ન વા, તસ્મા સો ‘‘ભિક્ખાહારેન મા કિલમિત્થા’’તિ ઇદમસ્સ સઙ્ગહકરણત્થાય ઓદિસ્સ અનુઞ્ઞાતં.
ભત્તન્તિ આગતાગતેહિ વુડ્ઢપટિપાટિયા ગહેત્વા ગન્તબ્બં વિહારે સઙ્ઘસ્સ ચતુસ્સાલભત્તં, એતં યથાવુડ્ઢં લભતિ. પાળિયા પન ગન્તું વા ઠાતું વા ન લભતિ, તસ્મા પાળિતો ઓસક્કિત્વા હત્થપાસે ઠિતેન હત્થં પસારેત્વા યથા સેનો નિપતિત્વા ગણ્હાતિ, એવં ગણ્હિતબ્બં. આરામિકસમણુદ્દેસેહિ આહરાપેતું ન લભતિ. સચે સયમેવ આહરન્તિ, વટ્ટતિ. રઞ્ઞો મહાપેળભત્તેપિ એસેવ નયો. ચતુસ્સાલભત્તે પન સચે ઓણોજનં કત્તુકામો હોતિ, અત્તનો અત્થાય ઉક્ખિત્તે પિણ્ડે ‘‘અજ્જ મે ભત્તં અત્થિ, સ્વે ગણ્હિસ્સામી’’તિ વત્તબ્બં. પુનદિવસે દ્વે પિણ્ડે લભતીતિ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં. ઉદ્દેસભત્તાદીનિપિ પાળિતો ઓસક્કિત્વાવ ગહેતબ્બાનિ. યત્થ પન નિસીદાપેત્વા પરિવિસન્તિ, તત્થ સામણેરાનં જેટ્ઠકેન ભિક્ખૂનં સઙ્ઘનવકેન હુત્વા નિસીદિતબ્બં.
૭૬. ઇદાનિ યા અયં સમ્માવત્તના વુત્તા, તત્થ ન ઉપસમ્પાદેતબ્બન્તિ ઉપજ્ઝાયેન હુત્વા ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં; વત્તં નિક્ખિપિત્વા પન ઉપસમ્પાદેતું વટ્ટતિ. આચરિયેન હુત્વાપિ કમ્મવાચા ન સાવેતબ્બા, અઞ્ઞસ્મિં અસતિ વત્તં નિક્ખિપિત્વા સાવેતું વટ્ટતિ. ન નિસ્સયોતિ આગન્તુકાનં નિસ્સયો ન દાતબ્બો. યેહિપિ પકતિયાવ નિસ્સયો ગહિતો, તે વત્તબ્બા – ‘‘અહં વિનયકમ્મં કરોમિ, અસુકત્થેરસ્સ નામ સન્તિકે નિસ્સયં ગણ્હથ, મય્હં વત્તં મા કરોથ, મા મં ગામપ્પવેસનં આપુચ્છથા’’તિ. સચે એવં વુત્તેપિ કરોન્તિયેવ, વારિતકાલતો પટ્ઠાય કરોન્તેસુપિ અનાપત્તિ.
ન સામણેરોતિ અઞ્ઞો સામણેરો ન ગહેતબ્બો. ઉપજ્ઝં દત્વા ગહિતસામણેરાપિ વત્તબ્બા – ‘‘અહં વિનયકમ્મં કરોમિ, મય્હં વત્તં મા કરોથ, મા મં ગામપ્પવેસનં આપુચ્છથા’’તિ. સચે એવં વુત્તેપિ કરોન્તિયેવ, વારિતકાલતો પટ્ઠાય કરોન્તેસુપિ અનાપત્તિ. ભિક્ખુનોવાદકસમ્મુતિ નામ આધિપચ્ચટ્ઠાનભૂતાતિ પટિક્ખિત્તા, તસ્મા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ વત્તબ્બં – ‘‘ભન્તે, અહં વિનયકમ્મં કરોમિ, ભિક્ખુનોવાદકં જાનાથા’’તિ, પટિબલસ્સ વા ભિક્ખુસ્સ ભારો કાતબ્બો. આગતા ભિક્ખુનિયો ‘‘સઙ્ઘસન્તિકં ગચ્છથ, સઙ્ઘો વો ઓવાદદાયકં જાનિસ્સતી’’તિ વા ‘‘અહં વિનયકમ્મં કરોમિ, અસુકભિક્ખુસ્સ નામ સન્તિકં ગચ્છથ, સો વો ઓવાદં દસ્સતી’’તિ વા વત્તબ્બા.
સા આપત્તીતિ સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા પરિવાસે દિન્ને સુક્કવિસ્સટ્ઠિ નાપજ્જિતબ્બા. અઞ્ઞા વા તાદિસિકાતિ કાયસંસગ્ગાદિગરુકાપત્તિ. તતો વા પાપિટ્ઠતરાતિ પારાજિકાપત્તિ; સત્તસુ હિ આપત્તીસુ દુબ્ભાસિતાપત્તિ પાપિટ્ઠા; દુક્કટાપત્તિ પાપિટ્ઠતરા; દુક્કટાપત્તિ પાપિટ્ઠા, પાટિદેસનીયાપત્તિ પાપિટ્ઠતરાતિ એવં પાચિત્તિયથુલ્લચ્ચયસઙ્ઘાદિસેસપારાજિકાપત્તીસુ નયો નેતબ્બો. તાસં વત્થૂસુપિ દુબ્ભાસિતવત્થુ પાપિટ્ઠં, દુક્કટવત્થુ પાપિટ્ઠતરન્તિ પુરિમનયેનેવ ભેદો વેદિતબ્બો. પણ્ણત્તિવજ્જસિક્ખાપદે પન વત્થુપિ આપત્તિપિ પાપિટ્ઠા. લોકવજ્જે ઉભયમ્પિ પાપિટ્ઠતરં.
કમ્મન્તિ પરિવાસકમ્મવાચા વુચ્ચતિ. તં કમ્મં ‘‘અકતં દુક્કટ’’ન્તિઆદીહિ વા ‘‘કિં ઇદં કમ્મં નામ કસિકમ્મં ગોરક્ખકમ્મ’’ન્તિઆદીહિ વા વચનેહિ ન ગરહિતબ્બં. કમ્મિકાતિ યેહિ ભિક્ખૂહિ કમ્મં કતં, તે વુચ્ચન્તિ, તે ‘‘બાલા અબ્યત્તા’’તિઆદીહિ વચનેહિ ન ગરહિતબ્બા. ન સવચનીયં કાતબ્બન્તિ પલિબોધત્થાય વા પક્કોસનત્થાય વા સવચનીયં ન કાતબ્બં, પલિબોધત્થાય હિ કરોન્તો ‘‘અહં આયસ્મન્તં ઇમસ્મિં વત્થુસ્મિં સવચનીયં કરોમિ, ઇમમ્હા આવાસા એકપદમ્પિ મા પક્કામિ, યાવ ન તં અધિકરણં વૂપસન્તં હોતી’’તિ એવં કરોતિ. પક્કોસનત્થાય કરોન્તો ‘‘અહં તે સવચનીયં કરોમિ, એહિ મયા સદ્ધિં વિનયધરાનં સમ્મુખીભાવં ગચ્છામા’’તિ એવં કરોતિ; તદુભયમ્પિ ન કાતબ્બં.
ન અનુવાદોતિ વિહારે જેટ્ઠકટ્ઠાનં ન કાતબ્બં. પાતિમોક્ખુદ્દેસકેન વા ધમ્મજ્ઝેસકેન વા ન ભવિતબ્બં. નાપિ તેરસસુ સમ્મુતીસુ એકસમ્મુતિવસેનાપિ ઇસ્સરિયકમ્મં કાતબ્બં. ન ઓકાસોતિ ‘‘કરોતુ મે આયસ્મા ઓકાસં, અહં તં વત્તુકામો’’તિ એવં પકતત્તસ્સ ઓકાસો ન કારેતબ્બો, વત્થુના વા આપત્તિયા વા ન ચોદેતબ્બો, ‘‘અયં પુબ્બે તે દોસો’’તિ ન સારેતબ્બો. ન ભિક્ખૂહિ સમ્પયોજેતબ્બન્તિ અઞ્ઞમઞ્ઞં યોજેત્વા કલહો ન કારેતબ્બો.
પુરતોતિ સઙ્ઘત્થેરેન હુત્વા પુરતો ન ગન્તબ્બં, દ્વાદસહત્થં ઉપચારં મુઞ્ચિત્વા એકકેન ગન્તબ્બં. નિસીદનેપિ એસેવ નયો. આસનપરિયન્તોતિ ભત્તગ્ગાદીસુ સઙ્ઘનવકાસનં વુચ્ચતિ; સ્વાસ્સ દાતબ્બો, તત્થ નિસીદિતબ્બં. સેય્યાપરિયન્તોતિ સેય્યાનં પરિયન્તો, સબ્બલામકં મઞ્ચપીઠં. અયઞ્હિ વસ્સગ્ગેન અત્તનો પત્તટ્ઠાને સેય્યં ગહેતું ન લભતિ. સબ્બભિક્ખૂહિ વિચિનિત્વા ગહિતાવસેસા મઙ્કુલગૂથભરિતા વેત્તલતાદિવિનદ્ધા લામકસેય્યા અસ્સ દાતબ્બા. વિહારપરિયન્તોતિ યથા ચ સેય્યા, એવં વસનઆવાસોપિ વસ્સગ્ગેન અત્તનો પત્તટ્ઠાને તસ્સ ન વટ્ટતિ. સબ્બભિક્ખૂહિ વિચિનિત્વા ગહિતાવસેસા પન રજોહતભૂમિ જતુકમૂસિકભરિતા પણ્ણસાલા અસ્સ દાતબ્બા. સચે પકતત્તા સબ્બે રુક્ખમૂલિકા અબ્ભોકાસિકા ચ હોન્તિ, છન્નં ન ઉપેન્તિ, સબ્બેપિ એતેહિ વિસ્સટ્ઠાવાસા નામ હોન્તિ. તેસુ યં ઇચ્છતિ, તં લભતિ. વસ્સૂપનાયિકદિવસે પચ્ચયં એકપસ્સે ઠત્વા વસ્સગ્ગેન ગણ્હિતું લભતિ. સેનાસનં ન લભતિ, નિબદ્ધવસ્સાવાસિકં સેનાસનં ગણ્હિતુકામેન વત્તં નિક્ખિપિત્વા ગહેતબ્બં.
તેન ચ સો સાદિતબ્બોતિ યં અસ્સ આસનાદિપરિયન્તં ભિક્ખૂ દેન્તિ, સો એવ સાદિતબ્બો. પુરેસમણેન વા પચ્છાસમણેન વાતિ ઞાતિપવારિતટ્ઠાને ‘‘એત્તકે ભિક્ખૂ ગહેત્વા આગચ્છથા’’તિ નિમન્તિતેન ‘‘ભન્તે, અસુકં નામ કુલં ભિક્ખૂ નિમન્તેસિ, એથ તત્થ ગચ્છામા’’તિ એવં સંવિધાય ભિક્ખૂ પુરેસમણે વા પચ્છાસમણે વા કત્વા ન ગન્તબ્બં. ‘‘ભન્તે, અસુકસ્મિં નામ ગામે મનુસ્સા ભિક્ખૂનં આગમનં ઇચ્છન્તિ, સાધુ વતસ્સ સચે તેસં સઙ્ગહં કરેય્યાથા’’તિ એવં પન પરિયાયેન કથેતું વટ્ટતિ.
ન આરઞ્ઞિકઙ્ગન્તિ આગતાગતાનં આરોચેતું હરાયમાનેન આરઞ્ઞિકધુતઙ્ગં ન સમાદાતબ્બં. યેનાપિ પકતિયા સમાદિન્નં, તેન દુતિયં ભિક્ખું ગહેત્વા અરઞ્ઞે અરુણં ઉટ્ઠાપેતબ્બં, ન ચ એકકેન વત્થબ્બં. તથા ભત્તગ્ગાદીસુ આસનપરિયન્તે નિસજ્જાય હરાયમાનેન પિણ્ડપાતિકધુતઙ્ગમ્પિ ન સમાદાતબ્બં. યો પન પકતિયાવ પિણ્ડપાતિકો તસ્સ પટિસેધો નત્થિ.
