૬. સેનાસનક્ખન્ધકં

વિહારાનુજાનનકથા

૨૯૪. સેનાસનક્ખન્ધકે – અપઞ્ઞત્તં હોતીતિ અનનુઞ્ઞાતં હોતિ. વિહારો નામ અડ્ઢયોગાદિમુત્તકો અવસેસાવાસો. અડ્ઢયોગોતિ સુપણ્ણવઙ્કગેહં. પાસાદોતિ દીઘપાસાદો. હમ્મિયન્તિ ઉપરિઆકાસતલે પતિટ્ઠિતકૂટાગારો પાસાદોયેવ. ગુહાતિ ઇટ્ઠકાગુહા સિલાગુહા દારુગુહા પંસુગુહા. આગતાનાગતસ્સ ચાતુદ્દિસસ્સ સઙ્ઘસ્સાતિ આગતસ્સ ચ અનાગતસ્સ ચ ચતૂસુ દિસાસુ અપ્પટિહતચારસ્સ ચાતુદ્દિસસ્સ સઙ્ઘસ્સ.

૨૯૫. અનુમોદનગાથાસુ – સીતં ઉણ્હન્તિ ઉતુવિસભાગવસેન વુત્તં. સિસિરે ચાપિ વુટ્ઠિયોતિ એત્થ સિસિરોતિ સમ્ફુસિતકવાતો વુચ્ચતિ. વુટ્ઠિયોતિ ઉજુકમેઘવુટ્ઠિયો એવ. એતાનિ સબ્બાનિ પટિહન્તીતિ ઇમિનાવ પદેન યોજેતબ્બાનિ.

પટિહઞ્ઞતીતિ વિહારેન પટિહઞ્ઞતિ. લેણત્થન્તિ નિલીયનત્થં. સુખત્થન્તિ સીતાદિપરિસ્સયાભાવેન સુખવિહારત્થં. ઝાયિતુઞ્ચ વિપસ્સિતુન્તિ ઇદમ્પિ પદદ્વયં ‘‘સુખત્થઞ્ચા’’તિ ઇમિનાવ પદેન યોજેતબ્બં. ઇદઞ્હિ વુત્તં હોતિ – સુખત્થઞ્ચ વિહારદાનં, કતમં સુખત્થં? ઝાયિતું વિપસ્સિતુઞ્ચ યં સુખં, તદત્થં. અથ વા પરપદેનપિ યોજેતબ્બં – ઝાયિતુઞ્ચ વિપસ્સિતુઞ્ચ વિહારદાનં; ઇધ ઝાયિસ્સન્તિ વિપસ્સિસ્સન્તીતિ દદતો વિહારદાનં સઙ્ઘસ્સ અગ્ગં બુદ્ધેન વણ્ણિતં. વુત્તઞ્હેતં – ‘‘સો ચ સબ્બદદો હોતિ, યો દદાતિ ઉપસ્સય’’ન્તિ (સં. નિ. ૧.૪૨).

યસ્મા ચ અગ્ગં વણ્ણિતં, ‘‘તસ્મા હિ પણ્ડિતો પોસો’’તિ ગાથા. વાસયેત્થ બહુસ્સુતેતિ એત્થ વિહારે પરિયત્તિબહુસ્સુતે ચ પટિવેધબહુસ્સુતે ચ વાસેય્ય. તેસં અન્નઞ્ચાતિ યં તેસં અનુચ્છવિકં અન્નઞ્ચ પાનઞ્ચ વત્થાનિ ચ મઞ્ચપીઠાદિસેનાસનાનિ ચ, તં સબ્બં તેસુ ઉજુભૂતેસુ અકુટિલચિત્તેસુ. દદેય્યાતિ નિદહેય્ય. તઞ્ચ ખો વિપ્પસન્નેન ચેતસા ન ચિત્તપ્પસાદં વિરાધેત્વા, એવં વિપ્પસન્નચિત્તસ્સ હિ તે તસ્સ ધમ્મં દેસેન્તિ…પે… પરિનિબ્બાતિ અનાસવોતિ.

૨૯૬. આવિઞ્છનચ્છિદ્દં આવિઞ્છનરજ્જુન્તિ એત્થ રજ્જુ નામ સચેપિ દીપિનઙ્ગુટ્ઠેન કતા હોતિ, વટ્ટતિયેવ; ન કાચિ ન વટ્ટતિ. તીણિ તાળાનીતિ તિસ્સો કુઞ્ચિકાયો. યન્તકં સૂચિકન્તિ એત્થ યં યં જાનાતિ તં તં યન્તકં, તસ્સ વિવરણસૂચિકઞ્ચ કાતું વટ્ટતિ. વેદિકાવાતપાનં નામ ચેતિયે વેદિકાસદિસં. જાલવાતપાનં નામ જાલકબદ્ધં. સલાકવાતપાનં નામ થમ્ભકવાતપાનં. ચક્કલિકન્તિ એત્થ ચોળકપાદપુઞ્છનં બન્ધિતું અનુજાનામીતિ અત્થો. વાતપાનભિસીતિ વાતપાનપ્પમાણેન ભિસિં કત્વા બન્ધિતું અનુજાનામીતિ અત્થો. મિડ્ઢિન્તિ મિડ્ઢકં. બિદલમઞ્ચકન્તિ વેત્તમઞ્ચં; વેળુવિલીવેહિ વા વીતં.

૨૯૭. આસન્દિકોતિ ચતુરસ્સપીઠં વુચ્ચતિ. ઉચ્ચકમ્પિ આસન્દિકન્તિ વચનતો એકતોભાગેન દીઘપીઠમેવ હિ અટ્ઠઙ્ગુલપાદકં વટ્ટતિ, ચતુરસ્સઆસન્દિકો પન પમાણાતિક્કન્તોપિ વટ્ટતીતિ વેદિતબ્બો. સત્તઙ્ગો નામ તીસુ દિસાસુ અપસ્સયં કત્વા કતમઞ્ચો, અયમ્પિ પમાણાતિક્કન્તો વટ્ટતિ. ભદ્દપીઠન્તિ વેત્તમયં પીઠં વુચ્ચતિ. પીઠિકાતિ પિલોતિકાબદ્ધપીઠમેવ. એળકપાદપીઠં નામ દારુપટ્ટિકાય ઉપરિ પાદે ઠપેત્વા ભોજનફલકં વિય કતપીઠં વુચ્ચતિ. આમલકવટ્ટિકપીઠં નામ આમલકાકારેન યોજિતં બહુપાદકપીઠં. ઇમાનિ તાવ પાળિયં આગતપીઠાનિ. દારુમયં પન સબ્બં પીઠં વટ્ટતીતિ અયમેત્થ વિનિચ્છયો. કોચ્છન્તિ ઉસિરમયં વા મુઞ્જપબ્બજમયં વા.

અટ્ઠઙ્ગુલપરમં મઞ્ચપટિપાદકન્તિ એત્થ મનુસ્સાનં પમાણઙ્ગુલમેવ અટ્ઠઙ્ગુલં. ચિમિલિકા નામ પરિકમ્મકતાય ભૂમિયા છવિસંરક્ખણત્થાય અત્થરણં વુચ્ચતિ. રુક્ખતૂલન્તિ સિમ્બલિરુક્ખાદીનં યેસં કેસઞ્ચિ રુક્ખાનં તૂલં. લતાતૂલન્તિ ખીરવલ્લિઆદીનં યાસં કાસઞ્ચિ વલ્લીનં તૂલં. પોટકિતૂલન્તિ પોટકિતિણાદીનં યેસં કેસઞ્ચિ તિણજાતિકાનં અન્તમસો ઉચ્છુનળાદીનમ્પિ તૂલં. એતેહિ તીહિ સબ્બભૂતગામા સઙ્ગહિતા હોન્તિ. રુક્ખવલ્લિતિણજાતિયો હિ મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞો ભૂતગામો નામ નત્થિ, તસ્મા યસ્સ કસ્સચિ ભૂતગામસ્સ તૂલં બિમ્બોહને વટ્ટતિ, ભિસિં પન પાપુણિત્વા સબ્બમ્પેતં અકપ્પિયતૂલન્તિ વુચ્ચતિ. ન કેવલઞ્ચ બિમ્બોહને એતં તૂલમેવ, હંસમોરાદીનં સબ્બસકુણાનં સીહાદીનં સબ્બચતુપ્પદાનઞ્ચ લોમમ્પિ વટ્ટતિ. પિયઙ્ગુપુપ્ફબકુળપુપ્ફાદિ પન યંકિઞ્ચિ પુપ્ફં ન વટ્ટતિ. તમાલપત્તં સુદ્ધમેવ ન વટ્ટતિ, મિસ્સકં પન વટ્ટતિ. ભિસીનં અનુઞ્ઞાતં પઞ્ચવિધં ઉણ્ણાદિતૂલમ્પિ વટ્ટતિ.

અદ્ધકાયિકાનીતિ ઉપડ્ઢકાયપ્પમાણાનિ, યેસુ કટિતો પટ્ઠાય યાવ સીસં ઉપદહન્તિ. સીસપ્પમાણં નામ યસ્સ વિત્થારતો તીસુ કણ્ણેસુ દ્વિન્નં કણ્ણાનં અન્તરં મિનીયમાનં વિદત્થિ ચેવ ચતુરઙ્ગુલઞ્ચ હોતિ, મજ્ઝટ્ઠાનં મુટ્ઠિરતનં હોતિ. દીઘતો પન દિયડ્ઢરતનં વા દ્વિરતનં વાતિ કુરુન્દિયં વુત્તં. અયં સીસપ્પમાણસ્સ ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદો. ઇતો ઉદ્ધં ન વટ્ટતિ, હેટ્ઠા પન વટ્ટતિ. અગિલાનસ્સ સીસુપધાનઞ્ચ પાદુપધાનઞ્ચાતિ દ્વયમેવ વટ્ટતિ. ગિલાનસ્સ બિમ્બોહનાનિ સન્થરિત્વા ઉપરિ પચ્ચત્થરણં કત્વા નિપજ્જિતુમ્પિ વટ્ટતિ. ‘‘યાનિ પન ભિસીનં અનુઞ્ઞાતાનિ પઞ્ચ કપ્પિયતૂલાનિ, તેહિ બિમ્બોહનં મહન્તમ્પિ વટ્ટતી’’તિ ફુસ્સદેવત્થેરો આહ. વિનયધરઉપતિસ્સત્થેરો પન ‘‘બિમ્બોહનં કરિસ્સામી’તિ કપ્પિયતૂલં વા અકપ્પિયતૂલં વા પક્ખિપિત્વા કરોન્તસ્સ પમાણમેવ વટ્ટતી’’તિ આહ.

પઞ્ચ ભિસિયોતિ પઞ્ચહિ ઉણ્ણાદીહિ પૂરિતભિસિયો. તૂલગણનાય હિ એતાસં ગણના વુત્તા. તત્થ ઉણ્ણગ્ગહણેન ન કેવલં એળકલોમમેવ ગહિતં, ઠપેત્વા મનુસ્સલોમં યંકિઞ્ચિ કપ્પિયાકપ્પિયમંસજાતીનં પક્ખિચતુપ્પદાનં લોમં, સબ્બં ઇધ ઉણ્ણગ્ગહણેનેવ ગહિતં. તસ્મા છન્નં ચીવરાનં છન્નં અનુલોમચીવરાનઞ્ચ અઞ્ઞતરેન ભિસિચ્છવિં કત્વા તં સબ્બં પક્ખિપિત્વા ભિસિં કાતું વટ્ટતિ. એળકલોમાનિ પન અપક્ખિપિત્વા કમ્બલમેવ ચતુગ્ગુણં વા પઞ્ચગુણં વા પક્ખિપિત્વા કતાપિ ઉણ્ણભિસિસઙ્ખ્યમેવ ગચ્છતિ.

ચોળભિસિઆદીસુ યંકિઞ્ચિ નવચોળં વા પુરાણચોળં વા સંહરિત્વા વા અન્તો પક્ખિપિત્વા વા કતા ચોળભિસિ, યંકિઞ્ચિ વાકં પક્ખિપિત્વા કતા વાકભિસિ, યંકિઞ્ચિ તિણં પક્ખિપિત્વા કતા તિણભિસિ, અઞ્ઞત્ર સુદ્ધતમાલપત્તં યંકિઞ્ચિ પણ્ણં પક્ખિપિત્વા કતા પણ્ણભિસીતિ વેદિતબ્બા. તમાલપત્તં પન અઞ્ઞેન મિસ્સમેવ વટ્ટતિ, સુદ્ધં ન વટ્ટતિ. ભિસિયા પમાણનિયમો નત્થિ, મઞ્ચભિસિ પીઠભિસિ ભૂમત્થરણભિસિ ચઙ્કમનભિસિ પાદપુઞ્છનભિસીતિ એતાસં અનુરૂપતો સલ્લક્ખેત્વા અત્તનો રુચિવસેન પમાણં કાતબ્બં. યં પનેતં ઉણ્ણાદિપઞ્ચવિધતૂલમ્પિ ભિસિયં વટ્ટતિ, તં ‘‘મસૂરકેપિ વટ્ટતી’’તિ કુરુન્દિયં વુત્તં. એતેન મસૂરકં પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતીતિ સિદ્ધં હોતિ.

મઞ્ચભિસિં પીઠે સન્થરન્તીતિ મઞ્ચભિસિં પીઠે અત્થરન્તિ; અત્થરણત્થાય હરન્તીતિ યુજ્જતિ. ઉલ્લોકં અકરિત્વાતિ હેટ્ઠા ચિમિલિકં અદત્વા. ફોસિતુન્તિ રજનેન વા હલિદ્દિયા વા ઉપરિ ફુસિતાનિ દાતું. ભત્તિકમ્મન્તિ ભિસિચ્છવિયા ઉપરિ ભત્તિકમ્મં. હત્થભત્તિન્તિ પઞ્ચઙ્ગુલિભત્તિં.

૨૯૮. ઇક્કાસન્તિ રુક્ખનિય્યાસં વા સિલેસં વા. પિટ્ઠમદ્દન્તિ પિટ્ઠખલિં. કુણ્ડકમત્તિકન્તિ કુણ્ડકમિસ્સકમત્તિકં. સાસપકુટ્ટન્તિ સાસપપિટ્ઠં. સિત્થતેલકન્તિ વિલીનમધુસિત્થકં. અચ્ચુસ્સન્નં હોતીતિ બિન્દુ બિન્દુ હુત્વા તિટ્ઠતિ. પચ્ચુદ્ધરિતુન્તિ પુઞ્છિતું. ગણ્ડુમત્તિકન્તિ ગણ્ડુપ્પાદગૂથમત્તિકં. કસાવન્તિ આમલકહરીતકાનં કસાવં.

૨૯૯. ન ભિક્ખવે પટિભાનચિત્તન્તિ એત્થ ન કેવલં ઇત્થિપુરિસરૂપમેવ, તિરચ્છાનરૂપમ્પિ અન્તમસો ગણ્ડુપ્પાદરૂપમ્પિ ભિક્ખુનો સયં કાતું વા ‘‘કરોહી’’તિ વત્તું વા ન વટ્ટતિ, ‘‘ઉપાસક દ્વારપાલં કરોહી’’તિ વત્તુમ્પિ ન લબ્ભતિ. જાતકપકરણઅસદિસદાનાદીનિ પન પસાદનીયાનિ નિબ્બિદાપટિસંયુત્તાનિ વા વત્થૂનિ પરેહિ કારાપેતું લબ્ભતિ. માલાકમ્માદીનિ સયમ્પિ કાતું લબ્ભતિ.

૩૦૦. અળકમન્દાતિ એકઙ્ગણા મનુસ્સાભિકિણ્ણા. તયો ગબ્ભેતિ એત્થ સિવિકાગબ્ભોતિ ચતુરસ્સગબ્ભો. નાળિકાગબ્ભોતિ વિત્થારતો દિગુણતિગુણાયામો દીઘગબ્ભો. હમ્મિયગબ્ભોતિ આકાસતલે કૂટાગારગબ્ભો વા મુણ્ડચ્છદનગબ્ભો વા.

કલઙ્કપાદકન્તિ રુક્ખં વિજ્ઝિત્વા તત્થ ખાણુકે આકોટેત્વા કતં, તં આહરિમં ભિત્તિપાદં જિણ્ણકુટ્ટપાદસ્સ ઉપત્થમ્ભનત્થં ભૂમિયં પતિટ્ઠાપેતું અનુજાનામીતિ અત્થો. પરિત્તાણકિટિકન્તિ વસ્સપરિત્તાણત્થં કિટિકં. ઉદ્દસુધન્તિ વચ્છકગોમયેન ચેવ છારિકાય ચ સદ્ધિં મદ્દિતમત્તિકં.

આળિન્દો નામ પમુખં વુચ્ચતિ. પઘનં નામ યં નિક્ખમન્તા ચ પવિસન્તા ચ પાદેહિ હનન્તિ, તસ્સ વિહારદ્વારે ઉભતો કુટ્ટં નીહરિત્વા કતપદેસસ્સેતં અધિવચનં, ‘‘પઘાન’’ન્તિપિ વુચ્ચતિ. પકુટ્ટન્તિ મજ્ઝે ગબ્ભસ્સ સમન્તા પરિયાગારો વુચ્ચતિ. ‘‘પકુટ’’ન્તિપિ પાઠો. ઓસારકન્તિ અનાળિન્દકે વિહારે વંસં દત્વા તતો દણ્ડકે ઓસારેત્વા કતછદનપમુખં. સંસારણકિટિકો નામ ચક્કલયુત્તો કિટિકો.

૩૦૧. પાનીયભાજનન્તિ પિવન્તાનં પાનીયદાનભાજનં. ઉળુઙ્કો ચ થાલકઞ્ચ પાનીયસઙ્ખસ્સ અનુલોમાનિ.

૩૦૩. અપેસીતિ દીઘદારુમ્હિ ખાણુકે પવેસેત્વા કણ્ટકસાખાહિ વિનન્ધિત્વા કતં દ્વારથકનકં. પલિઘોતિ ગામદ્વારેસુ વિય ચક્કયુત્તં દ્વારથકનકં.

૩૦૫. અસ્સતરીહિ યુત્તા રથા અસ્સતરીરથા. આમુત્તમણિકુણ્ડલાતિ આમુત્તમણિકુણ્ડલાનિ.

પરિનિબ્બુતોતિ કિલેસપરિનિબ્બાનેન પરિનિબ્બુતો. સીતિભૂતોતિ કિલેસાતપાભાવેન સીતિભૂતો. નિરૂપધીતિ કિલેસુપધિઅભાવેન નિરૂપધીતિ વુચ્ચતિ.

સબ્બા આસત્તિયો છેત્વાતિ રૂપાદીસુ વા વિસયેસુ સબ્બભવેસુ વા પત્થનાયો છિન્દિત્વા. હદયે દરન્તિ ચિત્તે કિલેસદરથં વિનેત્વા. વેય્યાયિકન્તિ વયકરણં વુચ્ચતિ.

