૫. ખુદ્દકવત્થુક્ખન્ધકં

ખુદ્દકવત્થુકથા

૨૪૩. ખુદ્દકવત્થુક્ખન્ધકે – મલ્લમુટ્ઠિકાતિ મુટ્ઠિકમલ્લા. ગામમુદ્દવાતિ છવિરાગમણ્ડનાનુયુત્તા નાગરિકમનુસ્સા. ગામમોદ્દવાતિપિ પાઠો; એસેવત્થો. થમ્ભેતિ ન્હાનતિત્થે નિખણિત્વા ઠપિતત્થમ્ભે.

કુટ્ટેતિ ઇટ્ઠકાસિલાદારુકુટ્ટાનં અઞ્ઞતરસ્મિં. અટ્ટાને ન્હાયન્તીતિ એત્થ અટ્ટાનં નામ રુક્ખં ફલકં વિય તચ્છેત્વા અટ્ઠપદાકારેન રાજિયો છિન્દિત્વા ન્હાનતિત્થે નિખણન્તિ, તત્થ ચુણ્ણાનિ આકિરિત્વા મનુસ્સા કાયં ઘંસન્તિ. ગન્ધબ્બહત્થકેનાતિ ન્હાનતિત્થે ઠપિતેન દારુમયહત્થેન, તેન કિર ચુણ્ણાનિ ગહેત્વા મનુસ્સા સરીરં ઘંસન્તિ. કુરુવિન્દકસુત્તિયાતિ કુરુવિન્દકપાસાણચુણ્ણાનિ લાખાય બન્ધિત્વા કતગુળિકકલાપકો વુચ્ચતિ, તં ઉભોસુ અન્તેસુ ગહેત્વા સરીરં ઘંસન્તિ. વિગ્ગય્હ પરિકમ્મં કારાપેન્તીતિ અઞ્ઞમઞ્ઞં સરીરેન સરીરં ઘંસન્તિ. મલ્લકં નામ મકરદન્તકે છિન્દિત્વા મલ્લકમૂલસણ્ઠાનેન કતં મલ્લકન્તિ વુચ્ચતિ, ઇદં ગિલાનસ્સાપિ ન વટ્ટતિ.

૨૪૪. અકતમલ્લકં નામ દન્તે અચ્છિન્દિત્વા કતં, ઇદં અગિલાનસ્સેવ ન વટ્ટતિ; ઇટ્ઠકાખણ્ડં પન કપાલખણ્ડં વા વટ્ટતિ. ઉક્કાસિકન્તિ વત્થવટ્ટિં; તસ્મા ન્હાયન્તસ્સ યસ્સ કસ્સચિ ન્હાનસાટકવટ્ટિયા પિટ્ઠિં ઘંસિતું વટ્ટતિ. પુથુપાણિકન્તિ હત્થપરિકમ્મં વુચ્ચતિ, તસ્મા સબ્બેસં હત્થેન પિટ્ઠિપરિકમ્મં કાતું વટ્ટતિ.

૨૪૫. વલ્લિકાતિ કણ્ણતો નિક્ખન્તમુત્તોલમ્બકાદીનં એતં અધિવચનં; ન કેવલઞ્ચ વલ્લિકા એવ, યંકિઞ્ચિ કણ્ણપિળન્ધનં અન્તમસો તાલપણ્ણમ્પિ ન વટ્ટતિ. પામઙ્ગન્તિ યંકિઞ્ચિ પલમ્બકસુત્તં. કણ્ઠસુત્તકન્તિ યંકિઞ્ચિ ગીવૂપગઆભરણં. કટિસુત્તકન્તિ યંકિઞ્ચિ કટિપિળન્ધનં અન્તમસો સુત્તતન્તુમત્તમ્પિ. ઓવટ્ટિકન્તિ વલયં. કાયૂરાદીનિ પાકટાનેવ, અક્ખકાનં હેટ્ઠા બાહાભરણં યંકિઞ્ચિ આભરણં ન વટ્ટતિ.

૨૪૬. દુમાસિકં વા દુવઙ્ગુલં વાતિ એત્થ સચે કેસા અન્તોદ્વેમાસે દ્વઙ્ગુલં પાપુણન્તિ, અન્તોદ્વેમાસેવ છિન્દિતબ્બા. દ્વઙ્ગુલેહિ અતિક્કામેતું ન વટ્ટતિ. સચેપિ ન દીઘા, દ્વેમાસતો એકદિવસમ્પિ અતિક્કામેતું ન વટ્ટતિયેવ; એવમયં ઉભયેનપિ ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદોવ વુત્તો, તતો ઓરં પન નવટ્ટનભાવો નામ નત્થિ.

કોચ્છેન ઓસણ્ઠેન્તીતિ કોચ્છેન ઓલિખિત્વા સન્નિસીદાપેન્તિ. ફણકેનાતિ દન્તમયાદીસુ યેન કેનચિ. હત્થફણકેનાતિ હત્થેનેવ ફણકિચ્ચં કરોન્તા અઙ્ગુલીહિ ઓસણ્ઠેન્તિ. સિત્થતેલકેનાતિ મધુસિત્થકનિય્યાસાદીસુ યેન કેનચિ ચિક્કલેન. ઉદકતેલકેનાતિ ઉદકમિસ્સકેન તેલેન. મણ્ડનત્થાય સબ્બત્થ દુક્કટં, ઉદ્ધલોમેન પન અનુલોમનિપાતનત્થં હત્થં તેમેત્વા સીસં પુઞ્છિતબ્બં. ઉણ્હાભિતત્તરજસિરાનમ્પિ અલ્લહત્થેન પુઞ્છિતું વટ્ટતિ.

૨૪૭. ન ભિક્ખવે આદાસે વા ઉદકપત્તે વાતિ એત્થ કંસપત્તાદીનિપિ યેસુ મુખનિમિત્તં પઞ્ઞાયતિ, સબ્બાનિ આદાસસઙ્ખમેવ ગચ્છન્તિ. કઞ્જિયાદીનિપિ ચ ઉદકપત્તસઙ્ખમેવ. તસ્મા યત્થ કત્થચિ ઓલોકેન્તસ્સ દુક્કટં. આબાધપચ્ચયાતિ ‘‘સઞ્છવિ નુ ખો મે વણો, ઉદાહુ ન તાવા’’તિ જાનનત્થં; ‘‘જિણ્ણો નુ ખોમ્હિ નો’’તિ એવં આયુસઙ્ખારં ઓલોકનત્થમ્પિ વટ્ટતીતિ વુત્તં.

