૩. સમુચ્ચયક્ખન્ધકં

સુક્કવિસ્સટ્ઠિકથા

૯૭. સમુચ્ચયક્ખન્ધકે – છારત્તં માનત્તન્તિ એત્થ ચતુબ્બિધં માનત્તં – અપ્પટિચ્છન્નમાનત્તં, પટિચ્છન્નમાનત્તં, પક્ખમાનત્તં, સમોધાનમાનત્તન્તિ. તત્થ અપ્પટિચ્છન્નમાનત્તં નામ – યં અપ્પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવાસં અદત્વા કેવલં આપત્તિં આપન્નભાવેનેવ માનત્તારહસ્સ માનત્તં દિય્યતિ. પટિચ્છન્નમાનત્તં નામ – યં પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવુત્થપરિવાસસ્સ દિય્યતિ. પક્ખમાનત્તં નામ – યં પટિચ્છન્નાય વા અપ્પટિચ્છન્નાય વા આપત્તિયા અદ્ધમાસં ભિક્ખુનીનં દિય્યતિ. સમોધાનમાનત્તં નામ – યં ઓધાય એકતો કત્વા દિય્યતિ. તેસુ ઇદં ‘‘અપ્પટિચ્છન્નાય છારત્તં માનત્ત’’ન્તિ વચનતો ‘‘અપ્પટિચ્છન્નમાનત્ત’’ન્તિ વેદિતબ્બં. તં દેન્તેન સચે એકં આપત્તિં આપન્નો હોતિ, ઇધ વુત્તનયેન દાતબ્બં. સચે દ્વે વા તિસ્સો વા તતુત્તરિં વા આપન્નો, યથેવ ‘‘એકં આપત્તિ’’ન્તિ વુત્તં; એવં ‘‘દ્વે આપત્તિયો, તિસ્સો આપત્તિયો’’તિ વત્તબ્બં. તતુત્તરિ પન સચેપિ સતં વા સહસ્સં વા હોતિ, ‘‘સમ્બહુલા’’તિ વત્તબ્બં. નાનાવત્થુકાયોપિ એકતો કત્વા દાતબ્બા, તાસં દાનવિધિં પરિવાસદાને કથયિસ્સામ.

એવં આપત્તિવસેન કમ્મવાચં કત્વા દિન્ને માનત્તે ‘‘એવમેતં ધારયામી’’તિ કમ્મવાચાપરિયોસાને માળકસીમાયમેવ ‘‘માનત્તં સમાદિયામિ, વત્તં સમાદિયામી’’તિ વુત્તનયેન વત્તં સમાદાતબ્બં. વત્તં સમાદિયિત્વા તત્થેવ સઙ્ઘસ્સ આરોચેતબ્બં, આરોચેન્તેન ચ એવં આરોચેતબ્બં –

‘‘અહં, ભન્તે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં અપ્પટિચ્છન્નં, સોહં સઙ્ઘં એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા અપ્પટિચ્છન્નાય છારત્તં માનત્તં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા અપ્પટિચ્છન્નાય છારત્તં માનત્તં અદાસિ. સોહં માનત્તં ચરામિ, વેદયામહં, ભન્તે ‘વેદયતી’તિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ.

ઇમઞ્ચ પન અત્થં ગહેત્વા યાય કાયચિ ભાસાય આરોચેતું વટ્ટતિયેવ. આરોચેત્વા સચે નિક્ખિપિતુકામો, વુત્તનયેનેવ સઙ્ઘમજ્ઝે નિક્ખિપિતબ્બં. માળકતો ભિક્ખૂસુ નિક્ખન્તેસુ એકસ્સપિ સન્તિકે નિક્ખિપિતું વટ્ટતિ. માળકતો નિક્ખમિત્વા સતિં પટિલભન્તેન સહગચ્છન્તસ્સ સન્તિકે નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સોપિ પક્કન્તો, અઞ્ઞસ્સ યસ્સ માળકે નારોચિતં, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. આરોચેન્તેન પન અવસાને ‘‘વેદયતીતિ મં આયસ્મા ધારેતૂ’’તિ વત્તબ્બં. દ્વિન્નં આરોચેન્તેન ‘‘આયસ્મન્તા ધારેન્તૂ’’તિ, તિણ્ણં આરોચેન્તેન ‘‘આયસ્મન્તો ધારેન્તૂ’’તિ વત્તબ્બં. નિક્ખિત્તકાલતો પટ્ઠાય પકતત્તટ્ઠાને તિટ્ઠતિ.

સચે અપ્પભિક્ખુકો વિહારો હોતિ, સભાગા ભિક્ખૂ વસન્તિ, વત્તં અનિક્ખિપિત્વા અન્તોવિહારેયેવ રત્તિયો ગણેતબ્બા. અથ ન સક્કા સોધેતું, વુત્તનયેનેવ વત્તં નિક્ખિપિત્વા પચ્ચૂસસમયે ચતૂહિ પઞ્ચહિ વા ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પરિક્ખિત્તસ્સ વિહારસ્સ પરિક્ખેપતો, અપરિક્ખિત્તસ્સ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનતો દ્વે લેડ્ડુપાતે અતિક્કમિત્વા મહામગ્ગતો ઓક્કમ્મ ગુમ્બેન વા વતિયા વા પટિચ્છન્નટ્ઠાને નિસીદિતબ્બં. અન્તોઅરુણેયેવ વુત્તનયેન વત્તં સમાદિયિત્વા આરોચેતબ્બં. સચે અઞ્ઞો કોચિ ભિક્ખુ કેનચિદેવ કરણીયેન તં ઠાનં આગચ્છતિ, સચે એસ તં પસ્સતિ, સદ્દં વાસ્સ સુણાતિ, આરોચેતબ્બં. અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદો ચ.

અથ દ્વાદસહત્થં ઉપચારં ઓક્કમિત્વા અજાનન્તસ્સેવ ગચ્છતિ, રત્તિચ્છેદો હોતિ એવ, વત્તભેદો પન નત્થિ. આરોચિતકાલતો પટ્ઠાય ચ એકં ભિક્ખું ઠપેત્વા સેસેહિ સતિ કરણીયે ગન્તુમ્પિ વટ્ટતિ. અરુણે ઉટ્ઠિતે તસ્સ ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે વત્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સોપિ કેનચિ કમ્મેન પુરેઅરુણેયેવ ગચ્છતિ, અઞ્ઞં વિહારતો નિક્ખન્તં વા આગન્તુકં વા યં પઠમં પસ્સતિ, તસ્સ સન્તિકે આરોચેત્વા વત્તં નિક્ખિપિતબ્બં. અયઞ્ચ યસ્મા ગણસ્સ આરોચેત્વા ભિક્ખૂનઞ્ચ અત્થિભાવં સલ્લક્ખેત્વાવ વસિ, તેનસ્સ ઊને ગણે ચરણદોસો વા વિપ્પવાસો વા ન હોતિ. સચે ન કઞ્ચિ પસ્સતિ, વિહારં ગન્ત્વા અત્તના સદ્ધિં ગતભિક્ખૂસુ એકસ્સ સન્તિકે નિક્ખિપિતબ્બન્તિ મહાસુમત્થેરો આહ. મહાપદુમત્થેરો પન ‘‘યં પઠમં પસ્સતિ, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં; અયં નિક્ખિત્તવત્તસ્સ પરિહારો’’તિ આહ.

એવં છારત્તં માનત્તં અખણ્ડં ચરિત્વા યત્થ સિયા વીસતિગણો ભિક્ખુસઙ્ઘો, તત્થ સો ભિક્ખુ અબ્ભેતબ્બો. અબ્ભેન્તેહિ ચ પઠમં અબ્ભાનારહો કાતબ્બો. અયઞ્હિ નિક્ખિત્તવત્તત્તા પકતત્તટ્ઠાને ઠિતો, પકતત્તસ્સ ચ અબ્ભાનં કાતું ન વટ્ટતિ, તસ્મા વત્તં સમાદાપેતબ્બો. વત્તે સમાદિન્ને અબ્ભાનારહો હોતિ. તેનાપિ વત્તં સમાદિયિત્વા આરોચેત્વા અબ્ભાનં યાચિતબ્બં. અનિક્ખિત્તવત્તસ્સ પુન વત્તસમાદાનકિચ્ચં નત્થિ. સો હિ છારત્તાતિક્કમેનેવ અબ્ભાનારહો હોતિ, તસ્મા સો અબ્ભેતબ્બો. તત્ર ય્વાયં ‘‘એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, અબ્ભેતબ્બો’’તિ પાળિયંયેવ અબ્ભાનવિધિ વુત્તો, અયઞ્ચ એકાપત્તિવસેન વુત્તો. સચે પન દ્વે તિસ્સો સમ્બહુલા વા એકવત્થુકા વા નાનાવત્થુકા વા આપત્તિયો હોન્તિ, તાસં વસેન કમ્મવાચા કાતબ્બા. એવં અપ્પટિચ્છન્નમાનત્તં દાતબ્બં. પટિચ્છન્નમાનત્તં પન યસ્મા પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવુત્થપરિવાસસ્સ દાતબ્બં હોતિ, તસ્મા નં પરિવાસકથાયંયેવ કથયિસ્સામ.