ન ચ તપ્પચ્ચયાતિ ‘‘નીહટભત્તો હુત્વા વિહારેયેવ નિસીદિત્વા ભુઞ્જન્તો રત્તિયો ગણયિસ્સામિ, ગચ્છતો મે ભિક્ખું દિસ્વા અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો સિયા’’તિ ઇમિના કારણેન પિણ્ડપાતો ન નીહરાપેતબ્બો. મા મં જાનિંસૂતિ ‘‘મા મં એકભિક્ખુપિ જાનાતૂ’’તિ ચ ઇમિના અજ્ઝાસયેન વિહારે સામણેરેહિ પચાપેત્વા ભુઞ્જિતુમ્પિ ન લભતિ. ગામં પિણ્ડાય પવિસિતબ્બમેવ. ગિલાનસ્સ પન નવકમ્મઆચરિયુપજ્ઝાયકિચ્ચાદિપસુતસ્સ વા વિહારેયેવ અચ્છિતું વટ્ટતિ. સચેપિ ગામે અનેકસતા ભિક્ખૂ વિચરન્તિ, ન સક્કા હોતિ આરોચેતું, ગામકાવાસં ગન્ત્વા સભાગટ્ઠાને વસિતું વટ્ટતિ.
આગન્તુકેનાતિ કઞ્ચિ વિહારં ગતેન તત્થ ભિક્ખૂનં આરોચેતબ્બં. સચે સબ્બે એકટ્ઠાને ઠિતે પસ્સતિ, એકટ્ઠાને ઠિતેનેવ આરોચેતબ્બં. અથ રુક્ખમૂલાદીસુ વિસું વિસું ઠિતા હોન્તિ, તત્થ તત્થ ગન્ત્વા આરોચેતબ્બં. સઞ્ચિચ્ચ અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો ચ હોતિ, વત્તભેદે ચ દુક્કટં. અથ વિચિનન્તો એકચ્ચે ન પસ્સતિ, રત્તિચ્છેદોવ હોતિ, ન વત્તભેદદુક્કટં.
આગન્તુકસ્સાતિ અત્તનો વસનવિહારં આગતસ્સાપિ એકસ્સ વા બહૂનં વા વુત્તનયેનેવ આરોચેતબ્બં. રત્તિચ્છેદવત્તભેદાપિ ચેત્થ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બા. સચે આગન્તુકા મુહુત્તં વિસ્સમિત્વા વા અવિસ્સમિત્વા એવ વા વિહારમજ્ઝેન ગચ્છન્તિ, તેસમ્પિ આરોચેતબ્બં. સચે તસ્સ અજાનન્તસ્સેવ ગચ્છન્તિ, અયઞ્ચ પન ગતકાલે જાનાતિ, ગન્ત્વા આરોચેતબ્બં. સમ્પાપુણિતું અસક્કોન્તસ્સ રત્તિચ્છેદોવ હોતિ, ન વત્તભેદદુક્કટં. યેપિ અન્તોવિહારં અપ્પવિસિત્વા ઉપચારસીમં ઓક્કમિત્વા ગચ્છન્તિ, અયઞ્ચ નેસં છત્તસદ્દં વા ઉક્કાસિતસદ્દં વા ખિપિતસદ્દં વા સુત્વાવ આગન્તુકભાવં જાનાતિ, ગન્ત્વા આરોચેતબ્બં. ગતકાલે જાનન્તેનપિ અનુબન્ધિત્વા આરોચેતબ્બમેવ. સમ્પાપુણિતું અસક્કોન્તસ્સ રત્તિચ્છેદોવ હોતિ, ન વત્તભેદદુક્કટં. યોપિ રત્તિંયેવ આગન્ત્વા રત્તિંયેવ ગચ્છતિ, સોપિસ્સ રત્તિચ્છેદં કરોતિ, અઞ્ઞાતત્તા પન વત્તભેદદુક્કટં નત્થિ. સચે અજાનિત્વાવ અબ્ભાનં કરોતિ, અકતમેવ હોતીતિ કુરુન્દિયં વુત્તં. તસ્મા અધિકા રત્તિયો ગહેત્વા કાતબ્બં, અયં અપણ્ણકપટિપદા.
નદીઆદીસુ નાવાય ગચ્છન્તમ્પિ પરતીરે ઠિતમ્પિ આકાસેન ગચ્છન્તમ્પિ પબ્બતતલઅરઞ્ઞાદીસુ દૂરે ઠિતમ્પિ ભિક્ખું દિસ્વા સચે ‘‘ભિક્ખૂ’’તિ વવત્થાનં અત્થિ, નાવાદીહિ વા ગન્ત્વા મહાસદ્દં કત્વા વા વેગેન અનુબન્ધિત્વા વા આરોચેતબ્બં, અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદદુક્કટઞ્ચ. સચે વાયમન્તોપિ સમ્પાપુણિતું વા સાવેતું વા ન સક્કોતિ, રત્તિચ્છેદોવ હોતિ, ન વત્તભેદદુક્કટં. સઙ્ઘસેનાભયત્થેરો પન વિસયાવિસયેન કથેતિ – ‘‘વિસયે કિર અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદદુક્કટઞ્ચ હોતિ, અવિસયે પન ઉભયમ્પિ નત્થી’’તિ. કરવીકતિસ્સત્થેરો ‘‘સમણો અયન્તિ વવત્થાનમેવ પમાણં, સચેપિ અવિસયો હોતિ, વત્તભેદદુક્કટમેવ નત્થિ, રત્તિચ્છેદો પન હોતિયેવા’’તિ આહ.
ઉપોસથેતિ ‘‘ઉપોસથં સમ્પાપુણિસ્સામા’’તિ આગન્તુકા ભિક્ખૂ આગચ્છન્તિ, ઇદ્ધિયા ગચ્છન્તાપિ ઉપોસથભાવં ઞત્વા ઓતરિત્વા ઉપોસથં કરોન્તિ, તસ્મા આગન્તુકસોધનત્થં ઉપોસથદિવસે આરોચેતબ્બં. પવારણાયપિ એસેવ નયો. ગિલાનોતિ ગન્તું અસમત્થો. દૂતેનાતિ એત્થ અનુપસમ્પન્નં પેસેતું ન વટ્ટતિ, ભિક્ખું પેસેત્વા આરોચાપેતબ્બં.
અભિક્ખુકો આવાસોતિ સુઞ્ઞવિહારો; યત્થ એકોપિ ભિક્ખુ નત્થિ, તત્થ વાસત્થાય ન ગન્તબ્બં. ન હિ તત્થ વુત્થરત્તિયો ગણનૂપિકા હોન્તિ, પકતત્તેન પન સદ્ધિં વટ્ટતિ. દસવિધન્તરાયે પન સચેપિ રત્તિયો ગણનૂપિકા ન હોન્તિ, અન્તરાયતો પરિમુચ્ચનત્થાય ગન્તબ્બમેવ. તેન વુત્તં – ‘‘અઞ્ઞત્ર અન્તરાયા’’તિ. નાનાસંવાસકેહિ સદ્ધિં વિનયકમ્મં કાતું ન વટ્ટતિ. તેસં અનારોચનેપિ રત્તિચ્છેદો નત્થિ, અભિક્ખુકાવાસસદિસમેવ હોતિ. તેન વુત્તં – ‘‘યત્થસ્સુ ભિક્ખૂ નાનાસંવાસકા’’તિ. સેસં ઉપોસથક્ખન્ધકે વુત્તનયમેવ.
૮૧. એકચ્છન્ને આવાસેતિઆદીસુ આવાસો નામ વસનત્થાય કતસેનાસનં. અનાવાસો નામ ચેતિયઘરં બોધિઘરં સમ્મુઞ્જનિઅટ્ટકો દારુઅટ્ટકો પાનીયમાળો વચ્ચકુટિ દ્વારકોટ્ઠકોતિ એવમાદિ. તતિયપદેન તદુભયમ્પિ ગહિતં. એતેસુ યત્થ કત્થચિ એકચ્છન્ને છદનતો ઉદકપતનટ્ઠાનપરિચ્છિન્ને ઓકાસે ઉક્ખિત્તકો વસિતું ન લભતિ. ‘‘પારિવાસિકો પન અન્તોઆવાસેયેવ ન લભતી’’તિ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં. મહાઅટ્ઠકથાયં પન ‘‘અવિસેસેન ઉદકપાતેન વારિત’’ન્તિ વુત્તં. કુરુન્દિયં ‘‘એતેસુ એત્તકેસુ પઞ્ચવણ્ણચ્છદનબદ્ધટ્ઠાનેસુ પારિવાસિકસ્સ ચ ઉક્ખિત્તકસ્સ ચ પકતત્તેન સદ્ધિં ઉદકપાતેન વારિત’’ન્તિ વુત્તં. તસ્મા નાનૂપચારેપિ એકચ્છન્ને ન વટ્ટતિ. સચે પનેત્થ તદહુપસમ્પન્નેપિ પકતત્તે પઠમં પવિસિત્વા નિપન્ને સટ્ઠિવસ્સોપિ પારિવાસિકો પચ્છા પવિસિત્વા જાનન્તો નિપજ્જતિ, રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદદુક્કટઞ્ચ. અજાનન્તસ્સ રત્તિચ્છેદોવ ન વત્તભેદદુક્કટં. સચે પન તસ્મિં પઠમં નિપન્ને પચ્છા પકતત્તો પવિસિત્વા નિપજ્જતિ, પારિવાસિકો ચ જાનાતિ, રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદદુક્કટઞ્ચ. નો ચે જાનાતિ, રત્તિચ્છેદોવ ન વત્તભેદદુક્કટં.
વુટ્ઠાતબ્બં નિમન્તેતબ્બોતિ તદહુપસમ્પન્નમ્પિ દિસ્વા વુટ્ઠાતબ્બમેવ; વુટ્ઠાય ચ ‘‘અહં ઇમિના સુખનિસિન્નો વુટ્ઠાપિતો’’તિ પરમ્મુખેન ન ગન્તબ્બં, ‘‘ઇદં આચરિય-આસનં, એત્થ નિસીદથા’’તિ એવં નિમન્તેતબ્બોયેવ. નવકેન પન ‘‘મહાથેરં ઓબદ્ધં કરોમી’’તિ પારિવાસિકત્થેરસ્સ સન્તિકં ન ગન્તબ્બં. એકાસનેતિ સમાનવસ્સિકાસને મઞ્ચે વા પીઠે વા. ન છમાયં નિસિન્નેતિ પકતત્તે ભૂમિયં નિસિન્ને ઇતરેન અન્તમસો તિણસન્થારેપિ ઉચ્ચતરે વાલિકાતલેપિ વા ન નિસીદિતબ્બં, દ્વાદસહત્થં પન ઉપચારં મુઞ્ચિત્વા નિસીદિતું વટ્ટતિ. એકચઙ્કમેતિ સહાયેન વિય સદ્ધિં ચઙ્કમન્તો એકસ્મિં ચઙ્કમે.
છમાયં ચઙ્કમન્તન્તિ છમાયં ચઙ્કમન્તે, અયમેવ વા પાઠો. અયં પનેત્થ અત્થો – અકતપરિચ્છેદાય ભૂમિયા ચઙ્કમન્તે પરિચ્છેદં કત્વા વાલિકં આકિરિત્વા આલમ્બનં યોજેત્વા કતચઙ્કમે નીચેપિ ન ચઙ્કમિતબ્બં, કો પન વાદો ઇટ્ઠકાચયસમ્પન્ને વેદિકાપરિક્ખિત્તેતિ! સચે પન પાકારપરિક્ખિત્તો હોતિ દ્વારકોટ્ઠકયુત્તો પબ્બતન્તરવનન્તરગુમ્બન્તરેસુ વા સુપ્પટિચ્છન્નો, તાદિસે ચઙ્કમે ચઙ્કમિતું વટ્ટતિ. અપ્પટિચ્છન્નેપિ ઉપચારં મુઞ્ચિત્વા વટ્ટતિ.