૩૦૭. આદેય્યવાચોતિ તસ્સ વચનં બહૂ જના આદિયિતબ્બં સોતબ્બં મઞ્ઞન્તીતિ અત્થો. આરામે અકંસૂતિ યે સધના, તે અત્તનો ધનેન અકંસુ. યે મન્દધના ચેવ અધના ચ, તેસં ધનં અદાસિ. ઇતિ સો સતસહસ્સકહાપણે સતસહસ્સગ્ઘનકઞ્ચ ભણ્ડં દત્વા પઞ્ચચત્તાલીસયોજનિકે અદ્ધાને યોજને યોજને વિહારપતિટ્ઠાનં કત્વા સાવત્થિં અગમાસિ.

કોટિસન્થરં સન્થરાપેસીતિ કહાપણકોટિયા કહાપણકોટિં પટિપાદેત્વા સન્થરિ. યે તત્થ રુક્ખા વા પોક્ખરણિયો વા તેસં પરિક્ખેપપ્પમાણં ગહેત્વા અઞ્ઞસ્મિં ઠાને સન્થરિત્વા અદાસિ. એવમસ્સ અટ્ઠારસકોટિકં નિધાનં પરિક્ખયં અગમાસિ.

કુમારસ્સ એતદહોસીતિ ગહપતિનો એવં બહુધનં ચજન્તસ્સાપિ મુખસ્સ વિપ્પસન્નાકારં દિસ્વા એતં અહોસિ. કોટ્ઠકં માપેસીતિ સત્તભૂમિકં દ્વારકોટ્ઠકપાસાદં માપેસિ.

અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ જેતવને વિહારે કારાપેસિ…પે… મણ્ડપે કારાપેસીતિ અપરાહિપિ અટ્ઠારસહિ કોટીહિ એતે વિહારાદયો કારાપેસિ અટ્ઠકરીસપ્પમાણાય ભૂમિયા. વિપસ્સિસ્સ હિ ભગવતો પુનબ્બસુમિત્તો ગહપતિ યોજનપ્પમાણં ભૂમિં સુવણ્ણિટ્ઠકાસન્થરેન કિણિત્વા વિહારં કારાપેસિ. સિખિસ્સ પન સિરિવડ્ઢો ગહપતિ તિગાવુતપ્પમાણં સુવણ્ણયટ્ઠિસન્થરેન, વેસ્સભુસ્સ સોત્થિજો ગહપતિ અડ્ઢયોજનપ્પમાણં સુવણ્ણફાલસન્થરેન, કકુસન્ધસ્સ પન અચ્ચુતો ગહપતિ ગાવુતપ્પમાણં સુવણ્ણહત્થિપદસન્થરેન, કોણાગમનસ્સ ઉગ્ગો ગહપતિ અડ્ઢગાવુતપ્પમાણં સુવણ્ણિટ્ઠકાસન્થરેન, કસ્સપસ્સ સુમઙ્ગલો ગહપતિ વીસતિઉસભપ્પમાણં સુવણ્ણકચ્છપસન્થરેન, અમ્હાકં ભગવતો સુદત્તો ગહપતિ અટ્ઠકરીસપ્પમાણં ભૂમિં કહાપણસન્થરેન કિણિત્વા વિહારં કારાપેસીતિ; એવં અનુપુબ્બેન પરિહાયન્તિ સમ્પત્તિયોતિ અલમેવ સબ્બસમ્પત્તીસુ વિરજ્જિતું અલં વિમુચ્ચિતુન્તિ.

૩૦૮. ખણ્ડન્તિ ભિન્નોકાસો. ફુલ્લન્તિ ફલિતોકાસો. પટિસઙ્ખરિસ્સતીતિ પાકતિકં કરિસ્સતિ. લદ્ધનવકમ્મેન પન ભિક્ખુના વાસિફરસુનિખાદનાદીનિ ગહેત્વા સયં ન કાતબ્બં, કતાકતં જાનિતબ્બં.

૩૧૦. પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો ગન્ત્વાતિ થેરો કિર ગિલાને પટિજગ્ગન્તો જિણ્ણે વુડ્ઢે સઙ્ગણ્હન્તો સબ્બપચ્છતો આગચ્છતિ. ઇદમસ્સ ચારિત્તં. તેન વુત્તં – ‘‘પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો ગન્ત્વા’’તિ. અગ્ગાસનન્તિ થેરાસનં. અગ્ગોદકન્તિ દક્ખિણોદકં. અગ્ગપિણ્ડન્તિ સઙ્ઘત્થેરપિણ્ડં. અન્તરા સત્થીનં કરિત્વાતિ ચતુન્નં પાદાનં અન્તરે કરિત્વા.

૩૧૫. પતિટ્ઠાપેસીતિ અટ્ઠારસકોટિપરિચ્ચાગં કત્વા પતિટ્ઠાપેસિ. એવં સબ્બાપિ ચતુપણ્ણાસકોટિયો પરિચ્ચજિ.

વિહારાનુજાનનકથા નિટ્ઠિતા.

આસનપ્પટિબાહનાદિકથા

૩૧૬. વિપ્પકતભોજનોતિ અન્તરઘરે વા વિહારે વા અરઞ્ઞે વા યત્થ કત્થચિ ભુઞ્જમાનો ભિક્ખુ અનિટ્ઠિતે ભોજને ન વુટ્ઠાપેતબ્બો. અન્તરઘરે પચ્છા આગતેન ભિક્ખં ગહેત્વા ગન્તબ્બં. સચે મનુસ્સા વા ભિક્ખૂ વા ‘‘પવિસથા’’તિ વદન્તિ, ‘‘મયિ પવિસન્તે ભિક્ખૂ ઉટ્ઠહિસ્સન્તી’’તિ વત્તબ્બં. ‘‘એથ, ભન્તે, આસનં અત્થી’’તિ વુત્તેન પન પવિસિતબ્બં. સચે કોચિ કિઞ્ચિ ન વદતિ, આસનસાલં ગન્ત્વા અતિસમીપં અગન્ત્વા સભાગટ્ઠાને ઠાતબ્બં. ઓકાસે કતે ‘‘પવિસથા’’તિ વુત્તેન પન પવિસિતબ્બં. સચે પન યં આસનં તસ્સ પાપુણાતિ, તત્થ અભુઞ્જન્તો ભિક્ખુ નિસિન્નો હોતિ, તં ઉટ્ઠાપેતું વટ્ટતિ. યાગુખજ્જકાદીસુ પન યંકિઞ્ચિ પિવિત્વા વા ખાદિત્વા વા યાવ અઞ્ઞો આગચ્છતિ, તાવ નિસિન્નં રિત્તહત્થમ્પિ વુટ્ઠાપેતું ન વટ્ટતિ. વિપ્પકતભોજનોયેવ હિ સો હોતિ.

સચે વુટ્ઠાપેતીતિ સચે આપત્તિં અતિક્કમિત્વાપિ વુટ્ઠાપેતિયેવ. પવારિતો ચ હોતીતિ યં સો વુટ્ઠાપેતિ, અયઞ્ચ ભિક્ખુ પવારિતો ચ હોતિ, તેન વત્તબ્બો – ‘‘ગચ્છ ઉદકં આહરાહી’’તિ. વુડ્ઢતરઞ્હિ ભિક્ખું આણાપેતું ઇદમેવ એકં ઠાનન્તિ. સચે સો ઉદકમ્પિ ન આહરતિ, તતો યઞ્ચ નવકતરેન કત્તબ્બં, તં દસ્સેન્તો ‘‘સાધુકં સિત્થાની’’તિઆદિમાહ.

ગિલાનસ્સ પતિરૂપં સેય્યન્તિ એત્થ યો કાસભગન્દરાતિસારાદીહિ ગિલાનો હોતિ, ખેળમલ્લકવચ્ચકપાલાદીનિ ઠપેતબ્બાનિ હોન્તિ. કુટ્ઠિ વા હોતિ, સેનાસનં દૂસેતિ; એવરૂપસ્સ હેટ્ઠાપાસાદપણ્ણસાલાદીસુ અઞ્ઞતરં એકમન્તં સેનાસનં દાતબ્બં. યસ્મિં વસન્તે સેનાસનં ન દુસ્સતિ, તસ્સ વરસેય્યાપિ દાતબ્બાવ. યોપિ સિનેહપાનવિરેચનનત્થુકમ્માદીસુ યંકિઞ્ચિ ભેસજ્જં કરોતિ, સબ્બો સો ગિલાનોયેવ, તસ્સાપિ સલ્લક્ખેત્વા પતિરૂપં સેનાસનં દાતબ્બં. લેસકપ્પેનાતિ અપ્પકેન સીસાબાધાદિમત્તેન. ભિક્ખૂ ગણેત્વાતિ ‘‘એત્તકા નામ ભિક્ખૂ’’તિ વિહારે ભિક્ખૂનં પરિચ્છેદં ઞત્વા.

આસનપ્પટિબાહનાદિકથા નિટ્ઠિતા.

સેનાસનગ્ગાહકથા

૩૧૮. સેય્યાતિ મઞ્ચટ્ઠાનાનિ વુચ્ચન્તિ. સેય્યગ્ગેનાતિ સેય્યાપરિચ્છેદેન, વસ્સૂપનાયિકદિવસે કાલં ઘોસેત્વા એકમઞ્ચટ્ઠાનં એકસ્સ ભિક્ખુનો ગાહેતું અનુજાનામીતિ અત્થો. સેય્યગ્ગેન ગાહેન્તાતિ સેય્યાપરિચ્છેદેન ગાહિયમાના. સેય્યા ઉસ્સારયિંસૂતિ મઞ્ચટ્ઠાનાનિ અતિરેકાનિ અહેસું. વિહારગ્ગાદીસુપિ એસેવ નયો. અનુભાગન્તિ પુન અપરમ્પિ ભાગં દાતું. અતિમન્દેસુ હિ ભિક્ખૂસુ એકેકસ્સ ભિક્ખુનો દ્વે તીણિ પરિવેણાનિ દાતબ્બાનિ. ન અકામા દાતબ્બોતિ અનિચ્છાય ન દાતબ્બો. તત્થ વસ્સૂપનાયિકદિવસે ગહિતે અનુભાગે પચ્છા આગતાનં ન અત્તનો અરુચિયા સો અનુભાગો દાતબ્બો. સચે પન યેન ગહિતો, સો ચ અત્તનો રુચિયા તં અનુભાગં વા પઠમભાગં વા દેતિ, વટ્ટતિ.

નિસ્સીમે ઠિતસ્સાતિ ઉપચારસીમતો બહિ ઠિતસ્સ. અન્તો ઉપચારસીમાય પન દૂરે ઠિતસ્સાપિ લબ્ભતિયેવ. સેનાસનં ગહેત્વાતિ વસ્સૂપનાયિકદિવસે ગહેત્વા. સબ્બકાલં પટિબાહન્તીતિ ચતુમાસચ્ચયેન ઉતુકાલેપિ પટિબાહન્તિ. તીસુ સેનાસનગ્ગાહેસુ પુરિમકો ચ પચ્છિમકો ચાતિ ઇમે દ્વે ગાહા થાવરા.

અન્તરામુત્તકે અયં વિનિચ્છયો – એકસ્મિં વિહારે મહાલાભસેનાસનં હોતિ. સેનાસનસામિકા વસ્સૂપગતં ભિક્ખું સબ્બપચ્ચયેહિ સક્કચ્ચં ઉપટ્ઠહિત્વા પવારેત્વા ગમનકાલે બહું સમણપરિક્ખારં દેન્તિ. મહાથેરા દૂરતોપિ આગન્ત્વા વસ્સૂપનાયિકદિવસે તં ગહેત્વા ફાસું વસિત્વા વુત્થવસ્સા લાભં ગણ્હિત્વા પક્કમન્તિ. આવાસિકા ‘‘મયં એત્થુપ્પન્નં લાભં ન લભામ, નિચ્ચં આગન્તુકમહાથેરાવ લભન્તિ, તેયેવ નં આગન્ત્વા પટિજગ્ગિસ્સન્તી’’તિ પલુજ્જન્તમ્પિ ન ઓલોકેન્તિ. ભગવા તસ્સ પટિજગ્ગનત્થં ‘‘અપરજ્જુગતાય પવારણાય આયતિં વસ્સાવાસત્થાય અન્તરામુત્તકો ગાહેતબ્બો’’તિ આહ.

તં ગાહેન્તેન સઙ્ઘત્થેરો વત્તબ્બો – ‘‘ભન્તે અન્તરામુત્તકસેનાસનં ગણ્હથા’’તિ. સચે ગણ્હાતિ, દાતબ્બં; નો ચે એતેનેવ ઉપાયેન અનુથેરં આદિં કત્વા યો ગણ્હાતિ, તસ્સ અન્તમસો સામણેરસ્સાપિ દાતબ્બં. તેન તં સેનાસનં અટ્ઠમાસે પટિજગ્ગિતબ્બં. છદનભિત્તિભૂમીસુ યં કિઞ્ચિ ખણ્ડં વા ફુલ્લં વા હોતિ, તં સબ્બં પટિસઙ્ખરિતબ્બં. ઉદ્દેસપરિપુચ્છાદીહિ દિવસં ખેપેત્વા રત્તિં તત્થ વસિતુમ્પિ વટ્ટતિ. રત્તિં પરિવેણે વસિત્વા તત્થ દિવસં ખેપેતુમ્પિ વટ્ટતિ. રત્તિન્દિવં તત્થેવ વસિતુમ્પિ વટ્ટતિ. ઉતુકાલે આગતાનં વુડ્ઢાનં ન પટિબાહિતબ્બં. વસ્સૂપનાયિકદિવસે પન સમ્પત્તે સચે સઙ્ઘત્થેરો ‘‘મય્હં ઇદં સેનાસનં દેથા’’તિ વદતિ, ન લભતિ. ‘‘ભન્તે, ઇદં અન્તરામુત્તકં ગહેત્વા અટ્ઠમાસે એકેન ભિક્ખુના પટિજગ્ગિત’’ન્તિ વત્વા ન દાતબ્બં. અટ્ઠમાસે પટિજગ્ગકભિક્ખુસ્સેવ ગહિતં હોતિ.

યસ્મિં પન સેનાસને એકસંવચ્છરે દ્વિક્ખત્તું પચ્ચયે દેન્તિ છમાસચ્ચયેન છમાસચ્ચયેન, તં અન્તરામુત્તકં ન ગાહેતબ્બં. યસ્મિં વા તિક્ખત્તું દેન્તિ ચતુમાસચ્ચયેન ચતુમાસચ્ચયેન, યસ્મિં વા ચતુક્ખત્તું દેન્તિ તેમાસચ્ચયેન તેમાસચ્ચયેન, તં અન્તરામુત્તકં ન ગાહેતબ્બં. પચ્ચયેનેવ હિ તં પટિજગ્ગનં લભિસ્સતિ. યસ્મિં પન એકસંવચ્છરે સકિદેવ બહુપચ્ચયે દેન્તિ, એતં અન્તરામુત્તકં ગાહેતબ્બન્તિ. અયં તાવ અન્તોવસ્સે વસ્સૂપનાયિકદિવસેન પાળિયં આગતસેનાસનગ્ગાહકથા.

અયં પન સેનાસનગ્ગાહો નામ દુવિધો હોતિ – ઉતુકાલે ચ વસ્સાવાસે ચ. તત્થ ઉતુકાલે તાવ કેચિ આગન્તુકા ભિક્ખૂ પુરેભત્તં આગચ્છન્તિ, કેચિ પચ્છાભત્તં પઠમયામં વા મજ્ઝિમયામં વા પચ્છિમયામં વા યે યદા આગચ્છન્તિ, તેસં તદાવ ભિક્ખૂ ઉટ્ઠાપેત્વા સેનાસનં દાતબ્બં. અકાલો નામ નત્થિ. સેનાસનપઞ્ઞાપકેન પન પણ્ડિતેન ભવિતબ્બં, એકં વા દ્વે વા મઞ્ચટ્ઠાનાનિ ઠપેતબ્બાનિ. સચે વિકાલે એકો વા દ્વે વા થેરા આગચ્છન્તિ, તે વત્તબ્બા – ‘‘ભન્તે, આદિતો પટ્ઠાય વુટ્ઠાપિયમાને સબ્બેપિ ભિક્ખૂ ઉબ્ભણ્ડિકા ભવિસ્સન્તિ, તુમ્હે અમ્હાકં વસનટ્ઠાનેયેવ વસથા’’તિ.

બહૂસુ પન આગતેસુ વુટ્ઠાપેત્વા પટિપાટિયા દાતબ્બં. સચે એકેકં પરિવેણં પહોતિ, એકેકં પરિવેણં દાતબ્બં. તત્થ અગ્ગિસાલદીઘસાલમણ્ડલમાલાદયો સબ્બેપિ તસ્સેવ પાપુણન્તિ. એવં અપ્પહોન્તે પાસાદગ્ગેન દાતબ્બં. પાસાદેસુ અપ્પહોન્તેસુ ઓવરકગ્ગેન દાતબ્બં. ઓવરકેસુ અપ્પહોન્તેસુ સેય્યગ્ગેન દાતબ્બં. સેય્યગ્ગેસુ અપ્પહોન્તેસુ મઞ્ચટ્ઠાનેન દાતબ્બં. મઞ્ચટ્ઠાને અપ્પહોન્તે એકપીઠકટ્ઠાનવસેન દાતબ્બં. ભિક્ખુનો પન ઠિતોકાસમત્તં ન ગાહેતબ્બં. એતઞ્હિ સેનાસનં નામ ન હોતિ. પીઠકટ્ઠાને પન અપ્પહોન્તે એકં મઞ્ચટ્ઠાનં વા પીઠકટ્ઠાનં વા વારેન વારેન ગહેત્વા ‘‘ભન્તે, વિસ્સમથા’’તિ તિણ્ણં જનાનં દાતબ્બં, ન હિ સક્કા સીતસમયે સબ્બરત્તિં અજ્ઝોકાસે વસિતું. મહાથેરેન પઠમયામં વિસ્સમિત્વા નિક્ખમિત્વા દુતિયત્થેરસ્સ વત્તબ્બં – ‘‘આવુસો, ઇધ પવિસાહી’’તિ. સચે મહાથેરો નિદ્દાગરુકો હોતિ, કાલં ન જાનાતિ, ઉક્કાસિત્વા દ્વારં આકોટેત્વા ‘‘ભન્તે, કાલો જાતો, સીતં અનુદહતી’’તિ વત્તબ્બં. તેન નિક્ખમિત્વા ઓકાસો દાતબ્બો, અદાતું ન લભતિ. દુતિયત્થેરેનપિ મજ્ઝિમયામં વિસ્સમિત્વા પુરિમનયેનેવ ઇતરસ્સ દાતબ્બં. નિદ્દાગરુકો વુત્તનયેનેવ વુટ્ઠાપેતબ્બો. એવં એકરત્તિં એકમઞ્ચટ્ઠાનં તિણ્ણં દાતબ્બં. જમ્બુદીપે પન એકચ્ચે ભિક્ખૂ ‘‘સેનાસનં નામ મઞ્ચટ્ઠાનં વા પીઠટ્ઠાનં વા કિઞ્ચિદેવ કસ્સચિ સપ્પાયં હોતિ, કસ્સચિ અસપ્પાય’’ન્તિ આગન્તુકા હોન્તુ વા મા વા, દેવસિકં સેનાસનં ગાહેન્તિ. અયં ઉતુકાલે સેનાસનગ્ગાહો નામ.