પરિવાસકથા

૧૦૨. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો ઉદાયિસ્સ ભિક્ખુનો એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા એકાહપટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં દેતૂ’’તિઆદિના નયેન પાળિયં અનેકેહિ આકારેહિ પરિવાસો ચ માનત્તઞ્ચ વુત્તં. તસ્સ યસ્મા આગતાગતટ્ઠાને વિનિચ્છયો વુચ્ચમાનો પાળિ વિય અતિવિત્થારં આપજ્જતિ, ન ચ સક્કા હોતિ સુખેન પરિગ્ગહેતું, તસ્મા નં સમોધાનેત્વા ઇધેવ દસ્સયિસ્સામ.

અયઞ્હિ ઇધ અધિપ્પેતો પરિવાસો નામ – પટિચ્છન્નપરિવાસો, સુદ્ધન્તપરિવાસો, સમોધાનપરિવાસોતિ તિવિધો હોતિ. તત્થ પટિચ્છન્નપરિવાસો તાવ યથાપટિચ્છન્નાય આપત્તિયા દાતબ્બો. કસ્સચિ હિ એકાહપટિચ્છન્ના આપત્તિ હોતિ યથા અયં ઉદાયિત્થેરસ્સ, કસ્સચિ દ્વીહાદિપટિચ્છન્ના યથા પરતો આગતા ઉદાયિત્થેરસ્સેવ, કસ્સચિ એકા આપત્તિ હોતિ યથા અયં, કસ્સચિ દ્વે તિસ્સો તતુત્તરિ વા યથા પરતો આગતા, તસ્મા પટિચ્છન્નપરિવાસં દેન્તેન પઠમં તાવ પટિચ્છન્નભાવો જાનિતબ્બો.

અયઞ્હિ આપત્તિ નામ દસહાકારેહિ પટિચ્છન્ના હોતિ. તત્થાયં માતિકા – આપત્તિ ચ હોતિ આપત્તિસઞ્ઞી ચ, પકતત્તો ચ હોતિ પકતત્તસઞ્ઞી ચ, અનન્તરાયિકો ચ હોતિ અનન્તરાયિકસઞ્ઞી ચ, પહુ ચ હોતિ પહુસઞ્ઞી ચ, છાદેતુકામો ચ હોતિ છાદેતિ ચાતિ.

તત્થ આપત્તિ ચ હોતિ આપત્તિસઞ્ઞી ચાતિ યં આપન્નો, સા આપત્તિયેવ હોતિ. સોપિ ચ તત્થ આપત્તિસઞ્ઞીયેવ. ઇતિ જાનન્તો છાદેતિ, છન્નાવ હોતિ. અથ પનાયં તત્થ અનાપત્તિસઞ્ઞી, અચ્છન્ના હોતિ, અનાપત્તિ પન આપત્તિસઞ્ઞાયપિ અનાપત્તિસઞ્ઞાયપિ છાદેન્તેનાપિ અચ્છાદિતાવ હોતિ. લહુકં વા ગરુકાતિ ગરુકં વા લહુકાતિ છાદેતિ, અલજ્જિપક્ખે તિટ્ઠતિ, આપત્તિ પન અચ્છન્ના હોતિ. ગરુકં લહુકાતિ મઞ્ઞમાનો દેસેતિ, નેવ દેસિતા હોતિ, ન છન્ના. ગરુકં ગરુકાતિ ઞત્વા છાદેતિ, છન્ના હોતિ. ગરુકલહુકભાવં ન જાનાતિ, આપત્તિં છાદેમીતિ છાદેતિ, છન્નાવ હોતિ.

પકતત્તોતિ તિવિધં ઉક્ખેપનીયકમ્મં અકતો – સો ચે પકતત્તસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, છન્ના હોતિ. અથ ‘‘મય્હં સઙ્ઘેન કમ્મં કત’’ન્તિ અપકતત્તસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, અચ્છન્ના હોતિ. અપકતત્તેન પકતત્તસઞ્ઞિના વા અપકતત્તસઞ્ઞિના વા છાદિતાપિ અચ્છન્નાવ હોતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં –

‘‘આપજ્જતિ ગરુકં સાવસેસં,

છાદેતિ અનાદરિયં પટિચ્ચ;

ન ભિક્ખુની નો ચ ફુસેય્ય વજ્જં,

પઞ્હા મેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૮૧);

અયઞ્હિ પઞ્હો ઉક્ખિત્તકેન કથિતો.

અનન્તરાયિકોતિ યસ્સ દસસુ અન્તરાયેસુ એકોપિ નત્થિ, સો ચે અનન્તરાયિકસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, છન્ના હોતિ. સચેપિ સો ભીરુકજાતિકતાય અન્ધકારે અમનુસ્સચણ્ડમિગભયેન અન્તરાયિકસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, અચ્છન્નાવ હોતિ. યસ્સ હિ પબ્બતવિહારે વસન્તસ્સ કન્દરં વા નદિં વા અતિક્કમિત્વા આરોચેતબ્બં હોતિ, અન્તરામગ્ગે ચ ચણ્ડવાળઅમનુસ્સાદિભયં અત્થિ, મગ્ગે અજગરા નિપજ્જન્તિ, નદી પૂરા હોતિ, એકસ્મિં પન સતિયેવ અન્તરાયે અન્તરાયિકસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, અચ્છન્નાવ હોતિ. અન્તરાયિકસ્સ પન અન્તરાયિકસઞ્ઞાય વા અનન્તરાયિકસઞ્ઞાય વા છાદયતો અચ્છન્નાવ હોતિ.

પહૂતિ યો સક્કોતિ ભિક્ખુનો સન્તિકં ગન્તુઞ્ચેવ આરોચેતુઞ્ચ; સો ચે પહુસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, છન્ના હોતિ. સચસ્સ મુખે અપ્પમત્તકો ગણ્ડો વા હોતિ, હનુકવાતો વા વિજ્ઝતિ, દન્તો વા રુજ્જતિ, ભિક્ખા વા મન્દા લદ્ધા હોતિ, તાવતકેન પન નેવ વત્તું ન સક્કોતિ ન ગન્તું; અપિચ ખો ન સક્કોમીતિ સઞ્ઞી હોતિ, અયં પહુ હુત્વા અપ્પહુસઞ્ઞી નામ. ઇમિના છાદિતાપિ અચ્છાદિતા. અપ્પહુના પન વત્તું વા ગન્તું વા અસમત્થેન પહુસઞ્ઞિના વા અપ્પહુસઞ્ઞિના વા છાદિતા હોતુ, અચ્છાદિતાવ.

છાદેતુકામો ચ હોતિ છાદેતિ ચાતિ ઇદં ઉત્તાનત્થમેવ. સચે પન છાદેસ્સામીતિ ધુરનિક્ખેપં કત્વા પુરેભત્તે વા પચ્છાભત્તે વા પઠમયામાદીસુ વા લજ્જિધમ્મં ઓક્કમિત્વા અન્તોઅરુણેયેવ આરોચેતિ, અયં છાદેતુકામો ન છાદેતિ નામ.

યસ્સ પન અભિક્ખુકે ઠાને વસન્તસ્સ આપત્તિં આપજ્જિત્વા સભાગસ્સ ભિક્ખુનો આગમનં આગમેન્તસ્સ સભાગસન્તિકં વા ગચ્છન્તસ્સ અદ્ધમાસોપિ માસોપિ અતિક્કમતિ, અયં ન છાદેતુકામો છાદેતિ નામ, અયમ્પિ અચ્છન્નાવ હોતિ.

યો પન આપન્નમત્તોવ અગ્ગિં અક્કન્તપુરિસો વિય સહસા અપક્કમિત્વા સભાગટ્ઠાનં ગન્ત્વા આવિ કરોતિ, અયં ન છાદેતુકામોવ ન છાદેતિ નામ. સચે પન સભાગં દિસ્વાપિ ‘‘અયં મે ઉપજ્ઝાયો વા આચરિયો વા’’તિ લજ્જાય નારોચેતિ, છન્નાવ હોતિ આપત્તિ. ઉપજ્ઝાયાદિભાવો હિ ઇધ અપ્પમાણં અવેરિસભાગમત્તમેવ પમાણં, તસ્મા અવેરિસભાગસ્સ સન્તિકે આરોચેતબ્બા.