વુડ્ઢતરેનાતિ એત્થ સચે વુડ્ઢતરે પારિવાસિકે પઠમં નિપન્ને ઇતરો જાનન્તો પચ્છા નિપજ્જતિ, રત્તિચ્છેદો ચસ્સ હોતિ વત્તભેદે ચ દુક્કટં. વુડ્ઢતરસ્સ પન રત્તિચ્છેદોવ ન વત્તભેદદુક્કટં. અજાનિત્વા નિપજ્જતિ, દ્વિન્નમ્પિ વત્તભેદો નત્થિ, રત્તિચ્છેદો પન હોતિ. અથ નવકપારિવાસિકે પઠમં નિપન્ને વુડ્ઢતરો પચ્છા નિપજ્જતિ, નવકો ચ જાનાતિ, રત્તિ ચસ્સ છિજ્જતિ, વત્તભેદે ચ દુક્કટં હોતિ. વુડ્ઢતરસ્સ રત્તિચ્છેદોવ ન વત્તભેદો. નો ચે જાનાતિ, દ્વિન્નમ્પિ વત્તભેદો નત્થિ, રત્તિચ્છેદો પન હોતિ. સચે દ્વેપિ અપચ્છાપુરિમં નિપજ્જન્તિ, વુડ્ઢતરસ્સ રત્તિચ્છેદોવ ઇતરસ્સ વત્તભેદોપીતિ કુરુન્દિયં વુત્તં. દ્વે પારિવાસિકા સમવસ્સા, એકો પઠમં નિપન્નો, એકો જાનન્તોવ પચ્છા નિપજ્જતિ, રત્તિ ચ છિજ્જતિ, વત્તભેદે ચ દુક્કટં. પઠમં નિપન્નસ્સ રત્તિચ્છેદોવ ન વત્તભેદો. સચે પચ્છા નિપજ્જન્તોપિ ન જાનાતિ, દ્વિન્નમ્પિ વત્તભેદો નત્થિ, રત્તિચ્છેદો પન હોતિ. સચે દ્વેપિ અપચ્છાપુરિમં નિપજ્જન્તિ, દ્વિન્નમ્પિ રત્તિચ્છેદોયેવ, ન વત્તભેદો. સચે હિ દ્વે પારિવાસિકા એકતો વસેય્યું, તે અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ અજ્ઝાચારં ઞત્વા અગારવા વા વિપ્પટિસારિનો વા હુત્વા પાપિટ્ઠતરં વા આપત્તિં આપજ્જેય્યું વિબ્ભમેય્યું વા, તસ્મા નેસં સહસેય્યા સબ્બપ્પકારેન પટિક્ખિત્તા. સેસં વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. મૂલાયપટિકસ્સનારહાદયો ચેત્થ પારિવાસિકાનં પકતત્તટ્ઠાને ઠિતાતિ વેદિતબ્બા.
પારિવાસિકચતુત્થો ચે, ભિક્ખવે, પરિવાસન્તિ એત્થ પારિવાસિકં ચતુત્થં કત્વા અઞ્ઞસ્સ પરિવાસદાનાદીનિ કાતું ન વટ્ટતિ. એતેસ્વેવાયં ગણપૂરકો ન હોતિ, સેસસઙ્ઘકમ્મેસુ હોતિ. ગણે પન અપ્પહોન્તે વત્તં નિક્ખિપાપેત્વા ગણપૂરકો કાતબ્બોતિ.
૮૩. ઇમં પન વત્તકથં સુત્વા વિનયધરઉપાલિત્થેરસ્સ રહોગતસ્સ એવં પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘ભગવતા બહુ પારિવાસિકવત્તં પઞ્ઞત્તં, કતિહિ નુ ખો એત્થ કારણેહિ રત્તિચ્છેદો હોતી’’તિ! સો ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા તમત્થં પુચ્છિ. ભગવા ચસ્સ બ્યાકાસિ. તેન વુત્તં – ‘‘અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ…પે… રત્તિચ્છેદા’’તિ. તત્થ સહવાસોતિ ય્વાયં પકતત્તેન ભિક્ખુના સદ્ધિં એકચ્છન્નેતિઆદિના નયેન વુત્તો એકતો વાસો. વિપ્પવાસોતિ એકકસ્સેવ વાસો. અનારોચનાતિ આગન્તુકાદીનં અનારોચના. એતેસુ તીસુ એકેકેન કારણેન રત્તિચ્છેદો હોતિ.
૮૪. ન સક્કોન્તીતિ સઙ્ઘસ્સ મહન્તતાય તત્થ તત્થ ગન્ત્વા સબ્બેસં આરોચેતું અસક્કોન્તા સોધેતું ન સક્કોન્તિ. પરિવાસં નિક્ખિપામિ, વત્તં નિક્ખિપામીતિ ઇમેસુ દ્વીસુ પદેસુ એકેનાપિ નિક્ખિત્તોવ હોતિ પરિવાસો; દ્વીહિ સુનિક્ખિત્તોયેવ. સમાદાનેપિ એસેવ નયો. એવં વત્તં સમાદિયિત્વા પરિવુત્થપરિવાસસ્સ માનત્તં ગણ્હતો પુન વત્તસમાદાનકિચ્ચં નત્થિ, સમાદિન્નવત્તોયેવ હેસ તસ્માસ્સ છારત્તં માનત્તં દાતબ્બં, ચિણ્ણમાનત્તો અબ્ભેતબ્બો. એવં અનાપત્તિકો હુત્વા સુદ્ધન્તે પતિટ્ઠિતો તિસ્સો સિક્ખા પૂરેત્વા દુક્ખસ્સન્તં કરિસ્સતીતિ.
પારિવાસિકવત્તકથા નિટ્ઠિતા.
મૂલાયપટિકસ્સનારહવત્તકથા
૮૬. મૂલાયપટિકસ્સનારહા ભિક્ખૂ સાદિયન્તિ પકતત્તાનન્તિ ઠપેત્વા નવકતરં મૂલાયપટિકસ્સનારહં અવસેસાનં અન્તમસો પારિવાસિકાદીનમ્પિ. ઇમેસઞ્હિ પારિવાસિકમૂલાયપટિકસ્સનારહમાનત્તારહમાનત્તાચારિકબ્ભાનારહાનં પઞ્ચન્નં ઠપેત્વા અત્તનો અત્તનો નવકતરં, સેસા સબ્બે પકતત્તા એવ. કસ્મા? મિથુ યથાવુડ્ઢં અભિવાદનાદીનં અનુઞ્ઞાતત્તા. તેન વુત્તં – ‘‘અવસેસાનં અન્તમસો પારિવાસિકાદીનમ્પી’’તિ. મૂલાયપટિકસ્સનારહાદિલક્ખણં પન નેસં પરતો આવિભવિસ્સતિ. સેસમેત્થ ઇતો પરેસુ ચ માનત્તારહાદિવત્તેસુ પારિવાસિકવત્તે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં.
૮૭. મૂલાયપટિકસ્સનારહચતુત્થો ચેતિઆદીસુપિ યથેવ પારિવાસિકો; એવં એતેપિ એતેસુ વિનયકમ્મેસુ ગણપૂરકા ન હોન્તિ, સેસસઙ્ઘકમ્મેસુ હોન્તિ.
મૂલાયપટિકસ્સનારહવત્તકથા નિટ્ઠિતા.
માનત્તચારિકવત્તકથા
૯૦. માનત્તચારિકસ્સ વત્તેસુ ‘‘દેવસિકં આરોચેતબ્બ’’ન્તિ વિસેસો.
૯૨. રત્તિચ્છેદેસુ ઊને ગણેતિ એત્થ ગણોતિ ચત્તારો વા અતિરેકા વા; તસ્મા સચેપિ તીહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં વસતિ, રત્તિચ્છેદો હોતિયેવ. માનત્તનિક્ખેપસમાદાનેસુ વુત્તસદિસોવ વિનિચ્છયો. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.
માનત્તચારિકવત્તકથા નિટ્ઠિતા.
પારિવાસિકક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
૩. સમુચ્ચયક્ખન્ધકં
સુક્કવિસ્સટ્ઠિકથા
૯૭. સમુચ્ચયક્ખન્ધકે – છારત્તં માનત્તન્તિ એત્થ ચતુબ્બિધં માનત્તં – અપ્પટિચ્છન્નમાનત્તં, પટિચ્છન્નમાનત્તં, પક્ખમાનત્તં, સમોધાનમાનત્તન્તિ. તત્થ અપ્પટિચ્છન્નમાનત્તં નામ – યં અપ્પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવાસં અદત્વા કેવલં આપત્તિં આપન્નભાવેનેવ માનત્તારહસ્સ માનત્તં દિય્યતિ. પટિચ્છન્નમાનત્તં નામ – યં પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવુત્થપરિવાસસ્સ દિય્યતિ. પક્ખમાનત્તં નામ – યં પટિચ્છન્નાય વા અપ્પટિચ્છન્નાય વા આપત્તિયા અદ્ધમાસં ભિક્ખુનીનં દિય્યતિ. સમોધાનમાનત્તં નામ – યં ઓધાય એકતો કત્વા દિય્યતિ. તેસુ ઇદં ‘‘અપ્પટિચ્છન્નાય છારત્તં માનત્ત’’ન્તિ વચનતો ‘‘અપ્પટિચ્છન્નમાનત્ત’’ન્તિ વેદિતબ્બં. તં દેન્તેન સચે એકં આપત્તિં આપન્નો હોતિ, ઇધ વુત્તનયેન દાતબ્બં. સચે દ્વે વા તિસ્સો વા તતુત્તરિં વા આપન્નો, યથેવ ‘‘એકં આપત્તિ’’ન્તિ વુત્તં; એવં ‘‘દ્વે આપત્તિયો, તિસ્સો આપત્તિયો’’તિ વત્તબ્બં. તતુત્તરિ પન સચેપિ સતં વા સહસ્સં વા હોતિ, ‘‘સમ્બહુલા’’તિ વત્તબ્બં. નાનાવત્થુકાયોપિ એકતો કત્વા દાતબ્બા, તાસં દાનવિધિં પરિવાસદાને કથયિસ્સામ.
એવં આપત્તિવસેન કમ્મવાચં કત્વા દિન્ને માનત્તે ‘‘એવમેતં ધારયામી’’તિ કમ્મવાચાપરિયોસાને માળકસીમાયમેવ ‘‘માનત્તં સમાદિયામિ, વત્તં સમાદિયામી’’તિ વુત્તનયેન વત્તં સમાદાતબ્બં. વત્તં સમાદિયિત્વા તત્થેવ સઙ્ઘસ્સ આરોચેતબ્બં, આરોચેન્તેન ચ એવં આરોચેતબ્બં –
‘‘અહં, ભન્તે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં અપ્પટિચ્છન્નં, સોહં સઙ્ઘં એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા અપ્પટિચ્છન્નાય છારત્તં માનત્તં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા અપ્પટિચ્છન્નાય છારત્તં માનત્તં અદાસિ. સોહં માનત્તં ચરામિ, વેદયામહં, ભન્તે ‘વેદયતી’તિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ.
