૯. ગિલાનસુત્તવણ્ણના

૩૭૫. નવમે બેળુવગામકેતિ વેસાલિયા સમીપે એવંનામકો પાદગામો અત્થિ, તસ્મિં. યથામિત્તન્તિઆદીસુ મિત્તાતિ મિત્તાવ. સન્દિટ્ઠાતિ તત્થ તત્થ સઙ્ગમ્મ દિટ્ઠમત્તા નાતિદળ્હમિત્તા. સમ્ભત્તાતિ સુટ્ઠુ ભત્તા સિનેહવન્તો દળ્હમિત્તા. યેસં યત્થ યત્થ એવરૂપા ભિક્ખૂ અત્થિ, તે તત્થ તત્થ વસ્સં ઉપેથાતિ અત્થો. કસ્મા એવમાહ? તેસં ફાસુવિહારત્થાય. તેસં કિર બેળુવગામકે સેનાસનં નપ્પહોતિ, ભિક્ખાપિ મન્દા. સમન્તા વેસાલિયા પન બહૂનિ સેનાસનાનિ, ભિક્ખાપિ સુલભા. તસ્મા એવમાહ.

અથ કસ્મા ‘‘યથાસુખં ગચ્છથા’’તિ ન વિસ્સજ્જેસિ? તેસં અનુકમ્પાય. એવં કિરસ્સ અહોસિ – ‘‘અહં દસમાસમત્તં ઠત્વા પરિનિબ્બાયિસ્સામિ. સચે ઇમે દૂરં ગચ્છિસ્સન્તિ, મં પરિનિબ્બાનકાલે દટ્ઠું ન સક્ખિસ્સન્તિ. અથ નેસં ‘સત્થા પરિનિબ્બાયન્તો અમ્હાકં સતિમત્તમ્પિ ન અદાસિ. સચે જાનેય્યામ, ન એવં દૂરે વસેય્યામા’તિ વિપ્પટિસારો ભવેય્ય. વેસાલિયા સમન્તા પન વસ્સં વસન્તા માસસ્સ અટ્ઠ વારે આગન્ત્વા ધમ્મં સુણિસ્સન્તિ, સુગતોવાદં લભિસ્સન્તી’’તિ ન વિસ્સજ્જેસિ.

ખરોતિ ફરુસો. આબાધોતિ વિસભાગરોગો. બાળ્હાતિ બલવતિયો. મારણન્તિકાતિ મરણન્તં મરણસન્તિકં પાપનસમત્થા. સતો સમ્પજાનો અધિવાસેસીતિ સતિં સૂપટ્ઠિતં કત્વા ઞાણેન પરિચ્છિન્દિત્વા અધિવાસેસિ. અવિહઞ્ઞમાનોતિ વેદનાનુવત્તનવસેન અપરાપરં પરિવત્તનં અકરોન્તો અપીળિયમાનો અદુક્ખિયમાનો ચ અધિવાસેસિ. અનામન્તેત્વાતિ અજાનાપેત્વા. અનપલોકેત્વાતિ અજાનાપેત્વાવ ઓવાદાનુસાસનિં અદત્વાતિ વુત્તં હોતિ. વીરિયેનાતિ પુબ્બભાગવીરિયેન ચેવ ફલસમાપત્તિવીરિયેન ચ. પટિપણામેત્વાતિ વિક્ખમ્ભેત્વા. જીવિતસઙ્ખારન્તિ એત્થ જીવિતમ્પિ જીવિતસઙ્ખારો. યેન જીવિતં સઙ્ખરીયતિ છિજ્જમાનં ઘટેત્વા ઠપીયતિ, સો ફલસમાપત્તિધમ્મોપિ જીવિતસઙ્ખારો. સો ઇધ અધિપ્પેતો. અધિટ્ઠાયાતિ અધિટ્ઠહિત્વા પવત્તેત્વા જીવિતઠપનસમત્થં ફલસમાપત્તિં સમાપજ્જેય્યન્તિ અયમેત્થ સઙ્ખેપત્થો.

