૧. કમ્મક્ખન્ધકં

તજ્જનીયકમ્મકથા

૧. ચૂળવગ્ગસ્સ પઠમે કમ્મક્ખન્ધકે તાવ પણ્ડુકલોહિતકાતિ પણ્ડુકો ચેવ લોહિતકો ચાતિ છબ્બગ્ગિયેસુ દ્વે જના; તેસં નિસ્સિતકાપિ પણ્ડુકલોહિતકાત્વેવ પઞ્ઞાયન્તિ. બલવાબલવં પટિમન્તેથાતિ સુટ્ઠુબલવં પટિવદથ. અલમત્થતરાતિ સમત્થતરા.

તજ્જનીયકમ્મકથા નિટ્ઠિતા.

અધમ્મકમ્મદ્વાદસકકથા

૪. અસમ્મુખા કતન્તિઆદીસુ સઙ્ઘધમ્મવિનયપુગ્ગલસમ્મુખાનં વિના કતં, ચુદિતકં અપ્પટિપુચ્છિત્વા કતં, તસ્સેવ અપ્પટિઞ્ઞાય કતં. અદેસનાગામિનિયાતિ પારાજિકાપત્તિયા વા સઙ્ઘાદિસેસાપત્તિયા વા. એત્થ પુરિમકેસુ તીસુ તિકેસુ નવ પદા અધમ્મેનકતં વગ્ગેનકતન્તિ ઇમેહિ સદ્ધિં એકેકં ગહેત્વા નવ તિકા વુત્તા. એવં સબ્બેપિ દ્વાદસ તિકા હોન્તિ. પટિપક્ખવસેન સુક્કપક્ખેસુપિ એતેયેવ દ્વાદસ તિકા વુત્તા.

૬. અનનુલોમિકેહિ ગિહિસંસગ્ગેહીતિ પબ્બજિતાનં અનનુચ્છવિકેહિ સહસોકિતાદીહિ ગિહિસંસગ્ગેહિ.

તિણ્ણં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનન્તિઆદિ એકેકેનાપિ અઙ્ગેન તજ્જનીયકમ્મં કાતું વટ્ટતીતિ દસ્સનત્થં વુત્તં. તજ્જનીયસ્સ હિ વિસેસેન ભણ્ડનકારકત્તં અઙ્ગં, નિયસ્સસ્સ અભિણ્હાપત્તિકત્તં, પબ્બાજનીયસ્સ કુલદૂસકત્તં વુત્તં. ઇમેસુ પન તીસુ અઙ્ગેસુ યેન કેનચિ સબ્બાનિપિ કાતું વટ્ટતિ. યદિ એવં યં ચમ્પેય્યક્ખન્ધકે વુત્તં – ‘‘તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ…પે… ઉપસમ્પદારહં અબ્ભેતિ; એવં ખો ઉપાલિ અધમ્મકમ્મં હોતિ અવિનયકમ્મં, એવઞ્ચ પન સઙ્ઘો સાતિસારો હોતી’’તિ ઇદં વિરુજ્ઝતીતિ. ઇદઞ્ચ ન વિરુજ્ઝતિ. કસ્મા? વચનત્થનાનત્તતો, ‘‘તજ્જનીયકમ્મારહસ્સા’’તિ ઇમસ્સ હિ વચનસ્સ કમ્મસન્નિટ્ઠાનં અત્થો. ‘‘તિણ્ણં, ભિક્ખવે’’તિઆદિવચનસ્સ અઙ્ગસમ્ભવો, તસ્મા યદા સઙ્ઘેન સન્નિપતિત્વા ‘‘ઇદં નામ ઇમસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કરોમા’’તિ સન્નિટ્ઠાનં કતં હોતિ, તદા કમ્મારહો નામ હોતિ. તસ્સ ઇમિના લક્ખણેન તજ્જનીયાદિકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્માદિકરણં અધમ્મકમ્મઞ્ચેવ અવિનયકમ્મઞ્ચાતિ વેદિતબ્બં. યસ્સ પન ભણ્ડનકારકાદીસુ અઙ્ગેસુ અઞ્ઞતરં અઙ્ગં અત્થિ, તસ્સ આકઙ્ખમાનો સઙ્ઘો યથાનુઞ્ઞાતેસુ અઙ્ગેસુ ચ કમ્મેસુ ચ યેન કેનચિ અઙ્ગેન યંકિઞ્ચિ કમ્મં વવત્થપેત્વા તં ભિક્ખું કમ્મારહં કત્વા કમ્મં કરેય્ય. અયમેત્થ વિનિચ્છયો. એવં પુબ્બેનાપરં સમેતિ.