ઇમઞ્ચ પન અત્થં ગહેત્વા યાય કાયચિ ભાસાય આરોચેતું વટ્ટતિયેવ. આરોચેત્વા સચે નિક્ખિપિતુકામો, વુત્તનયેનેવ સઙ્ઘમજ્ઝે નિક્ખિપિતબ્બં. માળકતો ભિક્ખૂસુ નિક્ખન્તેસુ એકસ્સપિ સન્તિકે નિક્ખિપિતું વટ્ટતિ. માળકતો નિક્ખમિત્વા સતિં પટિલભન્તેન સહગચ્છન્તસ્સ સન્તિકે નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સોપિ પક્કન્તો, અઞ્ઞસ્સ યસ્સ માળકે નારોચિતં, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. આરોચેન્તેન પન અવસાને ‘‘વેદયતીતિ મં આયસ્મા ધારેતૂ’’તિ વત્તબ્બં. દ્વિન્નં આરોચેન્તેન ‘‘આયસ્મન્તા ધારેન્તૂ’’તિ, તિણ્ણં આરોચેન્તેન ‘‘આયસ્મન્તો ધારેન્તૂ’’તિ વત્તબ્બં. નિક્ખિત્તકાલતો પટ્ઠાય પકતત્તટ્ઠાને તિટ્ઠતિ.
સચે અપ્પભિક્ખુકો વિહારો હોતિ, સભાગા ભિક્ખૂ વસન્તિ, વત્તં અનિક્ખિપિત્વા અન્તોવિહારેયેવ રત્તિયો ગણેતબ્બા. અથ ન સક્કા સોધેતું, વુત્તનયેનેવ વત્તં નિક્ખિપિત્વા પચ્ચૂસસમયે ચતૂહિ પઞ્ચહિ વા ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પરિક્ખિત્તસ્સ વિહારસ્સ પરિક્ખેપતો, અપરિક્ખિત્તસ્સ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનતો દ્વે લેડ્ડુપાતે અતિક્કમિત્વા મહામગ્ગતો ઓક્કમ્મ ગુમ્બેન વા વતિયા વા પટિચ્છન્નટ્ઠાને નિસીદિતબ્બં. અન્તોઅરુણેયેવ વુત્તનયેન વત્તં સમાદિયિત્વા આરોચેતબ્બં. સચે અઞ્ઞો કોચિ ભિક્ખુ કેનચિદેવ કરણીયેન તં ઠાનં આગચ્છતિ, સચે એસ તં પસ્સતિ, સદ્દં વાસ્સ સુણાતિ, આરોચેતબ્બં. અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદો ચ.
અથ દ્વાદસહત્થં ઉપચારં ઓક્કમિત્વા અજાનન્તસ્સેવ ગચ્છતિ, રત્તિચ્છેદો હોતિ એવ, વત્તભેદો પન નત્થિ. આરોચિતકાલતો પટ્ઠાય ચ એકં ભિક્ખું ઠપેત્વા સેસેહિ સતિ કરણીયે ગન્તુમ્પિ વટ્ટતિ. અરુણે ઉટ્ઠિતે તસ્સ ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે વત્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સોપિ કેનચિ કમ્મેન પુરેઅરુણેયેવ ગચ્છતિ, અઞ્ઞં વિહારતો નિક્ખન્તં વા આગન્તુકં વા યં પઠમં પસ્સતિ, તસ્સ સન્તિકે આરોચેત્વા વત્તં નિક્ખિપિતબ્બં. અયઞ્ચ યસ્મા ગણસ્સ આરોચેત્વા ભિક્ખૂનઞ્ચ અત્થિભાવં સલ્લક્ખેત્વાવ વસિ, તેનસ્સ ઊને ગણે ચરણદોસો વા વિપ્પવાસો વા ન હોતિ. સચે ન કઞ્ચિ પસ્સતિ, વિહારં ગન્ત્વા અત્તના સદ્ધિં ગતભિક્ખૂસુ એકસ્સ સન્તિકે નિક્ખિપિતબ્બન્તિ મહાસુમત્થેરો આહ. મહાપદુમત્થેરો પન ‘‘યં પઠમં પસ્સતિ, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં; અયં નિક્ખિત્તવત્તસ્સ પરિહારો’’તિ આહ.
એવં છારત્તં માનત્તં અખણ્ડં ચરિત્વા યત્થ સિયા વીસતિગણો ભિક્ખુસઙ્ઘો, તત્થ સો ભિક્ખુ અબ્ભેતબ્બો. અબ્ભેન્તેહિ ચ પઠમં અબ્ભાનારહો કાતબ્બો. અયઞ્હિ નિક્ખિત્તવત્તત્તા પકતત્તટ્ઠાને ઠિતો, પકતત્તસ્સ ચ અબ્ભાનં કાતું ન વટ્ટતિ, તસ્મા વત્તં સમાદાપેતબ્બો. વત્તે સમાદિન્ને અબ્ભાનારહો હોતિ. તેનાપિ વત્તં સમાદિયિત્વા આરોચેત્વા અબ્ભાનં યાચિતબ્બં. અનિક્ખિત્તવત્તસ્સ પુન વત્તસમાદાનકિચ્ચં નત્થિ. સો હિ છારત્તાતિક્કમેનેવ અબ્ભાનારહો હોતિ, તસ્મા સો અબ્ભેતબ્બો. તત્ર ય્વાયં ‘‘એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, અબ્ભેતબ્બો’’તિ પાળિયંયેવ અબ્ભાનવિધિ વુત્તો, અયઞ્ચ એકાપત્તિવસેન વુત્તો. સચે પન દ્વે તિસ્સો સમ્બહુલા વા એકવત્થુકા વા નાનાવત્થુકા વા આપત્તિયો હોન્તિ, તાસં વસેન કમ્મવાચા કાતબ્બા. એવં અપ્પટિચ્છન્નમાનત્તં દાતબ્બં. પટિચ્છન્નમાનત્તં પન યસ્મા પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવુત્થપરિવાસસ્સ દાતબ્બં હોતિ, તસ્મા નં પરિવાસકથાયંયેવ કથયિસ્સામ.
પરિવાસકથા
૧૦૨. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો ઉદાયિસ્સ ભિક્ખુનો એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા એકાહપટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં દેતૂ’’તિઆદિના નયેન પાળિયં અનેકેહિ આકારેહિ પરિવાસો ચ માનત્તઞ્ચ વુત્તં. તસ્સ યસ્મા આગતાગતટ્ઠાને વિનિચ્છયો વુચ્ચમાનો પાળિ વિય અતિવિત્થારં આપજ્જતિ, ન ચ સક્કા હોતિ સુખેન પરિગ્ગહેતું, તસ્મા નં સમોધાનેત્વા ઇધેવ દસ્સયિસ્સામ.
અયઞ્હિ ઇધ અધિપ્પેતો પરિવાસો નામ – પટિચ્છન્નપરિવાસો, સુદ્ધન્તપરિવાસો, સમોધાનપરિવાસોતિ તિવિધો હોતિ. તત્થ પટિચ્છન્નપરિવાસો તાવ યથાપટિચ્છન્નાય આપત્તિયા દાતબ્બો. કસ્સચિ હિ એકાહપટિચ્છન્ના આપત્તિ હોતિ યથા અયં ઉદાયિત્થેરસ્સ, કસ્સચિ દ્વીહાદિપટિચ્છન્ના યથા પરતો આગતા ઉદાયિત્થેરસ્સેવ, કસ્સચિ એકા આપત્તિ હોતિ યથા અયં, કસ્સચિ દ્વે તિસ્સો તતુત્તરિ વા યથા પરતો આગતા, તસ્મા પટિચ્છન્નપરિવાસં દેન્તેન પઠમં તાવ પટિચ્છન્નભાવો જાનિતબ્બો.
અયઞ્હિ આપત્તિ નામ દસહાકારેહિ પટિચ્છન્ના હોતિ. તત્થાયં માતિકા – આપત્તિ ચ હોતિ આપત્તિસઞ્ઞી ચ, પકતત્તો ચ હોતિ પકતત્તસઞ્ઞી ચ, અનન્તરાયિકો ચ હોતિ અનન્તરાયિકસઞ્ઞી ચ, પહુ ચ હોતિ પહુસઞ્ઞી ચ, છાદેતુકામો ચ હોતિ છાદેતિ ચાતિ.
તત્થ આપત્તિ ચ હોતિ આપત્તિસઞ્ઞી ચાતિ યં આપન્નો, સા આપત્તિયેવ હોતિ. સોપિ ચ તત્થ આપત્તિસઞ્ઞીયેવ. ઇતિ જાનન્તો છાદેતિ, છન્નાવ હોતિ. અથ પનાયં તત્થ અનાપત્તિસઞ્ઞી, અચ્છન્ના હોતિ, અનાપત્તિ પન આપત્તિસઞ્ઞાયપિ અનાપત્તિસઞ્ઞાયપિ છાદેન્તેનાપિ અચ્છાદિતાવ હોતિ. લહુકં વા ગરુકાતિ ગરુકં વા લહુકાતિ છાદેતિ, અલજ્જિપક્ખે તિટ્ઠતિ, આપત્તિ પન અચ્છન્ના હોતિ. ગરુકં લહુકાતિ મઞ્ઞમાનો દેસેતિ, નેવ દેસિતા હોતિ, ન છન્ના. ગરુકં ગરુકાતિ ઞત્વા છાદેતિ, છન્ના હોતિ. ગરુકલહુકભાવં ન જાનાતિ, આપત્તિં છાદેમીતિ છાદેતિ, છન્નાવ હોતિ.
પકતત્તોતિ તિવિધં ઉક્ખેપનીયકમ્મં અકતો – સો ચે પકતત્તસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, છન્ના હોતિ. અથ ‘‘મય્હં સઙ્ઘેન કમ્મં કત’’ન્તિ અપકતત્તસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, અચ્છન્ના હોતિ. અપકતત્તેન પકતત્તસઞ્ઞિના વા અપકતત્તસઞ્ઞિના વા છાદિતાપિ અચ્છન્નાવ હોતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં –
‘‘આપજ્જતિ ગરુકં સાવસેસં,
છાદેતિ અનાદરિયં પટિચ્ચ;
ન ભિક્ખુની નો ચ ફુસેય્ય વજ્જં,
પઞ્હા મેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૮૧);
અયઞ્હિ પઞ્હો ઉક્ખિત્તકેન કથિતો.
અનન્તરાયિકોતિ યસ્સ દસસુ અન્તરાયેસુ એકોપિ નત્થિ, સો ચે અનન્તરાયિકસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, છન્ના હોતિ. સચેપિ સો ભીરુકજાતિકતાય અન્ધકારે અમનુસ્સચણ્ડમિગભયેન અન્તરાયિકસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, અચ્છન્નાવ હોતિ. યસ્સ હિ પબ્બતવિહારે વસન્તસ્સ કન્દરં વા નદિં વા અતિક્કમિત્વા આરોચેતબ્બં હોતિ, અન્તરામગ્ગે ચ ચણ્ડવાળઅમનુસ્સાદિભયં અત્થિ, મગ્ગે અજગરા નિપજ્જન્તિ, નદી પૂરા હોતિ, એકસ્મિં પન સતિયેવ અન્તરાયે અન્તરાયિકસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, અચ્છન્નાવ હોતિ. અન્તરાયિકસ્સ પન અન્તરાયિકસઞ્ઞાય વા અનન્તરાયિકસઞ્ઞાય વા છાદયતો અચ્છન્નાવ હોતિ.
પહૂતિ યો સક્કોતિ ભિક્ખુનો સન્તિકં ગન્તુઞ્ચેવ આરોચેતુઞ્ચ; સો ચે પહુસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, છન્ના હોતિ. સચસ્સ મુખે અપ્પમત્તકો ગણ્ડો વા હોતિ, હનુકવાતો વા વિજ્ઝતિ, દન્તો વા રુજ્જતિ, ભિક્ખા વા મન્દા લદ્ધા હોતિ, તાવતકેન પન નેવ વત્તું ન સક્કોતિ ન ગન્તું; અપિચ ખો ન સક્કોમીતિ સઞ્ઞી હોતિ, અયં પહુ હુત્વા અપ્પહુસઞ્ઞી નામ. ઇમિના છાદિતાપિ અચ્છાદિતા. અપ્પહુના પન વત્તું વા ગન્તું વા અસમત્થેન પહુસઞ્ઞિના વા અપ્પહુસઞ્ઞિના વા છાદિતા હોતુ, અચ્છાદિતાવ.
