૨. ઉણ્ણાભબ્રાહ્મણસુત્તવણ્ણના

૫૧૨. દુતિયે ગોચરવિસયન્તિ ગોચરભૂતં વિસયં. અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સાતિ ચક્ખુ સોતસ્સ, સોતં વા ચક્ખુસ્સાતિ એવં એકં એકસ્સ ગોચરવિસયં ન પચ્ચનુભોતિ. સચે હિ નીલાદિભેદં રૂપારમ્મણં સમોધાનેત્વા સોતિન્દ્રિયસ્સ ઉપનેય્ય – ‘‘ઇઙ્ઘ ત્વં તાવ નં વવત્થપેહિ વિભાવેહિ ‘કિન્નામેતં આરમ્મણ’’’ન્તિ. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં વિનાપિ મુખેન અત્તનો ધમ્મતાય એવં વદેય્ય – ‘‘અરે, અન્ધબાલ, વસ્સસતમ્પિ વસ્સસહસ્સમ્પિ વસ્સસતસહસ્સમ્પિ પરિધાવમાનો અઞ્ઞત્ર મયા કુહિં એતસ્સ જાનનકં લભિસ્સસિ, તં આહર, ચક્ખુપસાદે ઉપનેહિ, અહમેતં આરમ્મણં જાનિસ્સામિ – યદિ વા નીલં, યદિ વા પીતકં. ન હિ એસો અઞ્ઞસ્સ વિસયો, મય્હમેવેસો વિસયો’’તિ. સેસદ્વારેસુપિ એસેવ નયો. એવમેતાનિ અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ ગોચરવિસયં ન પચ્ચનુભોન્તિ નામ.

કિં પટિસરણન્તિ એતેસં કિં પટિસરણં, કિં એતાનિ પટિસરન્તીતિ પુચ્છતિ. મનો પટિસરણન્તિ જવનમનો પટિસરણં. મનોવ નેસન્તિ મનોદ્વારિકજવનમનોવ એતેસં ગોચરવિસયં રજ્જનાદિવસેન અનુભોતિ. ચક્ખુવિઞ્ઞાણઞ્હિ રૂપદસ્સનમત્તમેવ, એત્થ રજ્જનં વા દુસ્સનં વા મુય્હનં વા નત્થિ. એકસ્મિં પન દ્વારે જવનં રજ્જતિ વા દુસ્સતિ વા મુય્હતિ વા. સોતવિઞ્ઞાણાદીસુપિ એસેવ નયો.

તત્રાયં ઉપમા – પઞ્ચ કિર દુબ્બલભોજકા રાજાનં સેવિત્વા કિચ્છેન કસિરેન એકસ્મિં પઞ્ચકુલિકે ગામે પરિત્તકં આયં લભિંસુ. તેસં તત્થ મચ્છભાગો મંસભાગો, અદ્દુકહાપણો વા યોત્તકહાપણો વા માસકહાપણો વા અટ્ઠકહાપણો વા સોળસકહાપણો વા ચતુસટ્ઠિકહાપણો વા દણ્ડોતિ એત્તકમત્તમેવ પાપુણાતિ, સતવત્થુકં પઞ્ચસતવત્થુકં સહસ્સવત્થુકં મહાબલિં રાજાવ ગણ્હાતિ.

તત્થ પઞ્ચકુલિકગામા વિય પઞ્ચપસાદા દટ્ઠબ્બા, પઞ્ચ દુબ્બલભોજકા વિય પઞ્ચવિઞ્ઞાણાનિ; રાજા વિય જવનં, દુબ્બલભોજકાનં પરિત્તકઆયપાપુણનં વિય ચક્ખુવિઞ્ઞાણાદીનં રૂપદસ્સનાદિમત્તં, રજ્જનાદિ પન એતેસુ નત્થિ. રઞ્ઞો મહાબલિગ્ગહણં વિય તેસુ દ્વારેસુ જવનસ્સ રજ્જનાદીનિ વેદિતબ્બાનિ. એવમેત્થ મનોતિ કુસલાકુસલજવનં વુત્તં.

સતિ પટિસરણન્તિ મગ્ગસતિ પટિસરણં. જવનમનો હિ મગ્ગસતિં પટિસરતિ. વિમુત્તીતિ ફલવિમુત્તિ. પટિસરણન્તિ ફલવિમુત્તિયા નિબ્બાનં પટિસરણં. તઞ્હિ સા પટિસરતિ. નાસક્ખિ પઞ્હસ્સ પરિયન્તં ગહેતુન્તિ પઞ્હસ્સ પરિચ્છેદં પમાણં ગહેતું નાસક્ખિ, અપ્પટિસરણં ધમ્મં ‘‘સપ્પટિસરણ’’ન્તિ પુચ્છિ. નિબ્બાનં નામેતં અપ્પટિસરણં, ન કિઞ્ચિ પટિસરતિ. નિબ્બાનોગધન્તિ નિબ્બાનબ્ભન્તરં નિબ્બાનં અનુપવિટ્ઠં. બ્રહ્મચરિયન્તિ મગ્ગબ્રહ્મચરિયં. નિબ્બાનપરાયણન્તિ નિબ્બાનં પરં અયનમસ્સ પરા ગતિ, ન તતો પરં ગચ્છતીતિ અત્થો. નિબ્બાનં પરિયોસાનં અવસાનં અસ્સાતિ નિબ્બાનપરિયોસાનં.

મૂલજાતા પતિટ્ઠિતાતિ મગ્ગેન આગતસદ્ધા વુચ્ચતિ. ઇમમ્હિ ચે, ભિક્ખવે, સમયેતિ કિં સન્ધાયાહ? ઝાનઅનાગામિતં. તસ્મિઞ્હિ સમયે બ્રાહ્મણસ્સ પઠમમગ્ગેન પઞ્ચ અકુસલચિત્તાનિ પહીનાનિ, પઠમજ્ઝાનેન પઞ્ચ નીવરણાનીતિ ઝાનઅનાગામિટ્ઠાને ઠિતો. સો અપરિહીનજ્ઝાનો કાલં કત્વા તત્થેવ પરિનિબ્બાયેય્ય. સચે પનસ્સ પુત્તદારં અનુસાસન્તસ્સ કમ્મન્તે વિચારેન્તસ્સ ઝાનં નસ્સતિ, નટ્ઠે ઝાને ગતિ અનિબદ્ધા હોતિ, અનટ્ઠે પન નિબદ્ધાતિ ઇમં ઝાનઅનાગામિતં સન્ધાય એવમાહ.