તત્થ કિઞ્ચાપિ તજ્જનીયકમ્મે ભણ્ડનકારકવસેન કમ્મવાચા વુત્તા, અથ ખો બાલસ્સ અબ્યત્તસ્સ આપત્તિબહુલસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોન્તેન બાલઅબ્યત્તવસેનેવ કમ્મવાચા કાતબ્બા. એવઞ્હિ ભૂતેન વત્થુના કતં કમ્મં હોતિ, ન ચ અઞ્ઞસ્સ કમ્મસ્સ વત્થુના. કસ્મા? યસ્મા ઇદમ્પિ અનુઞ્ઞાતન્તિ. એસ નયો સબ્બત્થ. અટ્ઠારસ સમ્માવત્તનવત્થૂનિ પારિવાસિકક્ખન્ધકે વણ્ણયિસ્સામ.

અધમ્મકમ્મદ્વાદસકકથા નિટ્ઠિતા.

નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બઅટ્ઠારસકાદિકથા

૮. લોમં પાતેન્તીતિ પન્નલોમા હોન્તિ; ભિક્ખૂ અનુવત્તન્તીતિ અત્થો. નેત્થારં વત્તન્તીતિ નિત્થરન્તાનં એતન્તિ નેત્થારં; યેન સક્કા નિસ્સારણા નિત્થરિતું, તં અટ્ઠારસવિધં સમ્માવત્તનં વત્તન્તીતિ અત્થો. કિત્તકં કાલં વત્તં પૂરેતબ્બન્તિ? દસ વા પઞ્ચ વા દિવસાનિ. ઇમસ્મિઞ્હિ કમ્મક્ખન્ધકે એત્તકેન વત્તં પૂરિતમેવ હોતિ.

નપ્પટિપ્પસ્સમ્ભેતબ્બઅટ્ઠારસકાદિકથા નિટ્ઠિતા.

નિયસ્સકમ્મકથા

૧૧. સેય્યસકવત્થુસ્મિં – અપિસ્સુ ભિક્ખૂ પકતાતિ અપિસ્સુ ભિક્ખૂ નિચ્ચં બ્યાવટા હોન્તિ. સેસં તજ્જનીયે વુત્તસદિસમેવ.

નિયસ્સકમ્મકથા નિટ્ઠિતા.

પબ્બાજનીયકમ્મકથા

૨૧. અસ્સજિપુનબ્બસુકવત્થુ સઙ્ઘાદિસેસવણ્ણનાયં વુત્તં.

૨૭. કાયિકેન દવેનાતિઆદીસુ પનેત્થ કાયિકો દવો નામ કાયકીળા વુચ્ચતિ. સેસપદદ્વયેપિ એસેવ નયો. કાયિકો અનાચારો નામ કાયદ્વારે પઞ્ઞત્તસિક્ખાપદવીતિક્કમો વુચ્ચતિ. સેસદ્વયેપિ એસેવ નયો. કાયિકં ઉપઘાતિકં નામ કાયદ્વારે પઞ્ઞત્તસિક્ખાપદસ્સ અસિક્ખનભાવેન ઉપહનનં વુચ્ચતિ; નાસનં વિનાસનન્તિ અત્થો. સેસદ્વયેપિ એસેવ નયો. કાયિકો મિચ્છાજીવો નામ પટિક્ખિત્તવેજ્જકમ્માદિવસેન તેલપચનઅરિટ્ઠપચનાદીનિ. વાચસિકો મિચ્છાજીવો નામ ગિહીનં સાસનસમ્પટિચ્છનારોચનાદીનિ. કાયિકવાચસિકો નામ તદુભયં. સેસં તજ્જનીયે વુત્તનયમેવ.

પબ્બાજનીયકમ્મકથા નિટ્ઠિતા.

પટિસારણીયકમ્મકથા

૩૩. સુધમ્મવત્થુસ્મિં પન – અનપલોકેત્વાતિ ન આપુચ્છિત્વા. એતદવોચાતિ કિં તે ગહપતિ થેરાનં પટિયત્તન્તિ સબ્બં વિવરાપેત્વા દિસ્વા એતં અવોચ. એકા ચ ખો ઇધ નત્થિ યદિદં તિલસંગુળિકાતિ યા અયં તિલસક્ખલિકા નામ વુચ્ચતિ, સા નત્થીતિ અત્થો. તસ્સ કિર ગહપતિનો વંસે આદિમ્હિ એકો પૂવિયો અહોસિ. તેન નં થેરો જાતિયા ખુંસેતુકામો એવમાહ. યદેવ કિઞ્ચીતિ એવં બહું બુદ્ધવચનં રતનં પહાય કિઞ્ચિદેવ તિલસંગુળિકાવચનં ભાસિતં. કુક્કુટપોતકઉદાહરણેન ઇદં દસ્સેતિ ‘‘યથા સો નેવ કાકવસ્સિતં ન કુક્કુટવસ્સિતં અકાસિ, એવં તયાપિ નેવ ભિક્ખુવચનં ન ગિહિવચનં વુત્ત’’ન્તિ.