છાદેતુકામો ચ હોતિ છાદેતિ ચાતિ ઇદં ઉત્તાનત્થમેવ. સચે પન છાદેસ્સામીતિ ધુરનિક્ખેપં કત્વા પુરેભત્તે વા પચ્છાભત્તે વા પઠમયામાદીસુ વા લજ્જિધમ્મં ઓક્કમિત્વા અન્તોઅરુણેયેવ આરોચેતિ, અયં છાદેતુકામો ન છાદેતિ નામ.
યસ્સ પન અભિક્ખુકે ઠાને વસન્તસ્સ આપત્તિં આપજ્જિત્વા સભાગસ્સ ભિક્ખુનો આગમનં આગમેન્તસ્સ સભાગસન્તિકં વા ગચ્છન્તસ્સ અદ્ધમાસોપિ માસોપિ અતિક્કમતિ, અયં ન છાદેતુકામો છાદેતિ નામ, અયમ્પિ અચ્છન્નાવ હોતિ.
યો પન આપન્નમત્તોવ અગ્ગિં અક્કન્તપુરિસો વિય સહસા અપક્કમિત્વા સભાગટ્ઠાનં ગન્ત્વા આવિ કરોતિ, અયં ન છાદેતુકામોવ ન છાદેતિ નામ. સચે પન સભાગં દિસ્વાપિ ‘‘અયં મે ઉપજ્ઝાયો વા આચરિયો વા’’તિ લજ્જાય નારોચેતિ, છન્નાવ હોતિ આપત્તિ. ઉપજ્ઝાયાદિભાવો હિ ઇધ અપ્પમાણં અવેરિસભાગમત્તમેવ પમાણં, તસ્મા અવેરિસભાગસ્સ સન્તિકે આરોચેતબ્બા.
યો પન વિસભાગો હોતિ સુત્વા પકાસેતુકામો, એવરૂપસ્સ ઉપજ્ઝાયસ્સાપિ સન્તિકે ન આરોચેતબ્બા. તત્થ પુરેભત્તં વા આપત્તિં આપન્નો હોતુ પચ્છાભત્તં વા, દિવા વા રત્તિં વા યાવ અરુણં ન ઉગ્ગચ્છતિ તાવ આરોચેતબ્બં. ઉદ્ધસ્તે અરુણે પટિચ્છન્ના હોતિ, પટિચ્છાદનપચ્ચયા ચ દુક્કટં આપજ્જતિ. સભાગસઙ્ઘાદિસેસં આપન્નસ્સ પન સન્તિકે આવિ કાતું ન વટ્ટતિ. સચે આવિ કરોતિ, આપત્તિ આવિકતા હોતિ, દુક્કટા પન ન મુચ્ચતિ, તસ્મા સુદ્ધસ્સ સન્તિકે આવિકાતબ્બા. આવિકરોન્તો ચ ‘‘તુય્હં સન્તિકે એકં આપત્તિં આવિકરોમી’’તિ વા ‘‘આચિક્ખામી’’તિ વા ‘‘આરોચેમી’’તિ વા ‘‘મમ એકં આપત્તિં આપન્નભાવં જાનાહી’’તિ વા વદતુ, ‘‘એકં ગરુકાપત્તિં આવિકરોમી’’તિઆદિના વા નયેન વદતુ, સબ્બેહિપિ આકારેહિ અપ્પટિચ્છન્નાવ હોતીતિ કુરુન્દિયં વુત્તં. સચે પન લહુકાપત્તિં આવિકરોમીતિઆદિના નયેન વદતિ, પટિચ્છન્ના હોતિ, વત્થું આરોચેતિ, આપત્તિં આરોચેતિ, ઉભયં આરોચેતિ, તિવિધેનાપિ આરોચિતાવ હોતિ. ઇતિ ઇમાનિ દસ કારણાનિ ઉપલક્ખેત્વા પટિચ્છન્નપરિવાસં દેન્તેન પઠમમેવ પટિચ્છન્નભાવો જાનિતબ્બો.
તતો પટિચ્છન્નદિવસે ચ આપત્તિયો ચ સલ્લક્ખેત્વા સચે એકાહપટિચ્છન્ના હોતિ – ‘‘અહં, ભન્તે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં એકાહપટિચ્છન્ન’’ન્તિ એવં યાચાપેત્વા ઇધ વુત્તનયેનેવ કમ્મવાચં વત્વા પરિવાસો દાતબ્બો. અથ દ્વીહતીહાદિપટિચ્છન્ના હોતિ, દ્વીહપટિચ્છન્નં તીહપટિચ્છન્નં ચતૂહપટિચ્છન્નં પઞ્ચાહપટિચ્છન્નં છાહપટિચ્છન્નં સત્તાહપટિચ્છન્નં અટ્ઠાહપટિચ્છન્નં નવાહપટિચ્છન્નં દસાહપટિચ્છન્નં એકાદસાહપટિચ્છન્નં દ્વાદસાહપઅચ્છન્નં તેરસાહપટિચ્છન્નં ચુદ્દસાહપટિચ્છન્નન્તિ એવં યાવ ચુદ્દસ દિવસાનિ દિવસવસેન યોજના કાતબ્બા. પઞ્ચદસ દિવસાનિ પટિચ્છન્નાય પક્ખપટિચ્છન્નન્તિ વત્વા યોજના કાતબ્બા. તતો યાવ એકૂનતિંસતિમો દિવસો, તાવ અતિરેકપક્ખપટિચ્છન્નન્તિ.
તતો માસપટિચ્છન્નં અતિરેકમાસપટિચ્છન્નં દ્વેમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકદ્વેમાસપટિચ્છન્નં તેમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકતેમાસપટિચ્છન્નં ચતુમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકચતુમાસપટિચ્છન્નં પઞ્ચમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકપઞ્ચમાસપટિચ્છન્નં છમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકછમાસપટિચ્છન્નં સત્તમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકસત્તમાસપટિચ્છન્નં અટ્ઠમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકઅટ્ઠમાસપટિચ્છન્નં નવમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકનવમાસપટિચ્છન્નં દસમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકદસમાસપટિચ્છન્નં એકાદસમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકએકાદસમાસપટિચ્છન્નન્તિ એવં યોજના કાતબ્બા. સંવચ્છરે પરિપુણ્ણે એકસંવચ્છરપટિચ્છન્નન્તિ. તતો પરં અતિરેકએકસંવચ્છર… દ્વેસંવચ્છર… અતિરેકદ્વેસંવચ્છર… તિસંવચ્છર… અતિરકેતિસંવચ્છર… ચતુસંવચ્છર… અતિરેકચતુસંવચ્છર… પઞ્ચસંવચ્છર… અતિરેકપઞ્ચસંવચ્છરપટિચ્છન્નન્તિ એવં યાવ સટ્ઠિસંવચ્છર… અતિરેકસટ્ઠિસંવચ્છરપટિચ્છન્નન્તિ વા તતો વા ભિય્યોપિ વત્વા યોજના કાતબ્બા.
સચે પન દ્વે તિસ્સો તતુત્તરિ વા આપત્તિયો હોન્તિ, યથા ઇધ એકં આપત્તિન્તિ વુત્તં; એવં દ્વે આપત્તિયો તિસ્સો આપત્તિયોતિ વત્તબ્બં. તતો પરં પન સતં વા હોતુ સહસ્સં વા, સમ્બહુલાતિ વત્તું વટ્ટતિ. નાનાવત્થુકાસુપિ ‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં – એકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં, એકં કાયસંસગ્ગં, એકં દુટ્ઠુલ્લવાચં, એકં અત્તકામં, એકં સઞ્ચરિત્તં, એકાહપટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં ગણનવસેન વા ‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં નાનાવત્થુકાયો એકાહપટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં વત્થુકિત્તનવસેન વા, ‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં નામમત્તવસેન વા યોજના કાતબ્બા.
તત્થ નામં દુવિધં – સજાતિસાધારણઞ્ચ સબ્બસાધારણઞ્ચ. તત્થ સઙ્ઘાદિસેસોતિ સજાતિસાધારણં, આપત્તીતિ સબ્બસાધારણં; તસ્મા ‘‘સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં સબ્બસાધારણનામવસેનપિ વત્તું વટ્ટતિ. ઇદઞ્હિ સબ્બમ્પિ પરિવાસાદિકં વિનયકમ્મં વત્થુવસેન ગોત્તવસેન નામવસેન આપત્તિવસેન ચ કાતું વટ્ટતિયેવ.
તત્થ ‘‘સુક્કવિસ્સટ્ઠી’’તિ વત્થુ ચેવ ગોત્તઞ્ચ. ‘‘સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ નામઞ્ચેવ આપત્તિ ચ. ‘‘કાયસંસગ્ગો’’તિ વત્થુ ચેવ ગોત્તઞ્ચ. ‘‘સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ નામઞ્ચેવ આપત્તિ ચ, તત્થ ‘‘સુક્કવિસ્સટ્ઠિં કાયસંસગ્ગ’’ન્તિઆદિના વચનેનાપિ ‘‘નાનાવત્થુકાયો’’તિ વચનેનાપિ વત્થુ ચેવ ગોત્તઞ્ચ ગહિતં હોતિ. ‘‘સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ વચનેનાપિ ‘‘આપત્તિયો’’તિ વચનેનાપિ નામઞ્ચેવ આપત્તિ ચ ગહિતા હોતિ. ઇધ પન એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં ‘‘સુક્કવિસ્સટ્ઠિ’’ન્તિ નામમ્પિ વત્થુગોત્તાનિપિ ગહિતાનેવ. યથા ચ ઇધ ‘‘અયં ઉદાયિ ભિક્ખૂ’’તિ વુત્તં; એવં યો યો આપન્નો હોતિ, તસ્સ તસ્સ નામં ગહેત્વા ‘‘અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખૂ’’તિ કમ્મવાચા કાતબ્બા.
કમ્મવાચાપરિયોસાને ચ તેન ભિક્ખુના માળકસીમાયમેવ ‘‘પરિવાસં સમાદિયામિ, વત્તં સમાદિયામી’’તિ વુત્તનયેનેવ વત્તં સમાદાતબ્બં. સમાદિયિત્વા તત્થેવ સઙ્ઘસ્સ આરોચેતબ્બં, આરોચેન્તેન ચ એવં આરોચેતબ્બં –
‘‘અહં, ભન્તે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં એકાહપટિચ્છન્નં, સોહં સઙ્ઘં એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા એકાહપટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા એકાહપટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવસામિ – ‘વેદયામહં, ભન્તે, વેદયતી’તિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ.
ઇમઞ્ચ પનત્થં ગહેત્વા યાય કાયચિ ભાસાય આરોચેતું વટ્ટતિયેવ. આરોચેત્વા સચે નિક્ખિપિતુકામો, વુત્તનયેનેવ સઙ્ઘમજ્ઝે નિક્ખિપિતબ્બં. માળકતો ભિક્ખૂસુ નિક્ખન્તેસુ એકસ્સાપિ સન્તિકે નિક્ખિપિતું વટ્ટતિ. માળકતો નિક્ખમિત્વા સતિં પટિલભન્તેન સહગચ્છન્તસ્સ સન્તિકે નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સોપિ પક્કન્તો, અઞ્ઞસ્સ યસ્સ માળકે નારોચિતં, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. આરોચેન્તેન ચ અવસાને ‘‘વેદયતીતિ મં આયસ્મા ધારેતૂ’’તિ વત્તબ્બં. દ્વિન્નં આરોચેન્તેન ‘‘આયસ્મન્તા ધારેન્તૂ’’તિ, તિણ્ણં આરોચેન્તેન ‘‘આયસ્મન્તો ધારેન્તૂ’’તિ વત્તબ્બં. નિક્ખિત્તકાલતો પટ્ઠાય પકતત્તટ્ઠાને તિટ્ઠતિ.