મુખં આલિમ્પન્તીતિ વિપ્પસન્નછવિરાગકરેહિ મુખાલેપનેહિ આલિમ્પન્તિ. ઉમ્મદ્દેન્તીતિ નાનાઉમ્મદ્દનેહિ ઉમ્મદ્દેન્તિ. ચુણ્ણેન્તીતિ મુખચુણ્ણકેન મક્ખેન્તિ. મનોસિલિકાય મુખં લઞ્છેન્તીતિ મનોસિલાય તિલકાદીનિ લઞ્છનાનિ કરોન્તિ, તાનિ હરિતાલાદીહિપિ ન વટ્ટન્તિયેવ. અઙ્ગરાગાદયો પાકટાયેવ. સબ્બત્થ દુક્કટં.

૨૪૮. ન ભિક્ખવે નચ્ચં વાતિઆદીસુ યંકિઞ્ચિ નચ્ચં અન્તમસો મોરનચ્ચમ્પિ દસ્સનાય ગચ્છન્તસ્સ દુક્કટં. સયમ્પિ નચ્ચન્તસ્સ વા નચ્ચાપેન્તસ્સ વા દુક્કટમેવ. ગીતમ્પિ યંકિઞ્ચિ નટગીતં વા સાધુગીતં વા અન્તમસો દન્તગીતમ્પિ ‘‘યં ગાયિસ્સામા’’તિ પુબ્બભાગે ઓકૂજન્તા કરોન્તિ, એતમ્પિ ન વટ્ટતિ. સયં ગાયન્તસ્સાપિ ગાયાપેન્તસ્સાપિ દુક્કટમેવ. વાદિતમ્પિ યંકિઞ્ચિ ન વટ્ટતિ. યં પન નિટ્ઠુભન્તો વા સાસઙ્કે વા ઠિતો અચ્છરિકં વા ફોટેતિ, પાણિં વા પહરતિ, તત્થ અનાપત્તિ. સબ્બં અન્તરારામે ઠિતસ્સ પસ્સતો અનાપત્તિ. ‘‘પસ્સિસ્સામી’’તિ વિહારતો વિહારં ગચ્છન્તસ્સ આપત્તિયેવ. આસનસાલાય નિસિન્નો પસ્સતિ, અનાપત્તિ. ‘‘પસ્સિસ્સામી’’તિ ઉટ્ઠહિત્વા ગચ્છતો આપત્તિ. વીથિયં ઠત્વા ગીવં પરિવત્તેત્વા પસ્સતોપિ આપત્તિયેવ.

૨૪૯. સરકુત્તિન્તિ સરકિરિયં. ભઙ્ગો હોતીતિ અલદ્ધં ઉપ્પાદેતું ન સક્કોતિ; લદ્ધં સમાપજ્જિતું. પચ્છિમા જનતાતિ અમ્હાકં આચરિયાપિ ઉપજ્ઝાયાપિ એવં ગાયિંસૂતિ પચ્છિમો જનો દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ; તથેવ ગાયતિ. ન ભિક્ખવે આયતકેનાતિ એત્થ આયતકો નામ તં તં વત્તં ભિન્દિત્વા અક્ખરાનિ વિનાસેત્વા પવત્તો. ધમ્મે પન સુત્તન્તવત્તં નામ અત્થિ, જાતકવત્તં નામ અત્થિ, ગાથાવત્તં નામ અત્થિ, તં વિનાસેત્વા અતિદીઘં કાતું ન વટ્ટતિ. ચતુરસ્સેન વત્તેન પરિમણ્ડલાનિ પદબ્યઞ્જનાનિ દસ્સેતબ્બાનિ. સરભઞ્ઞન્તિ સરેન ભણનં. સરભઞ્ઞે કિર તરઙ્ગવત્તધોતકવત્તગલિતવત્તાદીનિ દ્વત્તિંસ વત્તાનિ અત્થિ. તેસુ યં ઇચ્છતિ, તં કાતું લભતિ. સબ્બેસં પદબ્યઞ્જનં અવિનાસેત્વા વિકારં અકત્વા સમણસારુપ્પેન ચતુરસ્સેન નયેન પવત્તનંયેવ લક્ખણં.

બાહિરલોમિં ઉણ્ણિન્તિ ઉણ્ણલોમાનિ બહિ કત્વા ઉણ્ણપાવારં પારુપન્તિ; તથા ધારેન્તસ્સ દુક્કટં. લોમાનિ અન્તો કત્વા પારુપિતું વટ્ટતિ. સમણકપ્પકથા ભૂતગામસિક્ખાપદવણ્ણનાયં વુત્તા.

૨૫૧. ન ભિક્ખવે અત્તનો અઙ્ગજાતન્તિ અઙ્ગજાતં છિન્દન્તસ્સેવ થુલ્લચ્ચયં. અઞ્ઞં પન કણ્ણનાસાઅઙ્ગુલિઆદિં યંકિઞ્ચિ છિન્દન્તસ્સ તાદિસં વા દુક્ખં ઉપ્પાદેન્તસ્સ દુક્કટં. અહિકીટદટ્ઠાદીસુ પન અઞ્ઞઆબાધપચ્ચયા વા લોહિતં વા મોચેન્તસ્સ છિન્દન્તસ્સ વા અનાપત્તિ.

૨૫૨. ચન્દનગણ્ઠિ ઉપ્પન્ના હોતીતિ ચન્દનઘટિકા ઉપ્પન્ના હોતિ. સો કિર ઉદ્ધઞ્ચ અધો ચ જાલાનિ પરિક્ખિપાપેત્વા ગઙ્ગાય નદિયા કીળતિ, તસ્સ નદીસોતેન વુય્હમાના ચન્દનગણ્ઠિ આગન્ત્વા જાલે લગ્ગા, તમસ્સ પુરિસા આહરિત્વા અદંસુ; એવં સા ઉપ્પન્ના હોતિ. ઇદ્ધિપાટિહારિયન્તિ એત્થ વિકુબ્બનિદ્ધિપાટિહારિયં પટિક્ખિત્તં, અધિટ્ઠાનિદ્ધિ પન અપ્પટિક્ખિત્તાતિ વેદિતબ્બા.

ન ભિક્ખવે સોવણ્ણમયો પત્તોતિઆદીસુ સચેપિ ગિહી ભત્તગ્ગે સુવણ્ણતટ્ટિકાદીસુ બ્યઞ્જનં કત્વા ઉપનામેન્તિ, આમસિતુમ્પિ ન વટ્ટતિ. ફલિકમયકાચમયકંસમયાનિ પન તટ્ટિકાદીનિ ભાજનાનિ પુગ્ગલિકપરિભોગેનેવ ન વટ્ટન્તિ, સઙ્ઘિકપરિભોગેન વા ગિહિવિકટાનિ વા વટ્ટન્તિ. ‘‘તમ્બલોહમયોપિ પત્તોવ ન વટ્ટતિ, થાલકં પન વટ્ટતી’’તિ ઇદં સબ્બં કુરુન્દિયં વુત્તં. મણિમયોતિ એત્થ પન ઇન્દનીલાદિમણિમયો વુત્તો. કંસમયોતિ એત્થ વટ્ટલોહમયોપિ સઙ્ગહિતો.