પટિસારણીયકમ્મકથા નિટ્ઠિતા.

અધમ્મકમ્માદિદ્વાદસકકથા

૩૭. અસમ્મુખા કતન્તિઆદયો તિકા વુત્તપ્પકારા એવ.

૩૯. અઙ્ગસમન્નાગમો પુરિમેહિ અસદિસો. તત્થ યથા લાભં ન લભન્તિ; એવં પરિસક્કન્તો પરક્કમન્તો અલાભાય પરિસક્કતિ નામ. એસ નયો અનત્થાદીસુ. તત્થ અનત્થોતિ અત્થભઙ્ગો. અનાવાસોતિ તસ્મિં ઠાને અવસનં. ગિહીનં બુદ્ધસ્સ અવણ્ણન્તિ ગિહીનં સન્તિકે બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ. ધમ્મિકં પટિસ્સવં ન સચ્ચાપેતીતિ યથા સચ્ચો હોતિ, એવં ન કરોતિ; વસ્સાવાસં પટિસ્સુણિત્વા ન ગચ્છતિ, અઞ્ઞં વા એવરૂપં કરોતિ. પઞ્ચન્નં ભિક્ખવેતિઆદિ એકઙ્ગેનપિ કમ્મારહભાવદસ્સનત્થં વુત્તં. સેસમેત્થ ઉત્તાનત્થઞ્ચેવ, તજ્જનીયે ચ વુત્તનયમેવ.

અધમ્મકમ્માદિદ્વાદસકકથા નિટ્ઠિતા.

આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખેપનીયકમ્મકથા

૪૬. છન્નવત્થુસ્મિં – આવાસપરમ્પરઞ્ચ ભિક્ખવે સંસથાતિ સબ્બાવાસેસુ આરોચેથ.

૫૦. ભણ્ડનકારકોતિઆદીસુ ભણ્ડનાદિપચ્ચયા આપન્નં આપત્તિં રોપેત્વા તસ્સા અદસ્સનેયેવ કમ્મં કાતબ્બં. તિકા વુત્તપ્પકારા એવ.

૫૧. સમ્માવત્તનાયં પનેત્થ તેચત્તાલીસ વત્તાનિ. તત્થ ન અનુદ્ધંસેતબ્બોતિ ન ચોદેતબ્બો. ન ભિક્ખુ ભિક્ખૂહીતિ અઞ્ઞો ભિક્ખુ અઞ્ઞેહિ ભિક્ખૂહિ ન ભિન્દિતબ્બો. ન ગિહિદ્ધજોતિ ઓદાતવત્થાનિ અચ્છિન્નદસપુપ્ફદસાનિ ચ ન ધારેતબ્બાનિ. ન તિત્થિયદ્ધજોતિ કુસચીરાદીનિ ન ધારેતબ્બાનિ. ન આસાદેતબ્બોતિ ન અપસાદેતબ્બો. અન્તો વા બહિ વાતિ વિહારસ્સ અન્તો વા બહિ વા. ન તિત્થિયાદિપદત્તયં ઉત્તાનમેવ. સેસં સબ્બં પારિવાસિકક્ખન્ધકે વણ્ણયિસ્સામ. સેસં તજ્જનીયે વુત્તનયમેવ. આપત્તિયા અપ્પટિકમ્મે ઉક્ખેપનીયકમ્મં ઇમિના સદિસમેવ.

૬૫. અરિટ્ઠવત્થુ ખુદ્દકવણ્ણનાયં વુત્તં. ‘‘ભણ્ડનકારકો’’તિઆદીસુ યં દિટ્ઠિં નિસ્સાય ભણ્ડનાદીનિ કરોતિ, તસ્સા અપ્પટિનિસ્સગ્ગેયેવ કમ્મં કાતબ્બં. સેસં તજ્જનીયે વુત્તનયમેવ. સમ્માવત્તનાયમ્પિ હિ ઇધ તેચત્તાલીસંયેવ વત્તાનીતિ.

આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખેપનીયકમ્મકથા નિટ્ઠિતા.

કમ્મક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.