સચે અપ્પભિક્ખુકો વિહારો હોતિ, સભાગા ભિક્ખૂ વસન્તિ, વત્તં અનિક્ખિપિત્વા વિહારેયેવ રત્તિપરિગ્ગહો કાતબ્બો. અથ ન સક્કા સોધેતું, વુત્તનયેનેવ વત્તં નિક્ખિપિત્વા પચ્ચૂસસમયે એકેન ભિક્ખુના સદ્ધિં માનત્તવણ્ણનાયં વુત્તનયેનેવ ઉપચારસીમં અતિક્કમિત્વા મહામગ્ગા ઓક્કમ્મ પટિચ્છન્ને ઠાને નિસીદિત્વા અન્તોઅરુણેયેવ વુત્તનયેનેવ વત્તં સમાદિયિત્વા તસ્સ ભિક્ખુનો પરિવાસો આરોચેતબ્બો. આરોચેન્તેન સચે નવકતરો હોતિ, ‘‘આવુસો’’તિ વત્તબ્બં. સચે વુડ્ઢતરો, ‘‘ભન્તે’’તિ વત્તબ્બં. સચે અઞ્ઞો કોચિ ભિક્ખુ કેનચિદેવ કરણીયેન તં ઠાનં આગચ્છતિ, સચે એસ તં પસ્સતિ, સદ્દં વાસ્સ સુણાતિ, આરોચેતબ્બં; અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદો ચ. અથ દ્વાદસહત્થં ઉપચારં ઓક્કમિત્વા અજાનન્તસ્સેવ ગચ્છતિ, રત્તિચ્છેદોયેવ હોતિ, વત્તભેદો પન નત્થિ.
ઉગ્ગતે અરુણે વત્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સો ભિક્ખુ કેનચિદેવ કરણીયેન પક્કન્તો હોતિ, યં અઞ્ઞં સબ્બપઠમં પસ્સતિ, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. સચે પન કઞ્ચિ ન પસ્સતિ, વિહારં ગન્ત્વા અત્તના સદ્ધિં ગતભિક્ખુસ્સ સન્તિકે નિક્ખિપિતબ્બન્તિ મહાસુમત્થેરો આહ. મહાપદુમત્થેરો પન ‘‘યં પઠમં પસ્સતિ, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં, અયં નિક્ખિત્તવત્તસ્સ પરિહારો’’તિ આહ.
એવં યત્તકાનિ દિવસાનિ આપત્તિ પટિચ્છન્ના હોતિ, તત્તકાનિ તતો અધિકતરાનિ વા કુક્કુચ્ચવિનોદનત્થાય પરિવસિત્વા સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા વત્તં સમાદિયિત્વા માનત્તં યાચિતબ્બં. અયઞ્હિ વત્તે સમાદિન્ને એવ માનત્તારહો હોતિ નિક્ખિત્તવત્તેન પરિવુત્થત્તા. અનિક્ખિત્તવત્તસ્સ પન પુન સમાદાનકિચ્ચં નત્થિ, સો હિ પટિચ્છન્નદિવસાતિક્કમેનેવ માનત્તારહો હોતિ, તસ્મા તસ્સ માનત્તં દાતબ્બમેવ. ઇદં પટિચ્છન્નમાનત્તં નામ. તં દેન્તેન સચે એકાપત્તિ હોતિ, પાળિયં વુત્તનયેનેવ દાતબ્બં. અથ દ્વે વા તિસ્સો વા ‘‘સોહં પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં દ્વિન્નં આપત્તીનં તિસ્સન્નં આપત્તીનં એકાહપટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચામી’’તિ પરિવાસે વુત્તનયેનેવ આપત્તિયો ચ દિવસે ચ સલ્લક્ખેત્વા યોજના કાતબ્બા.
અપ્પટિચ્છન્નાપત્તિં પટિચ્છન્નાપત્તિયા સમોધાનેત્વાપિ દાતું વટ્ટતિ. કથં? પટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં વસિત્વા –
‘‘અહં, ભન્તે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં એકાહપટિચ્છન્નં, સોહં સઙ્ઘં એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા એકાહપટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા એકાહપટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવુત્થપરિવાસો. અહં, ભન્તે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં અપ્પટિચ્છન્નં. સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સઞ્ચેતનિકાનં સુક્કવિસ્સટ્ઠીનં પટિચ્છન્નાય ચ અપ્પટિચ્છન્નાય ચ છારત્તં માનત્તં યાચામી’’તિ.
અથસ્સ તદનુરૂપં કમ્મવાચં કત્વા માનત્તં દાતબ્બં. સચે પટિચ્છન્ના દ્વે, અપ્પટિચ્છન્ના એકા ‘‘પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાય ચા’’તિ વત્તબ્બં. અથ પટિચ્છન્ના એકા, અપ્પટિચ્છન્ના દ્વે, ‘‘પટિચ્છન્નાય ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચા’’તિ વત્તબ્બં. સચે પટિચ્છન્નાપિ દ્વે, અપ્પટિચ્છન્નાપિ દ્વે, ‘‘પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચા’’તિ વત્તબ્બં. સબ્બત્થ અનુરૂપં કમ્મવાચં કત્વા માનત્તં દાતબ્બં. ચિણ્ણમાનત્તસ્સ ચ તદનુરૂપમેવ કમ્મવાચં કત્વા અબ્ભાનં કાતબ્બં. ઇધ પન એકાપત્તિવસેન વુત્તં. ઇતિ યં પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવાસાવસાને માનત્તં દિય્યતિ, ઇદં પટિચ્છન્નમાનત્તં નામ. એવમેત્થ એકેનેવ યોજનામુખેન પટિચ્છન્નપરિવાસો ચ પટિચ્છન્નમાનત્તઞ્ચ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. પક્ખમાનત્તં સમોધાનમાનત્તઞ્ચ અવસેસપરિવાસકથાવસાને કથયિસ્સામ.
સુદ્ધન્તપરિવાસો સમોધાનપરિવાસોતિ હિ દ્વે પરિવાસા અવસેસા. તત્થ ‘‘સુદ્ધન્તપરિવાસો’’ નામ પરતો અધમ્મિકમાનત્તચારાવસાને ‘‘તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપન્નો હોતિ, આપત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, રત્તિપરિયન્તં ન જાનાતી’’તિ ઇમસ્મિં વત્થુસ્મિં અનુઞ્ઞાતપરિવાસો. સો દુવિધો – ચૂળસુદ્ધન્તો, મહાસુદ્ધન્તોતિ. દુવિધોપિ ચેસ રત્તિપરિચ્છેદં સકલં વા એકચ્ચં વા અજાનન્તસ્સ ચ અસ્સરન્તસ્સ ચ તત્થ વેમતિકસ્સ ચ દાતબ્બો. આપત્તિપરિયન્તં પન એત્તકા અહં આપત્તિયો આપન્નોતિ જાનાતુ વા મા વા, અકારણમેતં.
તત્થ યો ઉપસમ્પદતો પટ્ઠાય અનુલોમક્કમેન વા આરોચિતદિવસતો પટ્ઠાય પટિલોમક્કમેન વા ‘‘અસુકઞ્ચ અસુકઞ્ચ દિવસં વા પક્ખં વા માસં વા સંવચ્છરં વા તવ સુદ્ધભાવં જાનાસી’’તિ પુચ્છિયમાનો ‘‘આમ, ભન્તે, જાનામિ, એત્તકં નામ કાલં અહં સુદ્ધો’’તિ વદતિ, તસ્સ દિન્નો સુદ્ધન્તપરિવાસો ‘‘ચૂળસુદ્ધન્તો’’તિ વુચ્ચતિ.
તં ગહેત્વા પરિવસન્તેન યત્તકં કાલં અત્તનો સુદ્ધિં જાનાતિ, તત્તકં અપનેત્વા અવસેસં માસં વા દ્વેમાસં વા પરિવસિતબ્બં. સચે માસમત્તં અસુદ્ધોમ્હીતિ સલ્લક્ખેત્વા અગ્ગહેસિ પરિવસન્તો ચ પુન અઞ્ઞં માસં સરતિ, તમ્પિ માસં પરિવસિતબ્બમેવ. પુન પરિવાસદાનકિચ્ચં નત્થિ. અથ દ્વેમાસં અસુદ્ધોમ્હીતિ સલ્લક્ખેત્વા અગ્ગહેસિ, પરિવસન્તો ચ માસમત્તમેવાહં અસુદ્ધોમ્હીતિ સન્નિટ્ઠાનં કરોતિ, માસમેવ પરિવસિતબ્બં. પુન પરિવાસદાનકિચ્ચં નત્થિ. અયઞ્હિ સુદ્ધન્તપરિવાસો નામ ઉદ્ધમ્પિ આરોહતિ, હેટ્ઠાપિ ઓરોહતિ, ઇદમસ્સ લક્ખણં. અઞ્ઞસ્મિં પન આપત્તિવુટ્ઠાને ઇદં લક્ખણં – યો અપ્પટિચ્છન્નં આપત્તિં પટિચ્છન્નાતિ વિનયકમ્મં કરોતિ, તસ્સ આપત્તિ વુટ્ઠાતિ. યો પટિચ્છન્નં અપ્પટિચ્છન્નાતિ વિનયકમ્મં કરોતિ, તસ્સ ન વુટ્ઠાતિ. અચિરપટિચ્છન્નં ચિરપટિચ્છન્નાતિ કરોન્તસ્સાપિ વુટ્ઠાતિ. ચિરપટિચ્છન્નં અચિરપટિચ્છન્નાતિ કરોન્તસ્સ ન વુટ્ઠાતિ. એકં આપત્તિં આપજ્જિત્વા સમ્બહુલાતિ કરોન્તસ્સાપિ વુટ્ઠાતિ, એકં વિના સમ્બહુલાનં અભાવતો. સમ્બહુલા પન આપજ્જિત્વા એકં આપજ્જિન્તિ કરોન્તસ્સ ન વુટ્ઠાતિ.
યો પન યથાવુત્તેન અનુલોમપટિલોમનયેન પુચ્છિયમાનોપિ રત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ નેવ સરતિ વેમતિકો વા હોતિ, તસ્સ દિન્નો સુદ્ધન્તપરિવાસો ‘‘મહાસુદ્ધન્તો’’તિ વુચ્ચતિ. તં ગહેત્વા ગહિતદિવસતો પટ્ઠાય યાવ ઉપસમ્પદદિવસો, તાવ રત્તિયો ગણેત્વા પરિવસિતબ્બં. અયં ઉદ્ધં નારોહતિ, હેટ્ઠા પન ઓરોહતિ. તસ્મા સચે પરિવસન્તો રત્તિપરિચ્છેદે સન્નિટ્ઠાનં કરોતિ, માસો વા સંવચ્છરો વા મય્હં આપન્નસ્સાતિ માસં વા સંવચ્છરં વા પરિવસિતબ્બં. પરિવાસયાચનદાનલક્ખણં પનેત્થ પરતો પાળિયં આગતનયેનેવ વેદિતબ્બં. કમ્મવાચાપરિયોસાને વત્તસમાદાનમાનત્તઅબ્ભાનાનિ વુત્તનયાનેવ. અયં સુદ્ધન્તપરિવાસો નામ.
‘‘સમોધાનપરિવાસો’’ નામ તિવિધો હોતિ – ઓધાનસમોધાનો, અગ્ઘસમોધાનો, મિસ્સકસમોધાનોતિ. તત્થ ‘‘ઓધાનસમોધાનો’’ નામ – અન્તરાપત્તિં આપજ્જિત્વા પટિચ્છાદેન્તસ્સ પરિવુત્થદિવસે ઓધુનિત્વા મક્ખેત્વા પુરિમાય આપત્તિયા મૂલદિવસપરિચ્છેદે પચ્છા આપન્નં આપત્તિં સમોદહિત્વા દાતબ્બપરિવાસો વુચ્ચતિ. સો પરતો ‘‘તેન હિ ભિક્ખવે સઙ્ઘો ઉદાયિં ભિક્ખું અન્તરા એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા પઞ્ચાહપટિચ્છન્નાય મૂલાય પટિકસ્સિત્વા પુરિમાય આપત્તિયા સમોધાનપરિવાસં દેતૂ’’તિ ઇતો પટ્ઠાય વિત્થારતો પાળિયંયેવ આગતો.