૨૫૩. લિખિતુન્તિ તનુકરણત્થાયેતં વુત્તં. પકતિમણ્ડલન્તિ મકરદન્તચ્છિન્નકમણ્ડલમેવ.

૨૫૪. આવટ્ટિત્વાતિ અઞ્ઞમઞ્ઞં પહરિત્વા. પત્તાધારકન્તિ એત્થ ‘‘દન્તવલ્લિવેત્તાદીહિ કતે ભૂમિઆધારકે તયો, દારુઆધારકે દ્વે પત્તે ઉપરૂપરિ ઠપેતું વટ્ટતી’’તિ કુરુન્દિયં વુત્તં. મહાઅટ્ઠકથાયં પન વુત્તં – ‘‘ભૂમિઆધારકે તિણ્ણં પત્તાનં અનોકાસો, દ્વે ઠપેતું વટ્ટતિ. દારુઆધારકદણ્ડાધારકેસુપિ સુસજ્જિતેસુ એસેવ નયો. ભમકોટિસદિસો પન દારુઆધારકો તીહિ દણ્ડકેહિ બદ્ધો દણ્ડકાધારો ચ એકસ્સપિ પત્તસ્સ અનોકાસો, તત્થ ઠપેત્વાપિ હત્થેન ગહેત્વા એવ નિસીદિતબ્બં. ભૂમિયં પન નિક્કુજ્જિત્વા એકમેવ ઠપેતબ્બ’’ન્તિ.

મિડ્ઢન્તેતિ આલિન્દકમિડ્ઢિકાદીનં અન્તે. સચે પન પરિવત્તેત્વા તત્થેવ પતિટ્ઠાતિ, એવરૂપાય વિત્થિણ્ણાય મિડ્ઢિયા ઠપેતું વટ્ટતિ. પરિભણ્ડન્તેતિ બાહિરપસ્સે કતાય તનુકમિડ્ઢિકાય અન્તે. મિડ્ઢિયં વુત્તનયેનેવેત્થાપિ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો.

ચોળકન્તિ યં પત્થરિત્વા પત્તો ઠપીયતિ; તસ્મિં પન અસતિ કટસારકે વા તટ્ટિકાય વા મત્તિકાપરિભણ્ડકતાય ભૂમિયા વા યત્થ ન દુસ્સતિ, તથારૂપાય વાલિકાય વા ઠપેતું વટ્ટતિ. પંસુરજાદીસુ પન ખરભૂમિયં વા ઠપેન્તસ્સ દુક્કટં. પત્તમાળકં ઇટ્ઠકાહિ વા દારૂહિ વા કાતું વટ્ટતિ. પત્તકુણ્ડોલિકાતિ મહામુખકુણ્ડસણ્ઠાના ભણ્ડકુક્ખલિકા વુચ્ચતિ. યો લગ્ગેય્યાતિ યત્થ કત્થચિ લગ્ગેન્તસ્સ દુક્કટમેવ. ચીવરવંસેપિ બન્ધિત્વા ઠપેતું ન વટ્ટતિ. ભણ્ડકટ્ઠપનત્થમેવ વા કતં હોતુ નિસીદનસયનત્થં વા યત્થ કત્થચિ મઞ્ચે વા પીઠે વા ઠપેન્તસ્સ દુક્કટં, અઞ્ઞેન પન ભણ્ડકેન સદ્ધિં બન્ધિત્વા ઠપેતું વટ્ટતિ. અટનિયં બન્ધિત્વા ઓલમ્બેતું વા વટ્ટતિ, બન્ધિત્વાપિ ઉપરિ ઠપેતું ન વટ્ટતિયેવ. સચે પન મઞ્ચો વા પીઠં વા ઉક્ખિપિત્વા ચીવરવંસાદીસુ અટ્ટકછન્નેન ઠપિતં હોતિ, તત્થ ઠપેતું વટ્ટતિ. અંસવદ્ધનકેન અંસકૂટે લગ્ગેત્વા અઙ્કે ઠપેતું વટ્ટતિ. છત્તે ભત્તપૂરોપિ અંસકૂટે લગ્ગિતપત્તોપિ ઠપેતું ન વટ્ટતિ, ભણ્ડકેન પન સદ્ધિં બન્ધિત્વા વા અટ્ટકં કત્વા વા ઠપિતે યો કોચિ ઠપેતું વટ્ટતિ.

૨૫૫. પત્તહત્થેનાતિ એત્થ ન કેવલં યસ્સ પત્તો હત્થે, સો એવ પત્તહત્થો, ન કેવલઞ્ચ કવાટમેવ પણામેતું ન લભતિ; અપિચ ખો પન હત્થે વા પિટ્ઠિપાદે વા યત્થ કત્થચિ સરીરાવયવે પત્તસ્મિં સતિ હત્થેન વા પાદેન વા સીસેન વા યેન કેનચિ સરીરાવયવેન કવાટં વા પણામેતું ઘટિકં વા ઉક્ખિપિતું સૂચિં વા કુઞ્ચિકાય અપાપુરિતું ન લભતિ. અંસકૂટે પન પત્તં લગ્ગેત્વા યથાસુખં અવાપુરિતું લભતિ.

તુમ્બકટાહન્તિ લાબુકટાહં વુચ્ચતિ, તં પરિહરિતું ન વટ્ટતિ. લભિત્વા પન તાવકાલિકં પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. ઘટિકટાહેપિ એસેવ નયો. ઘટિકટાહન્તિ ઘટિકપાલં. અભું મેતિ ઉત્રાસવચનમેતં. સબ્બપંસુકૂલિકેનાતિ એત્થ ચીવરઞ્ચ મઞ્ચપીઠઞ્ચ પંસુકૂલં વટ્ટતિ, અજ્ઝોહરણીયં પન દિન્નકમેવ ગહેતબ્બં.