વસ્સાવાસે પન અત્થિ આગન્તુકવત્તં, અત્થિ આવાસિકવત્તં, આગન્તુકેન તાવ સકટ્ઠાનં મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞત્થ ગન્ત્વા વસિતુકામેન વસ્સૂપનાયિકદિવસમેવ તત્થ ન ગન્તબ્બં. વસનટ્ઠાનં વા હિ તત્ર સમ્બાધં ભવેય્ય, ભિક્ખાચારો વા ન સમ્પજ્જેય્ય, તેન ન ફાસું વિહરેય્ય. તસ્મા ‘‘ઇદાનિ માસમત્તેન વસ્સૂપનાયિકા ભવિસ્સતી’’તિ તં વિહારં પવિસિતબ્બં. તત્થ માસમત્તં વસન્તો સચે ઉદ્દેસત્થિકો ઉદ્દેસસમ્પત્તિં સલ્લક્ખેત્વા, સચે કમ્મટ્ઠાનિકો કમ્મટ્ઠાનસપ્પાયતં સલ્લક્ખેત્વા, સચે પચ્ચયત્થિકો પચ્ચયલાભં સલ્લક્ખેત્વા અન્તોવસ્સે સુખં વસિસ્સતિ.

સકટ્ઠાનતો ચ તત્થ ગચ્છન્તેન ન ગોચરગામો ઘટ્ટેતબ્બો, ન તત્થ મનુસ્સા વત્તબ્બા – ‘‘તુમ્હે નિસ્સાય સલાકભત્તાદીનિ વા યાગુખજ્જકાદીનિ વા વસ્સાવાસિકં વા નત્થિ, અયં ચેતિયસ્સ પરિક્ખારો, અયં ઉપોસથાગારસ્સ, ઇદં તાળઞ્ચેવ સૂચિ ચ સમ્પટિચ્છથ તુમ્હાકં વિહાર’’ન્તિ. સેનાસનં પન જગ્ગિત્વા દારુભણ્ડમત્તિકાભણ્ડાનિ પટિસામેત્વા ગમિયવત્તં પૂરેત્વા ગન્તબ્બં. એવં ગચ્છન્તેનાપિ દહરેહિ પત્તચીવરભણ્ડિકાયો ઉક્ખિપાપેત્વા તેલનાળિકત્તરદણ્ડાદીનિ ગાહાપેત્વા છત્તં પગ્ગય્હ અત્તાનં દસ્સેન્તેન ગામદ્વારેનેવ ન ગન્તબ્બં, પટિચ્છન્નેન અટવિમગ્ગેન ગન્તબ્બં. અટવિમગ્ગે અસતિ ગુમ્બાદીનિ મદ્દન્તેન ન ગન્તબ્બં, ગમિયવત્તં પન પૂરેત્વા વિતક્કં છિન્દિત્વા સુદ્ધચિત્તેન ગમનવત્તેનેવ ગન્તબ્બં. સચે પન ગામદ્વારેન મગ્ગો હોતિ, ગચ્છન્તઞ્ચ નં સપરિવારં દિસ્વા મનુસ્સા ‘‘અમ્હાકં થેરો વિયા’’તિ ઉપધાવિત્વા ‘‘કુહિં, ભન્તે, સબ્બપરિક્ખારે ગહેત્વા ગચ્છથા’’તિ વદન્તિ, તેસુ ચે એકો એવં વદતિ – ‘‘વસ્સૂપનાયિકકાલો નામાયં, યત્થ અન્તોવસ્સે નિબદ્ધભિક્ખાચારો ભણ્ડપટિચ્છાદનઞ્ચ લબ્ભતિ, તત્થ ભિક્ખૂ ગચ્છન્તી’’તિ. તસ્સ ચે સુત્વા તે મનુસ્સા ‘‘ભન્તે, ઇમસ્મિમ્પિ ગામે જનો ભુઞ્જતિ ચેવ નિવાસેતિ ચ, મા અઞ્ઞત્થ ગચ્છથા’’તિ વત્વા મિત્તામચ્ચે પક્કોસાપેત્વા સબ્બે સમ્મન્તયિત્વા વિહારે નિબદ્ધવત્તઞ્ચ સલાકભત્તાદીનિ ચ વસ્સાવાસિકઞ્ચ પટ્ઠપેત્વા ‘‘ઇધેવ ભન્તે વસથા’’તિ યાચન્તિ, સબ્બં સાદિતું વટ્ટતિ. સબ્બઞ્હેતં કપ્પિયઞ્ચેવ અનવજ્જઞ્ચ. કુરુન્દિયં પન ‘‘‘કુહિં ગચ્છથા’તિ વુત્તે ‘અસુકટ્ઠાન’ન્તિ વત્વા, ‘કસ્મા તત્થ ગચ્છથા’તિ વુત્તે ‘કારણં આચિક્ખિતબ્બ’’’ન્તિ વુત્તં. ઉભયમ્પિ પનેત્થ સુદ્ધચિત્તત્તાવ અનવજ્જં. ઇદં આગન્તુકવત્તં નામ.

ઇદં પન આવાસિકવત્તં – પટિકચ્ચેવ હિ આવાસિકેહિ વિહારો જગ્ગિતબ્બો. ખણ્ડફુલ્લપટિસઙ્ખરણપરિભણ્ડાનિ કાતબ્બાનિ. રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનવચ્ચકુટિપસ્સાવટ્ઠાનાનિ પધાનઘરવિહારમગ્ગોતિ ઇમાનિ સબ્બાનિ પટિજગ્ગિતબ્બાનિ, ચેતિયે સુધાકમ્મં મુદ્દવેદિકાય તેલમક્ખનં મઞ્ચપીઠપટિજગ્ગનન્તિ ઇદમ્પિ સબ્બં કાતબ્બં – ‘‘વસ્સં વસિતુકામા આગન્ત્વા ઉદ્દેસપરિપુચ્છાકમ્મટ્ઠાનાનુયોગાદીનિ કરોન્તા સુખં વસિસ્સન્તી’’તિ. કતપરિકમ્મેહિ આસાળ્હીજુણ્હપઞ્ચમિતો પટ્ઠાય વસ્સાવાસિકં પુચ્છિતબ્બં. કત્થ પુચ્છિતબ્બં? યતો પકતિયા લબ્ભતિ. યેહિ પન ન દિન્નપુબ્બં, તે પુચ્છિતું ન વટ્ટતિ. કસ્મા પુચ્છિતબ્બં? કદાચિ હિ મનુસ્સા દેન્તિ, કદાચિ દુબ્ભિક્ખાદીહિ ઉપદ્દુતા ન દેન્તિ. તત્થ યે ન દસ્સન્તિ, તે અપુચ્છિત્વા વસ્સાવાસિકે ગાહિતે ગાહિતભિક્ખૂનં લાભન્તરાયો હોતિ, તસ્મા પુચ્છિત્વાવ ગાહેતબ્બં, પુચ્છન્તેન ‘‘તુમ્હાકં વસ્સાવાસિકગ્ગાહકકાલો ઉપકટ્ઠો’’તિ વત્તબ્બં. સચે વદન્તિ ‘‘ભન્તે, ઇમં સંવચ્છરં છાતકાદીહિ ઉપદ્દુતમ્હ, ન સક્કોમ દાતુ’’ન્તિ વા ‘‘યં મયં પુબ્બે દેમ, તતો ઊનતરં દસ્સામા’’તિ વા ‘‘ઇદાનિ કપ્પાસો સુલભો, યં પુબ્બે દેમ, તતો બહુતરં દસ્સામા’’તિ વા વદન્તિ, તં સલ્લક્ખેત્વા તદનુરૂપેન નયેન તેસં તેસં સેનાસને ભિક્ખૂનં વસ્સાવાસિકં ગાહેતબ્બં.

સચે મનુસ્સા વદન્તિ – ‘‘યસ્સ અમ્હાકં વસ્સાવાસિકં પાપુણાતિ, સો તેમાસં પાનીયં ઉપટ્ઠાપેતુ, વિહારમગ્ગં જગ્ગતુ, ચેતિયઙ્ગણબોધિયઙ્ગણાનિ જગ્ગતુ, બોધિરુક્ખે ઉદકં આસિઞ્ચતૂ’’તિ, યસ્સ તં પાપુણાતિ, તસ્સ આચિક્ખિતબ્બં. યો પન ગામો પટિક્કમ્મ યોજનદ્વિયોજનન્તરે હોતિ, તત્ર ચે કુલાનિ ઉપનિક્ખેપં ઠપેત્વા વિહારે વસ્સાવાસિકં દેન્તિયેવ, તાનિ કુલાનિ અપુચ્છિત્વાપિ તેસં સેનાસને વત્તં કત્વા વસન્તસ્સ વસ્સાવાસિકં ગાહેતબ્બં. સચે પન તેસં સેનાસને પંસુકૂલિકો વસતિ, આગતઞ્ચ તં દિસ્વા ‘‘તુમ્હાકં વસ્સાવાસિકં દેમા’’તિ વદન્તિ, તેન સઙ્ઘસ્સ આચિક્ખિતબ્બં. સચે તાનિ કુલાનિ સઙ્ઘસ્સ દાતું ન ઇચ્છન્તિ, ‘‘તુમ્હાકંયેવ દેમા’’તિ વદન્તિ, સભાગો ભિક્ખુ ‘‘વત્તં કત્વા ગણ્હાહી’’તિ વત્તબ્બો. પંસુકૂલિકસ્સ પનેતં ન વટ્ટતિ, ઇતિ સદ્ધાદેય્યે દાયકમનુસ્સા પુચ્છિતબ્બા.

તત્રુપ્પાદે પન કપ્પિયકારકા પુચ્છિતબ્બા. કથં પુચ્છિતબ્બા? ‘‘કિં, આવુસો, સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડપટિચ્છાદનં ભવિસ્સતી’’તિ. સચે વદન્તિ – ‘‘ભવિસ્સતિ, ભન્તે, એકેકસ્સ નવહત્થં સાટકં દસ્સામ, વસ્સાવાસિકં ગાહેથા’’તિ, ગાહેતબ્બં. સચેપિ વદન્તિ – ‘‘સાટકં નત્થિ; વત્થુ પન અત્થિ, ગાહેથ, ભન્તે’’તિ, વત્થુમ્હિ સન્તેપિ ગાહેતું વટ્ટતિયેવ. કપ્પિયકારકાનઞ્હિ હત્થે ‘‘કપ્પિયભણ્ડં પરિભુઞ્જથા’’તિ દિન્નવત્થુતો યં યં કપ્પં, તં તં સબ્બં પરિભુઞ્જિતું અનુઞ્ઞાતં.

યં પનેત્થ પિણ્ડપાતત્થાય ગિલાનપચ્ચયત્થાય વા ઉદ્દિસ્સ દિન્નં, તં ચીવરે ઉપનામેન્તેહિ સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય અપલોકેત્વા ઉપનામેતબ્બં. સેનાસનત્થાય ઉદ્દિસ્સ દિન્નં ગરુભણ્ડં હોતિ, ચીવરવસેનેવ ચતુપચ્ચયવસેન વા દિન્નં ચીવરે ઉપનામેન્તાનં અપલોકનકમ્મકિચ્ચં નત્થિ, અપલોકનકમ્મં કરોન્તેહિ ચ પુગ્ગલવસેનેવ કાતબ્બં, સઙ્ઘવસેન ન કાતબ્બં. જાતરૂપરજતવસેનાપિ આમકધઞ્ઞવસેન વા અપલોકનકમ્મં ન વટ્ટતિ. કપ્પિયભણ્ડવસેન ચીવરતણ્ડુલાદિવસેનેવ ચ વટ્ટતિ. તં પન એવં કત્તબ્બં – ‘‘ઇદાનિ સુભિક્ખં સુલભપિણ્ડં, ભિક્ખૂ ચીવરેન કિલમન્તિ, એત્તકં નામ તણ્ડુલભાગં ભિક્ખૂનં ચીવરં કાતું રુચ્ચતી’’તિ. ‘‘ગિલાનપચ્ચયો સુલભો ગિલાનો વા નત્થિ, એત્તકં નામ તણ્ડુલભાગં ભિક્ખૂનં ચીવરં કાતું રુચ્ચતી’’તિ.

એવં ચીવરપચ્ચયં સલ્લક્ખેત્વા સેનાસનસ્સ કાલે ઘોસિતે સન્નિપતિતે સઙ્ઘે સેનાસનગ્ગાહકો સમ્મન્નિતબ્બો. સમ્મન્નન્તેન ચ દ્વે સમ્મન્નિતબ્બાતિ વુત્તં. એવઞ્હિ નવકો વુડ્ઢતરસ્સ, વુડ્ઢો ચ નવકસ્સ ગાહેસ્સતિ. મહન્તે પન મહાવિહારસદિસે વિહારે તયો ચત્તારો જના સમ્મન્નિતબ્બા. કુરુન્દિયં પન ‘‘અટ્ઠપિ સોળસપિ જને સમ્મન્નિતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તં. તેસં સમ્મુતિ કમ્મવાચાયપિ અપલોકનેનપિ વટ્ટતિયેવ.

તેહિ સમ્મતેહિ ભિક્ખૂહિ સેનાસનં સલ્લક્ખેતબ્બં, ચેતિયઘરં બોધિઘરં આસનઘરં સમ્મુઞ્જનિઅટ્ટો દારુઅટ્ટો વચ્ચકુટિ ઇટ્ઠકસાલા વડ્ઢકિસાલા દ્વારકોટ્ઠકો પાનીયમાળો મગ્ગો પોક્ખરણીતિ એતાનિ હિ અસેનાસનાનિ, વિહારો અડ્ઢયોગો પાસાદો હમ્મિયં ગુહા મણ્ડપો રુક્ખમૂલં વેળુગુમ્બોતિ ઇમાનિ સેનાસનાનિ, તાનિ ગાહેતબ્બાનિ. ગાહેન્તેન ચ ‘‘પઠમં ભિક્ખૂ ગણેતું, ભિક્ખૂ ગણેત્વા સેય્યા ગણેતુ’’ન્તિ એત્થ વુત્તનયેન ગાહેતબ્બાનિ. સચે સઙ્ઘિકો ચ સદ્ધાદેય્યો ચાતિ દ્વે ચીવરપચ્ચયા હોન્તિ, તેસુ યં ભિક્ખૂ પઠમં ગણ્હિતું ઇચ્છન્તિ, તં ગાહેત્વા તસ્સ ઠિતિકતો પટ્ઠાય ઇતરો ગાહેતબ્બો.

સચે પન ભિક્ખૂનં અપ્પતાય પરિવેણગ્ગેન સેનાસને ગાહિયમાને એકં પરિવેણં મહાલાભં હોતિ, દસ વા દ્વાદસ વા ચીવરાનિ લભન્તિ, તં વિજટેત્વા અઞ્ઞેસુ અલાભકેસુ આવાસેસુ પક્ખિપિત્વા અઞ્ઞેસમ્પિ ભિક્ખૂનં ગાહેતબ્બન્તિ મહાસુમત્થેરો આહ. મહાપદુમત્થેરો પનાહ – ‘‘ન એવં કાતબ્બં, મનુસ્સા હિ અત્તનો આવાસજગ્ગનત્થાય પચ્ચયં દેન્તિ, તસ્મા અઞ્ઞેહિ ભિક્ખૂહિ તત્થ પવિસિતબ્બ’’ન્તિ. સચે પનેત્થ મહાથેરો પટિક્કોસતિ – ‘‘માવુસો, એવં ગાહેથ, ભગવતો અનુસિટ્ઠિં કરોથ, વુત્તઞ્હેતં ભગવતા – ‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પરિવેણગ્ગેન ગાહેતુ’’’ન્તિ તસ્સ પટિક્કોસનાય અટ્ઠત્વા ‘‘ભન્તે ભિક્ખૂ બહૂ, પચ્ચયો મન્દો, સઙ્ગહં કાતું વટ્ટતી’’તિ તં સઞ્ઞાપેત્વા ગાહેતબ્બમેવ.

ગાહેન્તેન ચ સમ્મતેન ભિક્ખુના મહાથેરસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા એવં વત્તબ્બં – ‘‘ભન્તે, તુમ્હાકં સેનાસનં પાપુણાતિ, ગણ્હથ પચ્ચયં ધારેથા’’તિ. ‘‘અસુકકુલસ્સ પચ્ચયો અસુકસેનાસનઞ્ચ મય્હં પાપુણાતિ, આવુસો’’તિ, ‘‘પાપુણાતિ, ભન્તે, ગણ્હથ ન’’ન્તિ, ‘‘ગણ્હામિ, આવુસો’’તિ, ગહિતં હોતિ. સચે પન ‘‘ગહિતં વો, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘ગહિતં મે’’તિ વા ‘‘ગણ્હિસ્સથ, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘ગણ્હિસ્સામી’’તિ વા વદતિ, ‘‘અગહિતં હોતી’’તિ મહાસુમત્થેરો આહ. મહાપદુમત્થેરો પનાહ – ‘‘અતીતાનાગતવચનં વા હોતુ, વત્તમાનવચનં વા, સતુપ્પાદમત્તઆલયકરણમત્તમેવ ચેત્થ પમાણં, તસ્મા ગહિતમેવ હોતી’’તિ.

યોપિ પંસુકૂલિકો ભિક્ખુ સેનાસનં ગહેત્વા પચ્ચયં વિસ્સજ્જેતિ, અયમ્પિ ન અઞ્ઞસ્મિં આવાસે પક્ખિપિતબ્બો. તસ્મિંયેવ પરિવેણે અગ્ગિસાલાય વા દીઘસાલાય વા રુક્ખમૂલે વા અઞ્ઞસ્સ ગાહેતું વટ્ટતિ. પંસુકૂલિકો ‘‘વસામી’’તિ સેનાસનં જગ્ગિસ્સતિ, ઇતરો ‘‘પચ્ચયં ગણ્હામી’’તિ, એવં દ્વીહિ કારણેહિ સેનાસનં સુજગ્ગિતતરં ભવિસ્સતિ. મહાપચ્ચરિયં પન વુત્તં – ‘‘પંસુકૂલિકે વાસત્થાય સેનાસનં ગણ્હન્તે સેનાસનગ્ગાહાપકેન વત્તબ્બં – ‘ભન્તે, ઇધ પચ્ચયો અત્થિ, સો કિં કાતબ્બો’તિ. તેન ‘હેટ્ઠા અઞ્ઞં ગાહાપેહી’તિ વત્તબ્બો. સચે પન કિઞ્ચિ અવત્વાવ વસતિ, વુત્થવસ્સસ્સ ચ પાદમૂલે ઠપેત્વા સાટકં દેન્તિ, વટ્ટતિ. અથ વસ્સાવાસિકં દેમાતિ વદન્તિ, તસ્મિં સેનાસને વસ્સંવુત્થભિક્ખૂનં પાપુણાતી’’તિ. યેસં પન સેનાસનં નત્થિ; કેવલં પચ્ચયમેવ દેન્તિ, તેસં પચ્ચયં અવસ્સાવાસિકે સેનાસને ગાહેતું વટ્ટતિ.