અયં પનેત્થ વિનિચ્છયો – યો પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવાસં ગહેત્વા પરિવસન્તો વા માનત્તારહો વા માનત્તં ચરન્તો વા અબ્ભાનારહો વા અઞ્ઞં આપત્તિં આપજ્જિત્વા પુરિમાય આપત્તિયા સમા વા ઊનતરા વા રત્તિયો પટિચ્છાદેતિ, તસ્સ મૂલાયપટિકસ્સનેન તે પરિવુત્થદિવસે ચ માનત્તચિણ્ણદિવસે ચ સબ્બે ઓધુનિત્વા અદિવસે કત્વા પચ્છા આપન્નાપત્તિં મૂલાપત્તિયં સમોધાય પરિવાસો દાતબ્બો. તેન સચે મૂલાપત્તિ પક્ખપટિચ્છન્ના, અન્તરાપત્તિ ઊનકપક્ખપટિચ્છન્ના, પુન પક્ખમેવ પરિવાસો પરિવસિતબ્બો. અથાપિ અન્તરાપત્તિ પક્ખપટિચ્છન્નાવ પક્ખમેવ પરિવસિતબ્બં. એતેનુપાયેન યાવ સટ્ઠિવસ્સપટિચ્છન્ના મૂલાપત્તિ, તાવ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો. સટ્ઠિવસ્સાનિ પરિવસિત્વા માનત્તારહો હુત્વાપિ હિ એકદિવસં અન્તરાપત્તિં પટિચ્છાદેત્વા પુનપિ સટ્ઠિવસ્સાનિ પરિવાસારહો હોતિ.
સચે પન અન્તરાપત્તિ મૂલાપત્તિતો અતિરેકપટિચ્છન્ના હોતિ, તત્થ ‘‘કિં કાતબ્બ’’ન્તિ વુત્તે મહાસુમત્થેરો આહ – ‘‘અતેકિચ્છો અયં પુગ્ગલો, અતેકિચ્છો નામ આવિકારાપેત્વા વિસ્સજ્જેતબ્બો’’તિ. મહાપદુમત્થેરો પનાહ – ‘‘કસ્મા અતેકિચ્છો નામ, નનુ અયં સમુચ્ચયક્ખન્ધકો નામ બુદ્ધાનં ઠિતકાલસદિસો, આપત્તિ નામ પટિચ્છન્ના વા હોતુ અપ્પટિચ્છન્ના વા સમકઊનતરઅતિરેકપટિચ્છન્ના વા વિનયધરસ્સ કમ્મવાચં યોજેતું સમત્થભાવોયેવેત્થ પમાણં, તસ્મા યા અતિરેકપટિચ્છન્ના હોતિ, તં મૂલાપત્તિં કત્વા તત્થ ઇતરં સમોધાય પરિવાસો દાતબ્બો’’તિ. અયં ‘‘ઓધાનસમોધાનો’’ નામ.
‘‘અગ્ઘસમોધાનો’’ નામ સમ્બહુલાસુ આપત્તીસુ યા એકા વા દ્વે વા તિસ્સો વા સમ્બહુલા વા આપત્તિયો સબ્બચિરપટિચ્છન્નાયો, તાસં અગ્ઘેન સમોધાય તાસં રત્તિપરિચ્છેદવસેન અવસેસાનં ઊનતરપટિચ્છન્નાનં આપત્તીનં પરિવાસો દિય્યતિ. અયં વુચ્ચતિ અગ્ઘસમોધાનો. સોપિ પરતો ‘‘તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપન્નો હોતિ, એકા આપત્તિ એકાહપટિચ્છન્ના એકા આપત્તિ દ્વીહપટિચ્છન્ના’’તિઆદિના નયેન પાળિયં આગતોયેવ.
યસ્સ પન સતં આપત્તિયો દસાહપટિચ્છન્ના, અપરમ્પિ સતં આપત્તિયો દસાહપટિચ્છન્નાતિ એવં દસક્ખત્તું કત્વા આપત્તિસહસ્સં દિવસસતપટિચ્છન્નં હોતિ, તેન કિં કાતબ્બન્તિ? સબ્બં સમોદહિત્વા દસ દિવસે પરિવસિતબ્બં. એવં એકેનેવ દસાહેન દિવસસતમ્પિ પરિવસિતમેવ હોતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં –
‘‘દસસતં રત્તિસતં, આપત્તિયો છાદયિત્વાન;
દસ રત્તિયો વસિત્વાન, મુચ્ચેય્ય પારિવાસિકો’’તિ. (પરિ. ૪૭૭);
અયં અગ્ઘસમોધાનો નામ.
‘‘મિસ્સકસમોધાનો’’ નામ – યો નાનાવત્થુકા આપત્તિયો એકતો કત્વા દિય્યતિ. તત્રાયં નયો –
‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં એકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં, એકં કાયસંસગ્ગં, એકં દુટ્ઠુલ્લવાચં, એકં અત્તકામં, એકં સઞ્ચરિત્તં, એકં કુટિકારં, એકં વિહારકારં, એકં દુટ્ઠદોસં, એકં અઞ્ઞભાગિયં, એકં સઙ્ઘભેદં, એકં ભેદાનુવત્તકં, એકં દુબ્બચં, એકં કુલદૂસકં, સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સમોધાનપરિવાસં યાચામી’’તિ –
તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા તદનુરૂપાય કમ્મવાચાય પરિવાસો દાતબ્બો.
એત્થ ચ સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં નાનાવત્થુકાયોતિપિ સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિન્તિપિ એવં પુબ્બે વુત્તનયેન વત્થુવસેનપિ ગોત્તવસેનપિ નામવસેનપિ આપત્તિવસેનપિ યોજેત્વા કમ્મવાચં કાતું વટ્ટતિયેવાતિ અયં મિસ્સકસમોધાનો. સબ્બપરિવાસકમ્મવાચાવસાને પન નિક્ખિત્તાનિક્ખિત્તવત્તાદિકથા પુરિમનયેનેવ વેદિતબ્બાતિ.
પરિવાસકથા નિટ્ઠિતા.
ઇદાનિ યં વુત્તં ‘‘પક્ખમાનત્તઞ્ચ સમોધાનમાનત્તઞ્ચ અવસેસપરિવાસકથાવસાને કથયિસ્સામા’’તિ, તસ્સોકાસો સમ્પત્તો, તસ્મા વુચ્ચતિ – ‘‘પક્ખમાનત્ત’’ન્તિ ભિક્ખુનિયા દાતબ્બમાનત્તં. તં પન પટિચ્છન્નાયપિ અપ્પટિચ્છન્નાયપિ આપત્તિયા અડ્ઢમાસમેવ દાતબ્બં. વુત્તઞ્હેતં – ‘‘ગરુધમ્મં અજ્ઝાપન્નાય ભિક્ખુનિયા ઉભતોસઙ્ઘે પક્ખમાનત્તં ચરિતબ્બ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૪૦૩). તં પન ભિક્ખુનીહિ અત્તનો સીમં સોધેત્વા વિહારસીમાય વા વિહારસીમં સોધેતું અસક્કોન્તીહિ ખણ્ડસીમાય વા સબ્બન્તિમેન પરિચ્છેદેન ચતુવગ્ગગણં સન્નિપાતાપેત્વા દાતબ્બં. સચે એકા આપત્તિ હોતિ એકિસ્સા વસેન, સચે દ્વે વા તિસ્સો વા સમ્બહુલા વા એકવત્થુકા વા નાનાવત્થુકા વા તાસં તાસં વસેન વત્થુગોત્તનામઆપત્તીસુ યં યં ઇચ્છતિ તં તં આદાય યોજના કાતબ્બા.
તત્રિદં એકાપત્તિવસેન મુખમત્તદસ્સનં, તાય આપન્નાય ભિક્ખુનિયા ભિક્ખુનિસઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખુનીનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘અહં, અય્યે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં ગામન્તરં, સાહં, અય્યે, એકિસ્સા આપત્તિયા ગામન્તરાય પક્ખમાનત્તં યાચામી’’તિ.
એવં તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા બ્યત્તાય ભિક્ખુનિયા પટિબલાય સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –
‘‘સુણાતુ મે અય્યે સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામા ભિક્ખુની એકં આપત્તિં આપજ્જિ ગામન્તરં, સા સઙ્ઘં એકિસ્સા આપત્તિયા ગામન્તરાય પક્ખમાનત્તં યાચતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામાય ભિક્ખુનિયા એકિસ્સા આપત્તિયા ગામન્તરાય પક્ખમાનત્તં દદેય્ય, એસા ઞત્તિ.
‘‘સુણાતુ મે અય્યે સઙ્ઘો, અયં…પે… દુતિયમ્પિ… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ. સુણાતુ મે અય્યે સઙ્ઘો…પે… દેતિ… દિન્નં સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામાય ભિક્ખુનિયા એકિસ્સા આપત્તિયા ગામન્તરાય પક્ખમાનત્તં, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી; એવમેતં ધારયામી’’તિ.
કમ્મવાચાપરિયોસાને વત્તં સમાદિયિત્વા ભિક્ખુમાનત્તકથાય વુત્તનયેનેવ સઙ્ઘસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિત્તવત્તં વસિતુકામાય તત્થેવ સઙ્ઘમજ્ઝે વા પક્કન્તાસુ ભિક્ખુનીસુ એકભિક્ખુનિયા વા દુતિયિકાય વા સન્તિકે વુત્તનયેનેવ નિક્ખિપિતબ્બં. અઞ્ઞિસ્સા પન આગન્તુકાય સન્તિકે આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. નિક્ખિત્તકાલતો પટ્ઠાય પકતત્તટ્ઠાને તિટ્ઠતિ. પુન સમાદિયિત્વા અરુણં ઉટ્ઠાપેન્તિયા પન ભિક્ખુનીનંયેવ સન્તિકે વસિતું ન લભતિ. ‘‘ઉભતોસઙ્ઘે પક્ખમાનત્તં ચરિતબ્બ’’ન્તિ હિ વુત્તં. તસ્મા અસ્સા આચરિયુપજ્ઝાયાહિ વિહારં ગન્ત્વા સઙ્ગાહકપક્ખે ઠિતો એકો મહાથેરો વા ધમ્મકથિકો વા ભિક્ખુ વત્તબ્બો – ‘‘એકિસ્સા ભિક્ખુનિયા વિનયકમ્મં કત્તબ્બમત્થિ, તત્ર નો અય્યા, ચત્તારો ભિક્ખૂ પેસેથા’’તિ. સઙ્ગહં અકાતું ન લબ્ભતિ, પેસેસ્સામીતિ વત્તબ્બં. ચતૂહિ પકતત્તભિક્ખુનીહિ માનત્તચારિનિં ભિક્ખુનિં ગહેત્વા અન્તોઅરુણેયેવ નિક્ખમિત્વા ગામૂપચારતો દ્વે લેડ્ડુપાતે અતિક્કમિત્વા મગ્ગા ઓક્કમ્મ ગુમ્બવતિઆદીહિ પટિચ્છન્નટ્ઠાને નિસીદિતબ્બં. વિહારૂપચારતોપિ દ્વે લેડ્ડુપાતા અતિક્કમિતબ્બા ચતૂહિ પકતત્તભિક્ખૂહિપિ તત્થ ગન્તબ્બં. ગન્ત્વા પન ભિક્ખુનીહિ સદ્ધિં ન એકટ્ઠાને નિસીદિતબ્બં, પટિક્કમિત્વા અવિદૂરટ્ઠાને નિસીદિતબ્બં. કુરુન્દિમહાપચ્ચરીસુ પન ‘‘ભિક્ખુનીહિપિ બ્યત્તં એકં વા દ્વે વા ઉપાસિકાયો ભિક્ખૂહિપિ એકં વા દ્વે વા ઉપાસકે અત્તરક્ખણત્થાય ગહેત્વા ગન્તબ્બ’’ન્તિ વુત્તં. કુરુન્દિયંયેવ ચ ભિક્ખુનુપસ્સયસ્સ ચ વિહારસ્સ ચ ઉપચારં મુઞ્ચિતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તં, ગામસ્સાતિ ન વુત્તં.