ચલકાનીતિ ચબ્બેત્વા અપવિદ્ધામિસાનિ. અટ્ઠિકાનીતિ મચ્છમંસઅટ્ઠિકાનિ. ઉચ્છિટ્ઠોદકન્તિ મુખવિક્ખાલનોદકં. એતેસુ યંકિઞ્ચિ પત્તેન નીહરન્તસ્સ દુક્કટં. પત્તં પટિગ્ગહં કત્વા હત્થં ધોવિતુમ્પિ ન લભતિ. હત્થધોતપાદધોતઉદકમ્પિ પત્તે આકિરિત્વા નીહરિતું ન વટ્ટતિ. અનુચ્છિટ્ઠં સુદ્ધપત્તં ઉચ્છિટ્ઠહત્થેન ગણ્હિતું ન વટ્ટતિ, વામહત્થેન પનેત્થ ઉદકં આસિઞ્ચિત્વા એકં ઉદકગણ્ડુસં ગહેત્વા ઉચ્છિટ્ઠહત્થેન ગણ્હિતું વટ્ટતિ. એત્તાવતાપિ હિ સો ઉચ્છિટ્ઠપત્તો હોતિ, હત્થં પન બહિ ઉદકેન વિક્ખાલેત્વા ગહેતું વટ્ટતિ. મચ્છમંસફલાફલાદીનિ ખાદન્તો યં તત્થ અટ્ઠિં વા ચલકં વા છડ્ડેતુકામો હોતિ, તં પત્તે ઠપેતું ન લભતિ. યં પન પટિખાદિતુકામો હોતિ, તં પત્તે ઠપેતું લભતિ. અટ્ઠિકકણ્ટકાદીનિ તત્થેવ કત્વા હત્થેન લુઞ્ચિત્વા ખાદિતું વટ્ટતિ. મુખતો નીહટં પન યંકિઞ્ચિ પુન ખાદિતુકામો હોતિ, તં પત્તે ઠપેતું ન લભતિ. સિઙ્ગિવેરનાળિકેરખણ્ડાનિ ડંસિત્વા પુન ઠપેતું લભતિ.

૨૫૬. નમતકન્તિ સત્થકવેઠનકં પિલોતિકખણ્ડં. દણ્ડસત્થકન્તિ પિપ્ફલકં વા અઞ્ઞમ્પિ વા યંકિઞ્ચિ દણ્ડં યોજેત્વા કતસત્થકં.

કણ્ણકિતા હોન્તીતિ મલગ્ગહિતા હોન્તિ. કિણ્ણેન પૂરેતુન્તિ કિણ્ણચુણ્ણેન પૂરેતું. સત્તુયાતિ હલિદ્દિમિસ્સકેન પિટ્ઠચુણ્ણેન. સરિતકન્તિ પાસાણચુણ્ણં વુચ્ચતિ; તેન પૂરેતું અનુજાનામીતિ અત્થો. મધુસિત્થકેન સારેતુન્તિ મધુસિત્થકેન મક્ખેતું. સરિતકં પરિભિજ્જતીતિ તં મક્ખિતમધુસિત્થકં ભિજ્જતિ. સરિતસિપાટિકન્તિ મધુસિત્થકપિલોતિકં; સત્થકોસકસિપાટિયા પન સરિતસિપાટિકાય અનુલોમાતિ કુરુન્દિયં વુત્તં. કથિનન્તિ નિસ્સેણિમ્પિ તત્થ અત્થરિતબ્બકટસારકકિલઞ્જાનં અઞ્ઞતરમ્પિ. કથિનરજ્જુન્તિ યાય દુપટ્ટચીવરં સિબ્બન્તા કથિને ચીવરમ્પિ બન્ધન્તિ. કથિનં નપ્પહોતીતિ દીઘસ્સ ભિક્ખુનો પમાણેન કતં કથિનં; તત્થ રસ્સસ્સ ભિક્ખુનો ચીવરં પત્થરિયમાનં નપ્પહોતિ, અન્તોયેવ હોતિ; દણ્ડકે ન પાપુણાતીતિ અત્થો. દણ્ડકથિનન્તિ તસ્સ મજ્ઝે ઇતરસ્સ ભિક્ખુનો પમાણેન અઞ્ઞં નિસ્સેણિં બન્ધિતું અનુજાનામીતિ અત્થો.

બિદલકન્તિ દણ્ડકથિનપ્પમાણેન કટસારકસ્સ પરિયન્તે પટિસંહરિત્વા દુગુણકરણં. સલાકન્તિ દુપટ્ટચીવરસ્સ અન્તરે પવેસનસલાકં. વિનન્ધનરજ્જુન્તિ મહાનિસ્સેણિયા સદ્ધિં ખુદ્દકં નિસ્સેણિં વિનન્ધિતું રજ્જું. વિનન્ધનસુત્તન્તિ ખુદ્દકનિસ્સેણિયા ચીવરં વિનન્ધિતું સુત્તકં. વિનન્ધિત્વા ચીવરં સિબ્બેતુન્તિ તેન સુત્તકેન તત્થ ચીવરં વિનન્ધિત્વા સિબ્બિતું. વિસમા હોન્તીતિ કાચિ ખુદ્દકા હોન્તિ, કાચિ મહન્તા. કળિમ્ભકન્તિ પમાણસઞ્ઞાકરણં યંકિઞ્ચિ તાલપણ્ણાદિં. મોઘસુત્તકન્તિ વડ્ઢકીનં દારૂસુ કાળસુત્તેન વિય હલિદ્દિસુત્તેન સઞ્ઞાકરણં. અઙ્ગુલિયા પટિગ્ગણ્હન્તીતિ સૂચિમુખં અઙ્ગુલિયા પટિચ્છન્તિ. પટિગ્ગહન્તિ અઙ્ગુલિકોસકં.

૨૫૭. આવેસનવિત્થકં નામ યંકિઞ્ચિ પાતિચઙ્કોટકાદિ. ઉચ્ચવત્થુકન્તિ પંસું આકિરિત્વા ઉચ્ચવત્થુકં કાતું અનુજાનામીતિ અત્થો. ઓગુમ્ફેત્વા ઉલ્લિત્તાવલિત્તં કાતુન્તિ છદનં ઓધુનિત્વા ઘનદણ્ડકં કત્વા અન્તો ચેવ બહિ ચ મત્તિકાય લિમ્પિતુન્તિ અત્થો. ગોઘંસિકાયાતિ વેળું વા રુક્ખદણ્ડં વા અન્તોકત્વા તેન સદ્ધિં સઙ્ઘરિતુન્તિ અત્થો. બન્ધનરજ્જુન્તિ તથા સઙ્ઘરિતસ્સ બન્ધનરજ્જું.

૨૫૮. કટચ્છુપરિસ્સાવનં નામ તીસુ દણ્ડકેસુ વિનન્ધિત્વા કતં.