કિં પન ભગવા ઇતો પુબ્બે ફલસમાપત્તિં ન સમાપજ્જતીતિ? સમાપજ્જતિ. સા પન ખણિકસમાપત્તિ. ખણિકસમાપત્તિ ચ અન્તોસમાપત્તિયંયેવ વેદનં વિક્ખમ્ભેતિ, સમાપત્તિતો વુટ્ઠિતમત્તસ્સ કટ્ઠપાતેન વા કઠલપાતેન વા છિન્નસેવાલો વિય ઉદકં, પુન સરીરં વેદના અજ્ઝોત્થરતિ. યા પન રૂપસત્તકં અરૂપસત્તકઞ્ચ નિગ્ગુમ્બં નિજ્જટં કત્વા મહાવિપસ્સનાવસેન સમાપન્ના સમાપત્તિ, સા સુટ્ઠુ વિક્ખમ્ભેતિ. યથા નામ પુરિસેન પોક્ખરણિં ઓગાહેત્વા હત્થેહિ ચ પાદેહિ ચ સુટ્ઠુ અપબ્યુળ્હસેવાલો ચિરેન ઉદકં ઓત્થરતિ, એવમેવ તતો વુટ્ઠિતસ્સ ચિરેન વેદના ઉપ્પજ્જતિ. ઇતિ ભગવા તંદિવસં મહાબોધિપલ્લઙ્કે અભિનવં વિપસ્સનં પટ્ઠપેન્તો વિય રૂપસત્તકં અરૂપસત્તકઞ્ચ નિગ્ગુમ્બં નિજ્જટં કત્વા ચુદ્દસહાકારેહિ સન્નેત્વા મહાવિપસ્સનાય વેદનં વિક્ખમ્ભેત્વા ‘‘દસમાસે મા ઉપ્પજ્જિત્થા’’તિ સમાપત્તિં સમાપજ્જિ, સમાપત્તિવિક્ખમ્ભિતા વેદના દસ માસે ન ઉપ્પજ્જિયેવ.

ગિલાના વુટ્ઠિતોતિ ગિલાનો હુત્વા પુન વુટ્ઠિતો. મધુરકજાતો વિયાતિ સઞ્જાતગરુભાવો સઞ્જાતથદ્ધભાવો સૂલે ઉત્તાસિતપુરિસો વિય. ન પક્ખાયન્તીતિ ન પકાસન્તિ, નાનાકારતો ન ઉપટ્ઠહન્તિ. ધમ્માપિ મં નપ્પટિભન્તીતિ સતિપટ્ઠાનધમ્મા મય્હં પાકટા ન હોન્તીતિ દીપેતિ. તન્તિધમ્મા પન થેરસ્સ સુપ્પગુણા. ન ઉદાહરતીતિ પચ્છિમઓવાદં ન દેતિ, તં સન્ધાય વદતિ.

અનન્તરં અબાહિરન્તિ ધમ્મવસેન વા પુગ્ગલવસેન વા ઉભયં અકત્વા. ‘‘એત્તકં ધમ્મં પરસ્સ ન દેસેસ્સામી’’તિ હિ ચિન્તેન્તો ધમ્મં અબ્ભન્તરં કરોતિ નામ, ‘‘એત્તકં પરસ્સ દેસેસ્સામી’’તિ ચિન્તેન્તો બાહિરં કરોતિ નામ. ‘‘ઇમસ્સ પુગ્ગલસ્સ દેસેસ્સામી’’તિ ચિન્તેન્તો પન પુગ્ગલં અબ્ભન્તરં કરોતિ નામ, ‘‘ઇમસ્સ ન દેસેસ્સામી’’તિ ચિન્તેન્તો પુગ્ગલં બાહિરં કરોતિ નામ. એવં અકત્વા દેસિતોતિ અત્થો. આચરિયમુટ્ઠીતિ યથા બાહિરકાનં આચરિયમુટ્ઠિ નામ હોતિ, દહરકાલે કસ્સચિ અકથેત્વા પચ્છિમકાલે મરણમઞ્ચે નિપન્ના પિયમનાપસ્સ અન્તેવાસિકસ્સ કથેન્તિ, એવં તથાગતસ્સ ‘‘ઇદં મહલ્લકકાલે પચ્છિમઠાને કથેસ્સામી’’તિ મુટ્ઠિં કત્વા પરિહરિત્વા ઠપિતં કિઞ્ચિ નત્થીતિ દસ્સેતિ.