એવં નિસિન્નેસુ પન ભિક્ખૂસુ ચ ભિક્ખુનીસુ ચ તાય ભિક્ખુનિયા ‘‘માનત્તં સમાદિયામિ, વત્તં સમાદિયામી’’તિ વત્તં સમાદિયિત્વા ભિક્ખુનીસઙ્ઘસ્સ તાવ એવં આરોચેતબ્બં –
‘‘અહં, અય્યે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં ગામન્તરં, સાહં સઙ્ઘં એકિસ્સા આપત્તિયા ગામન્તરાય પક્ખમાનત્તં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો એકિસ્સા આપત્તિયા ગામન્તરાય પક્ખમાનત્તં અદાસિ, સાહં પક્ખમાનત્તં ચરામિ, ‘વેદયામહં, અય્યે, વેદયતી’તિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ.
તતો ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા એવં આરોચેતબ્બં – ‘‘અહં, અય્યા, એકં આપત્તિં આપજ્જિં …પે… વેદયામહં, અય્યા, વેદયતીતિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ. ઇધાપિ યાય કાયચિ ભાસાય આરોચેતું વટ્ટતિ.
આરોચેત્વા ચ ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સેવ સન્તિકે નિસીદિતબ્બં, આરોચિતકાલતો પટ્ઠાય ભિક્ખૂનં ગન્તું વટ્ટતિ. સચે સાસઙ્કં હોતિ, ભિક્ખુનિયો તત્થેવ ઠાનં પચ્ચાસીસન્તિ, ઠાતબ્બં. સચે અઞ્ઞો ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા તં ઠાનં એતિ, પસ્સન્તિયા આરોચેતબ્બં. નો ચે આરોચેતિ, રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદદુક્કટઞ્ચ. સચે અજાનન્તિયા એવ ઉપચારં ઓક્કમિત્વા ગચ્છતિ, રત્તિચ્છેદોવ હોતિ, ન વત્તભેદદુક્કટં. સચે ભિક્ખુનિયો ઉપજ્ઝાયાદીનં વત્તકરણત્થં પગેવ ગન્તુકામા હોન્તિ, રત્તિવિપ્પવાસગણઓહીયનગામન્તરાપત્તિરક્ખણત્થં એકં ભિક્ખુનિં ઠપેત્વા ગન્તબ્બં. તાય અરુણે ઉટ્ઠિતે તસ્સા સન્તિકે વત્તં નિક્ખિપિતબ્બં. એતેનુપાયેન અખણ્ડા પઞ્ચદસ રત્તિયો માનત્તં ચરિતબ્બં.
અનિક્ખિત્તવત્તાય પન પારિવાસિકક્ખન્ધકે વુત્તનયેનેવ સમ્મા વત્તિતબ્બં. અયં પન વિસેસો – ‘‘આગન્તુકસ્સ આરોચેતબ્બ’’ન્તિ એત્થ યત્તકા પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા તં ગામં ભિક્ખૂ વા ભિક્ખુનિયો વા આગચ્છન્તિ, સબ્બેસં આરોચેતબ્બં. અનારોચેન્તિયા રત્તિચ્છેદો ચ વત્તભેદદુક્કટઞ્ચ. સચેપિ રત્તિં કોચિ ભિક્ખુ તં ગામૂપચારં ઓક્કમિત્વા ગચ્છતિ, રત્તિચ્છેદો હોતિયેવ, અજાનનપચ્ચયા પન વત્તભેદતો મુચ્ચતિ. કુરુન્દિઆદીસુ પન અનિક્ખિત્તવત્તભિક્ખૂનં વુત્તનયેનેવ કથેતબ્બન્તિ વુત્તં. તં પારિવાસિકવત્તાદીનં ઉપચારસીમાય પરિચ્છિન્નત્તા યુત્તતરં દિસ્સતિ. ઉપોસથે આરોચેતબ્બં, પવારણાય આરોચેતબ્બં, ચતુન્નં ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ દેવસિકં આરોચેતબ્બં. સચે ભિક્ખૂનં તસ્મિં ગામે ભિક્ખાચારો સમ્પજ્જતિ, તત્થેવ ગન્તબ્બં. નો ચે સમ્પજ્જતિ, અઞ્ઞત્ર ચરિત્વાપિ તત્ર આગન્ત્વા અત્તાનં દસ્સેત્વા ગન્તબ્બં. બહિગામે વા સઙ્કેતટ્ઠાનં કાતબ્બં – ‘‘અસુકસ્મિં નામ ઠાને અમ્હે પસ્સિસ્સસી’’તિ. તાય સઙ્કેતટ્ઠાનં ગન્ત્વા આરોચેતબ્બં. સઙ્કેતટ્ઠાને અદિસ્વા વિહારં ગન્ત્વા આરોચેતબ્બં. વિહારે સબ્બભિક્ખૂનં આરોચેતબ્બં. સચે સબ્બેસં સક્કા ન હોતિ આરોચેતું, બહિઉપચારસીમાય ઠત્વા ભિક્ખુનિયો પેસેતબ્બા. તાહિ આનીતાનં ચતુન્નં ભિક્ખૂનં આરોચેતબ્બં. સચે વિહારો દૂરો હોતિ સાસઙ્કો, ઉપાસકે ચ ઉપાસિકાયો ચ ગહેત્વા ગન્તબ્બં. સચે પન અયં એકા વસતિ, રત્તિવિપ્પવાસં આપજ્જતિ, તસ્માસ્સા એકા પકતત્તા ભિક્ખુની સમ્મન્નિત્વા દાતબ્બા એકચ્છન્ને વસનત્થાય.
એવં અખણ્ડં માનત્તં ચરિત્વા વીસતિગણે ભિક્ખુનિસઙ્ઘે વુત્તનયેનેવ અબ્ભાનં કાતબ્બં. સચે માનત્તં ચરમાના અન્તરાપત્તિં આપજ્જતિ, મૂલાય પટિકસ્સિત્વા તસ્સા આપત્તિયા માનત્તં દાતબ્બન્તિ કુરુન્દિયં વુત્તં. ઇદં ‘‘પક્ખમાનત્તં’’ નામ.
‘‘સમોધાનમાનત્તં’’ પન તિવિધં હોતિ – ઓધાનસમોધાનં, અગ્ઘસમોધાનં, મિસ્સકસમોધાનન્તિ. તત્થ યદેતં પરતો ઉદાયિત્થેરસ્સ પઞ્ચાહપટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવાસં પરિવસન્તસ્સ પરિવાસે ચ માનત્તારહટ્ઠાને ચ અન્તરાપત્તિં આપજ્જિત્વા મૂલાયપટિકસ્સિતસ્સ ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો ઉદાયિસ્સ ભિક્ખુનો તિસ્સન્નં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં દેતૂ’’તિ માનત્તં અનુઞ્ઞાતં, ઇદં ‘‘ઓધાનસમોધાનં’’ નામ. ઇદઞ્હિ પુનપ્પુનં મૂલાયપટિકસ્સનેન પરિવુત્થદિવસે ઓધુનિત્વા પુરિમાપત્તીહિ સદ્ધિં સમોધાય દિન્નં, તસ્મા ઓધાનસમોધાનન્તિ વુચ્ચતિ. કુરુન્દિયં પન ‘‘સમોધાનપરિવાસં વુત્થસ્સ દાતબ્બં માનત્તં સમોધાનમાનત્ત’’ન્તિ વુત્તં. તમ્પિ તેન પરિયાયેન યુજ્જતિ.
અગ્ઘસમોધાનં પન મિસ્સકસમોધાનઞ્ચ અગ્ઘસમોધાનમિસ્સકસમોધાનપરિવાસાવસાને દાતબ્બમાનત્તમેવ વુચ્ચતિ, તં પરિવાસકમ્મવાચાનુસારેન યોજેત્વા દાતબ્બં. એત્તાવતા યં વુત્તં ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો ઉદાયિસ્સ ભિક્ખુનો એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા એકાહપટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં દેતૂતિઆદિના નયેન પાળિયં અનેકેહિ આકારેહિ પરિવાસો ચ માનત્તઞ્ચ વુત્તં, તસ્સ યસ્મા આગતાગતઠાને વિનિચ્છયો વુચ્ચમાનો પાળિ વિય અતિવિત્થારં આપજ્જતિ, ન ચ સક્કા હોતિ સુખેન પરિગ્ગહેતું, તસ્મા નં સમોધાનેત્વા ઇધેવ દસ્સેસ્સામા’’તિ, તદિદં અત્થતો સમ્પાદિતં હોતિ.
પટિચ્છન્નપરિવાસકથા
૧૦૨. ઇદાનિ યા તાવ અયં પટિચ્છન્નાય એકિસ્સા આપત્તિયા વસેન પાળિ વુત્તા, સા ઉત્તાનત્થાવ.
૧૦૮. તતો પરં દ્વીહતીહચતૂહપઞ્ચાહપટિચ્છન્નાનં વસેન પાળિં વત્વા પઞ્ચાહપટિચ્છન્નાય પરિવાસતો પટ્ઠાય અન્તરાપત્તિ દસ્સિતા. યસ્મા પન તં આપત્તિં આપન્નો મૂલાયપટિકસ્સનારહો નામ હોતિ, તસ્માસ્સ તત્થ મૂલાયપટિકસ્સનં અનુઞ્ઞાતં. સચે પન નિક્ખિત્તવત્તો આપજ્જતિ, મૂલાયપટિકસ્સનારહો ન હોતિ. કસ્મા? યસ્મા ન સો પરિવસન્તો આપન્નો, પકતત્તટ્ઠાને ઠિતો આપન્નો, તસ્મા તસ્સા આપત્તિયા વિસું માનત્તં ચરિતબ્બં. સચે પટિચ્છન્ના હોતિ પરિવાસોપિ વસિતબ્બો. યઞ્ચેતં મૂલાયપટિકસ્સનં વુત્તં, તસ્મિમ્પિ કતે પરિવુત્થદિવસા મક્ખિતા હોન્તિ. ઇતિ પરિવાસે અન્તરાપત્તિં દસ્સેત્વા પુન માનત્તારહસ્સ અન્તરાપત્તિં દસ્સેત્વા મૂલાયપટિકસ્સનં વુત્તં, તસ્મિમ્પિ કતે પરિવુત્થદિવસા મક્ખિતાવ હોન્તિ. તતો પરિવુત્થપરિવાસસ્સ તાસં તિસ્સન્નમ્પિ આપત્તીનં સમોધાનમાનત્તં દસ્સિતં. તતો માનત્તચારિકસ્સ અન્તરાપત્તિં દસ્સેત્વા મૂલાયપટિકસ્સનં વુત્તં. તસ્મિં પન પટિકસ્સને કતે માનત્તચિણ્ણદિવસાપિ પરિવુત્થદિવસાપિ મક્ખિતાવ હોન્તિ. તતો અબ્ભાનારહસ્સ અન્તરાપત્તિં દસ્સેત્વા મૂલાયપટિકસ્સનં વુત્તં. તસ્મિમ્પિ કતે સબ્બે તે મક્ખિતાવ હોન્તિ. તતો પરં સબ્બા અન્તરાપત્તિયો યોજેત્વા અબ્ભાનકમ્મં દસ્સિતં. એવં પટિચ્છન્નવારે એકાહપટિચ્છન્નાદિવસેન પઞ્ચ, અન્તરાપત્તિવસેન ચતસ્સોતિ નવ કમ્મવાચા દસ્સિતા હોન્તિ.
પટિચ્છન્નપરિવાસકથા નિટ્ઠિતા.