૨૫૯. યો ન દદેય્યાતિ અપરિસ્સાવનકસ્સેવ યો ન દદાતિ, તસ્સ આપત્તિ. યો પન અત્તનો હત્થે પરિસ્સાવને વિજ્જમાનેપિ યાચતિ, તસ્સ ન અકામા દાતબ્બં. દણ્ડપરિસ્સાવનન્તિ રજકાનં ખારપરિસ્સાવનં વિય ચતૂસુ પાદેસુ બદ્ધનિસ્સેણિકાય સાટકં બન્ધિત્વા મજ્ઝેદણ્ડકે ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં, તં ઉભોપિ કોટ્ઠાસે પૂરેત્વા પરિસ્સવતિ. ઓત્થરકં નામ યં ઉદકે ઓત્થરિત્વા ઘટકેન ઉદકં ગણ્હન્તિ, તઞ્હિ ચતૂસુ દણ્ડકેસુ વત્થં બન્ધિત્વા ઉદકે ચત્તારો ખાણુકે નિખણિત્વા તેસુ બન્ધિત્વા સબ્બપરિયન્તે ઉદકતો મોચેત્વા મજ્ઝે ઓત્થરિત્વા ઘટેન ઉદકં ગણ્હન્તિ. મકસકુટિકાતિ ચીવરકુટિકા વુચ્ચતિ.

૨૬૦. અભિસન્નકાયાતિ સેમ્હાદિદોસુસ્સન્નકાયા. અગ્ગળવટ્ટિ નામ દ્વારબાહાય સમપ્પમાણોયેવ અગ્ગળત્થમ્ભો વુચ્ચતિ, યત્થ તીણિ ચત્તારિ છિદ્દાનિ કત્વા સૂચિયો દેન્તિ. કપિસીસકં નામ દ્વારબાહં વિજ્ઝિત્વા તત્થ પવેસિતો અગ્ગળપાસકો વુચ્ચતિ. સૂચિકાતિ તત્થ મજ્ઝે છિદ્દં કત્વા પવેસિતા. ઘટિકાતિ ઉપરિ યોજિતા. મણ્ડલિકં કાતુન્તિ નીચવત્થુકં ચિનિતું. ધૂમનેત્તન્તિ ધૂમનિક્ખમનછિદ્દં. વાસેતુન્તિ ગન્ધેન વાસેતું. ઉદકટ્ઠાનન્તિ ઉદકત્થપનટ્ઠાનં. તત્થ ઘટેન ઉદકં ઠપેત્વા સરાવકેન વળઞ્જેતબ્બં. કોટ્ઠકોતિ દ્વારકોટ્ઠકો.

૨૬૧. તિસ્સો પટિચ્છાદિયોતિ એત્થ જન્તાઘરપટિચ્છાદિ ચ ઉદકપટિચ્છાદિ ચ પરિકમ્મં કરોન્તસ્સેવ વટ્ટતિ, સેસેસુ અભિવાદનાદીસુ ન વટ્ટતિ. વત્થપટિચ્છાદિ સબ્બકમ્મેસુ વટ્ટતિ. ઉદકં ન હોતીતિ ન્હાનોદકં ન હોતિ.

૨૬૨. તુલન્તિ પણ્ણિકાનં વિય ઉદકઉબ્બાહનકતુલં. કરકટકો વુચ્ચતિ ગોણે વા યોજેત્વા હત્થેહિ વા ગહેત્વા દીઘવરત્તાદીહિ આકડ્ઢનયન્તં. ચક્કવટ્ટકન્તિ અરહટઘટિયન્તં. ચમ્મખણ્ડં નામ તુલાય વા કરકટકે વા યોજેતબ્બકં ચમ્મભાજનં. પાકટા હોતીતિ અપરિક્ખિત્તા હોતિ. ઉદકપુઞ્છનીતિ દણ્ડમયાપિ વિસાણમયાપિ દારુમયાપિ વટ્ટતિ, તસ્સા અસતિ ચોળકેનાપિ ઉદકં પચ્ચુદ્ધરિતું વટ્ટતિ.

૨૬૩. ઉદકમાતિકન્તિ ઉદકસ્સ આગમનમાતિકં. નિલ્લેખજન્તાઘરં નામ આવિદ્ધપક્ખપાસકં વુચ્ચતિ, ગોપાનસીનં ઉપરિ મણ્ડલે પક્ખપાસકે ઠપેત્વા કતકૂટચ્છદનસ્સેતં નામં. ચાતુમાસં નિસીદનેનાતિ નિસીદનેન ચત્તારો માસે ન વિપ્પવસિતબ્બન્તિ અત્થો.

૨૬૪. પુપ્ફાભિકિણ્ણેસૂતિ પુપ્ફેહિ સન્થતેસુ. નમતકં નામ એળકલોમેહિ કતં અવાયિમં ચમ્મખણ્ડપરિહારેન પરિભુઞ્જિતબ્બં. આસિત્તકૂપધાનં નામ તમ્બલોહેન વા રજતેન વા કતાય પેળાય એતં અધિવચનં, પટિક્ખિત્તત્તા પન દારુમયાપિ ન વટ્ટતિ. મળોરિકાતિ દણ્ડધારકો વુચ્ચતિ. યટ્ઠિઆધારકપણ્ણાધારકપચ્છિકપિટ્ઠાનિપિ એત્થેવ પવિટ્ઠાનિ. આધારકસઙ્ખેપગમનતો હિ પટ્ઠાય છિદ્દં વિદ્ધમ્પિ અવિદ્ધમ્પિ વટ્ટતિયેવ. એકભાજનેતિ એત્થ સચે એકો ભિક્ખુ ભાજનતો ફલં વા પૂવં વા ગહેત્વા ગચ્છતિ, તસ્મિં અપગતે ઇતરસ્સ સેસકં ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. ઇતરસ્સાપિ તસ્મિં ખીણે પુન ગહેતું વટ્ટતિ.

૨૬૫. અટ્ઠહઙ્ગેહીતિ એત્થ એકેકેનપિ અઙ્ગેન સમન્નાગતસ્સ અન્તોસીમાય વા નિસ્સીમં ગન્ત્વા નદીઆદીસુ વા નિક્કુજ્જિતું વટ્ટતિયેવ. એવં નિક્કુજ્જિતે પન પત્તે તસ્સ ગેહે કોચિ દેય્યધમ્મો ન ગહેતબ્બો – ‘‘અસુકસ્સ ગેહે ભિક્ખં મા ગણ્હિત્થા’’તિ અઞ્ઞેસુ વિહારેસુપિ પેસેતબ્બં. ઉક્કુજ્જનકાલે પન યાવતતિયં યાચાપેત્વા હત્થપાસં વિજહાપેત્વા ઞત્તિદુતિયકમ્મેન ઉક્કુજ્જિતબ્બો.