મનુસ્સા થૂપં કત્વા વસ્સાવાસિકં ગાહાપેન્તિ, થૂપો નામ અસેનાસનં, તસ્સ સમીપે રુક્ખે વા મણ્ડપે વા ઉપનિબન્ધિત્વા ગાહાપેતબ્બં. તેન ભિક્ખુના ચેતિયં પટિજગ્ગિતબ્બં. બોધિરુક્ખબોધિઘરઆસનઘરસમ્મુઞ્જનિઅટ્ટદારુઅટ્ટવચ્ચકુટિદ્વારકોટ્ઠકપાનીયમાળકદન્તકટ્ઠમાળકેસુપિ એસેવ નયો. ભોજનસાલા પન સેનાસનમેવ, તસ્મા તં એકસ્સ વા બહૂનં વા પરિચ્છિન્દિત્વા ગાહેતું વટ્ટતીતિ સબ્બમિદં વિત્થારેન મહાપચ્ચરિયં વુત્તં.

સેનાસનગ્ગાહાપકેન પન પાટિપદઅરુણતો પટ્ઠાય યાવ પુન અરુણં ન ભિજ્જતિ તાવ ગાહેતબ્બં, ઇદઞ્હિ સેનાસનગ્ગાહસ્સ ખેત્તં. સચે પાતોવ ગાહિતે સેનાસને અઞ્ઞો વિતક્કચારિકો ભિક્ખુ આગન્ત્વા સેનાસનં યાચતિ, ‘‘ગહિતં, ભન્તે, સેનાસનં, વસ્સૂપગતો સઙ્ઘો, રમણીયો વિહારો, રુક્ખમૂલાદીસુ યત્થ ઇચ્છથ તત્થ વસથા’’તિ વત્તબ્બો. વસ્સૂપગતેહિ અન્તોવસ્સે નિબદ્ધવત્તં ઠપેત્વા વસ્સૂપગતા ભિક્ખૂ ‘‘સમ્મુઞ્જનિયો બન્ધથા’’તિ વત્તબ્બા. સુલભા ચે દણ્ડકા ચેવ સલાકાયો ચ હોન્તિ, એકેકેન છ પઞ્ચ મુટ્ઠિસમ્મુઞ્જનિયો, દ્વે તિસ્સો યટ્ઠિસમ્મુઞ્જનિયો વા બન્ધિતબ્બા. દુલ્લભા ચે હોન્તિ, દ્વે તિસ્સો મુટ્ઠિસમ્મુઞ્જનિયો એકા યટ્ઠિસમ્મુઞ્જની બન્ધિતબ્બા. સામણેરેહિ પઞ્ચ પઞ્ચ ઉક્કા કોટ્ટેતબ્બા. વસનટ્ઠાને કસાવપરિભણ્ડં કાતબ્બં.

વત્તં કરોન્તેહિ પન ‘‘ન ઉદ્દિસિતબ્બં, ન ઉદ્દિસાપેતબ્બં, ન સજ્ઝાયો કાતબ્બો, ન પબ્બાજેતબ્બં, ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં, ન નિસ્સયો દાતબ્બો, ન ધમ્મસવનં કાતબ્બં, સબ્બેવ હિ એતે પપઞ્ચા. નિપ્પપઞ્ચા હુત્વા સમણધમ્મમેવ કરિસ્સામા’’તિ વા ‘‘સબ્બે તેરસ ધુતઙ્ગાનિ સમાદિયન્તુ, સેય્યં અકપ્પેત્વા ઠાનચઙ્કમેહિ વીતિનામેન્તુ, મૂગબ્બતં ગણ્હન્તુ, સત્તાહકરણીયેન ગતાપિ ભાજનીયભણ્ડં લભન્તૂ’’તિ વા એવરૂપં અધમ્મિકવત્તં ન કાતબ્બં. એવં પન કાતબ્બં – પરિયત્તિધમ્મો નામ તિવિધમ્પિ સદ્ધમ્મં પતિટ્ઠાપેતિ; તસ્મા સક્કચ્ચં ઉદ્દિસથ, ઉદ્દિસાપેથ, સજ્ઝાયં કરોથ, પધાનઘરે વસન્તાનં સઙ્ઘટ્ટનં અકત્વા અન્તોવિહારે નિસીદિત્વા ઉદ્દિસથ, ઉદ્દિસાપેથ, સજ્ઝાયં કરોથ, ધમ્મસવનં સમિદ્ધં કરોથ, પબ્બાજેન્તા સોધેત્વા પબ્બાજેથ, સોધેત્વા ઉપસમ્પાદેથ, સોધેત્વા નિસ્સયં દેથ, એકોપિ હિ કુલપુત્તો પબ્બજ્જં ઉપસમ્પદઞ્ચ લભિત્વા સકલસાસનં પતિટ્ઠાપેતિ, અત્તનો થામેન યત્તકાનિ સક્કોથ તત્તકાનિ ધુતઙ્ગાનિ સમાદિયથ. અન્તોવસ્સં નામેતં સકલદિવસં રત્તિયા ચ પઠમપચ્છિમયામેસુ અપ્પમત્તેહિ ભવિતબ્બં, વીરિયં આરભિતબ્બં. પોરાણકમહાથેરાપિ સબ્બપલિબોધે છિન્દિત્વા અન્તોવસ્સે એકચારિકવત્તં પૂરયિંસુ, ભસ્સે મત્તં જાનિત્વા દસવત્થુકકથં દસઅસુભદસાનુસ્સતિઅટ્ઠતિંસારમ્મણકથઞ્ચ કાતું વટ્ટતિ, આગન્તુકાનં વત્તં કાતું સત્તાહકરણીયેન ગતાનં અપલોકેત્વા દાતું વટ્ટતીતિ એવરૂપં વત્તં કાતબ્બં.

અપિચ ભિક્ખૂ ઓવદિતબ્બા – ‘‘વિગ્ગાહિકપિસુણફરુસવચનાનિ મા વદથ, દિવસે દિવસે સીલાનિ આવજ્જેન્તા ચતુરારક્ખં અહાપેન્તા મનસિકારબહુલા વિહરથા’’તિ. દન્તકટ્ઠખાદનવત્તં આચિક્ખિતબ્બં, ચેતિયં વા બોધિં વા વન્દન્તેન ગન્ધમાલં વા પૂજેન્તેન પત્તં વા થવિકાય પક્ખિપન્તેન ન કથેતબ્બં, ભિક્ખાચારવત્તં આચિક્ખિતબ્બં – ‘‘અન્તોગામે મનુસ્સેહિ સદ્ધિં પચ્ચયસઞ્ઞુત્તકથા વા વિસભાગકથા વા ન કથેતબ્બા, રક્ખિતિન્દ્રિયેહિ ભવિતબ્બં, ખન્ધકવત્તઞ્ચ સેખિયવત્તઞ્ચ પૂરેતબ્બ’’ન્તિ એવરૂપા બહુકાપિ નિય્યાનિકકથા આચિક્ખિતબ્બાતિ.

પચ્છિમવસ્સૂપનાયિકદિવસે પન સચે કાલં ઘોસેત્વા સન્નિપતિતે સઙ્ઘે કોચિ દસહત્થં વત્થં આહરિત્વા વસ્સાવાસિકં દેતિ, આગન્તુકો સચે ભિક્ખુ સઙ્ઘત્થેરો હોતિ, તસ્સ દાતબ્બં. નવકો ચે હોતિ, સમ્મતેન ભિક્ખુના સઙ્ઘત્થેરો વત્તબ્બો – ‘‘સચે ભન્તે ઇચ્છથ, પઠમભાગં મુઞ્ચિત્વા ઇદં વત્થં ગણ્હથા’’તિ, અમુઞ્ચન્તસ્સ ન દાતબ્બં. સચે પન પુબ્બે ગાહિતં મુઞ્ચિત્વા ગણ્હાતિ, દાતબ્બં. એતેનેવુપાયેન દુતિયત્થેરતો પટ્ઠાય પરિવત્તેત્વા પત્તટ્ઠાને આગન્તુકસ્સ દાતબ્બં. સચે પઠમવસ્સૂપગતા દ્વે તીણિ ચત્તારિ પઞ્ચ વા વત્થાનિ અલત્થું, લદ્ધં લદ્ધં એતેનેવુપાયેન વિસ્સજ્જાપેત્વા યાવ આગન્તુકસ્સ સમકં હોતિ, તાવ દાતબ્બં. તેન પન સમકે લદ્ધે અવસિટ્ઠો અનુભાગો થેરાસને દાતબ્બો. પચ્ચુપ્પન્ને લાભે સતિ ઠિતિકાય ગાહેતું કતિકં કાતું વટ્ટતિ.

સચે દુબ્ભિક્ખં હોતિ, દ્વીસુપિ વસ્સૂપનાયિકાસુ વસ્સૂપગતા ભિક્ખૂ ભિક્ખાય કિલમન્તા ‘‘આવુસો, ઇધ વસન્તા સબ્બેવ કિલમામ, સાધુ વત દ્વેભાગા હોમ, યેસં ઞાતિપવારિતટ્ઠાનાનિ અત્થિ, તે તત્થ વસિત્વા પવારણાય આગન્ત્વા અત્તનો પત્તં વસ્સાવાસિકં ગણ્હન્તૂ’’તિ વદન્તિ, તેસુ યે તત્થ વસિત્વા પવારણાય આગચ્છન્તિ, તેસં અપલોકેત્વા વસ્સાવાસિકં દાતબ્બં. સાદિયન્તાપિ હિ તે નેવ વસ્સાવાસિકસ્સ સામિનો, ખીયન્તાપિ ચ આવાસિકા નેવ અદાતું લભન્તિ. કુરુન્દિયં પન વુત્તં – ‘‘કતિકવત્તં કાતબ્બં – ‘સબ્બેસં નો ઇધ યાગુભત્તં નપ્પહોતિ, સભાગટ્ઠાને વસિત્વા આગચ્છથ, તુમ્હાકં પત્તં વસ્સાવાસિકં લભિસ્સથા’તિ. તઞ્ચે એકો પટિબાહતિ, સુપટિબાહિતં; નો ચે પટિબાહતિ, કતિકા સુકતા. પચ્છા તેસં તત્થ વસિત્વા આગતાનં અપલોકેત્વા દાતબ્બં, અપલોકનકાલે પટિબાહિતું ન લબ્ભતી’’તિ. પુનપિ વુત્તં – ‘‘સચે વસ્સૂપગતેસુ એકચ્ચાનં વસ્સાવાસિકે અપાપુણન્તે ભિક્ખૂ કતિકં કરોન્તિ – ‘છિન્નવસ્સાનં વસ્સાવાસિકઞ્ચ ઇદાનિ ઉપ્પજ્જનકવસ્સાવાસિકઞ્ચ ઇમેસં દાતું રુચ્ચતી’તિ એવં કતિકાય કતાય ગાહિતસદિસમેવ હોતિ, ઉપ્પન્નુપ્પન્નં તેસમેવ દાતબ્બ’’ન્તિ.

તેમાસં પાનીયં ઉપટ્ઠાપેત્વા વિહારમગ્ગચેતિયઙ્ગણબોધિયઙ્ગણાનિ જગ્ગિત્વા બોધિરુક્ખે ઉદકં સિઞ્ચિત્વા પક્કન્તોપિ વિબ્ભન્તોપિ વસ્સાવાસિકં લભતિયેવ. ભતિનિવિટ્ઠઞ્હિ તેન કતં. સઙ્ઘિકં પન અપલોકનકમ્મં કત્વા ગાહિતં અન્તોવસ્સે વિબ્ભન્તોપિ લભતેવ. પચ્ચયવસેન ગાહિતં પન ન લભતીતિ વદન્તિ.

સચે વુત્થવસ્સો દિસંગમિકો ભિક્ખુ આવાસિકસ્સ હત્થતો કિઞ્ચિદેવ કપ્પિયભણ્ડં ગહેત્વા ‘‘અસુકકુલે મય્હં વસ્સાવાસિકં પત્તં, તં ગણ્હથા’’તિ વત્વા ગતટ્ઠાને વિબ્ભમતિ, વસ્સાવાસિકં સઙ્ઘિકં હોતિ. સચે પન મનુસ્સે સમ્મુખા સમ્પટિચ્છાપેત્વા ગચ્છતિ, લભતિ. ‘‘ઇદં વસ્સાવાસિકં અમ્હાકં સેનાસને વુત્થભિક્ખુનો દેમા’’તિ વુત્તે, યસ્સ ગાહિતં તસ્સેવ હોતિ. સચે પન સેનાસનસામિકસ્સ પિયકમ્યતાય પુત્તધીતાદયો બહૂનિ વત્થાનિ આહરિત્વા ‘‘અમ્હાકં સેનાસને દેમા’’તિ દેન્તિ, તત્થ વસ્સૂપગતસ્સ એકમેવ વત્થં દાતબ્બં, સેસાનિ સઙ્ઘિકાનિ હોન્તિ, વસ્સાવાસિકટ્ઠિતિકાય ગાહેતબ્બાનિ. ઠિતિકાય અસતિ થેરાસનતો પટ્ઠાય ગાહેતબ્બાનિ. સેનાસને વસ્સૂપગતં ભિક્ખું નિસ્સાય ઉપ્પન્નેન ચિત્તપ્પસાદેન બહૂનિ વત્થાનિ આહરિત્વા ‘‘સેનાસનસ્સ દેમા’’તિ દિન્નેસુપિ એસેવ નયો. સચે પન પાદમૂલે ઠપેત્વા ‘‘એતસ્સ ભિક્ખુનો દેમા’’તિ વદન્તિ, તસ્સેવ હોન્તિ.

એકસ્સ ગેહે દ્વે વસ્સાવાસિકાનિ – પઠમભાગો સામણેરસ્સ ગાહિતો હોતિ, દુતિયો થેરાસને. સો એકં દસહત્થં, એકં અટ્ઠહત્થં સાટકં પેસેતિ ‘‘વસ્સાવાસિકં પત્તભિક્ખૂનં દેથા’’તિ વિચિનિત્વા વરભાગં સામણેરસ્સ દત્વા અનુભાગો થેરાસને દાતબ્બો. સચે પન ઉભોપિ ઘરં નેત્વા ભોજેત્વા સયમેવ પાદમૂલે ઠપેતિ, યં યસ્સ દિન્નં, તદેવ તસ્સ હોતિ.

ઇતો પરં મહાપચ્ચરિયં આગતનયો હોતિ – ‘‘એકસ્સ ઘરે દહરસામણેરસ્સ વસ્સાવાસિકં પાપુણાતિ, સો ચે પુચ્છતિ – ‘અમ્હાકં વસ્સાવાસિકં કસ્સ પત્ત’ન્તિ, ‘સામણેરસ્સા’તિ અવત્વા ‘દાનકાલે જાનિસ્સસી’તિ વત્વા દાનદિવસે એકં મહાથેરં પેસેત્વા નીહરાપેતબ્બં. સચે યસ્સ વસ્સાવાસિકં પત્તં, સો વિબ્ભમતિ વા કાલં વા કરોતિ, મનુસ્સા ચે પુચ્છન્તિ – ‘કસ્સ અમ્હાકં વસ્સાવાસિકં પત્ત’ન્તિ, તેસં યથાભૂતં આચિક્ખિતબ્બં. સચે તે વદન્તિ – ‘તુમ્હાકં દેમા’તિ, તસ્સ ભિક્ખુનો પાપુણાતિ. અથ સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા દેન્તિ, સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પાપુણાતિ. સચે વસ્સૂપગતા સુદ્ધપંસુકૂલિકાયેવ હોન્તિ, આનેત્વા દિન્નં વસ્સાવાસિકં સેનાસનપરિક્ખારં વા કત્વા ઠપેતબ્બં, બિમ્બોહનાદીનિ વા કાતબ્બાની’’તિ. ઇદં નેવાસિકવત્તં.

સેનાસનગ્ગાહકથા નિટ્ઠિતા.

ઉપનન્દવત્થુકથા

૩૧૯. ઉપનન્દવત્થુસ્મિં – તત્થ તયા મોઘપુરિસ ગહિતં ઇધ મુત્તં, ઇધ તયા ગહિતં તત્ર મુત્તન્તિ એત્થ અયમત્થો – યં તયા તત્થ સેનાસનં ગહિતં, તં તે ગણ્હન્તેનેવ ઇધ મુત્તં હોતિ. ‘‘ઇધ દાનાહં, આવુસો, મુઞ્ચામી’’તિ વદન્તેન પન તં તત્રાપિ મુત્તં. એવં ત્વં ઉભયત્થ પરિબાહિરોતિ.

અયં પનેત્થ વિનિચ્છયો – ગહણેન ગહણં પટિપ્પસ્સમ્ભતિ, ગહણેન આલયો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ, આલયેન ગહણં પટિપ્પસ્સમ્ભતિ, આલયેન આલયો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. કથં? ઇધેકચ્ચો વસ્સૂપનાયિકદિવસે એકસ્મિં વિહારે સેનાસનં ગહેત્વા સામન્તવિહારં ગન્ત્વા તત્રાપિ ગણ્હાતિ, તસ્સ ઇમિના ગહણેન પુરિમં ગહણં પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. અપરો ‘‘ઇધ વસિસ્સામી’’તિ આલયમત્તં કત્વા સામન્તવિહારં ગન્ત્વા તત્થ સેનાસનં ગણ્હાતિ, તસ્સ ઇમિના ગહણેન પુરિમો આલયો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. એકો ‘‘ઇધ વસિસ્સામી’’તિ સેનાસનં વા ગહેત્વા આલયં વા કત્વા સામન્તવિહારં ગન્ત્વા ‘‘ઇધેવ દાનિ વસિસ્સામી’’તિ આલયં કરોતિ, ઇચ્ચસ્સ આલયેન વા ગહણં આલયેન વા આલયો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ, સબ્બત્થ પચ્છિમે ગહણે વા આલયે વા તિટ્ઠતિ. યો પન ‘‘એકસ્મિં વિહારે સેનાસનં ગહેત્વા અઞ્ઞસ્મિં વિહારે વસિસ્સામી’’તિ ગચ્છતિ, તસ્સ ઉપચારસીમાતિક્કમે સેનાસનગ્ગાહો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. યદિ પન ‘‘તત્થ ફાસુ ભવિસ્સતિ, વસિસ્સામિ; નો ચે, આગમિસ્સામી’’તિ ગન્ત્વા અફાસુભાવં ઞત્વા પચ્ચાગચ્છતિ, વટ્ટતિ.

૩૨૦. તિવસ્સન્તરેનાતિ એત્થ તિવસ્સન્તરો નામ યો દ્વીહિ વસ્સેહિ મહન્તતરો વા દહરતરો વા હોતિ. યો પન એકેન વસ્સેન મહન્તતરો વા દહરતરો વા હોતિ, યો વા સમાનવસ્સો, તત્થ વત્તબ્બમેવ નત્થિ. ઇમે સબ્બે એકસ્મિં મઞ્ચે વા પીઠે વા દ્વે દ્વે હુત્વા નિસીદિતું લભન્તિ. યં તિણ્ણં પહોતિ, તં સંહારિમં વા હોતુ અસંહારિમં વા, તથારૂપે અપિ ફલકખણ્ડે અનુપસમ્પન્નેનાપિ સદ્ધિં નિસીદિતું વટ્ટતિ.