યો પન વિસભાગો હોતિ સુત્વા પકાસેતુકામો, એવરૂપસ્સ ઉપજ્ઝાયસ્સાપિ સન્તિકે ન આરોચેતબ્બા. તત્થ પુરેભત્તં વા આપત્તિં આપન્નો હોતુ પચ્છાભત્તં વા, દિવા વા રત્તિં વા યાવ અરુણં ન ઉગ્ગચ્છતિ તાવ આરોચેતબ્બં. ઉદ્ધસ્તે અરુણે પટિચ્છન્ના હોતિ, પટિચ્છાદનપચ્ચયા ચ દુક્કટં આપજ્જતિ. સભાગસઙ્ઘાદિસેસં આપન્નસ્સ પન સન્તિકે આવિ કાતું ન વટ્ટતિ. સચે આવિ કરોતિ, આપત્તિ આવિકતા હોતિ, દુક્કટા પન ન મુચ્ચતિ, તસ્મા સુદ્ધસ્સ સન્તિકે આવિકાતબ્બા. આવિકરોન્તો ચ ‘‘તુય્હં સન્તિકે એકં આપત્તિં આવિકરોમી’’તિ વા ‘‘આચિક્ખામી’’તિ વા ‘‘આરોચેમી’’તિ વા ‘‘મમ એકં આપત્તિં આપન્નભાવં જાનાહી’’તિ વા વદતુ, ‘‘એકં ગરુકાપત્તિં આવિકરોમી’’તિઆદિના વા નયેન વદતુ, સબ્બેહિપિ આકારેહિ અપ્પટિચ્છન્નાવ હોતીતિ કુરુન્દિયં વુત્તં. સચે પન લહુકાપત્તિં આવિકરોમીતિઆદિના નયેન વદતિ, પટિચ્છન્ના હોતિ, વત્થું આરોચેતિ, આપત્તિં આરોચેતિ, ઉભયં આરોચેતિ, તિવિધેનાપિ આરોચિતાવ હોતિ. ઇતિ ઇમાનિ દસ કારણાનિ ઉપલક્ખેત્વા પટિચ્છન્નપરિવાસં દેન્તેન પઠમમેવ પટિચ્છન્નભાવો જાનિતબ્બો.

તતો પટિચ્છન્નદિવસે ચ આપત્તિયો ચ સલ્લક્ખેત્વા સચે એકાહપટિચ્છન્ના હોતિ – ‘‘અહં, ભન્તે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં એકાહપટિચ્છન્ન’’ન્તિ એવં યાચાપેત્વા ઇધ વુત્તનયેનેવ કમ્મવાચં વત્વા પરિવાસો દાતબ્બો. અથ દ્વીહતીહાદિપટિચ્છન્ના હોતિ, દ્વીહપટિચ્છન્નં તીહપટિચ્છન્નં ચતૂહપટિચ્છન્નં પઞ્ચાહપટિચ્છન્નં છાહપટિચ્છન્નં સત્તાહપટિચ્છન્નં અટ્ઠાહપટિચ્છન્નં નવાહપટિચ્છન્નં દસાહપટિચ્છન્નં એકાદસાહપટિચ્છન્નં દ્વાદસાહપઅચ્છન્નં તેરસાહપટિચ્છન્નં ચુદ્દસાહપટિચ્છન્નન્તિ એવં યાવ ચુદ્દસ દિવસાનિ દિવસવસેન યોજના કાતબ્બા. પઞ્ચદસ દિવસાનિ પટિચ્છન્નાય પક્ખપટિચ્છન્નન્તિ વત્વા યોજના કાતબ્બા. તતો યાવ એકૂનતિંસતિમો દિવસો, તાવ અતિરેકપક્ખપટિચ્છન્નન્તિ.

તતો માસપટિચ્છન્નં અતિરેકમાસપટિચ્છન્નં દ્વેમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકદ્વેમાસપટિચ્છન્નં તેમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકતેમાસપટિચ્છન્નં ચતુમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકચતુમાસપટિચ્છન્નં પઞ્ચમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકપઞ્ચમાસપટિચ્છન્નં છમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકછમાસપટિચ્છન્નં સત્તમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકસત્તમાસપટિચ્છન્નં અટ્ઠમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકઅટ્ઠમાસપટિચ્છન્નં નવમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકનવમાસપટિચ્છન્નં દસમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકદસમાસપટિચ્છન્નં એકાદસમાસપટિચ્છન્નં અતિરેકએકાદસમાસપટિચ્છન્નન્તિ એવં યોજના કાતબ્બા. સંવચ્છરે પરિપુણ્ણે એકસંવચ્છરપટિચ્છન્નન્તિ. તતો પરં અતિરેકએકસંવચ્છર… દ્વેસંવચ્છર… અતિરેકદ્વેસંવચ્છર… તિસંવચ્છર… અતિરકેતિસંવચ્છર… ચતુસંવચ્છર… અતિરેકચતુસંવચ્છર… પઞ્ચસંવચ્છર… અતિરેકપઞ્ચસંવચ્છરપટિચ્છન્નન્તિ એવં યાવ સટ્ઠિસંવચ્છર… અતિરેકસટ્ઠિસંવચ્છરપટિચ્છન્નન્તિ વા તતો વા ભિય્યોપિ વત્વા યોજના કાતબ્બા.

સચે પન દ્વે તિસ્સો તતુત્તરિ વા આપત્તિયો હોન્તિ, યથા ઇધ એકં આપત્તિન્તિ વુત્તં; એવં દ્વે આપત્તિયો તિસ્સો આપત્તિયોતિ વત્તબ્બં. તતો પરં પન સતં વા હોતુ સહસ્સં વા, સમ્બહુલાતિ વત્તું વટ્ટતિ. નાનાવત્થુકાસુપિ ‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં – એકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં, એકં કાયસંસગ્ગં, એકં દુટ્ઠુલ્લવાચં, એકં અત્તકામં, એકં સઞ્ચરિત્તં, એકાહપટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં ગણનવસેન વા ‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં નાનાવત્થુકાયો એકાહપટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં વત્થુકિત્તનવસેન વા, ‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં નામમત્તવસેન વા યોજના કાતબ્બા.

તત્થ નામં દુવિધં – સજાતિસાધારણઞ્ચ સબ્બસાધારણઞ્ચ. તત્થ સઙ્ઘાદિસેસોતિ સજાતિસાધારણં, આપત્તીતિ સબ્બસાધારણં; તસ્મા ‘‘સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જિં એકાહપટિચ્છન્નાયો’’તિ એવં સબ્બસાધારણનામવસેનપિ વત્તું વટ્ટતિ. ઇદઞ્હિ સબ્બમ્પિ પરિવાસાદિકં વિનયકમ્મં વત્થુવસેન ગોત્તવસેન નામવસેન આપત્તિવસેન ચ કાતું વટ્ટતિયેવ.

તત્થ ‘‘સુક્કવિસ્સટ્ઠી’’તિ વત્થુ ચેવ ગોત્તઞ્ચ. ‘‘સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ નામઞ્ચેવ આપત્તિ ચ. ‘‘કાયસંસગ્ગો’’તિ વત્થુ ચેવ ગોત્તઞ્ચ. ‘‘સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ નામઞ્ચેવ આપત્તિ ચ, તત્થ ‘‘સુક્કવિસ્સટ્ઠિં કાયસંસગ્ગ’’ન્તિઆદિના વચનેનાપિ ‘‘નાનાવત્થુકાયો’’તિ વચનેનાપિ વત્થુ ચેવ ગોત્તઞ્ચ ગહિતં હોતિ. ‘‘સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ વચનેનાપિ ‘‘આપત્તિયો’’તિ વચનેનાપિ નામઞ્ચેવ આપત્તિ ચ ગહિતા હોતિ. ઇધ પન એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં ‘‘સુક્કવિસ્સટ્ઠિ’’ન્તિ નામમ્પિ વત્થુગોત્તાનિપિ ગહિતાનેવ. યથા ચ ઇધ ‘‘અયં ઉદાયિ ભિક્ખૂ’’તિ વુત્તં; એવં યો યો આપન્નો હોતિ, તસ્સ તસ્સ નામં ગહેત્વા ‘‘અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખૂ’’તિ કમ્મવાચા કાતબ્બા.