૨૬૮. પુરક્ખત્વાતિ અગ્ગતો કત્વા. સંહરન્તૂતિ સંહરિયન્તુ. ચેલપટિકન્તિ ચેલસન્થરં. સો કિર ‘‘સચે અહં પુત્તં લચ્છામિ, અક્કમિસ્સતિ મે ભગવા ચેલપટિક’’ન્તિ ઇમિના અજ્ઝાસયેન સન્થરિ, અભબ્બો ચેસ પુત્તલાભાય; તસ્મા ભગવા ન અક્કમિ. યદિ અક્કમેય્ય, પચ્છા પુત્તં અલભન્તો ‘‘નાયં સબ્બઞ્ઞૂ’’તિ દિટ્ઠિં ગણ્હેય્ય. ઇદં તાવ ભગવતો અનક્કમને કારણં. યસ્મા પન ભિક્ખૂપિ યે અજાનન્તા અક્કમેય્યું, તે ગિહીનં પરિભૂતા ભવેય્યું; તસ્મા ભિક્ખૂ પરિભવતો મોચેતું સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેસિ. ઇદં સિક્ખાપદપઞ્ઞાપને કારણં.

મઙ્ગલત્થાય યાચિયમાનેનાતિ અપગતગબ્ભા વા હોતુ ગરુગબ્ભા વા, એવરૂપેસુ ઠાનેસુ મઙ્ગલત્થાય યાચિયમાનેન અક્કમિતું વટ્ટતિ. ધોતપાદકં નામ પાદધોવનટ્ઠાને ધોતેહિ પાદેહિ અક્કમનત્થાય પચ્ચત્થરણં અત્થતં હોતિ, તં અક્કમિતું વટ્ટતિ.

૨૬૯. કતકં નામ પદુમકણ્ણિકાકારં પાદઘંસનત્થં કણ્ટકે ઉટ્ઠાપેત્વા કતં. તં વટ્ટં વા હોતુ ચતુરસ્સાદિભેદં વા, બાહુલિકાનુયોગત્તા પટિક્ખિત્તમેવ, નેવ પટિગ્ગહેતું ન પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. સક્ખરાતિ પાસાણો વુચ્ચતિ; પાસાણફેણકોપિ વટ્ટતિ. વિધૂપનન્તિ વીજની વુચ્ચતિ. તાલવણ્ટં પન તાલપણ્ણેહિ વા કતં હોતુ વેળુદન્તવિલીવેહિ વા મોરપિઞ્છેહિ વા ચમ્મવિકતીહિ વા સબ્બં વટ્ટતિ. મકસબીજની દન્તમયવિસાણમયદણ્ડકાપિ વટ્ટતિ, વાકમયબીજનિયા કેતકપારોહકુન્તાલપણ્ણાદિમયાપિ સઙ્ગહિતા.

૨૭૦. ગિલાનસ્સ છત્તન્તિ એત્થ યસ્સ કાયડાહો વા પિત્તકોપો વા હોતિ, ચક્ખુ વા દુબ્બલં, અઞ્ઞો વા કોચિ આબાધો વિના છત્તેન ઉપ્પજ્જતિ, તસ્સ ગામે વા અરઞ્ઞે વા છત્તં વટ્ટતિ. વસ્સે પન ચીવરગુત્તત્થં વાળમિગચોરભયેસુ ચ અત્તગુત્તત્થમ્પિ વટ્ટતિ. એકપણ્ણચ્છત્તં પન સબ્બત્થેવ વટ્ટતિ.

અસિસ્સાતિ અસિ અસ્સ. વિજ્જોતલતીતિ વિજ્જોતતિ. દણ્ડસમ્મુતિન્તિ એત્થ પમાણયુત્તો ચતુહત્થોયેવ દણ્ડો સમ્મન્નિત્વા દાતબ્બો. તતો ઊનાતિરિત્તો વિનાપિ સમ્મુતિયા સબ્બેસં વટ્ટતિ. સિક્કા પન અગિલાનસ્સ ન વટ્ટતિ, ગિલાનસ્સાપિ સમ્મન્નિત્વાવ દાતબ્બા.

૨૭૩. રોમન્થકસ્સાતિ એત્થ ઠપેત્વા રોમન્થકં સેસાનં આગતં ઉગ્ગારં મુખે સન્ધારેત્વા ગિલન્તાનં આપત્તિ. સચે પન અસન્ધારિતમેવ પરગલં ગચ્છતિ, વટ્ટતિ.

યં દિય્યમાનન્તિ યં દાયકેહિ દિય્યમાનં પટિગ્ગહિતભાજનતો બહિ પતિતં, તં ભિક્ખુના સામં ગહેત્વા પરિભુઞ્જિતું અનુજાનામીતિ અત્થો. ઇદં ભોજનવગ્ગે વણ્ણિતમેવ.

૨૭૪. કુપ્પં કરિસ્સામીતિ સદ્દં કરિસ્સામિ. નખાદીહિ નખચ્છેદને આપત્તિ નત્થિ, અનુરક્ખણત્થં પન નખચ્છેદનં અનુઞ્ઞાતં. વીસતિમટ્ઠન્તિ વીસતિપિ નખે લિખિતમટ્ઠે કારાપેન્તિ. મલમત્તન્તિ નખતો મલમત્તં અપકડ્ઢિતું અનુજાનામીતિ અત્થો.

૨૭૫. ખુરસિપાટિકન્તિ ખુરકોસકં. મસ્સું કપ્પાપેન્તીતિ કત્તરિયા મસ્સું છેદાપેન્તિ. મસ્સું વડ્ઢાપેન્તીતિ મસ્સું દીઘં કારેન્તિ. ગોલોમિકન્તિ હનુકમ્હિ દીઘં કત્વા ઠપિતં એળકમસ્સુ વુચ્ચતિ. ચતુરસ્સકન્તિ ચતુકોણં. પરિમુખન્તિ ઉરે લોમસંહરણં. અડ્ઢદુકન્તિ ઉદરે લોમરાજિટ્ઠપનં. આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ મસ્સુકપ્પાપનાદીસુ સબ્બત્થ આપત્તિ દુક્કટસ્સ. આબાધપ્પચ્ચયા સમ્બાધે લોમન્તિ ગણ્ડવણરુધિઆદિઆબાધપ્પચ્ચયા. કત્તરિકાયાતિ ગણ્ડવણરુધિસીસરોગાબાધપ્પચ્ચયા. સક્ખરાદીહિ નાસિકાલોમગ્ગાહાપને આપત્તિ નત્થિ. અનુરક્ખણત્થં પન સણ્ડાસો અનુઞ્ઞાતો. ન ભિક્ખવે પલિતં ગાહાપેતબ્બન્તિ એત્થ યં ભમુકાય વા નલાટે વા દાઠિકાય વા ઉગ્ગન્ત્વા બીભચ્છં ઠિતં, તાદિસં લોમં પલિતં વા અપલિતં વા ગાહાપેતું વટ્ટતિ.