હત્થિનખકન્તિ હત્થિકુમ્ભે પતિટ્ઠિતં; એવં કતસ્સ કિરેતં નામં. સબ્બં પાસાદપરિભોગન્તિ સુવણ્ણરજતાદિવિચિત્રાનિ કવાટાનિ મઞ્ચપીઠાનિ તાલવણ્ટાનિ સુવણ્ણરજતમયપાનીયઘટપાનીયસરાવાનિ યંકિઞ્ચિ ચિત્તકમ્મકતં, સબ્બં વટ્ટતિ. ‘‘પાસાદસ્સ દાસિદાસં ખેત્તવત્થું ગોમહિંસં દેમા’’તિ વદન્તિ, પાટેક્કં ગહણકિચ્ચં નત્થિ, પાસાદે પટિગ્ગહિતે પટિગ્ગહિતમેવ હોતિ. ગોનકાદીનિ સઙ્ઘિકવિહારે વા પુગ્ગલિકવિહારે વા મઞ્ચપીઠકેસુ અત્થરિત્વા પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટન્તિ. ધમ્માસને પન ગિહિવિકટનિહારેન લબ્ભન્તિ, તત્રાપિ નિપજ્જિતું ન વટ્ટતિ.

ઉપનન્દવત્થુકથા નિટ્ઠિતા.

અવિસ્સજ્જિયવત્થુકથા

૩૨૧. પઞ્ચિમાનીતિ રાસિવસેન પઞ્ચ, સરૂપવસેન પનેતાનિ બહૂનિ હોન્તિ. તત્થ આરામો નામ પુપ્ફારામો વા ફલારામો વા. આરામવત્થુ નામ તેસંયેવ આરામાનં અત્થાય પરિચ્છિન્દિત્વા ઠપિતોકાસો; તેસુ વા આરામેસુ વિનટ્ઠેસુ તેસં પોરાણકભૂમિભાગો. વિહારો નામ યંકિઞ્ચિ પાસાદાદિસેનાસનં. વિહારવત્થુ નામ તસ્સ પતિટ્ઠાનોકાસો. મઞ્ચો નામ – મસારકો, બુન્દિકાબદ્ધો, કુળીરપાદકો આહચ્ચપાદકોતિ ઇમેસં પુબ્બે વુત્તાનં ચતુન્નં મઞ્ચાનં અઞ્ઞતરો. પીઠં નામ મસારકાદીનંયેવ ચતુન્નં પીઠાનં અઞ્ઞતરં. ભિસિ નામ ઉણ્ણભિસિઆદીનં પઞ્ચન્નં અઞ્ઞતરા. બિમ્બોહનં નામ વુત્તપ્પકારાનં બિમ્બોહનાનં અઞ્ઞતરં. લોહકુમ્ભી નામ કાળલોહેન વા તમ્બલોહેન વા યેન કેનચિ લોહેન કતા કુમ્ભી. લોહભાણકાદીસુપિ એસેવ નયો. એત્થ પન ભાણકન્તિ અરઞ્જરો વુચ્ચતિ. વારકોતિ ઘટો. કટાહં કટાહમેવ. વાસિઆદીસુ વલ્લિઆદીસુ ચ દુવિઞ્ઞેય્યં નામ નત્થિ. એવં –

દ્વિસઙ્ગહાનિ દ્વે હોન્તિ, તતિયં ચતુસઙ્ગહં;

ચતુત્થં નવકોટ્ઠાસં, પઞ્ચમં અટ્ઠભેદનં.

ઇતિ પઞ્ચહિ રાસીહિ, પઞ્ચનિમ્મલલોચનો;

પઞ્ચવીસવિધં નાથો, ગરુભણ્ડં પકાસયિ.

તત્રાયં વિનિચ્છયકથા – ઇદઞ્હિ સબ્બમ્પિ ગરુભણ્ડં ઇધ અવિસ્સજ્જિયં, કીટાગિરિવત્થુસ્મિં ‘‘અવેભઙ્ગિય’’ન્તિ વુત્તં. પરિવારે પન –

‘‘અવિસ્સજ્જિયં અવેભઙ્ગિયં, પઞ્ચ વુત્તા મહેસિના;

વિસ્સજ્જેન્તસ્સ પરિભુઞ્જન્તસ્સ અનાપત્તિ,

પઞ્હા મેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૭૯) –

આગતં. તસ્મા મૂલચ્છેજ્જવસેન અવિસ્સજ્જિયં અવેભઙ્ગિયઞ્ચ પરિવત્તનવસેન પન વિસ્સજ્જેન્તસ્સ પરિભુઞ્જન્તસ્સ ચ અનાપત્તીતિ એવમેત્થ અધિપ્પાયો વેદિતબ્બો.

તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા – ઇદં તાવ પઞ્ચવિધમ્પિ ચીવરપિણ્ડપાતભેસજ્જત્થાય ઉપનેતું ન વટ્ટતિ. થાવરેન ચ થાવરં ગરુભણ્ડેન ચ ગરુભણ્ડં પરિવત્તેતું વટ્ટતિ. થાવરે પન ખેત્તં વત્થુ તળાકં માતિકાતિ એવરૂપં ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ વિચારેતું વા સમ્પટિચ્છિતું વા અધિવાસેતું વા ન વટ્ટતિ, કપ્પિયકારકેહેવ વિચારિતતો કપ્પિયભણ્ડં વટ્ટતિ. આરામેન પન આરામં આરામવત્થું વિહારં વિહારવત્થુન્તિ ઇમાનિ ચત્તારિ પરિવત્તેતું વટ્ટતિ.

તત્રાયં પરિવત્તનનયો – સઙ્ઘસ્સ નાળિકેરારામો દૂરે હોતિ, કપ્પિયકારકા વા બહુતરં ખાદન્તિ. યમ્પિ ન ખાદન્તિ, તતો સકટવેતનં દત્વા અપ્પમેવ હરન્તિ. અઞ્ઞેસં પન તસ્સ આરામસ્સ અવિદૂરગામવાસીનં મનુસ્સાનં વિહારસ્સ સમીપે આરામો હોતિ, તે સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા સકેન આરામેન તં આરામં યાચન્તિ, સઙ્ઘેન ‘‘રુચ્ચતિ સઙ્ઘસ્સા’’તિ અપલોકેત્વા સમ્પટિચ્છિતબ્બો. સચેપિ ભિક્ખૂનં રુક્ખસહસ્સં હોતિ, મનુસ્સાનં પઞ્ચ સતાનિ, ‘‘તુમ્હાકં આરામો ખુદ્દકો’’તિ ન વત્તબ્બં. કિઞ્ચાપિ હિ અયં ખુદ્દકો, અથ ખો ઇતરતો બહુતરં આયં દેતિ. સચેપિ સમકમેવ દેતિ; એવમ્પિ ઇચ્છિતિચ્છિતક્ખણે પરિભુઞ્જિતું સક્કાતિ ગહેતબ્બમેવ. સચે પન મનુસ્સાનં બહુતરા રુક્ખા હોન્તિ, ‘‘નનુ તુમ્હાકં બહુતરા રુક્ખા’’તિ વત્તબ્બં. સચે ‘‘અતિરેકં અમ્હાકં પુઞ્ઞં હોતુ, સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ વદન્તિ, જાનાપેત્વા સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતિ. ભિક્ખૂનં રુક્ખા ફલધારિનો, મનુસ્સાનં રુક્ખા ન તાવ ફલં ગણ્હન્તિ, કિઞ્ચાપિ ન ગણ્હન્તિ, ન ચિરેન ગણ્હિસ્સન્તીતિ સમ્પટિચ્છિતબ્બમેવ. મનુસ્સાનં રુક્ખા ફલધારિનો, ભિક્ખૂનં ન તાવ ફલં ગણ્હન્તિ, ‘‘નનુ તુમ્હાકં રુક્ખા ફલધારિનો’’તિ વત્તબ્બં. સચે ‘‘ગણ્હથ, ભન્તે, અમ્હાકં પુઞ્ઞં ભવિસ્સતી’’તિ દેન્તિ, જાનાપેત્વા સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતિ; એવં આરામેન આરામો પરિવત્તેતબ્બો. એતેનેવ નયેન આરામવત્થુપિ વિહારોપિ વિહારવત્થુપિ આરામેન પરિવત્તેતબ્બં. આરામવત્થુના ચ મહન્તેન વા ખુદ્દકેન વા આરામઆરામવત્થુ વિહારવિહારવત્થૂનિ.

કથં વિહારેન વિહારો પરિવત્તેતબ્બો? સઙ્ઘસ્સ અન્તોગામે ગેહં હોતિ, મનુસ્સાનં વિહારમજ્ઝે પાસાદો, ઉભોપિ અગ્ઘેન સમકા, સચે મનુસ્સા તેન પાસાદેન તં ગેહં યાચન્તિ, સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતિ. ભિક્ખૂનં ચે મહગ્ઘતરં ગેહં હોતિ, ‘‘મહગ્ઘતરં અમ્હાકં ગેહ’’ન્તિ વુત્તે ‘‘કિઞ્ચાપિ મહગ્ઘતરં, પબ્બજિતાનં અસારુપ્પં, ન સક્કા તત્થ પબ્બજિતેહિ વસિતું, ઇદં પન સારુપ્પં ગણ્હથા’’તિ વદન્તિ; એવમ્પિ સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતિ. સચે પન મનુસ્સાનં મહગ્ઘં હોતિ, ‘‘નનુ તુમ્હાકં ગેહં મહગ્ઘ’’ન્તિ વત્તબ્બં. ‘‘હોતુ, ભન્તે, અમ્હાકં પુઞ્ઞં ભવિસ્સતિ, ગણ્હથા’’તિ વુત્તે પન સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતિ. એવં વિહારેન વિહારો પરિવત્તેતબ્બો. એતેનેવ નયેન વિહારવત્થુપિ આરામોપિ આરામવત્થુપિ વિહારેન પરિવત્તેતબ્બં. વિહારવત્થુના ચ મહગ્ઘેન વા અપ્પગ્ઘેન વા વિહારવિહારવત્થુઆરામઆરામવત્થૂનિ. એવં તાવ થાવરેન થાવરપરિવત્તનં વેદિતબ્બં.

ગરુભણ્ડેન ગરુભણ્ડપરિવત્તને પન મઞ્ચપીઠં મહન્તં વા હોતુ ખુદ્દકં વા, અન્તમસો ચતુરઙ્ગુલપાદકં વા ગામદારકેહિ પંસ્વાગારકેસુ કીળન્તેહિ કતમ્પિ સઙ્ઘસ્સ દિન્નકાલતો પટ્ઠાય ગરુભણ્ડં હોતિ. સચેપિ રાજરાજમહામત્તાદયો એકપ્પહારેનેવ મઞ્ચસતં વા મઞ્ચસહસ્સં વા દેન્તિ, સબ્બે કપ્પિયમઞ્ચા સમ્પટિચ્છિતબ્બા, સમ્પટિચ્છિત્વા વુડ્ઢપટિપાટિયા ‘‘સઙ્ઘિકપરિભોગેન પરિભુઞ્જથા’’તિ દાતબ્બા, પુગ્ગલિકવસેન ન દાતબ્બા. અતિરેકમઞ્ચે ભણ્ડાગારાદીસુ પઞ્ઞપેત્વા પત્તચીવરં નિક્ખિપિતુમ્પિ વટ્ટતિ. બહિસીમાય ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ દિન્નમઞ્ચો સઙ્ઘત્થેરસ્સ વસનટ્ઠાને દાતબ્બો. તત્થ ચે બહૂ મઞ્ચા હોન્તિ, મઞ્ચેન કમ્મં નત્થિ; યસ્સ વસનટ્ઠાને કમ્મં અત્થિ, તત્થ ‘‘સઙ્ઘિકપરિભોગેન પરિભુઞ્જથા’’તિ દાતબ્બો. મહગ્ઘેન સતગ્ઘનકેન વા સહસ્સગ્ઘનકેન વા સતસહસ્સગ્ઘનકેન વા મઞ્ચેન અઞ્ઞં મઞ્ચસતં લભતિ, પરિવત્તેત્વા ગહેતબ્બં. ન કેવલં મઞ્ચેન મઞ્ચોયેવ, આરામઆરામવત્થુવિહારવિહારવત્થુપીઠભિસિબિમ્બોહનાનિપિ પરિવત્તેતું વટ્ટન્તિ. એસ નયો પીઠભિસિબિમ્બોહનેસુપિ. એતેસુ હિ કપ્પિયાકપ્યિયં વુત્તનયમેવ. તત્થ અકપ્પિયં ન પરિભુઞ્જિતબ્બં, કપ્પિયં સઙ્ઘિકપરિભોગેન પરિભુઞ્જિતબ્બં. અકપ્પિયં વા મહગ્ઘં કપ્પિયં વા પરિવત્તેત્વા વુત્તવત્થૂનિ ગહેતબ્બાનિ. અગરુભણ્ડુપગં પન ભિસિબિમ્બોહનં નામ નત્થિ.

લોહકુમ્ભી લોહભાણકં લોહકટાહન્તિ ઇમાનિ તીણિ મહન્તાનિ વા હોન્તુ ખુદ્દકાનિ વા અન્તમસો પસતમત્તઉદકગણ્હનકાનિપિ ગરુભણ્ડાનિયેવ. લોહવારકો પન કાળલોહતમ્બલોહવટ્ટલોહકંસલોહાનં યેન કેનચિ કતો સીહળદીપે પાદગણ્હનકો ભાજેતબ્બો. પાદો ચ નામ મગધનાળિયા પઞ્ચનાળિમત્તં ગણ્હાતિ, તતો અધિકગણ્હનકો ગરુભણ્ડં. ઇમાનિ તાવ પાળિયં આગતાનિ લોહભાજનાનિ.

પાળિયં પન અનાગતાનિપિ ભિઙ્ગારપટિગ્ગહઉળુઙ્કદબ્બિકટચ્છુપાતિતટ્ટકસરકસમુગ્ગઅઙ્ગારકપલ્લધૂમકટચ્છુઆદીનિ ખુદ્દકાનિ વા મહન્તાનિ વા સબ્બાનિ ગરુભણ્ડાનિ. પત્તો, અયથાલકં, તમ્બલોહથાલકન્તિ ઇમાનિ પન ભાજનીયાનિ. કંસલોહવટ્ટલોહભાજનવિકતિ સઙ્ઘિકપરિભોગેન વા ગિહિવિકટા વા વટ્ટતિ, પુગ્ગલિકપરિભોગેન ન વટ્ટતિ. કંસલોહાદિભાજનં સઙ્ઘસ્સ દિન્નમ્પિ હિ પારિહારિયં ન વટ્ટતિ. ‘‘ગિહિવિકટનિહારેનેવ પરિભુઞ્જિતબ્બ’’ન્તિ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં.

ઠપેત્વા પન ભાજનવિકતિં અઞ્ઞસ્મિમ્પિ કપ્પિયલોહભણ્ડે – અઞ્જની, અઞ્જનિસલાકા, કણ્ણમલહરણી, સૂચિ, પણ્ણસૂચિ, ખુદ્દકો, પિપ્ફલકો, ખુદ્દકં, આરકણ્ટકં, કુઞ્ચિકા, તાળં, કત્તરયટ્ઠિ વેધકો, નત્થુદાનં, ભિન્દિવાલો, લોહકૂટો, લોહકુટ્ટિ, લોહગુળો, લોહપિણ્ડિ, લોહચક્કલિકં, અઞ્ઞમ્પિ વિપ્પકતલોહભણ્ડં ભાજનીયં. ધૂમનેત્તફાલદીપરુક્ખદીપકપલ્લકઓલમ્બકદીપઇત્થિપુરિસતિરચ્છાનગતરૂપકાનિ પન અઞ્ઞાનિ વા ભિત્તિચ્છદનકવાટાદીસુ ઉપનેતબ્બાનિ, અન્તમસો લોહખિલકં ઉપાદાય સબ્બાનિ લોહભણ્ડાનિ ગરુભણ્ડાનિયેવ હોન્તિ, અત્તના લદ્ધાનિપિ પરિહરિત્વા પુગ્ગલિકપરિભોગેન ન પરિભુઞ્જિતબ્બાનિ, સઙ્ઘિકપરિભોગેન વા ગિહિવિકટાનિ વા વટ્ટન્તિ. તિપુભણ્ડેપિ એસેવ નયો. ખીરપાસાણમયાનિ તટ્ટકસરકાદીનિ ગરુભણ્ડાનિયેવ.

ઘટકો પન તેલભાજનં વા પાદગણ્હનકતો અતિરેકમેવ ગરુભણ્ડં. સુવણ્ણરજતહારકૂટજાતિફલિકભાજનાનિ ગિહિવિકટાનિપિ ન વટ્ટન્તિ, પગેવ સઙ્ઘિકપરિભોગેન વા પુગ્ગલિકપરિભોગેન વા. સેનાસનપરિભોગે પન આમાસમ્પિ અનામાસમ્પિ સબ્બં વટ્ટતિ.

વાસિઆદીસુ યાય વાસિયા ઠપેત્વા દણ્ડકટ્ઠચ્છેદનં વા ઉચ્છુતચ્છનં વા અઞ્ઞં મહાકમ્મં કાતું ન સક્કા, અયં ભાજનીયા. તતો મહત્તરી યેન કેનચિ આકારેન કતા વાસિ ગરુભણ્ડમેવ. ફરસુ પન અન્તમસો વેજ્જાનં સિરાવેધનફરસુપિ ગરુભણ્ડમેવ. કુઠારિયં ફરસુસદિસો એવ વિનિચ્છયો. યા પન આવુધસઙ્ખેપેન કતા, અયં અનામાસા. કુદાલો અન્તમસો ચતુરઙ્ગુલમત્તોપિ ગરુભણ્ડમેવ. નિખાદનં ચતુરસ્સમુખં વા હોતુ દોણિમુખં વા વઙ્કં વા ઉજુકં વા, અન્તમસો સમ્મુઞ્જનિદણ્ડકવેધનમ્પિ દણ્ડબદ્ધં ચે, ગરુભણ્ડમેવ. સમ્મુઞ્જનિદણ્ડખણનકં પન અદણ્ડકં ફલમત્તમેવ, યં સક્કા સિપાટિકાય પક્ખિપિત્વા પરિહરિતું, તં ભાજનીયં. સિખરમ્પિ નિખાદનેનેવ સઙ્ગહિતં. યેહિ મનુસ્સેહિ વિહારે વાસિઆદીનિ દિન્નાનિ હોન્તિ, તે ચ ઘરે દડ્ઢે વા ચોરેહિ વા વિલુત્તે ‘‘દેથ નો, ભન્તે, ઉપકરણે, પુન પાકતિકે કરિસ્સામા’’તિ વદન્તિ, દાતબ્બા. સચે આહરન્તિ, ન વારેતબ્બા; અનાહરન્તાપિ ન ચોદેતબ્બા.

કમ્મારતટ્ટકારચુન્દકારનળકારમણિકારપત્તબન્ધકાનં અધિકરણિમુટ્ઠિકસણ્ડાસતુલાદીનિ સબ્બાનિ લોહમયઉપકરણાનિ સઙ્ઘે દિન્નકાલતો પટ્ઠાય ગરુભણ્ડાનિ. તિપુકોટ્ટકસુવણ્ણકારચમ્મકારઉપકરણેસુપિ એસેવ નયો. અયં પન વિસેસો – તિપુકોટ્ટકઉપકરણેસુપિ તિપુચ્છેદનસત્થકં, સુવણ્ણકારઉપકરણેસુ સુવણ્ણચ્છેદનસત્થકં, ચમ્મકારઉપકરણેસુ કતપરિકમ્મચમ્મછિદ્દનકં ખુદ્દકસત્થકન્તિ ઇમાનિ ભાજનીયભણ્ડાનિ. નહાપિતતુન્નકારઉપકરણેસુપિ ઠપેત્વા મહાકત્તરિં મહાસણ્ડાસં મહાપિપ્ફલકઞ્ચ સબ્બં ભાજનીયં. મહાકત્તરિઆદીનિ ગરુભણ્ડાનિ.