અહં ભિક્ખુસઙ્ઘન્તિ અહમેવ ભિક્ખુસઙ્ઘં પરિહરિસ્સામીતિ વા, મમુદ્દેસિકોતિ અહં ઉદ્દિસિતબ્બટ્ઠેન ઉદ્દેસો અસ્સાતિ મમુદ્દેસિકો, મમેવ ઉદ્દિસ્સિત્વા મં પચ્ચાસીસમાનો ભિક્ખુસઙ્ઘો હોતુ મમ અચ્ચયેન મા વા અહોસિ, યં વા તં વા હોતૂતિ ઇતિ વા પન યસ્સ અસ્સાતિ અત્થો. ન એવં હોતીતિ બોધિપલ્લઙ્કેયેવ ઇસ્સામચ્છેરાનં વિગતત્તા એવં ન હોતિ. સ કિન્તિ સો કિં. આસીતિકોતિ અસીતિસંવચ્છરિકો, ઇદં પચ્છિમવયં અનુપ્પત્તભાવદીપનત્થં વુત્તં. વેઠમિસ્સકેનાતિ બાહબન્ધચક્કબન્ધાદિના પટિસઙ્ખરણેન વેઠમિસ્સકેન. મઞ્ઞેતિ જરસકટં વિય વેઠમિસ્સકેન મઞ્ઞે યાપેતિ, અરહત્તફલવેઠનેન ચતુઇરિયાપથકપ્પનં તથાગતસ્સ હોતીતિ દસ્સેતિ.

ઇદાનિ તમત્થં પકાસેન્તો યસ્મિં આનન્દ સમયેતિઆદિમાહ. તત્થ સબ્બનિમિત્તાનન્તિ રૂપનિમિત્તાદીનં. એકચ્ચાનં વેદનાનન્તિ લોકિયાનં વેદનાનં. તસ્માતિહાનન્દાતિ યસ્મા ઇમિના ફલસમાપત્તિવિહારેન ફાસુ હોતિ, તસ્મા તુમ્હેપિ તદત્થાય એવં વિહરથાતિ દસ્સેતિ. અત્તદીપાતિ મહાસમુદ્દગતા દીપં વિય અત્તાનં દીપં પતિટ્ઠં કત્વા વિહરથ. અત્તસરણાતિ અત્તગતિકાવ હોથ, મા અઞ્ઞગતિકા. ધમ્મદીપધમ્મસરણપદેસુપિ એસેવ નયો. એત્થ ચ ધમ્મોતિ નવવિધો લોકુત્તરધમ્મો વેદિતબ્બો. તમતગ્ગેતિ તમઅગ્ગે, મજ્ઝે ત-કારો પદસન્ધિવસેન વુત્તો. ઇદં વુત્તં હોતિ – ઇમે અગ્ગતમાતિ તમતગ્ગાતિ. એવં સબ્બં તમસોતં છિન્દિત્વા અતિવિય અગ્ગે ઉત્તમભાવે એતે, આનન્દ, મમ ભિક્ખૂ ભવિસ્સન્તિ, તેસં અગ્ગે ભવિસ્સન્તિ. યે કેચિ સિક્ખાકામા, સબ્બેસં તેસં ચતુસતિપટ્ઠાનગોચરાવ ભિક્ખૂ અગ્ગે ભવિસ્સન્તીતિ અરહત્તનિકૂટેન દેસનં ગણ્હીતિ.