૨૭૭. કંસપત્થરિકાતિ કંસભણ્ડવાણિજા. બન્ધનમત્તન્તિ વાસિકત્તરયટ્ઠિઆદીનં બન્ધનમત્તં.

૨૭૮. ન ભિક્ખવે અકાયબન્ધનેનાતિ એત્થ અબન્ધિત્વા નિક્ખમન્તેન યત્થ સરતિ, તત્થ બન્ધિતબ્બં. આસનસાલાય બન્ધિસ્સામીતિ ગન્તું વટ્ટતિ. સરિત્વા યાવ ન બન્ધતિ, ન તાવ પિણ્ડાય ચરિતબ્બં. કલાબુકં નામ બહુરજ્જુકં. દેડ્ડુભકં નામ ઉદકસપ્પસીસસદિસં. મુરજં નામ મુરજવટ્ટિસણ્ઠાનં વેઠેત્વા કતં. મદ્દવીણં નામ પામઙ્ગસણ્ઠાનં. ઈદિસઞ્હિ એકમ્પિ ન વટ્ટતિ, પગેવ બહૂનિ. પટ્ટિકં સૂકરન્તકન્તિ એત્થ પકતિવીતા વા મચ્છકણ્ટકવાયિમા વા પટ્ટિકા વટ્ટતિ, સેસા કુઞ્જરચ્છિકાદિભેદા ન વટ્ટન્તિ. સૂકરન્તકં નામ કુઞ્જિકાકોસકસણ્ઠાનં હોતિ. એકરજ્જુકં પન મુદ્દિકકાયબન્ધનઞ્ચ સૂકરન્તકં અનુલોમેતિ. અનુજાનામિ ભિક્ખવે મુરજં મદ્દવીણન્તિ ઇદં દસાસુયેવ અનુઞ્ઞાતં. પામઙ્ગદસા ચેત્થ ચતુન્નં ઉપરિ ન વટ્ટતિ. સોભણં નામ વેઠેત્વા મુખવટ્ટિસિબ્બનં. ગુણકં નામ મુદિઙ્ગસણ્ઠાનેન સિબ્બનં; એવં સિબ્બિતા હિ અન્તા થિરા હોન્તિ. પવનન્તોતિ પાસન્તો વુચ્ચતિ.

૨૮૦. હત્થિસોણ્ડકં નામ નાભિમૂલતો હત્થિસોણ્ડસણ્ઠાનં ઓલમ્બકં કત્વા નિવત્થં ચોળિકઇત્થીનં નિવાસનં વિય. મચ્છવાળકં નામ એકતો દસન્તં એકતો પાસન્તં ઓલમ્બેત્વા નિવત્થં. ચતુકણ્ણકં નામ ઉપરિ દ્વે, હેટ્ઠતો દ્વેતિ એવં ચત્તારો કણ્ણે દસ્સેત્વા નિવત્થં. તાલવણ્ટકં નામ તાલવણ્ટાકારેન સાટકં ઓલમ્બેત્વા નિવાસનં. સતવલિકં નામ દીઘસાટકં અનેકક્ખત્તું ઓભઞ્જિત્વા ઓવટ્ટિકં કરોન્તેન નિવત્થં, વામદક્ખિણપસ્સેસુ વા નિરન્તરં વલિયો દસ્સેત્વા નિવત્થં. સચે પન જાણુતો પટ્ઠાય એકા વા દ્વે વા વલિયો પઞ્ઞાયન્તિ, વટ્ટતિ.

સંવેલ્લિયં નિવાસેન્તીતિ મલ્લકમ્મકારાદયો વિય કચ્છં બન્ધિત્વા નિવાસેન્તિ; એવં નિવાસેતું ગિલાનસ્સપિ મગ્ગપ્પટિપન્નસ્સપિ ન વટ્ટતિ. યમ્પિ મગ્ગં ગચ્છન્તા એકં વા દ્વે વા કોણે ઉક્ખિપિત્વા અન્તરવાસકસ્સ ઉપરિ લગ્ગેન્તિ, અન્તો વા એકં કાસાવં તથા નિવાસેત્વા બહિ અપરં નિવાસેન્તિ, સબ્બં ન વટ્ટતિ. ગિલાનો પન અન્તો કાસાવસ્સ ઓવટ્ટિકં દસ્સેત્વા અપરં ઉપરિ નિવાસેતું લભતિ. અગિલાનેન દ્વે નિવાસેન્તેન સગુણં કત્વા નિવાસેતબ્બાનિ. ઇતિ યઞ્ચ ઇધ પટિક્ખિત્તં, યઞ્ચ સેખિયવણ્ણનાયં; તં સબ્બં વજ્જેત્વા નિબ્બિકારં તિમણ્ડલં પટિચ્છાદેન્તેન પરિમણ્ડલં નિવાસેતબ્બં. યંકિઞ્ચિ વિકારં કરોન્તો દુક્કટા ન મુચ્ચતિ. ન ભિક્ખવે ગિહિપારુતં પારુપિતબ્બન્તિ એવં પટિક્ખિત્તં ગિહિપારુતં અપારુપિત્વા, ઉભો કણ્ણે સમં કત્વા પારુપનં પરિમણ્ડલપારુપનં નામ, તં પારુપિતબ્બં.

તત્થ યંકિઞ્ચિ સેતપટપારુતં પરિબ્બાજકપારુતં એકસાટકપારુતં સોણ્ડપારુતં અન્તેપુરિકપારુતં મહાજેટ્ઠકપારુતં કુટિપવેસકપારુતં બ્રાહ્મણપારુતં પાળિકારકપારુતન્તિ એવમાદિ પરિમણ્ડલલક્ખણતો અઞ્ઞથા પારુતં, સબ્બમેતં ગિહિપારુતં નામ. તસ્મા યથા સેતપટા અડ્ઢપાલકનિગણ્ઠા પારુપન્તિ, યથા ચ એકચ્ચે પરિબ્બાજકા ઉરં વિવરિત્વા દ્વીસુ અંસકૂટેસુ પાવુરણં ઠપેન્તિ, યથા ચ એકસાટકા મનુસ્સા નિવત્થસાટકસ્સ એકેનન્તેન પિટ્ઠિં પારુપિત્વા ઉભો કણ્ણે ઉભોસુ અંસકૂટેસુ ઠપેન્તિ, યથા ચ સુરાસોણ્ડાદયો સાટકેન ગીવં પરિક્ખિપન્તા ઉભો અન્તે ઉદરે વા ઓલમ્બેન્તિ; પિટ્ઠિયં વા ખિપન્તિ, યથા ચ અન્તેપુરિકાયો અક્ખિતારકમત્તં દસ્સેત્વા ઓગુણ્ઠિકં પારુપન્તિ, યથા ચ મહાજેટ્ઠા દીઘસાટકં નિવાસેત્વા તસ્સેવ એકેનન્તેન સકલસરીરં પારુપન્તિ, યથા ચ કસ્સકા ખેત્તકુટિં પવિસન્તા સાટકં પલિવેઠેત્વા ઉપકચ્છકે પક્ખિપિત્વા તસ્સેવ એકેનન્તેન સરીરં પારુપન્તિ, યથા ચ બ્રાહ્મણા ઉભિન્નં ઉપકચ્છકાનં અન્તરેન સાટકં પવેસેત્વા અંસકૂટેસુ પક્ખિપન્તિ, યથા ચ પાળિકારકો ભિક્ખુ એકંસપારુપનેન પારુતં વામબાહું વિવરિત્વા ચીવરં અંસકૂટં આરોપેતિ; એવં અપારુપિત્વા સબ્બેપિ એતે અઞ્ઞે ચ એવરૂપે પારુપનદોસે વજ્જેત્વા નિબ્બિકારં પરિમણ્ડલં પારુપિતબ્બં. તથા અપારુપિત્વા આરામે વા અન્તરઘરે વા અનાદરેન યંકિઞ્ચિ વિકારં કરોન્તસ્સ દુક્કટં.

૨૮૧. મુણ્ડવટ્ટીતિ યથા રઞ્ઞો કુહિઞ્ચિ ગચ્છતો પરિક્ખારભણ્ડવહનમનુસ્સાતિ અધિપ્પાયો. અન્તરાકાજન્તિ મજ્ઝે લગ્ગેત્વા દ્વીહિ વહિતબ્બભારં.

૨૮૨. અચક્ખુસ્સન્તિ ચક્ખૂનં હિતં ન હોતિ; પરિહાનિં જનેતિ. નચ્છાદેતીતિ ન રુચ્ચતિ. અટ્ઠઙ્ગુલપરમન્તિ મનુસ્સાનં પમાણઙ્ગુલેન અટ્ઠઙ્ગુલપરમં. અતિમટાહકન્તિ અતિખુદ્દકં.

૨૮૩. દાયં આલિમ્પેન્તીતિ તિણવનાદીસુ અગ્ગિં દેન્તિ. પટગ્ગિન્તિ પટિઅગ્ગિં. પરિત્તન્તિ અપ્પહરિતકરણેન વા પરિખાખણનેન વા પરિત્તાણં. એત્થ પન અનુપસમ્પન્ને સતિ સયં અગ્ગિં દાતું ન લભતિ, અસતિ અગ્ગિમ્પિ દાતું લભતિ, ભૂમિં તચ્છેત્વા તિણાનિપિ હરિતું, પરિખમ્પિ ખણિતું, અલ્લસાખં ભઞ્જિત્વાપિ અગ્ગિં નિબ્બાપેતું લભતિ, સેનાસનં પત્તં વા અપ્પત્તં વા તથા નિબ્બાપેતું લભતિયેવ. ઉદકેન પન કપ્પિયેનેવ લભતિ, ન ઇતરેન.

૨૮૪. સતિ કરણીયેતિ સુક્ખકટ્ઠાદિગ્ગહણકિચ્ચે સતિ. પોરિસિયન્તિ પુરિસપ્પમાણં. આપદાસૂતિ વાળમિગાદયો વા દિસ્વા મગ્ગમૂળ્હો વા દિસા ઓલોકેતુકામો હુત્વા દવડાહં વા ઉદકોઘં વા આગચ્છન્તં દિસ્વા એવરૂપાસુ આપદાસુ અતિઉચ્ચમ્પિ રુક્ખં આરોહિતું વટ્ટતિ.

૨૮૫. કલ્યાણવાક્કરણાતિ મધુરસદ્દા. છન્દસો આરોપેમાતિ વેદં વિય સક્કતભાસાય વાચનામગ્ગં આરોપેમ. સકાય નિરુત્તિયાતિ એત્થ સકા નિરુત્તિ નામ સમ્માસમ્બુદ્ધેન વુત્તપ્પકારો માગધિકો વોહારો.

૨૮૬. લોકાયતં નામ સબ્બં ઉચ્છિટ્ઠં, સબ્બં અનુચ્છિટ્ઠં, સેતો કાકો, કાળો બકો; ઇમિના ચ ઇમિના ચ કારણેનાતિ એવમાદિનિરત્થકકારણપટિસંયુત્તં તિત્થિયસત્થં.

૨૮૮. અન્તરા અહોસીતિ અન્તરિતા અહોસિ પટિચ્છન્ના.

૨૮૯. આબાધપ્પચ્ચયાતિ યસ્સ આબાધસ્સ લસુણં ભેસજ્જં; તપ્પચ્ચયાતિ અત્થો.

૨૯૦. પસ્સાવપાદુકન્તિ એત્થ પાદુકા ઇટ્ઠકાહિપિ સિલાહિપિ દારૂહિપિ કાતું વટ્ટતિ. વચ્ચપાદુકાયપિ એસેવ નયો. પરિવેણન્તિ વચ્ચકુટિપરિક્ખેપબ્ભન્તરં.

૨૯૩. યથાધમ્મો કારેતબ્બોતિ દુક્કટવત્થુમ્હિ દુક્કટેન પાચિત્તિયવત્થુમ્હિ પાચિત્તિયેન કારેતબ્બો. પહરણત્થં કતં પહરણીતિ વુચ્ચતિ, યસ્સ કસ્સચિ આવુધસઙ્ખાતસ્સેતં અધિવચનં, તં ઠપેત્વા અઞ્ઞં સબ્બં લોહભણ્ડં અનુજાનામીતિ અત્થો. કતકઞ્ચ કુમ્ભકારિકઞ્ચાતિ એત્થ કતકં વુત્તમેવ. કુમ્ભકારિકઞ્ચાતિ ધનિયસ્સેવ સબ્બમત્તિકામયકુટિ વુચ્ચતિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

ખુદ્દકવત્થુકથા નિટ્ઠિતા.

ખુદ્દકવત્થુક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.