વલ્લિઆદીસુ વેત્તવલ્લિઆદિકા યા કાચિ અડ્ઢબાહુપ્પમાણા વલ્લિ સઙ્ઘસ્સ દિન્ના વા તત્થજાતકા વા રક્ખિતગોપિતા ગરુભણ્ડં હોતિ, સા સઙ્ઘકમ્મે ચ ચેતિયકમ્મે ચ કતે સચે અતિરેકા હોતિ, પુગ્ગલિકકમ્મેપિ ઉપનેતું વટ્ટતિ; અરક્ખિતા પન ગરુભણ્ડમેવ ન હોતિ. સુત્તમકચિવાકનાળિકેરહીરચમ્મમયા રજ્જુકા વા યોત્તાનિ વા વાકે ચ નાળિકેરહીરે ચ વટ્ટેત્વા કતા એકવટ્ટા વા દ્વિવટ્ટા વા સઙ્ઘસ્સ દિન્નકાલતો પટ્ઠાય ગરુભણ્ડં. સુત્તં પન અવટ્ટેત્વા દિન્નં મકચિવાકનાળિકેરહીરા ચ ભાજનીયા. યેહિ પનેતાનિ રજ્જુકયોત્તાદીનિ દિન્નાનિ હોન્તિ, તે અત્તનો કરણીયેન હરન્તા ન વારેતબ્બા.

યો કોચિ અન્તમસો અટ્ઠઙ્ગુલસૂચિદણ્ડમત્તોપિ વેળુ સઙ્ઘસ્સ દિન્નો વા તત્થજાતકો વા રક્ખિતગોપિતો ગરુભણ્ડં, સોપિ સઙ્ઘકમ્મે ચ ચેતિયકમ્મે ચ કતે અતિરેકો પુગ્ગલિકકમ્મે દાતું વટ્ટતિ. પાદગણ્હનકતેલનાળિ પન કત્તરયટ્ઠિ, ઉપાહનદણ્ડકો, છત્તદણ્ડો, છત્તસલાકાતિ ઇદમેત્થ ભાજનીયભણ્ડં. દડ્ઢગેહમનુસ્સા ગણ્હિત્વા ગચ્છન્તા ન વારેતબ્બા. રક્ખિતગોપિતં વેળું ગણ્હન્તેન સમકં વા અતિરેકં વા થાવરં અન્તમસો તંઅગ્ઘનકમ્પિ ફાતિકમ્મં કત્વા ગહેતબ્બો. ફાતિકમ્મં અકત્વા ગણ્હન્તેન તત્થેવ વળઞ્જેતબ્બો, ગમનકાલે સઙ્ઘિકાવાસે ઠપેત્વા ગન્તબ્બં. અસતિયા ગહેત્વા ગતેન પહિણિત્વા દાતબ્બો. દેસન્તરં ગતેન સમ્પત્તવિહારે સઙ્ઘિકાવાસે ઠપેતબ્બો.

તિણન્તિ મુઞ્જં પબ્બજઞ્ચ ઠપેત્વા અવસેસં યંકિઞ્ચિ તિણં. યત્થ પન તિણં નત્થિ, તત્થ પણ્ણેહિ છાદેન્તિ; તસ્મા પણ્ણમ્પિ તિણેનેવ સઙ્ગહિતં. ઇતિ મુઞ્જાદીસુ યંકિઞ્ચિ મુટ્ઠિપ્પમાણમ્પિ તિણં તાલપણ્ણાદીસુ ચ એકં પણ્ણમ્પિ સઙ્ઘસ્સ દિન્નં વા તત્થજાતકં વા બહારામે સઙ્ઘસ્સ તિણવત્થુતો જાતતિણં વા રક્ખિતગોપિતં ગરુભણ્ડં હોતિ, તમ્પિ સઙ્ઘકમ્મે ચ ચેતિયકમ્મે ચ કતે અતિરેકં પુગ્ગલિકકમ્મે દાતું વટ્ટતિ. દડ્ઢગેહમનુસ્સા ગહેત્વા ગચ્છન્તા ન વારેતબ્બા. અટ્ઠઙ્ગુલપ્પમાણોપિ રિત્તપોત્થકો ગરુભણ્ડમેવ.

મત્તિકા પકતિમત્તિકા વા હોતુ પઞ્ચવણ્ણા વા સુધા વા સજ્જુરસકઙ્ગુટ્ઠસિલેસાદીસુ વા યંકિઞ્ચિ, દુલ્લભટ્ઠાને આનેત્વા વા દિન્નં તત્થજાતકં વા રક્ખિતગોપિતં તાલફલપક્કમત્તં ગરુભણ્ડં હોતિ. તમ્પિ સઙ્ઘકમ્મે ચ ચેતિયકમ્મે ચ નિટ્ઠિતે અતિરેકં પુગ્ગલિકકમ્મે દાતું વટ્ટતિ. હિઙ્ગુહિઙ્ગુલકહરિતાલમનોસિલઞ્જનાનિ પન ભાજનીયભણ્ડાનિ.

દારુભણ્ડે યો કોચિ અટ્ઠઙ્ગુલસૂચિદણ્ડમત્તોપિ દારુભણ્ડકો દારુદુલ્લભટ્ઠાને સઙ્ઘસ્સ દિન્નો વા તત્થજાતકો વા રક્ખિતગોપિતો, અયં ગરુભણ્ડં હોતીતિ કુરુન્દિયં વુત્તં. મહાઅટ્ઠકથાયં પન સબ્બમ્પિ દારુવેળુચમ્મપાસાણાદિવિકતિં દારુભણ્ડેન સઙ્ગણ્હિત્વા ‘‘તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ આસન્દિકો ઉપ્પન્નો હોતી’’તિ ઇતો પટ્ઠાય દારુભણ્ડવિનિચ્છયો વુત્તો.

તત્રાયં અત્થુદ્ધારો, આસન્દિકો, સત્તઙ્ગો, ભદ્દપીઠં, પીઠિકા, એળકપાદકપીઠં, આમલકવટ્ટકપીઠં, ફલકં, કોચ્છં, પલાલપીઠકન્તિ ઇમેસુ તાવ યંકિઞ્ચિ ખુદ્દકં વા હોતુ મહન્તં વા, સઙ્ઘસ્સ દિન્નં ગરુભણ્ડં હોતિ. પલાલપીઠેન ચેત્થ કદલિપત્તાદિપીઠાનિપિ સઙ્ગહિતાનિ. બ્યગ્ઘચમ્મઓનદ્ધમ્પિ વાળરૂપપરિક્ખિત્તં, રતનપરિસિબ્બિતં, કોચ્છકં ગરુભણ્ડમેવ.

વઙ્કફલકં, દીઘફલકં, ચીવરધોવનફલકં, ઘટ્ટનફલકં, ઘટ્ટનમુગ્ગરો, દન્તકટ્ઠચ્છેદનગણ્ઠિકા, દણ્ડમુગ્ગરો, અમ્બણં, રજનદોણિ, ઉદકપટિચ્છકો, દારુમયો વા દન્તમયો વા વેળુમયો વા સપાદકોપિ અપાદકોપિ સમુગ્ગો, મઞ્જૂસા, પાદગણ્હનકતો અતિરેકપ્પમાણો કરણ્ડો, ઉદકદોણિ, ઉદકકટાહં, ઉળુઙ્કો, કટચ્છુ, પાનીયસરાવં, પાનીયસઙ્ખોતિ એતેસુપિ યંકિઞ્ચિ સઙ્ઘે દિન્નં ગરુભણ્ડં. સઙ્ખથાલકં પન ભાજનીયં, તથા દારુમયો ઉદકતુમ્બો.

પાદકથલિકમણ્ડલં દારુમયં વા હોતુ ચોળપણ્ણાદિમયં વા સબ્બં ગરુભણ્ડં. આધારકો પત્તપિધાનં, તાલવણ્ટં, બીજની, ચઙ્કોટકં, પચ્છિ, યટ્ઠિસમ્મુઞ્જની મુટ્ઠિસમ્મુઞ્જનીતિ એતેસુપિ યંકિઞ્ચિ ખુદ્દકં વા મહન્તં વા દારુવેળુપણ્ણચમ્માદીસુ યેન કેનચિ કતં ગરુભણ્ડમેવ.

થમ્ભતુલાસોપાનફલકાદીસુ દારુમયં વા પાસાણમયં વા યંકિઞ્ચિ ગેહસમ્ભારરૂપં, યો કોચિ કટસારકો, યંકિઞ્ચિ ભૂમત્થરણં, યંકિઞ્ચિ અકપ્પિયચમ્મં, સબ્બં સઙ્ઘે દિન્નં ગરુભણ્ડં, ભૂમત્થરણં કાતું વટ્ટતિ. એળકચમ્મં પન પચ્ચત્થરણગતિકં હોતિ, તમ્પિ ગરુભણ્ડમેવ. કપ્પિયચમ્માનિ ભાજનીયાનિ. કુરુન્દિયં પન ‘‘સબ્બં મઞ્ચપ્પમાણં ચમ્મં ગરુભણ્ડ’’ન્તિ વુત્તં.

ઉદુક્ખલં, મુસલં, સુપ્પં, નિસદં, નિસદપોતો, પાસાણદોણિ, પાસાણકટાહં, તુરિવેમભસ્તાદિ સબ્બં પેસકારાદિભણ્ડં, સબ્બં કસિભણ્ડં, સબ્બં ચક્કયુત્તકયાનં ગરુભણ્ડમેવ. મઞ્ચપાદો, મઞ્ચઅટની, પીઠપાદો, પીઠઅટની, વાસિફરસુઆદીનં દણ્ડાતિ એતેસુ યંકિઞ્ચિ વિપ્પકતતચ્છનકમ્મં અનિટ્ઠિતમેવ ભાજનીયં, તચ્છિતમટ્ઠં પન ગરુભણ્ડં હોતિ. અનુઞ્ઞાતવાસિયા પન દણ્ડો છત્તમુટ્ઠિપણ્ણં કત્તરયટ્ઠિ ઉપાહના અરણિસહિતં ધમ્મકરણો પાદગણ્હનકતો અનતિરિત્તં આમલકતુમ્બં આમલકઘટો લાબુકતુમ્બં લાબુઘટો વિસાણકતુમ્બન્તિ સબ્બમેતં ભાજનીયં, તતો મહન્તતરં ગરુભણ્ડં.

હત્થિદન્તો વા યંકિઞ્ચિ વિસાણં વા અતચ્છિતં યથાજાતમેવ ભાજનીયં, તેહિ કતમઞ્ચપાદાદીસુ પુરિમસદિસોયેવ વિનિચ્છયો. તચ્છિતનિટ્ઠિતોપિ હિઙ્ગુકરણ્ડકો અઞ્જનકરણ્ડકો ગણ્ઠિકા વિધો અઞ્જની અઞ્જનિસલાકા ઉદકપુઞ્છનીતિ ઇદં સબ્બં ભાજનીયમેવ.

મત્તિકાભણ્ડે સબ્બં મનુસ્સાનં ઉપભોગપરિભોગં ઘટપિઠરાદિકુલાલભાજનં પત્તકટાહં અઙ્ગારકટાહં ધૂમદાનકં દીપરુક્ખકો દીપકપલ્લિકા ચયનિટ્ઠકા છદનિટ્ઠકા થૂપિકાતિ સઙ્ઘસ્સ દિન્નકાલતો પટ્ઠાય ગરુભણ્ડં, પાદગણ્હનકતો અનતિરિત્તપ્પમાણો પન ઘટકો પત્તં થાલકં કઞ્ચનકો કુણ્ડિકાતિ ઇદમેત્થ ભાજનીયભણ્ડં. યથા ચ મત્તિકાભણ્ડે; એવં લોહભણ્ડેપિ કુણ્ડિકા ભાજનીયકોટ્ઠાસમેવ ભજતીતિ અયમેત્થ અનુપુબ્બિકથા.

અવિસ્સજ્જિયવત્થુકથા નિટ્ઠિતા.

નવકમ્મદાનકથા

૩૨૩. ભણ્ડિકાટ્ઠપનમત્તેનાતિ દ્વારબાહાનં ઉપરિ કપોતભણ્ડિકયોજનમત્તેન. પરિભણ્ડકરણમત્તેનાતિ ગોમયપરિભણ્ડકસાવપરિભણ્ડકરણમત્તેન. ધૂમકાલિકન્તિ ઇદં યાવસ્સ ચિતકધૂમો ન પઞ્ઞાયતિ, તાવ અયં વિહારો એતસ્સેવાતિ એવં ધૂમકાલે અપલોકેત્વા કતપરિયોસિતં વિહારં દેન્તિ. વિપ્પકતન્તિ એત્થ વિપ્પકતો નામ યાવ ગોપાનસિયો ન આરોહન્તિ. ગોપાનસીસુ પન આરુળ્હાસુ બહુકતો નામ હોતિ, તસ્મા તતો પટ્ઠાય ન દાતબ્બો, કિઞ્ચિદેવ સમાદપેત્વા કારેસ્સતિ. ખુદ્દકે વિહારે કમ્મં ઓલોકેત્વા છપ્પઞ્ચવસ્સિકન્તિ કમ્મં ઓલોકેત્વા ચતુહત્થવિહારે ચતુવસ્સિકં, પઞ્ચહત્થે પઞ્ચવસ્સિકં, છહત્થે છવસ્સિકં દાતબ્બં. અડ્ઢયોગો પન યસ્મા સત્તટ્ઠહત્થો હોતિ, તસ્મા એત્થ ‘‘સત્તટ્ઠવસ્સિક’’ન્તિ વુત્તં. સચે પન સો નવહત્થો હોતિ નવવસ્સિકમ્પિ દાતબ્બં. મહલ્લકે પન દસહત્થે એકાદસહત્થે વિહારે વા પાસાદે વા દસવસ્સિકં વા એકાદસવસ્સિકં વા દાતબ્બં. દ્વાદસહત્થે પન તતો અધિકે વા લોહપાસાદસદિસેપિ દ્વાદસવસ્સિકમેવ દાતબ્બં, ન તતો ઉત્તરિ.

નવકમ્મિકો ભિક્ખુ અન્તોવસ્સે તં આવાસં લભતિ, ઉતુકાલે પટિબાહિતું ન લભતિ. સચે સો આવાસો જીરતિ, આવાસસામિકસ્સ વા તસ્સ વંસે ઉપ્પન્નસ્સ વા કસ્સચિ કથેતબ્બં – ‘‘આવાસો તે નસ્સતિ, જગ્ગથ એતં આવાસ’’ન્તિ. સચે સો ન સક્કોતિ, ભિક્ખૂહિ ઞાતી વા ઉપટ્ઠાકે વા સમાદપેત્વા જગ્ગિતબ્બો. સચે તેપિ ન સક્કોન્તિ, સઙ્ઘિકેન પચ્ચયેન જગ્ગિતબ્બો. તસ્મિમ્પિ અસતિ એકં આવાસં વિસ્સજ્જેત્વા અવસેસા જગ્ગિતબ્બા. બહૂ વિસ્સજ્જેત્વા એકં સણ્ઠાપેતુમ્પિ વટ્ટતિયેવ.

દુબ્ભિક્ખે ભિક્ખૂસુ પક્કન્તેસુ સબ્બે આવાસા નસ્સન્તિ, તસ્મા એકં વા દ્વે વા તયો વા આવાસે વિસ્સજ્જેત્વા તતો યાગુભત્તચીવરાદીનિ પરિભુઞ્જન્તેહિ સેસાવાસા જગ્ગિતબ્બાયેવ. કુરુન્દિયં પન વુત્તં ‘‘સઙ્ઘિકે પચ્ચયે અસતિ એકો ભિક્ખુ ‘તુય્હં એકં મઞ્ચટ્ઠાનં ગહેત્વા જગ્ગાહી’તિ વત્તબ્બો. સચે બહુતરં ઇચ્છતિ, તિભાગં વા ઉપડ્ઢભાગં વા દત્વાપિ જગ્ગાપેતબ્બં. અથ ‘થમ્ભમત્તમેવેત્થ અવસિટ્ઠં, બહુકમ્મં કાતબ્બ’ન્તિ ન ઇચ્છતિ, ‘તુય્હં પુગ્ગલિકમેવ કત્વા જગ્ગ; એવમ્પિ હિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડકટ્ઠપનટ્ઠાનં નવકાનઞ્ચ વસનટ્ઠાનં લભિસ્સતી’તિ જગ્ગાપેતબ્બો. એવં જગ્ગિતો પન તસ્મિં જીવન્તે પુગ્ગલિકો હોતિ, મતે સઙ્ઘિકોયેવ. સચે સદ્ધિવિહારિકાનં દાતુકામો હોતિ, કમ્મં ઓલોકેત્વા તિભાગં વા ઉપડ્ઢં વા પુગ્ગલિકં કત્વા જગ્ગાપેતબ્બો. એવઞ્હિ સદ્ધિવિહારિકાનં દાતું લભતિ. એવં જગ્ગનકે પન અસતિ ‘એકં આવાસં વિસ્સજ્જેત્વા’તિઆદિના નયેન જગ્ગાપેતબ્બો’’તિ.

ઇદમ્પિ ચ અઞ્ઞં તત્થેવ વુત્તં – દ્વે ભિક્ખૂ સઙ્ઘિકં ભૂમિં ગહેત્વા સોધેત્વા સઙ્ઘિકં સેનાસનં કરોન્તિ. યેન સા ભૂમિ પઠમં ગહિતા, સો સામી. ઉભોપિ પુગ્ગલિકં કરોન્તિ, સોયેવ સામી. સો સઙ્ઘિકં કરોતિ, ઇતરો પુગ્ગલિકં કરોતિ, અઞ્ઞં ચે બહું સેનાસનટ્ઠાનં અત્થિ, પુગ્ગલિકં કરોન્તોપિ ન વારેતબ્બો. અઞ્ઞસ્મિં પન તાદિસે પટિરૂપે ઠાને અસતિ તં પટિબાહિત્વા સઙ્ઘિકં કરોન્તેનેવ કાતબ્બં. યં પન તસ્સ તત્થ વયકમ્મં કતં, તં દાતબ્બં. સચે પન કતાવાસે વા આવાસકરણટ્ઠાને વા છાયૂપગફલૂપગરુક્ખા હોન્તિ, અપલોકેત્વા હારેતબ્બા. પુગ્ગલિકા ચે હોન્તિ, સામિકા આપુચ્છિતબ્બા; નો ચે દેન્તિ, યાવતતિયં આપુચ્છિત્વા ‘‘રુક્ખઅગ્ઘનકમૂલં દસ્સામા’’તિ હારેતબ્બા.