કમ્મવાચાપરિયોસાને ચ તેન ભિક્ખુના માળકસીમાયમેવ ‘‘પરિવાસં સમાદિયામિ, વત્તં સમાદિયામી’’તિ વુત્તનયેનેવ વત્તં સમાદાતબ્બં. સમાદિયિત્વા તત્થેવ સઙ્ઘસ્સ આરોચેતબ્બં, આરોચેન્તેન ચ એવં આરોચેતબ્બં –

ઇમઞ્ચ પનત્થં ગહેત્વા યાય કાયચિ ભાસાય આરોચેતું વટ્ટતિયેવ. આરોચેત્વા સચે નિક્ખિપિતુકામો, વુત્તનયેનેવ સઙ્ઘમજ્ઝે નિક્ખિપિતબ્બં. માળકતો ભિક્ખૂસુ નિક્ખન્તેસુ એકસ્સાપિ સન્તિકે નિક્ખિપિતું વટ્ટતિ. માળકતો નિક્ખમિત્વા સતિં પટિલભન્તેન સહગચ્છન્તસ્સ સન્તિકે નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સોપિ પક્કન્તો, અઞ્ઞસ્સ યસ્સ માળકે નારોચિતં, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. આરોચેન્તેન ચ અવસાને ‘‘વેદયતીતિ મં આયસ્મા ધારેતૂ’’તિ વત્તબ્બં. દ્વિન્નં આરોચેન્તેન ‘‘આયસ્મન્તા ધારેન્તૂ’’તિ, તિણ્ણં આરોચેન્તેન ‘‘આયસ્મન્તો ધારેન્તૂ’’તિ વત્તબ્બં. નિક્ખિત્તકાલતો પટ્ઠાય પકતત્તટ્ઠાને તિટ્ઠતિ.

સચે અપ્પભિક્ખુકો વિહારો હોતિ, સભાગા ભિક્ખૂ વસન્તિ, વત્તં અનિક્ખિપિત્વા વિહારેયેવ રત્તિપરિગ્ગહો કાતબ્બો. અથ ન સક્કા સોધેતું, વુત્તનયેનેવ વત્તં નિક્ખિપિત્વા પચ્ચૂસસમયે એકેન ભિક્ખુના સદ્ધિં માનત્તવણ્ણનાયં વુત્તનયેનેવ ઉપચારસીમં અતિક્કમિત્વા મહામગ્ગા ઓક્કમ્મ પટિચ્છન્ને ઠાને નિસીદિત્વા અન્તોઅરુણેયેવ વુત્તનયેનેવ વત્તં સમાદિયિત્વા તસ્સ ભિક્ખુનો પરિવાસો આરોચેતબ્બો. આરોચેન્તેન સચે નવકતરો હોતિ, ‘‘આવુસો’’તિ વત્તબ્બં. સચે વુડ્ઢતરો, ‘‘ભન્તે’’તિ વત્તબ્બં. સચે અઞ્ઞો કોચિ ભિક્ખુ કેનચિદેવ કરણીયેન તં ઠાનં આગચ્છતિ, સચે એસ તં પસ્સતિ, સદ્દં વાસ્સ સુણાતિ, આરોચેતબ્બં; અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદો ચ. અથ દ્વાદસહત્થં ઉપચારં ઓક્કમિત્વા અજાનન્તસ્સેવ ગચ્છતિ, રત્તિચ્છેદોયેવ હોતિ, વત્તભેદો પન નત્થિ.

ઉગ્ગતે અરુણે વત્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સો ભિક્ખુ કેનચિદેવ કરણીયેન પક્કન્તો હોતિ, યં અઞ્ઞં સબ્બપઠમં પસ્સતિ, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. સચે પન કઞ્ચિ ન પસ્સતિ, વિહારં ગન્ત્વા અત્તના સદ્ધિં ગતભિક્ખુસ્સ સન્તિકે નિક્ખિપિતબ્બન્તિ મહાસુમત્થેરો આહ. મહાપદુમત્થેરો પન ‘‘યં પઠમં પસ્સતિ, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં, અયં નિક્ખિત્તવત્તસ્સ પરિહારો’’તિ આહ.

એવં યત્તકાનિ દિવસાનિ આપત્તિ પટિચ્છન્ના હોતિ, તત્તકાનિ તતો અધિકતરાનિ વા કુક્કુચ્ચવિનોદનત્થાય પરિવસિત્વા સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા વત્તં સમાદિયિત્વા માનત્તં યાચિતબ્બં. અયઞ્હિ વત્તે સમાદિન્ને એવ માનત્તારહો હોતિ નિક્ખિત્તવત્તેન પરિવુત્થત્તા. અનિક્ખિત્તવત્તસ્સ પન પુન સમાદાનકિચ્ચં નત્થિ, સો હિ પટિચ્છન્નદિવસાતિક્કમેનેવ માનત્તારહો હોતિ, તસ્મા તસ્સ માનત્તં દાતબ્બમેવ. ઇદં પટિચ્છન્નમાનત્તં નામ. તં દેન્તેન સચે એકાપત્તિ હોતિ, પાળિયં વુત્તનયેનેવ દાતબ્બં. અથ દ્વે વા તિસ્સો વા ‘‘સોહં પરિવુત્થપરિવાસો સઙ્ઘં દ્વિન્નં આપત્તીનં તિસ્સન્નં આપત્તીનં એકાહપટિચ્છન્નાનં છારત્તં માનત્તં યાચામી’’તિ પરિવાસે વુત્તનયેનેવ આપત્તિયો ચ દિવસે ચ સલ્લક્ખેત્વા યોજના કાતબ્બા.

અપ્પટિચ્છન્નાપત્તિં પટિચ્છન્નાપત્તિયા સમોધાનેત્વાપિ દાતું વટ્ટતિ. કથં? પટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં વસિત્વા –

‘‘અહં, ભન્તે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં એકાહપટિચ્છન્નં, સોહં સઙ્ઘં એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા એકાહપટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા એકાહપટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવુત્થપરિવાસો. અહં, ભન્તે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં અપ્પટિચ્છન્નં. સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સઞ્ચેતનિકાનં સુક્કવિસ્સટ્ઠીનં પટિચ્છન્નાય ચ અપ્પટિચ્છન્નાય ચ છારત્તં માનત્તં યાચામી’’તિ.

અથસ્સ તદનુરૂપં કમ્મવાચં કત્વા માનત્તં દાતબ્બં. સચે પટિચ્છન્ના દ્વે, અપ્પટિચ્છન્ના એકા ‘‘પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાય ચા’’તિ વત્તબ્બં. અથ પટિચ્છન્ના એકા, અપ્પટિચ્છન્ના દ્વે, ‘‘પટિચ્છન્નાય ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચા’’તિ વત્તબ્બં. સચે પટિચ્છન્નાપિ દ્વે, અપ્પટિચ્છન્નાપિ દ્વે, ‘‘પટિચ્છન્નાનઞ્ચ અપ્પટિચ્છન્નાનઞ્ચા’’તિ વત્તબ્બં. સબ્બત્થ અનુરૂપં કમ્મવાચં કત્વા માનત્તં દાતબ્બં. ચિણ્ણમાનત્તસ્સ ચ તદનુરૂપમેવ કમ્મવાચં કત્વા અબ્ભાનં કાતબ્બં. ઇધ પન એકાપત્તિવસેન વુત્તં. ઇતિ યં પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવાસાવસાને માનત્તં દિય્યતિ, ઇદં પટિચ્છન્નમાનત્તં નામ. એવમેત્થ એકેનેવ યોજનામુખેન પટિચ્છન્નપરિવાસો ચ પટિચ્છન્નમાનત્તઞ્ચ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. પક્ખમાનત્તં સમોધાનમાનત્તઞ્ચ અવસેસપરિવાસકથાવસાને કથયિસ્સામ.

સુદ્ધન્તપરિવાસો સમોધાનપરિવાસોતિ હિ દ્વે પરિવાસા અવસેસા. તત્થ ‘‘સુદ્ધન્તપરિવાસો’’ નામ પરતો અધમ્મિકમાનત્તચારાવસાને ‘‘તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપન્નો હોતિ, આપત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, રત્તિપરિયન્તં ન જાનાતી’’તિ ઇમસ્મિં વત્થુસ્મિં અનુઞ્ઞાતપરિવાસો. સો દુવિધો – ચૂળસુદ્ધન્તો, મહાસુદ્ધન્તોતિ. દુવિધોપિ ચેસ રત્તિપરિચ્છેદં સકલં વા એકચ્ચં વા અજાનન્તસ્સ ચ અસ્સરન્તસ્સ ચ તત્થ વેમતિકસ્સ ચ દાતબ્બો. આપત્તિપરિયન્તં પન એત્તકા અહં આપત્તિયો આપન્નોતિ જાનાતુ વા મા વા, અકારણમેતં.

તત્થ યો ઉપસમ્પદતો પટ્ઠાય અનુલોમક્કમેન વા આરોચિતદિવસતો પટ્ઠાય પટિલોમક્કમેન વા ‘‘અસુકઞ્ચ અસુકઞ્ચ દિવસં વા પક્ખં વા માસં વા સંવચ્છરં વા તવ સુદ્ધભાવં જાનાસી’’તિ પુચ્છિયમાનો ‘‘આમ, ભન્તે, જાનામિ, એત્તકં નામ કાલં અહં સુદ્ધો’’તિ વદતિ, તસ્સ દિન્નો સુદ્ધન્તપરિવાસો ‘‘ચૂળસુદ્ધન્તો’’તિ વુચ્ચતિ.

