૭. ગોદત્તસુત્તવણ્ણના

૩૪૯. સત્તમે નાનત્થા ચેવ નાનાબ્યઞ્જના ચાતિ બ્યઞ્જનમ્પિ નેસં નાનં, અત્થોપિ. તત્થ બ્યઞ્જનસ્સ નાનતા પાકટા. અત્થો પન અપ્પમાણા ચેતોવિમુત્તિ ભૂમન્તરતો મહગ્ગતા હોતિ રૂપાવચરા, આરમ્મણતો સત્તપણ્ણત્તિઆરમ્મણા. આકિઞ્ચઞ્ઞા ભૂમન્તરતો મહગ્ગતા અરૂપાવચરા, આરમ્મણતો નવત્તબ્બારમ્મણા. સુઞ્ઞતા ભૂમન્તરતો કામાવચરા, આરમ્મણતો સઙ્ખારારમ્મણા. વિપસ્સના હિ એત્થ સુઞ્ઞતાતિ અધિપ્પેતા. અનિમિત્તા ભૂમન્તરતો લોકુત્તરા, આરમ્મણતો નિબ્બાનારમ્મણા.

રાગો ખો ભન્તે પમાણકરણોતિઆદીસુ યથા પબ્બતપાદે પૂતિપણ્ણકસટઉદકં નામ હોતિ કાળવણ્ણં, ઓલોકેન્તાનં બ્યામસતગમ્ભીરં વિય ખાયતિ, યટ્ઠિં વા રજ્જું વા ગહેત્વા મિનન્તસ્સ પિટ્ઠિપાદોત્થરણમત્તમ્પિ ન હોતિ; એવમેવ યાવ રાગાદયો નુપ્પજ્જન્તિ, તાવ પુગ્ગલં સઞ્જાનિતું ન સક્કા હોતિ, સોતાપન્નો વિય સકદાગામી વિય અનાગામી વિય ચ ખાયતિ. યદા પનસ્સ રાગાદયો ઉપ્પજ્જન્તિ, તદા રત્તો દુટ્ઠો મૂળ્હોતિ પઞ્ઞાયતિ. ઇતિ તે ‘‘એત્તકો અય’’ન્તિ પુગ્ગલસ્સ પમાણં દસ્સેન્તાવ ઉપ્પજ્જન્તીતિ પમાણકરણા નામ વુત્તા.

યાવતા ખો ભન્તે અપ્પમાણા ચેતોવિમુત્તિયોતિ યત્તકા અપ્પમાણા ચેતોવિમુત્તિયો. કિત્તકા પન તા? ચત્તારો બ્રહ્મવિહારા, ચત્તારો મગ્ગા, ચત્તારિ ફલાનીતિ દ્વાદસ. તત્ર બ્રહ્મવિહારા ફરણઅપ્પમાણતાય અપ્પમાણા, સેસા પમાણકારકાનં કિલેસાનં અભાવેન નિબ્બાનમ્પિ અપ્પમાણમેવ, ચેતોવિમુત્તિ પન ન હોતિ, તસ્મા ન ગહિતં. અકુપ્પાતિ અરહત્તફલચેતોવિમુત્તિ. સા હિ તાસં સબ્બજેટ્ઠિકા, તસ્મા ‘‘અગ્ગમક્ખાયતી’’તિ વુત્તા. રાગો ખો ભન્તે કિઞ્ચનન્તિ રાગો ઉપ્પજ્જિત્વા પુગ્ગલં કિઞ્ચતિ મદ્દતિ પલિબુન્ધતિ, તસ્મા કિઞ્ચનન્તિ વુત્તો. મનુસ્સા કિર ગોણેહિ ખલં મદ્દાપેન્તા ‘‘કિઞ્ચેહિ કપિલ કિઞ્ચેહિ કાળકા’’તિ વદન્તિ. એવં મદ્દનટ્ઠો કિઞ્ચનટ્ઠોતિ વેદિતબ્બો. દોસમોહેસુપિએસેવ નયો.