યો પન સઙ્ઘિકવલ્લિમત્તમ્પિ અગ્ગહેત્વા આહરિમેન ઉપકરણેન સઙ્ઘિકાય ભૂમિયા પુગ્ગલિકવિહારં કારેતિ, ઉપડ્ઢં સઙ્ઘિકં હોતિ; ઉપડ્ઢં પુગ્ગલિકં. પાસાદો ચે હોતિ, હેટ્ઠાપાસાદો સઙ્ઘિકો; ઉપરિ પુગ્ગલિકો. સચે સો હેટ્ઠાપાસાદં ઇચ્છતિ, તસ્સ હોતિ. અથ હેટ્ઠા ચ ઉપરિ ચ ઇચ્છતિ, ઉભયત્થ ઉપડ્ઢં લભતિ. દ્વે સેનાસનાનિ કારેતિ – એકં સઙ્ઘિકં, એકં પુગ્ગલિકં. સચે વિહારે ઉટ્ઠિતેન દબ્બસમ્ભારેન કારેતિ, તતિયભાગં લભતિ. સચે અકતટ્ઠાને ચયં વા પમુખં વા કરોતિ, બહિકુટ્ટે ઉપડ્ઢં સઙ્ઘસ્સ, ઉપડ્ઢં તસ્સ. અથ મહન્તં વિસમં પૂરેત્વા અપદે પદં દસ્સેત્વા કતં હોતિ, અનિસ્સરો તત્થ સઙ્ઘો.

એકં વરસેય્યન્તિ એત્થ નવકમ્મદાનટ્ઠાને વા વસ્સગ્ગેન પત્તટ્ઠાને વા યં ઇચ્છતિ, તં એકં વરસેય્યં અનુજાનામીતિ અત્થો.

પરિયોસિતે પક્કમતિ તસ્સેવેતન્તિ પુન આગન્ત્વા વસન્તસ્સ અન્તોવસ્સં તસ્સેવ તં; અનાગચ્છન્તસ્સ પન સદ્ધિવિહારિકાદયો ગહેતું ન લભન્તિ.

નવકમ્મદાનકથા નિટ્ઠિતા.

અઞ્ઞત્રપટિભોગપટિક્ખેપાદિકથા

૩૨૪. નાતિહરન્તીતિ અઞ્ઞત્ર હરિત્વા ન પરિભુઞ્જન્તિ. ગુત્તત્થાયાતિ યં તત્થ મઞ્ચપીઠાદિ, તસ્સ ગુત્તત્થાય, તં અઞ્ઞત્ર હરિતું અનુજાનામીતિ અત્થો. તસ્મા તં અઞ્ઞત્ર હરિત્વા સઙ્ઘિકપરિભોગેન પરિભુઞ્જન્તસ્સ નટ્ઠં સુનટ્ઠં, જિણ્ણં સુજિણ્ણં. સચે અરોગં તસ્મિં વિહારે પટિસઙ્ખતે પુન પાકતિકં કાતબ્બં. પુગ્ગલિકપરિભોગેન પરિભુઞ્જતો નટ્ઠં વા જિણ્ણં વા ગીવા હોતિ, તસ્મિં પટિસઙ્ખતે દાતબ્બમેવ. સચે તતો ગોપાનસિઆદીનિ ગહેત્વા અઞ્ઞસ્મિં સઙ્ઘિકાવાસે યોજેન્તિ, સુયોજિતાનિ. પુગ્ગલિકાવાસે યોજેન્તેહિ પન મૂલં વા દાતબ્બં, પટિપાકતિકં વા કાતબ્બં છડ્ડિતવિહારતો મઞ્ચપીઠાદીનિ થેય્યચિત્તેન ગણ્હન્તો ઉદ્ધારેયેવ ભણ્ડગ્ઘેન કારેતબ્બો. પુન આવાસિકકાલે દસ્સામીતિ ગહેત્વા સઙ્ઘિકપરિભોગેન પરિભુઞ્જન્તસ્સ નટ્ઠં સુનટ્ઠં, જિણ્ણં સુજિણ્ણં. અરોગઞ્ચે પાકતિકં કાતબ્બં. પુગ્ગલિકપરિભોગેન પરિભુઞ્જન્તસ્સ નટ્ઠં ગીવા હોતિ. તતો દ્વારવાતપાનાદીનિ સઙ્ઘિકાવાસે વા પુગ્ગલિકાવાસે વા યોજિતાનિ પટિદાતબ્બાનિયેવ.

ફાતિકમ્મત્થાયાતિ વડ્ઢિકમ્મત્થાય. ફાતિકમ્મઞ્ચેત્થ સમકં વા અતિરેકં વા અગ્ઘનકં મઞ્ચપીઠાદિસેનાસનમેવ વટ્ટતિ.

ચક્કલિકન્તિ કમ્બલાદીહિ વેઠેત્વા કતચક્કલિકં. અલ્લેહિ પાદેહીતિ યેહિ અક્કન્તટ્ઠાને ઉદકં પઞ્ઞાયતિ, એવરૂપેહિ પાદેહિ પરિભણ્ડકતભૂમિ વા સેનાસનં વા ન અક્કમિતબ્બં. સચે પન ઉદકસિનેહમત્તમેવ પઞ્ઞાયતિ, ન ઉદકં, વટ્ટતિ. પાદપુઞ્છનિં પન અલ્લપાદેહિપિ અક્કમિતું વટ્ટતિયેવ. સઉપાહનેન ધોતપાદેહિ અક્કમિતબ્બટ્ઠાનેયેવ ન વટ્ટતિ.

ચોળકેન પલિવેઠેતુન્તિ સુધાભૂમિયં વા પરિભણ્ડભૂમિયં વા સચે તટ્ટિકા વા કટસારકો વા નત્થિ, ચોળકેન પાદા વેઠેતબ્બા, તસ્મિં અસતિ પણ્ણમ્પિ અત્થરિતું વટ્ટતિ. કિઞ્ચિ અનત્થરિત્વા ઠપેન્તસ્સ પન દુક્કટં. યદિ પન તત્થ નેવાસિકા અનત્થતાયપિ ભૂમિયા ઠપેન્તિ, અધોતપાદેહિપિ વળઞ્જેન્તિ, તથેવ વળઞ્જેતું વટ્ટતિ.

ન ભિક્ખવે પરિકમ્મકતા ભિત્તીતિ સેતભિત્તિ વા ચિત્તકમ્મકતા વા. ન કેવલઞ્ચ ભિત્તિમેવ, દ્વારમ્પિ વાતપાનમ્પિ અપસ્સેનફલકમ્પિ પાસાણત્થમ્ભમ્પિ રુક્ખત્થમ્ભમ્પિ ચીવરેન વા કેનચિ વા અપ્પટિચ્છાદેત્વા અપસ્સયિતું ન લબ્ભતિયેવ.

ધોતપાદકાતિ ધોતપાદકા હુત્વા ધોતેહિ પાદેહિ અક્કમિતબ્બટ્ઠાને નિપજ્જિતું કુક્કુચ્ચાયન્તિ. ‘‘ધોતપાદકે’’તિપિ પાઠો. ધોતેહિ પાદેહિ અક્કમિતબ્બટ્ઠાનસ્સેતં અધિવચનં. પચ્ચત્થરિત્વાતિ પરિભણ્ડકતં ભૂમિં વા ભૂમત્થરણસેનાસનં વા સઙ્ઘિકમઞ્ચપીઠં વા અત્તનો સન્તકેન પચ્ચત્થરણેન પચ્ચત્થરિત્વાવ નિપજ્જિતબ્બં. સચે નિદ્દાયતોપિ પચ્ચત્થરણે સઙ્કુટિતે કોચિ સરીરાવયવો મઞ્ચં વા પીઠં વા ફુસતિ, આપત્તિયેવ. લોમેસુ પન લોમગણનાય આપત્તિયેવ. પરિભોગસીસેન અપસ્સયન્તસ્સાપિ એસેવ નયો. હત્થતલપાદતલેહિ પન ફુસિતું વા અક્કમિતું વા વટ્ટતિ. મઞ્ચપીઠં નીહરન્તસ્સ કાયે પટિહઞ્ઞતિ, અનાપત્તિ.

અઞ્ઞત્રપરિભોગપટિક્ખેપાદિકથા નિટ્ઠિતા.

સઙ્ઘભત્તાદિઅનુજાનનકથા

૩૨૫. ન સક્કોન્તિ સઙ્ઘભત્તં કાતુન્તિ સકલસ્સ સઙ્ઘસ્સ ભત્તં કાતું ન સક્કોન્તિ. ઉદ્દેસભત્તન્તિઆદીસુ ‘‘એકં વા દ્વે વા…પે… દસ વા ભિક્ખૂ સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા દેથા’’તિ એવં ઉદ્દેસેન લદ્ધભિક્ખૂનં ભત્તં કાતું ઇચ્છન્તિ. અપરે તથેવ ભિક્ખૂ પરિચ્છિન્દિત્વા નિમન્તેત્વા તેસં ભત્તં કાતું ઇચ્છન્તિ. અપરે સલાકાયો છિન્દિત્વા, અપરે પક્ખિકં ઉપોસથિકં પાટિપદિકન્તિ એવં નિયામેત્વા, એકસ્સ વા દ્વિન્નં વા…પે… દસન્નં વા ભિક્ખૂનં ભત્તં કાતું ઇચ્છન્તિ. ઇતિ એતાનિ ભત્તાનિ ઉદ્દેસભત્તં નિમન્તનન્તિ ઇમં વોહારં પત્તાનિ. યસ્મા પન તે સચેપિ દુબ્ભિક્ખે ન સક્કોન્તિ, સુભિક્ખે જાતે પન પુન સઙ્ઘભત્તં કાતું સક્ખિસ્સન્તિ, તસ્મા ભગવા તમ્પિ અન્તો કત્વા ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘભત્તં ઉદ્દેસભત્ત’’ન્તિઆદિમાહ.

તત્થ સઙ્ઘભત્તે ઠિતિકા નામ નત્થિ, તસ્મા ‘‘અમ્હાકં અજ્જ દસ દ્વાદસ દિવસા ભુઞ્જન્તાનં ઇદાનિ અઞ્ઞતો ભિક્ખૂ આનેથા’’તિ ન એવં તત્થ વત્તબ્બં. ‘‘પુરિમદિવસેસુ અમ્હેહિ ન લદ્ધં, ઇદાનિ તં અમ્હાકં ગાહેથા’’તિ એવમ્પિ વત્તું ન લબ્ભતિ. તઞ્હિ આગતાગતાનં પાપુણાતિયેવ.

સઙ્ઘભત્તાદિઅનુજાનનકથા નિટ્ઠિતા.

ઉદ્દેસભત્તકથા

ઉદ્દેસભત્તાદીસુ પન અયં નયો – રઞ્ઞા વા રાજમહામત્તેન વા સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા ‘‘એત્તકે ભિક્ખૂ આનેથા’’તિ પહિતે કાલં ઘોસેત્વા ઠિતિકા પુચ્છિતબ્બા. સચે અત્થિ, તતો પટ્ઠાય ગાહેતબ્બં; નો ચે, થેરાસનતો પટ્ઠાય ગાહેતબ્બં. ઉદ્દેસકેન પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ ન અતિક્કામેતબ્બં. તે પન ધુતઙ્ગં રક્ખન્તા સયમેવ અતિક્કમિસ્સન્તિ; એવં ગાહિયમાને અલસજાતિકા મહાથેરા પચ્છા આગચ્છન્તિ, ‘‘ભન્તે, વીસતિવસ્સાનં ગાહિયતિ, તુમ્હાકં ઠિતિકા અતિક્કન્તા’’તિ ન વત્તબ્બા, ઠિતિકં ઠપેત્વા તેસં ગાહેત્વા પચ્છા ઠિતિકાય ગાહેતબ્બં. ‘‘અસુકવિહારે બહું ઉદ્દેસભત્તં ઉપ્પન્ન’’ન્તિ સુત્વા યોજનન્તરિકવિહારતોપિ ભિક્ખૂ આગચ્છન્તિ, સમ્પત્તસમ્પત્તાનં ઠિતટ્ઠાનતો પટ્ઠાય ગાહેતબ્બં. અસમ્પત્તાનમ્પિ ઉપચારસીમં પવિટ્ઠાનં અન્તેવાસિકાદીસુ ગણ્હન્તેસુ ગાહેતબ્બમેવ. બહિઉપચારસીમાય ઠિતાનં ગાહેથાતિ વદન્તિ, ન ગાહેતબ્બં. સચે પન ઉપચારસીમં ઓક્કન્તેહિ એકાબદ્ધા હુત્વા અત્તનો વિહારદ્વારે વા અન્તોવિહારેયેવ વા હોન્તિ, પરિસાવસેન વડ્ઢિતા નામ સીમા હોતિ, તસ્મા ગાહેતબ્બં. સઙ્ઘનવકસ્સ દિન્નેપિ પચ્છા આગતાનં ગાહેતબ્બમેવ. દુતિયભાગે પન થેરાસનં આરુળ્હે પુન આગતાનં પઠમભાગો ન પાપુણાતિ, દુતિયભાગતો વસ્સગ્ગેન ગાહેતબ્બં.

એકસ્મિં વિહારે એકં ભત્તુદ્દેસટ્ઠાનં પરિચ્છિન્દિત્વા ગાવુતપ્પમાણાયપિ ઉપચારસીમાય યત્થ કત્થચિ આરોચિતં ઉદ્દેસભત્તં, તસ્મિંયેવ ભત્તુદ્દેસટ્ઠાને ગાહેતબ્બં. એકો એકસ્સ ભિક્ખુનો પહિણાતિ ‘‘સ્વેપિ સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા દસ ભિક્ખૂ પહિણથા’’તિ, તેન સો અત્થો ભત્તુદ્દેસકસ્સ આરોચેતબ્બો. સચે તં દિવસં પમુસ્સતિ, દુતિયદિવસે પાતોવ આરોચેતબ્બો. અથ પમુસ્સિત્વાવ પિણ્ડાય પવિસન્તો સરતિ, યાવ ઉપચારસીમં નાતિક્કમતિ, તાવ યા ભોજનસાલાય પકતિટ્ઠિતિકા, તસ્સાયેવ વસેન ગાહેતબ્બં. સચેપિ ઉપચારસીમં અતિક્કન્તા ભિક્ખૂ ચ ઉપચારસીમટ્ઠકેહિ એકાબદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં દ્વાદસહત્થન્તરં અવિજહિત્વા ગચ્છન્તિ, પકતિટ્ઠિતિકાય વસેન ગાહેતબ્બં. ભિક્ખૂનં પન તાદિસે એકાબદ્ધે અસતિ બહિઉપચારસીમાય યસ્મિં ઠાને સરતિ, તત્થ નવં ઠિતિકં કત્વા ગાહેતબ્બં. અન્તોગામે આસનસાલાય સરન્તેન આસનસાલાય ઠિતિકાય ગાહેતબ્બં. યત્થ કત્થચિ સરિત્વા ગાહેતબ્બમેવ, અગાહેતું ન વટ્ટતિ. ન હિ એતં દુતિયદિવસે લબ્ભતીતિ.

સચે સકવિહારતો અઞ્ઞં વિહારં ગચ્છન્તે ભિક્ખૂ દિસ્વા કોચિ ઉદ્દેસભત્તં ઉદ્દિસાપેતિ, યાવ અન્તોઉપચારે વા ઉપચારસીમટ્ઠકેહિ સદ્ધિં વુત્તનયેન એકાબદ્ધા વા હોન્તિ, તાવ સકવિહારે ઠિતિકાવસેનેવ ગાહેતબ્બં. બહિઉપચારે ઠિતાનં દિન્નં પન ‘‘સઙ્ઘતો ભન્તે એત્તકે નામ ભિક્ખૂ ઉદ્દિસથા’’તિ વુત્તે સમ્પત્તાનં ગાહેતબ્બં. તત્થ દ્વાદસહત્થન્તરં અવિજહિત્વા એકાબદ્ધનયેન દૂરે ઠિતાપિ સમ્પત્તાયેવાતિ વેદિતબ્બં. સચે યં વિહારં ગચ્છન્તિ, તત્થ પવિટ્ઠાનં આરોચેન્તિ, તસ્સ વિહારસ્સ ઠિતિકાવસેન ગાહેતબ્બં. સચેપિ ગામદ્વારે વા વીથિયં વા ચતુક્કે વા અન્તરઘરે વા ભિક્ખૂ દિસ્વા કોચિ સઙ્ઘુદ્દેસં આરોચેતિ, તસ્મિં તસ્મિં ઠાને અન્તોઉપચારગતાનં ગાહેતબ્બં.

ઘરૂપચારો ચેત્થ ‘‘એકં ઘરં એકૂપચારં, એકં ઘરં નાનૂપચારં, નાનાઘરં એકૂપચારં, નાનાઘરં નાનૂપચાર’’ન્તિ ઇમેસં વસેન વેદિતબ્બો. તત્થ યં એકકુલસ્સ ઘરં એકવળઞ્જં હોતિ, તં સુપ્પપાતપરિચ્છેદસ્સ અન્તો એકૂપચારં નામ. તત્થુપ્પન્નો ઉદ્દેસલાભો તસ્મિં ઉપચારે ભિક્ખાચારવત્તેનપિ ઠિતાનં સબ્બેસં પાપુણાતિ, એતં ‘‘એકં ઘરં એકૂપચારં’’ નામ.

યં પન એકં ઘરં દ્વિન્નં ભરિયાનં સુખવિહારત્થાય મજ્ઝે ભિત્તિં ઉટ્ઠાપેત્વા નાનાદ્વારવળઞ્જં કતં, તત્થુપ્પન્નો ઉદ્દેસલાભો ભિત્તિઅન્તરિકસ્સ ન પાપુણાતિ, તસ્મિં તસ્મિં ઠાને નિસિન્નસ્સેવ પાપુણાતિ, એતં ‘‘એકં ઘરં નાનૂપચારં’’ નામ.

યસ્મિં પન ઘરે બહૂ ભિક્ખૂ નિમન્તેત્વા અન્તોગેહતો પટ્ઠાય એકાબદ્ધે કત્વા પટિવિસ્સકઘરાનિપિ પૂરેત્વા નિસીદાપેન્તિ, તત્થુપ્પન્નો ઉદ્દેસલાભો સબ્બેસં પાપુણાતિ. યમ્પિ નાનાકુલસ્સ નિવેસનં મજ્ઝે ભિત્તિં અકત્વા એકદ્વારેનેવ વળઞ્જન્તિ, તત્રાપિ એસેવ નયો. એતં ‘‘નાનાઘરં એકૂપચારં’’ નામ.

યો પન નાનાનિવેસનેસુ નિસિન્નાનં ભિક્ખૂનં ઉદ્દેસલાભો ઉપ્પજ્જતિ, કિઞ્ચાપિ ભિત્તિચ્છિદ્દેન ભિક્ખૂ દિસ્સન્તિ, તસ્મિં તસ્મિં નિવેસને નિસિન્નાનંયેવ પાપુણાતિ, એતં ‘‘નાનાઘરં નાનૂપચારં’’ નામ.