તં ગહેત્વા પરિવસન્તેન યત્તકં કાલં અત્તનો સુદ્ધિં જાનાતિ, તત્તકં અપનેત્વા અવસેસં માસં વા દ્વેમાસં વા પરિવસિતબ્બં. સચે માસમત્તં અસુદ્ધોમ્હીતિ સલ્લક્ખેત્વા અગ્ગહેસિ પરિવસન્તો ચ પુન અઞ્ઞં માસં સરતિ, તમ્પિ માસં પરિવસિતબ્બમેવ. પુન પરિવાસદાનકિચ્ચં નત્થિ. અથ દ્વેમાસં અસુદ્ધોમ્હીતિ સલ્લક્ખેત્વા અગ્ગહેસિ, પરિવસન્તો ચ માસમત્તમેવાહં અસુદ્ધોમ્હીતિ સન્નિટ્ઠાનં કરોતિ, માસમેવ પરિવસિતબ્બં. પુન પરિવાસદાનકિચ્ચં નત્થિ. અયઞ્હિ સુદ્ધન્તપરિવાસો નામ ઉદ્ધમ્પિ આરોહતિ, હેટ્ઠાપિ ઓરોહતિ, ઇદમસ્સ લક્ખણં. અઞ્ઞસ્મિં પન આપત્તિવુટ્ઠાને ઇદં લક્ખણં – યો અપ્પટિચ્છન્નં આપત્તિં પટિચ્છન્નાતિ વિનયકમ્મં કરોતિ, તસ્સ આપત્તિ વુટ્ઠાતિ. યો પટિચ્છન્નં અપ્પટિચ્છન્નાતિ વિનયકમ્મં કરોતિ, તસ્સ ન વુટ્ઠાતિ. અચિરપટિચ્છન્નં ચિરપટિચ્છન્નાતિ કરોન્તસ્સાપિ વુટ્ઠાતિ. ચિરપટિચ્છન્નં અચિરપટિચ્છન્નાતિ કરોન્તસ્સ ન વુટ્ઠાતિ. એકં આપત્તિં આપજ્જિત્વા સમ્બહુલાતિ કરોન્તસ્સાપિ વુટ્ઠાતિ, એકં વિના સમ્બહુલાનં અભાવતો. સમ્બહુલા પન આપજ્જિત્વા એકં આપજ્જિન્તિ કરોન્તસ્સ ન વુટ્ઠાતિ.

યો પન યથાવુત્તેન અનુલોમપટિલોમનયેન પુચ્છિયમાનોપિ રત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ નેવ સરતિ વેમતિકો વા હોતિ, તસ્સ દિન્નો સુદ્ધન્તપરિવાસો ‘‘મહાસુદ્ધન્તો’’તિ વુચ્ચતિ. તં ગહેત્વા ગહિતદિવસતો પટ્ઠાય યાવ ઉપસમ્પદદિવસો, તાવ રત્તિયો ગણેત્વા પરિવસિતબ્બં. અયં ઉદ્ધં નારોહતિ, હેટ્ઠા પન ઓરોહતિ. તસ્મા સચે પરિવસન્તો રત્તિપરિચ્છેદે સન્નિટ્ઠાનં કરોતિ, માસો વા સંવચ્છરો વા મય્હં આપન્નસ્સાતિ માસં વા સંવચ્છરં વા પરિવસિતબ્બં. પરિવાસયાચનદાનલક્ખણં પનેત્થ પરતો પાળિયં આગતનયેનેવ વેદિતબ્બં. કમ્મવાચાપરિયોસાને વત્તસમાદાનમાનત્તઅબ્ભાનાનિ વુત્તનયાનેવ. અયં સુદ્ધન્તપરિવાસો નામ.

‘‘સમોધાનપરિવાસો’’ નામ તિવિધો હોતિ – ઓધાનસમોધાનો, અગ્ઘસમોધાનો, મિસ્સકસમોધાનોતિ. તત્થ ‘‘ઓધાનસમોધાનો’’ નામ – અન્તરાપત્તિં આપજ્જિત્વા પટિચ્છાદેન્તસ્સ પરિવુત્થદિવસે ઓધુનિત્વા મક્ખેત્વા પુરિમાય આપત્તિયા મૂલદિવસપરિચ્છેદે પચ્છા આપન્નં આપત્તિં સમોદહિત્વા દાતબ્બપરિવાસો વુચ્ચતિ. સો પરતો ‘‘તેન હિ ભિક્ખવે સઙ્ઘો ઉદાયિં ભિક્ખું અન્તરા એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા પઞ્ચાહપટિચ્છન્નાય મૂલાય પટિકસ્સિત્વા પુરિમાય આપત્તિયા સમોધાનપરિવાસં દેતૂ’’તિ ઇતો પટ્ઠાય વિત્થારતો પાળિયંયેવ આગતો.

અયં પનેત્થ વિનિચ્છયો – યો પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવાસં ગહેત્વા પરિવસન્તો વા માનત્તારહો વા માનત્તં ચરન્તો વા અબ્ભાનારહો વા અઞ્ઞં આપત્તિં આપજ્જિત્વા પુરિમાય આપત્તિયા સમા વા ઊનતરા વા રત્તિયો પટિચ્છાદેતિ, તસ્સ મૂલાયપટિકસ્સનેન તે પરિવુત્થદિવસે ચ માનત્તચિણ્ણદિવસે ચ સબ્બે ઓધુનિત્વા અદિવસે કત્વા પચ્છા આપન્નાપત્તિં મૂલાપત્તિયં સમોધાય પરિવાસો દાતબ્બો. તેન સચે મૂલાપત્તિ પક્ખપટિચ્છન્ના, અન્તરાપત્તિ ઊનકપક્ખપટિચ્છન્ના, પુન પક્ખમેવ પરિવાસો પરિવસિતબ્બો. અથાપિ અન્તરાપત્તિ પક્ખપટિચ્છન્નાવ પક્ખમેવ પરિવસિતબ્બં. એતેનુપાયેન યાવ સટ્ઠિવસ્સપટિચ્છન્ના મૂલાપત્તિ, તાવ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો. સટ્ઠિવસ્સાનિ પરિવસિત્વા માનત્તારહો હુત્વાપિ હિ એકદિવસં અન્તરાપત્તિં પટિચ્છાદેત્વા પુનપિ સટ્ઠિવસ્સાનિ પરિવાસારહો હોતિ.

સચે પન અન્તરાપત્તિ મૂલાપત્તિતો અતિરેકપટિચ્છન્ના હોતિ, તત્થ ‘‘કિં કાતબ્બ’’ન્તિ વુત્તે મહાસુમત્થેરો આહ – ‘‘અતેકિચ્છો અયં પુગ્ગલો, અતેકિચ્છો નામ આવિકારાપેત્વા વિસ્સજ્જેતબ્બો’’તિ. મહાપદુમત્થેરો પનાહ – ‘‘કસ્મા અતેકિચ્છો નામ, નનુ અયં સમુચ્ચયક્ખન્ધકો નામ બુદ્ધાનં ઠિતકાલસદિસો, આપત્તિ નામ પટિચ્છન્ના વા હોતુ અપ્પટિચ્છન્ના વા સમકઊનતરઅતિરેકપટિચ્છન્ના વા વિનયધરસ્સ કમ્મવાચં યોજેતું સમત્થભાવોયેવેત્થ પમાણં, તસ્મા યા અતિરેકપટિચ્છન્ના હોતિ, તં મૂલાપત્તિં કત્વા તત્થ ઇતરં સમોધાય પરિવાસો દાતબ્બો’’તિ. અયં ‘‘ઓધાનસમોધાનો’’ નામ.

‘‘અગ્ઘસમોધાનો’’ નામ સમ્બહુલાસુ આપત્તીસુ યા એકા વા દ્વે વા તિસ્સો વા સમ્બહુલા વા આપત્તિયો સબ્બચિરપટિચ્છન્નાયો, તાસં અગ્ઘેન સમોધાય તાસં રત્તિપરિચ્છેદવસેન અવસેસાનં ઊનતરપટિચ્છન્નાનં આપત્તીનં પરિવાસો દિય્યતિ. અયં વુચ્ચતિ અગ્ઘસમોધાનો. સોપિ પરતો ‘‘તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપન્નો હોતિ, એકા આપત્તિ એકાહપટિચ્છન્ના એકા આપત્તિ દ્વીહપટિચ્છન્ના’’તિઆદિના નયેન પાળિયં આગતોયેવ.

યસ્સ પન સતં આપત્તિયો દસાહપટિચ્છન્ના, અપરમ્પિ સતં આપત્તિયો દસાહપટિચ્છન્નાતિ એવં દસક્ખત્તું કત્વા આપત્તિસહસ્સં દિવસસતપટિચ્છન્નં હોતિ, તેન કિં કાતબ્બન્તિ? સબ્બં સમોદહિત્વા દસ દિવસે પરિવસિતબ્બં. એવં એકેનેવ દસાહેન દિવસસતમ્પિ પરિવસિતમેવ હોતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં –

‘‘દસસતં રત્તિસતં, આપત્તિયો છાદયિત્વાન;

દસ રત્તિયો વસિત્વાન, મુચ્ચેય્ય પારિવાસિકો’’તિ. (પરિ. ૪૭૭);

અયં અગ્ઘસમોધાનો નામ.

‘‘મિસ્સકસમોધાનો’’ નામ – યો નાનાવત્થુકા આપત્તિયો એકતો કત્વા દિય્યતિ. તત્રાયં નયો –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં એકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં, એકં કાયસંસગ્ગં, એકં દુટ્ઠુલ્લવાચં, એકં અત્તકામં, એકં સઞ્ચરિત્તં, એકં કુટિકારં, એકં વિહારકારં, એકં દુટ્ઠદોસં, એકં અઞ્ઞભાગિયં, એકં સઙ્ઘભેદં, એકં ભેદાનુવત્તકં, એકં દુબ્બચં, એકં કુલદૂસકં, સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સમોધાનપરિવાસં યાચામી’’તિ –

તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા તદનુરૂપાય કમ્મવાચાય પરિવાસો દાતબ્બો.

એત્થ ચ સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં નાનાવત્થુકાયોતિપિ સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિન્તિપિ એવં પુબ્બે વુત્તનયેન વત્થુવસેનપિ ગોત્તવસેનપિ નામવસેનપિ આપત્તિવસેનપિ યોજેત્વા કમ્મવાચં કાતું વટ્ટતિયેવાતિ અયં મિસ્સકસમોધાનો. સબ્બપરિવાસકમ્મવાચાવસાને પન નિક્ખિત્તાનિક્ખિત્તવત્તાદિકથા પુરિમનયેનેવ વેદિતબ્બાતિ.

પરિવાસકથા નિટ્ઠિતા.

ઇદાનિ યં વુત્તં ‘‘પક્ખમાનત્તઞ્ચ સમોધાનમાનત્તઞ્ચ અવસેસપરિવાસકથાવસાને કથયિસ્સામા’’તિ, તસ્સોકાસો સમ્પત્તો, તસ્મા વુચ્ચતિ – ‘‘પક્ખમાનત્ત’’ન્તિ ભિક્ખુનિયા દાતબ્બમાનત્તં. તં પન પટિચ્છન્નાયપિ અપ્પટિચ્છન્નાયપિ આપત્તિયા અડ્ઢમાસમેવ દાતબ્બં. વુત્તઞ્હેતં – ‘‘ગરુધમ્મં અજ્ઝાપન્નાય ભિક્ખુનિયા ઉભતોસઙ્ઘે પક્ખમાનત્તં ચરિતબ્બ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૪૦૩). તં પન ભિક્ખુનીહિ અત્તનો સીમં સોધેત્વા વિહારસીમાય વા વિહારસીમં સોધેતું અસક્કોન્તીહિ ખણ્ડસીમાય વા સબ્બન્તિમેન પરિચ્છેદેન ચતુવગ્ગગણં સન્નિપાતાપેત્વા દાતબ્બં. સચે એકા આપત્તિ હોતિ એકિસ્સા વસેન, સચે દ્વે વા તિસ્સો વા સમ્બહુલા વા એકવત્થુકા વા નાનાવત્થુકા વા તાસં તાસં વસેન વત્થુગોત્તનામઆપત્તીસુ યં યં ઇચ્છતિ તં તં આદાય યોજના કાતબ્બા.

તત્રિદં એકાપત્તિવસેન મુખમત્તદસ્સનં, તાય આપન્નાય ભિક્ખુનિયા ભિક્ખુનિસઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા વુડ્ઢાનં ભિક્ખુનીનં પાદે વન્દિત્વા ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘અહં, અય્યે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં ગામન્તરં, સાહં, અય્યે, એકિસ્સા આપત્તિયા ગામન્તરાય પક્ખમાનત્તં યાચામી’’તિ.

એવં તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા બ્યત્તાય ભિક્ખુનિયા પટિબલાય સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે અય્યે સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામા ભિક્ખુની એકં આપત્તિં આપજ્જિ ગામન્તરં, સા સઙ્ઘં એકિસ્સા આપત્તિયા ગામન્તરાય પક્ખમાનત્તં યાચતિ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામાય ભિક્ખુનિયા એકિસ્સા આપત્તિયા ગામન્તરાય પક્ખમાનત્તં દદેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે અય્યે સઙ્ઘો, અયં…પે… દુતિયમ્પિ… તતિયમ્પિ એતમત્થં વદામિ. સુણાતુ મે અય્યે સઙ્ઘો…પે… દેતિ… દિન્નં સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામાય ભિક્ખુનિયા એકિસ્સા આપત્તિયા ગામન્તરાય પક્ખમાનત્તં, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી; એવમેતં ધારયામી’’તિ.

કમ્મવાચાપરિયોસાને વત્તં સમાદિયિત્વા ભિક્ખુમાનત્તકથાય વુત્તનયેનેવ સઙ્ઘસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિત્તવત્તં વસિતુકામાય તત્થેવ સઙ્ઘમજ્ઝે વા પક્કન્તાસુ ભિક્ખુનીસુ એકભિક્ખુનિયા વા દુતિયિકાય વા સન્તિકે વુત્તનયેનેવ નિક્ખિપિતબ્બં. અઞ્ઞિસ્સા પન આગન્તુકાય સન્તિકે આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. નિક્ખિત્તકાલતો પટ્ઠાય પકતત્તટ્ઠાને તિટ્ઠતિ. પુન સમાદિયિત્વા અરુણં ઉટ્ઠાપેન્તિયા પન ભિક્ખુનીનંયેવ સન્તિકે વસિતું ન લભતિ. ‘‘ઉભતોસઙ્ઘે પક્ખમાનત્તં ચરિતબ્બ’’ન્તિ હિ વુત્તં. તસ્મા અસ્સા આચરિયુપજ્ઝાયાહિ વિહારં ગન્ત્વા સઙ્ગાહકપક્ખે ઠિતો એકો મહાથેરો વા ધમ્મકથિકો વા ભિક્ખુ વત્તબ્બો – ‘‘એકિસ્સા ભિક્ખુનિયા વિનયકમ્મં કત્તબ્બમત્થિ, તત્ર નો અય્યા, ચત્તારો ભિક્ખૂ પેસેથા’’તિ. સઙ્ગહં અકાતું ન લબ્ભતિ, પેસેસ્સામીતિ વત્તબ્બં. ચતૂહિ પકતત્તભિક્ખુનીહિ માનત્તચારિનિં ભિક્ખુનિં ગહેત્વા અન્તોઅરુણેયેવ નિક્ખમિત્વા ગામૂપચારતો દ્વે લેડ્ડુપાતે અતિક્કમિત્વા મગ્ગા ઓક્કમ્મ ગુમ્બવતિઆદીહિ પટિચ્છન્નટ્ઠાને નિસીદિતબ્બં. વિહારૂપચારતોપિ દ્વે લેડ્ડુપાતા અતિક્કમિતબ્બા ચતૂહિ પકતત્તભિક્ખૂહિપિ તત્થ ગન્તબ્બં. ગન્ત્વા પન ભિક્ખુનીહિ સદ્ધિં ન એકટ્ઠાને નિસીદિતબ્બં, પટિક્કમિત્વા અવિદૂરટ્ઠાને નિસીદિતબ્બં. કુરુન્દિમહાપચ્ચરીસુ પન ‘‘ભિક્ખુનીહિપિ બ્યત્તં એકં વા દ્વે વા ઉપાસિકાયો ભિક્ખૂહિપિ એકં વા દ્વે વા ઉપાસકે અત્તરક્ખણત્થાય ગહેત્વા ગન્તબ્બ’’ન્તિ વુત્તં. કુરુન્દિયંયેવ ચ ભિક્ખુનુપસ્સયસ્સ ચ વિહારસ્સ ચ ઉપચારં મુઞ્ચિતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તં, ગામસ્સાતિ ન વુત્તં.

એવં નિસિન્નેસુ પન ભિક્ખૂસુ ચ ભિક્ખુનીસુ ચ તાય ભિક્ખુનિયા ‘‘માનત્તં સમાદિયામિ, વત્તં સમાદિયામી’’તિ વત્તં સમાદિયિત્વા ભિક્ખુનીસઙ્ઘસ્સ તાવ એવં આરોચેતબ્બં –

‘‘અહં, અય્યે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં ગામન્તરં, સાહં સઙ્ઘં એકિસ્સા આપત્તિયા ગામન્તરાય પક્ખમાનત્તં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો એકિસ્સા આપત્તિયા ગામન્તરાય પક્ખમાનત્તં અદાસિ, સાહં પક્ખમાનત્તં ચરામિ, ‘વેદયામહં, અય્યે, વેદયતી’તિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ.

તતો ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા એવં આરોચેતબ્બં – ‘‘અહં, અય્યા, એકં આપત્તિં આપજ્જિં …પે… વેદયામહં, અય્યા, વેદયતીતિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ. ઇધાપિ યાય કાયચિ ભાસાય આરોચેતું વટ્ટતિ.

આરોચેત્વા ચ ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સેવ સન્તિકે નિસીદિતબ્બં, આરોચિતકાલતો પટ્ઠાય ભિક્ખૂનં ગન્તું વટ્ટતિ. સચે સાસઙ્કં હોતિ, ભિક્ખુનિયો તત્થેવ ઠાનં પચ્ચાસીસન્તિ, ઠાતબ્બં. સચે અઞ્ઞો ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા તં ઠાનં એતિ, પસ્સન્તિયા આરોચેતબ્બં. નો ચે આરોચેતિ, રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદદુક્કટઞ્ચ. સચે અજાનન્તિયા એવ ઉપચારં ઓક્કમિત્વા ગચ્છતિ, રત્તિચ્છેદોવ હોતિ, ન વત્તભેદદુક્કટં. સચે ભિક્ખુનિયો ઉપજ્ઝાયાદીનં વત્તકરણત્થં પગેવ ગન્તુકામા હોન્તિ, રત્તિવિપ્પવાસગણઓહીયનગામન્તરાપત્તિરક્ખણત્થં એકં ભિક્ખુનિં ઠપેત્વા ગન્તબ્બં. તાય અરુણે ઉટ્ઠિતે તસ્સા સન્તિકે વત્તં નિક્ખિપિતબ્બં. એતેનુપાયેન અખણ્ડા પઞ્ચદસ રત્તિયો માનત્તં ચરિતબ્બં.

અનિક્ખિત્તવત્તાય પન પારિવાસિકક્ખન્ધકે વુત્તનયેનેવ સમ્મા વત્તિતબ્બં. અયં પન વિસેસો – ‘‘આગન્તુકસ્સ આરોચેતબ્બ’’ન્તિ એત્થ યત્તકા પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા તં ગામં ભિક્ખૂ વા ભિક્ખુનિયો વા આગચ્છન્તિ, સબ્બેસં આરોચેતબ્બં. અનારોચેન્તિયા રત્તિચ્છેદો ચ વત્તભેદદુક્કટઞ્ચ. સચેપિ રત્તિં કોચિ ભિક્ખુ તં ગામૂપચારં ઓક્કમિત્વા ગચ્છતિ, રત્તિચ્છેદો હોતિયેવ, અજાનનપચ્ચયા પન વત્તભેદતો મુચ્ચતિ. કુરુન્દિઆદીસુ પન અનિક્ખિત્તવત્તભિક્ખૂનં વુત્તનયેનેવ કથેતબ્બન્તિ વુત્તં. તં પારિવાસિકવત્તાદીનં ઉપચારસીમાય પરિચ્છિન્નત્તા યુત્તતરં દિસ્સતિ. ઉપોસથે આરોચેતબ્બં, પવારણાય આરોચેતબ્બં, ચતુન્નં ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ દેવસિકં આરોચેતબ્બં. સચે ભિક્ખૂનં તસ્મિં ગામે ભિક્ખાચારો સમ્પજ્જતિ, તત્થેવ ગન્તબ્બં. નો ચે સમ્પજ્જતિ, અઞ્ઞત્ર ચરિત્વાપિ તત્ર આગન્ત્વા અત્તાનં દસ્સેત્વા ગન્તબ્બં. બહિગામે વા સઙ્કેતટ્ઠાનં કાતબ્બં – ‘‘અસુકસ્મિં નામ ઠાને અમ્હે પસ્સિસ્સસી’’તિ. તાય સઙ્કેતટ્ઠાનં ગન્ત્વા આરોચેતબ્બં. સઙ્કેતટ્ઠાને અદિસ્વા વિહારં ગન્ત્વા આરોચેતબ્બં. વિહારે સબ્બભિક્ખૂનં આરોચેતબ્બં. સચે સબ્બેસં સક્કા ન હોતિ આરોચેતું, બહિઉપચારસીમાય ઠત્વા ભિક્ખુનિયો પેસેતબ્બા. તાહિ આનીતાનં ચતુન્નં ભિક્ખૂનં આરોચેતબ્બં. સચે વિહારો દૂરો હોતિ સાસઙ્કો, ઉપાસકે ચ ઉપાસિકાયો ચ ગહેત્વા ગન્તબ્બં. સચે પન અયં એકા વસતિ, રત્તિવિપ્પવાસં આપજ્જતિ, તસ્માસ્સા એકા પકતત્તા ભિક્ખુની સમ્મન્નિત્વા દાતબ્બા એકચ્છન્ને વસનત્થાય.

એવં અખણ્ડં માનત્તં ચરિત્વા વીસતિગણે ભિક્ખુનિસઙ્ઘે વુત્તનયેનેવ અબ્ભાનં કાતબ્બં. સચે માનત્તં ચરમાના અન્તરાપત્તિં આપજ્જતિ, મૂલાય પટિકસ્સિત્વા તસ્સા આપત્તિયા માનત્તં દાતબ્બન્તિ કુરુન્દિયં વુત્તં. ઇદં ‘‘પક્ખમાનત્તં’’ નામ.

‘‘સમોધાનમાનત્તં’’ પન તિવિધં હોતિ – ઓધાનસમોધાનં, અગ્ઘસમોધાનં, મિસ્સકસમોધાનન્તિ. તત્થ યદેતં પરતો ઉદાયિત્થેરસ્સ પઞ્ચાહપટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવાસં પરિવસન્તસ્સ પરિવાસે ચ માનત્તારહટ્ઠાને ચ અન્તરાપત્તિં આપજ્જિત્વા મૂલાયપટિકસ્સિતસ્સ ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો ઉદાયિસ્સ ભિક્ખુનો તિસ્સન્નં આપત્તીનં છારત્તં માનત્તં દેતૂ’’તિ માનત્તં અનુઞ્ઞાતં, ઇદં ‘‘ઓધાનસમોધાનં’’ નામ. ઇદઞ્હિ પુનપ્પુનં મૂલાયપટિકસ્સનેન પરિવુત્થદિવસે ઓધુનિત્વા પુરિમાપત્તીહિ સદ્ધિં સમોધાય દિન્નં, તસ્મા ઓધાનસમોધાનન્તિ વુચ્ચતિ. કુરુન્દિયં પન ‘‘સમોધાનપરિવાસં વુત્થસ્સ દાતબ્બં માનત્તં સમોધાનમાનત્ત’’ન્તિ વુત્તં. તમ્પિ તેન પરિયાયેન યુજ્જતિ.

અગ્ઘસમોધાનં પન મિસ્સકસમોધાનઞ્ચ અગ્ઘસમોધાનમિસ્સકસમોધાનપરિવાસાવસાને દાતબ્બમાનત્તમેવ વુચ્ચતિ, તં પરિવાસકમ્મવાચાનુસારેન યોજેત્વા દાતબ્બં. એત્તાવતા યં વુત્તં ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો ઉદાયિસ્સ ભિક્ખુનો એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા એકાહપટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં દેતૂતિઆદિના નયેન પાળિયં અનેકેહિ આકારેહિ પરિવાસો ચ માનત્તઞ્ચ વુત્તં, તસ્સ યસ્મા આગતાગતઠાને વિનિચ્છયો વુચ્ચમાનો પાળિ વિય અતિવિત્થારં આપજ્જતિ, ન ચ સક્કા હોતિ સુખેન પરિગ્ગહેતું, તસ્મા નં સમોધાનેત્વા ઇધેવ દસ્સેસ્સામા’’તિ, તદિદં અત્થતો સમ્પાદિતં હોતિ.

પટિચ્છન્નપરિવાસકથા

૧૦૨. ઇદાનિ યા તાવ અયં પટિચ્છન્નાય એકિસ્સા આપત્તિયા વસેન પાળિ વુત્તા, સા ઉત્તાનત્થાવ.

૧૦૮. તતો પરં દ્વીહતીહચતૂહપઞ્ચાહપટિચ્છન્નાનં વસેન પાળિં વત્વા પઞ્ચાહપટિચ્છન્નાય પરિવાસતો પટ્ઠાય અન્તરાપત્તિ દસ્સિતા. યસ્મા પન તં આપત્તિં આપન્નો મૂલાયપટિકસ્સનારહો નામ હોતિ, તસ્માસ્સ તત્થ મૂલાયપટિકસ્સનં અનુઞ્ઞાતં. સચે પન નિક્ખિત્તવત્તો આપજ્જતિ, મૂલાયપટિકસ્સનારહો ન હોતિ. કસ્મા? યસ્મા ન સો પરિવસન્તો આપન્નો, પકતત્તટ્ઠાને ઠિતો આપન્નો, તસ્મા તસ્સા આપત્તિયા વિસું માનત્તં ચરિતબ્બં. સચે પટિચ્છન્ના હોતિ પરિવાસોપિ વસિતબ્બો. યઞ્ચેતં મૂલાયપટિકસ્સનં વુત્તં, તસ્મિમ્પિ કતે પરિવુત્થદિવસા મક્ખિતા હોન્તિ. ઇતિ પરિવાસે અન્તરાપત્તિં દસ્સેત્વા પુન માનત્તારહસ્સ અન્તરાપત્તિં દસ્સેત્વા મૂલાયપટિકસ્સનં વુત્તં, તસ્મિમ્પિ કતે પરિવુત્થદિવસા મક્ખિતાવ હોન્તિ. તતો પરિવુત્થપરિવાસસ્સ તાસં તિસ્સન્નમ્પિ આપત્તીનં સમોધાનમાનત્તં દસ્સિતં. તતો માનત્તચારિકસ્સ અન્તરાપત્તિં દસ્સેત્વા મૂલાયપટિકસ્સનં વુત્તં. તસ્મિં પન પટિકસ્સને કતે માનત્તચિણ્ણદિવસાપિ પરિવુત્થદિવસાપિ મક્ખિતાવ હોન્તિ. તતો અબ્ભાનારહસ્સ અન્તરાપત્તિં દસ્સેત્વા મૂલાયપટિકસ્સનં વુત્તં. તસ્મિમ્પિ કતે સબ્બે તે મક્ખિતાવ હોન્તિ. તતો પરં સબ્બા અન્તરાપત્તિયો યોજેત્વા અબ્ભાનકમ્મં દસ્સિતં. એવં પટિચ્છન્નવારે એકાહપટિચ્છન્નાદિવસેન પઞ્ચ, અન્તરાપત્તિવસેન ચતસ્સોતિ નવ કમ્મવાચા દસ્સિતા હોન્તિ.

પટિચ્છન્નપરિવાસકથા નિટ્ઠિતા.

સમોધાનપરિવાસકથા

૧૨૫. તતો પરં પક્ખપટિચ્છન્નાય આપત્તિયા અન્તોપરિવાસતો પટ્ઠાય પઞ્ચાહપટિચ્છન્નાય અન્તરાપત્તિયા વસેન સમોધાનપરિવાસો ચ, સમોધાનમાનત્તઞ્ચ દસ્સિતં. એત્થ ચ માનત્તચારિકમાનત્તારહકાલેપિ આપન્નાય આપત્તિયા મૂલાયપટિકસ્સને કતે માનત્તચિણ્ણદિવસાપિ પરિવાસપરિવુત્થદિવસાપિ સબ્બે મક્ખિતાવ હોન્તિ. કસ્મા? યસ્મા પટિચ્છન્ના અન્તરાપત્તિ. તેનેવ વુત્તં – ‘‘મૂલાય પટિકસ્સિત્વા પુરિમાય આપત્તિયા સમોધાનપરિવાસં દત્વા છારત્તં માનત્તં દેતૂ’’તિ. તતો પરં સબ્બા અન્તરાપત્તિયો યોજેત્વા અબ્ભાનકમ્મં દસ્સેત્વા સુક્કવિસ્સટ્ઠિવત્થુ નિટ્ઠાપિતં.

સમોધાનપરિવાસકથા નિટ્ઠિતા.

સુક્કવિસ્સટ્ઠિકથા ચ નિટ્ઠિતા.

અગ્ઘસમોધાનપરિવાસકથા

૧૩૪. તતો એકાપત્તિમૂલકઞ્ચ આપત્તિવડ્ઢનકઞ્ચાતિ દ્વે નયે દસ્સેત્વા અગ્ઘસમોધાનપરિવાસો દસ્સિતો.

તતો સઞ્ચિચ્ચ અનારોચિતાપત્તિવત્થું દસ્સેત્વા સઞ્ચિચ્ચ અજાનનઅસ્સરણવેમતિકભાવેહિ અનારોચિતાય આપત્તિયા પચ્છા લજ્જિધમ્મે વા ઞાણસરણનિબ્બેમતિકભાવેસુ વા ઉપ્પન્નેસુ યં કાતબ્બં, તં દસ્સેતું ‘‘ઇધ પન ભિક્ખવે’’તિઆદિના નયેન પાળિ ઠપિતા. તતો અજાનનઅસ્સરણવેમતિકપટિચ્છન્નાનં અપ્પટિચ્છન્નભાવં દસ્સેતું તથેવ પાળિ ઠપિતા.

અગ્ઘસમોધાનપરિવાસકથા નિટ્ઠિતા.

દ્વેમાસપરિવાસકથા

૧૩૮. તતો દ્વિન્નં આપત્તીનં દ્વેમાસપટિચ્છન્નાનં એકમાસપરિવાસયાચનવત્થું દસ્સેત્વા અસઞ્ચિચ્ચ અજાનનઅસ્સરણવેમતિકભાવેહિ અનારોચિતે ઇતરસ્મિં માસે પચ્છા લજ્જિધમ્માદીસુ ઉપ્પન્નેસુ યં કાતબ્બં, તં દસ્સેતું અજાનનઅસ્સરણવેમતિકપટિચ્છન્નસ્સ ચ આપન્નભાવં દસ્સેતું પુરિમનયેનેવ પાળિ ઠપિતા.

દ્વેમાસપરિવાસકથા નિટ્ઠિતા.

સુદ્ધન્તપરિવાસાદિકથા

૧૫૬. તતો ‘‘આપત્તિપરિયન્તં ન જાનાતિ, રત્તિપરિયન્તં ન જાનાતી’’તિઆદિના નયેન સુદ્ધન્તપરિવાસો દસ્સિતો.

૧૬૦. તતો પરં પારિવાસિકં આદિં કત્વા વિબ્ભમિત્વા પુનઉપસમ્પન્નાદીસુ પટિપત્તિદસ્સનત્થં પાળિ ઠપિતા.

૧૬૫. તત્થ ‘‘અન્તરા સમ્બહુલા આપત્તિયો આપજ્જતિ પરિમાણા અપ્પટિચ્છન્નાયો’’તિઆદીસુ આપત્તિપરિચ્છેદવસેન પરિમાણાયો ચેવ અપ્પટિચ્છન્નાયો ચાતિ અત્થો.

૧૬૬. પચ્છિમસ્મિં આપત્તિક્ખન્ધેતિ એકોવ સો આપત્તિક્ખન્ધો, પચ્છા છાદિતત્તા પન ‘‘પચ્છિમસ્મિં આપત્તિક્ખન્ધે’’તિ વુત્તં. પુરિમસ્મિન્તિ એત્થાપિ એસેવ નયો.

૧૮૦. વવત્થિતા સમ્ભિન્નાતિ સભાગવિસભાગાનમેવેતં પરિયાયવચનં.

સુદ્ધન્તપરિવાસાદિકથા નિટ્ઠિતા.

દ્વેભિક્ખુવારએકાદસકાદિકથા

૧૮૧. તતો પરં યો પટિચ્છાદેતિ, તસ્મિં પટિપત્તિદસ્સનત્થં ‘‘દ્વે ભિક્ખૂ’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ મિસ્સકન્તિ થુલ્લચ્ચયાદીહિ મિસ્સકં. સુદ્ધકન્તિ સઙ્ઘાદિસેસં વિના લહુકાપત્તિક્ખન્ધમેવ.

૧૮૪. તતો પરં અવિસુદ્ધવિસુદ્ધભાવદસ્સનત્થં ‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ બ્યઞ્જનતો વા અધિપ્પાયતો વા અનુત્તાનં નામ કિઞ્ચિ નત્થિ, તસ્મા તઞ્ચ ઇતો પુબ્બે અવુત્તઞ્ચ સબ્બં પાળિઅનુસારેનેવ વેદિતબ્બન્તિ.

દ્વેભિક્ખુવારએકાદસકાદિકથા નિટ્ઠિતા.

સમુચ્ચયક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.