આકિઞ્ચઞ્ઞા ચેતોવિમુત્તિયો નામ નવ ધમ્મા આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં મગ્ગફલાનિ ચ. તત્થ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં કિઞ્ચનં આરમ્મણં અસ્સ નત્થીતિ આકિઞ્ચઞ્ઞં. મગ્ગફલાનિ કિઞ્ચનાનં મદ્દનપલિબુન્ધનકિલેસાનં નત્થિતાય આકિઞ્ચઞ્ઞાનિ, નિબ્બાનમ્પિ આકિઞ્ચઞ્ઞં, ચેતોવિમુત્તિ પન ન હોતિ, તસ્મા ન ગહિતં.

રાગો ખો ભન્તે નિમિત્તકરણોતિઆદીસુ યથા નામ દ્વિન્નં કુલાનં સદિસા દ્વે વચ્છકા હોન્તિ. યાવ તેસં લક્ખણં ન કતં હોતિ, તાવ ‘‘અયં અસુકકુલસ્સ વચ્છકો, અયં અસુકકુલસ્સા’’તિ ન સક્કા હોતિ જાનિતું. યદા પન તેસં તિસૂલાદીસુ અઞ્ઞતરં લક્ખણં કતં હોતિ, તદા સક્કા હોતિ જાનિતું. એવમેવ યાવ પુગ્ગલસ્સ રાગો નુપ્પજ્જતિ, તાવ ન સક્કા હોતિ જાનિતું ‘‘અરિયો વા પુથુજ્જનો વા’’તિ. રાગો પનસ્સ ઉપ્પજ્જમાનોવ ‘‘સરાગો નામ અયં પુગ્ગલો’’તિ સઞ્જાનનનિમિત્તં કરોન્તો વિય ઉપ્પજ્જતિ, તસ્મા નિમિત્તકરણોતિ વુત્તો. દોસમોહેસુપિ એસેવ નયો.

અનિમિત્તા ચેતોવિમુત્તિયો નામ તેરસ ધમ્મા વિપસ્સના, ચત્તારો આરુપ્પા, ચત્તારો મગ્ગા, ચત્તારિ ફલાનિ. તત્થ વિપસ્સના નિચ્ચનિમિત્તં સુખનિમિત્તં અત્તનિમિત્તં ઉગ્ઘાટેતીતિ અનિમિત્તા નામ. ચત્તારો આરુપ્પા રૂપનિમિત્તસ્સ અભાવા અનિમિત્તા નામ. મગ્ગફલાનિ નિમિત્તકરાનં કિલેસાનં અભાવેન અનિમિત્તાનિ, નિબ્બાનમ્પિ અનિમિત્તમેવ, તં પન ચેતોવિમુત્તિ ન હોતિ, તસ્મા ન ગહિતં. અથ કસ્મા સુઞ્ઞતા ચેતોવિમુત્તિ ન ગહિતાતિ? સા ‘‘સુઞ્ઞા રાગેના’’તિઆદિવચનતો સબ્બત્થ અનુપવિટ્ઠાવ, તસ્મા વિસું ન ગહિતાતિ.

એકત્થાતિ આરમ્મણવસેન એકત્થા ‘‘અપ્પમાણં આકિઞ્ચઞ્ઞં સુઞ્ઞતં અનિમિત્ત’’ન્તિ હિ સબ્બાનેતાનિ નિબ્બાનસ્સેવ નામાનિ. ઇતિ ઇમિના પરિયાયેન એકત્થા. અઞ્ઞસ્મિં પન ઠાને અપ્પમાણાપિ હોતિ, અઞ્ઞસ્મિં આકિઞ્ચઞ્ઞા, અઞ્ઞસ્મિં સુઞ્ઞતા, અઞ્ઞસ્મિં અનિમિત્તાતિ ઇમિના પરિયાયેન નાનાબ્યઞ્જનાતિ.