યો પન ગામદ્વારવીથિચતુક્કેસુ અઞ્ઞતરસ્મિં ઠાને ઉદ્દેસભત્તં લભિત્વા અઞ્ઞસ્મિં ભિક્ખુસ્મિં અસતિ અત્તનોવ પાપુણાપેત્વા દુતિયદિવસેપિ તસ્મિંયેવ ઠાને અઞ્ઞં લભતિ, તેન યં અઞ્ઞં નવકં વા વુડ્ઢં વા ભિક્ખું પસ્સતિ, તસ્સ ગાહેતબ્બં. સચે કોચિ નત્થિ, અત્તનોવ પાપેત્વા ભુઞ્જિતબ્બં.

સચે આસનસાલાય નિસીદિત્વા કાલં પટિમાનેન્તેસુ ભિક્ખૂસુ કોચિ આગન્ત્વા ‘‘સઙ્ઘુદ્દેસપત્તં દેથ, ઉદ્દેસપત્તં દેથ, સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા પત્તં દેથ, સઙ્ઘિકં પત્તં દેથા’’તિ વા વદતિ, ઉદ્દેસપત્તં ઠિતિકાય ગાહેત્વા દાતબ્બં. ‘‘સઙ્ઘુદ્દેસભિક્ખું દેથ, સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા ભિક્ખું દેથ, સઙ્ઘિકં ભિક્ખું દેથા’’તિ વુત્તેપિ એસેવ નયો.

ઉદ્દેસકો પનેત્થ પેસલો લજ્જી મેધાવી ઇચ્છિતબ્બો, તેન તિક્ખત્તું ઠિતિકં પુચ્છિત્વા સચે કોચિ ઠિતિકં જાનન્તો નત્થિ, થેરાસનતો ગાહેતબ્બં. સચે પન ‘‘અહં જાનામિ, દસવસ્સેન લદ્ધ’’ન્તિ કોચિ ભણતિ, ‘‘અત્થાવુસો, દસવસ્સા ભિક્ખૂ’’તિ પુચ્છિતબ્બં. સચે તસ્સ સુત્વા ‘‘દસવસ્સમ્હ દસવસ્સમ્હા’’તિ બહૂ આગચ્છન્તિ, ‘‘તુય્હં પાપુણાતિ, તુય્હં પાપુણાતી’’તિ અવત્વા ‘‘સબ્બે અપ્પસદ્દા હોથા’’તિ વત્વા પટિપાટિયા ઠપેતબ્બા. ઠપેત્વા ‘‘કતિ ઇચ્છથા’’તિ ઉપાસકો પુચ્છિતબ્બો. ‘‘એત્તકે નામ, ભન્તે, ભિક્ખૂ’’તિ વુત્તે ‘‘તુય્હં પાપુણાતિ, તુય્હં પાપુણાતી’’તિ અવત્વા સબ્બનવકસ્સ વસ્સગ્ગઞ્ચ ઉતુ ચ દિવસભાગો ચ છાયા ચ પુચ્છિતબ્બા. સચે છાયાયપિ પુચ્છિયમાનાય અઞ્ઞો વુડ્ઢતરો આગચ્છતિ, તસ્સ દાતબ્બં. અથ છાયં પુચ્છિત્વા ‘‘તુય્હં પાપુણાતી’’તિ વુત્તે વુડ્ઢતરો આગચ્છતિ, ન લભતિ. કથાપપઞ્ચેન હિ નિસિન્નસ્સાપિ નિદ્દાયન્તસ્સાપિ ગાહિતં સુગ્ગાહિતં, અતિક્કન્તં સુઅતિક્કન્તં, ભાજનીયભણ્ડઞ્હિ નામેતં સમ્પત્તસ્સેવ પાપુણાતિ, તત્થ સમ્પત્તભાવો ઉપચારેન પરિચ્છિન્દિતબ્બો. આસનસાલાય ચ અન્તોપરિક્ખેપો ઉપચારો, તસ્મિં ઠિતસ્સ લાભો પાપુણાતીતિ.

કોચિ આસનસાલતો અટ્ઠ ઉદ્દેસપત્તે આહરાપેત્વા સત્ત પત્તે પણીતભોજનાનં એકં ઉદકસ્સ પૂરેત્વા આસનસાલાયં પહિણાતિ, ગહેત્વા આગતા કિઞ્ચિ અવત્વા ભિક્ખૂનં હત્થેસુ પતિટ્ઠાપેત્વા પક્કમન્તિ. યેન યં લદ્ધં, તસ્સેવ તં હોતિ. યેન પન ઉદકં લદ્ધં, તસ્સ અતિક્કન્તમ્પિ ઠિતિકં ઠપેત્વા અઞ્ઞં ઉદ્દેસભત્તં ગાહેતબ્બં. તઞ્ચ લૂખં વા લભતુ પણીતં વા તિચીવરપરિવારં વા, તસ્સેવેતં. ઈદિસો હિસ્સ પુઞ્ઞવિસેસો. ઉદકં પન યસ્મા આમિસં ન હોતિ, તસ્મા અઞ્ઞં ઉદ્દેસભત્તં લબ્ભતિ.

સચે પન તે ગહેત્વા આગતા ‘‘ઇદં કિર ભન્તે સબ્બં ભાજેત્વા ભુઞ્જથા’’તિ વત્વા ગચ્છન્તિ, સબ્બેહિ ભાજેત્વા ભુઞ્જિત્વા ઉદકં પાતબ્બં. સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા ‘‘અટ્ઠ મહાથેરે દેથ, મજ્ઝિમે દેથ, નવકે દેથ, પરિપુણ્ણવસ્સસામણેરે દેથ, મજ્ઝિમભાણકાદયો દેથ, મય્હં ઞાતિભિક્ખૂ દેથા’’તિ વદન્તસ્સ પન ‘‘ઉપાસક, ત્વં એવં વદસિ, ઠિતિકાય પન તેસં ન પાપુણાતી’’તિ વત્વા ઠિતિકાવસેનેવ દાતબ્બા. દહરસામણેરેહિ પન ઉદ્દેસભત્તેસુ લદ્ધેસુ સચે દાયકાનં ઘરે મઙ્ગલં હોતિ, ‘‘તુમ્હાકં આચરિયુપજ્ઝાયે પેસેથા’’તિ વત્તબ્બં.

યસ્મિં પન ઉદ્દેસભત્તે પઠમભાગો સામણેરાનં પાપુણાતિ, અનુભાગો મહાથેરાનં, ન તત્થ સામણેરા ‘‘મયં પઠમભાગં લભિમ્હા’’તિ પુરતો ગન્તું લભન્તિ, યથાપટિપાટિયા એવ ગન્તબ્બં. ‘‘સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા ‘તુમ્હે એથા’તિ વુત્તે ‘મય્હં અઞ્ઞદાપિ જાનિસ્સસિ, ઠિતિકા પન એવં ગચ્છતી’’’તિ ઠિતિકાવસેનેવ ગાહેતબ્બં. અથ ‘‘સઙ્ઘુદ્દેસપત્તં દેથા’’તિ વત્વા અગાહિતેયેવ પત્તે યસ્સ કસ્સચિ પત્તં ગહેત્વા પૂરેત્વા આહરતિ, આહટમ્પિ ઠિતિકાય એવ ગાહેતબ્બં.

એકો ‘‘સઙ્ઘુદ્દેસપત્તં આહરા’’તિ પેસિતો ‘‘ભન્તે, એકં પત્તં દેથ, નિમન્તનભત્તં આહરિસ્સામી’’તિ વદતિ, સો ચે ઉદ્દેસભત્તઘરતો અયં આગતોતિ ઞત્વા ભિક્ખૂહિ ‘‘નનુ ત્વં અસુકઘરતો આગતો’’તિ વુત્તો ‘‘આમ, ભન્તે, ન નિમન્તનભત્તં, ઉદ્દેસભત્ત’’ન્તિ ભણતિ, ઠિતિકાય ગહેતબ્બં. યો પન ‘‘એકં પત્તં આહરા’’તિ વુત્તો ‘‘‘કિ’ન્તિ વત્વા આહરામી’’તિ વત્વા ‘‘યથા તે રુચ્ચતી’’તિ વુત્તો આગચ્છતિ, અયં વિસ્સટ્ઠદૂતો નામ. ઉદ્દેસપત્તં વા પટિપાટિપત્તં વા પુગ્ગલિકપત્તં વા યં ઇચ્છતિ, તં તસ્સ દાતબ્બં. એકો બાલો અબ્યત્તો ‘‘ઉદ્દેસપત્તં આહરા’’તિ પેસિતો વત્તું ન જાનાતિ, તુણ્હીભૂતો તિટ્ઠતિ, સો ‘‘કસ્સ સન્તિકં આગતોસી’’તિ વા ‘‘કસ્સ પત્તં હરિસ્સસી’’તિ વા ન વત્તબ્બો. એવઞ્હિ વુત્તો પુચ્છાસભાગેન ‘‘તુમ્હાકં સન્તિકં આગતોમ્હી’’તિ ‘‘તુમ્હાકં પત્તં હરિસ્સામી’’તિ વા વદેય્ય, તતો તં ભિક્ખું અઞ્ઞે ભિક્ખૂ જિગુચ્છન્તા ન ઓલોકેય્યું. ‘‘કુહિં ગચ્છસિ, કિં કરોન્તો આહિણ્ડસી’’તિ પન વત્તબ્બો. તસ્સ ‘‘ઉદ્દેસપત્તત્થાય આગતોમ્હી’’તિ વદન્તસ્સ ગાહેત્વા પત્તો દાતબ્બો.

એકા કૂટટ્ઠિતિકા નામ હોતિ. રઞ્ઞો વા હિ રાજમહામત્તસ્સ વા ગેહે અતિપણીતાનિ અટ્ઠ ઉદ્દેસભત્તાનિ નિચ્ચં દિય્યન્તિ, તાનિ એકચારિકભત્તાનિ કત્વા ભિક્ખૂ વિસું ઠિતિકાય પરિભુઞ્જન્તિ. એકચ્ચે ભિક્ખૂ ‘‘સ્વે દાનિ અમ્હાકં પાપુણિસ્સન્તી’’તિ અત્તનો ઠિતિકં સલ્લક્ખેત્વા ગતા, તેસુ અનાગતેસુયેવ અઞ્ઞે આગન્તુકા ભિક્ખૂ આગન્ત્વા આસનસાલાય નિસીદન્તિ; તઙ્ખણઞ્ઞેવ રાજપુરિસા આગન્ત્વા ‘‘પણીતભત્તપત્તે દેથા’’તિ વદન્તિ. આગન્તુકા ઠિતિકં અજાનન્તા ગાહેન્તિ. તઙ્ખણઞ્ઞેવ ચ ઠિતિકં જાનનકભિક્ખૂ આગન્ત્વા ‘‘કિં ગાહેથા’’તિ વદન્તિ. ‘‘રાજગેહે પણીતભત્ત’’ન્તિ. ‘‘કતિવસ્સતો પટ્ઠાયા’’તિ? ‘‘એત્તકવસ્સતો નામા’’તિ. ‘‘મા ગાહેથા’’તિ નિવારેત્વા ઠિતિકાય ગાહેતબ્બં. ગાહિતે આગતેહિપિ પત્તદાનકાલે આગતેહિપિ દિન્નકાલે આગતેહિપિ રાજગેહતો પત્તે પૂરેત્વા આહટકાલે આગતેહિપિ રાજા ‘‘અજ્જ ભિક્ખૂયેવ આગચ્છન્તૂ’’તિ પેસેત્વા ભિક્ખૂનંયેવ હત્થે પિણ્ડપાતં દેતિ; એવં દિન્નપિણ્ડપાતં ગહેત્વા આગતકાલે આગતેહિપિ ઠિતિકં જાનનકભિક્ખૂહિ ‘‘મા ભુઞ્જિત્થા’’તિ વારેત્વા ઠિતિકાયમેવ ગાહેતબ્બં.

અથ ને રાજા ભોજેત્વા પત્તેપિ નેસં પૂરેત્વા દેતિ, યં આહટં તં ઠિતિકાય ગાહેતબ્બં. સચે પન ‘‘મા તુચ્છહત્થા ગચ્છન્તૂ’’તિ થોકમેવ પત્તેસુ પક્ખિત્તં હોતિ, તં ન ગાહેતબ્બં. અથ ભુઞ્જિત્વા તુચ્છપત્તાવ આગચ્છન્તિ, યં તેહિ ભુત્તં, તં નેસં ગીવા હોતીતિ મહાસુમત્થેરો આહ. મહાપદુમત્થેરો પનાહ – ‘‘ગીવાકિચ્ચં એત્થ નત્થિ, ઠિતિકં પન અજાનન્તેહિ યાવ જાનનકા આગચ્છન્તિ, તાવ નિસીદિતબ્બં સિયા; એવં સન્તેપિ ભુત્તં સુભુત્તં, ઇદાનિ પત્તટ્ઠાનેન ગાહેતબ્બ’’ન્તિ.

એકો તિચીવરપરિવારો સતગ્ઘનકો પિણ્ડપાતો અવસ્સિકસ્સ ભિક્ખુનો પત્તો, વિહારે ચ ‘‘એવરૂપો પિણ્ડપાતો અવસ્સિકસ્સ પત્તો’’તિ લિખિત્વા ઠપેસું. અથ સટ્ઠિવસ્સચ્ચયેન અઞ્ઞો તથારૂપો પિણ્ડપાતો ઉપ્પન્નો, અયં કિં અવસ્સિકટ્ઠિતિકાય ગાહેતબ્બો, ઉદાહુ સટ્ઠિવસ્સિકટ્ઠિતિકાયાતિ. સટ્ઠિવસ્સિકટ્ઠિતિકાયાતિ વુત્તં, અયઞ્હિ ભિક્ખુ ઠિતિકં ગહેત્વાયેવ વડ્ઢિતોતિ.

એકો ઉદ્દેસભત્તં ભુઞ્જિત્વા સામણેરો જાતો, પુન તં ભત્તં સામણેરટ્ઠિતિકાય પત્તં ગણ્હિતું લભતિ. અયં કિર અન્તરાભટ્ઠકો નામ. યો પન પરિપુણ્ણવસ્સો સામણેરો ‘‘સ્વે ઉદ્દેસભત્તં લભિસ્સતી’’તિ અજ્જેવ ઉપસમ્પજ્જતિ, અતિક્કન્તા તસ્સ ઠિતિકા. એકસ્સ ભિક્ખુનો ઉદ્દેસભત્તં પત્તં, પત્તો ચસ્સ ન તુચ્છો હોતિ, સો અઞ્ઞસ્સ સમીપે નિસિન્નસ્સ પત્તં દાપેતિ, તઞ્ચે થેય્યાય હરન્તિ, ગીવા હોતિ. સચે પન સો ભિક્ખુ ‘‘મય્હં પત્તં દમ્મી’’તિ સયમેવ દેતિ, અસ્સ ગીવા ન હોતિ. અથાપિ તેન ભત્તેન અનત્થિકો હુત્વા ‘‘અલં મય્હં, તવેતં ભત્તં દમ્મિ, પત્તં પેસેત્વા આહરાપેહી’’તિ અઞ્ઞં વદતિ, યં તતો આહરીયતિ સબ્બં પત્તસામિકસ્સ હોતિ. પત્તઞ્ચે થેય્યાય હરન્તિ, સુહટો; ભત્તસ્સ દિન્નત્તા ગીવા ન હોતિ.

વિહારે દસ ભિક્ખૂ હોન્તિ, તેસુ નવ પિણ્ડપાતિકા, એકો સાદિયનકો. ‘‘દસ ઉદ્દેસપત્તે દેથા’’તિ વુત્તે પિણ્ડપાતિકા ગહેતું ન ઇચ્છન્તિ. ઇતરો ભિક્ખુ ‘‘સબ્બાનિ મય્હં પાપુણન્તી’’તિ ગણ્હાતિ, ઠિતિકા ન હોતિ. એકેકં ચે પાપેત્વા ગણ્હાતિ, ઠિતિકા તિટ્ઠતિ. એવં ગાહેત્વા દસહિપિ પત્તેહિ આહરાપેત્વા ‘‘ભન્તે, મય્હં સઙ્ગહં કરોથા’’તિ નવ પત્તે પિણ્ડપાતિકાનં દેતિ, ભિક્ખુદત્તિયં નામેતં, ગણ્હિતું વટ્ટતિ.

સચે સો ઉપાસકો ‘‘ભન્તે, ઘરં આગન્તબ્બ’’ન્તિ વદતિ, સો ચ ભિક્ખુ તે ભિક્ખૂ ‘‘એથ, ભન્તે, મય્હં સહાયા હોથા’’તિ તસ્સ ઘરં ગચ્છતિ. યં તત્થ લભતિ, સબ્બં તસ્સેવ હોતિ. ઇતરે તેન દિન્નં લભન્તિ. અથ નેસં ઘરેયેવ નિસીદાપેત્વા દક્ખિણોદકં દત્વા યાગુખજ્જકાદીનિ દેન્તિ, ‘‘ભન્તે, યં મનુસ્સા દેન્તિ, તં ગણ્હથા’’તિ તસ્સ ભિક્ખુનો વચનેનેવ ઇતરેસં વટ્ટતિ. ભુત્તાવીનં પત્તે પૂરેત્વા ગણ્હિત્વા ગમનત્થાય દેન્તિ, સબ્બં તસ્સેવ ભિક્ખુનો હોતિ, તેન દિન્નં ઇતરેસં વટ્ટતિ.

યદિ પન તે વિહારેયેવ તેન ભિક્ખુના ‘‘ભન્તે, મય્હં ભિક્ખં ગણ્હથ, મનુસ્સાનઞ્ચ વચનં કાતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તા ગચ્છન્તિ, યં તત્થ ભુઞ્જન્તિ ચેવ નીહરન્તિ ચ, સબ્બં તં તસ્સેવ સન્તકં. અથાપિ ‘‘મય્હં ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ અવુત્તા ‘‘મનુસ્સાનં વચનં કાતું વટ્ટતી’’તિ ગચ્છન્તિ, તત્ર ચે એકસ્સ મધુરેન સરેન અનુમોદનં કરોન્તસ્સ સુત્વા થેરાનઞ્ચ ઉપસમે પસીદિત્વા બહું સમણપરિક્ખારં દેન્તિ, અયં થેરેસુ પસાદેન ઉપ્પન્નો ‘‘અકતભાગો’’ નામ, તસ્મા સબ્બેસં પાપુણાતિ.

એકો સઙ્ઘતો ઉદ્દિસાપેત્વા ઠિતિકાય ગાહિતં પત્તં હરિત્વા પણીતસ્સ ખાદનીયભોજનીયસ્સ પૂરેત્વા આહરિત્વા ‘‘ઇમં, ભન્તે, સબ્બો સઙ્ઘો પરિભુઞ્જતૂ’’તિ દેતિ, સબ્બેહિ ભાજેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં. પત્તસામિકસ્સ પન અતિક્કન્તમ્પિ ઠિતિકં ઠપેત્વા અઞ્ઞં ઉદ્દેસભત્તં દાતબ્બં. અથ ‘‘પઠમંયેવ સબ્બં સઙ્ઘિકં પત્તં દેથા’’તિ વદતિ, એકસ્સ લજ્જિભિક્ખુનો સન્તકો પત્તો દાતબ્બો. આહરિત્વા ચ ‘‘સબ્બો સઙ્ઘો પરિભુઞ્જતૂ’’તિ વુત્તે ભાજેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં.