૧. નિબ્બાનપઞ્હાસુત્તવણ્ણના

૩૧૪. જમ્બુખાદકસંયુત્તે જમ્બુખાદકો પરિબ્બાજકોતિ એવંનામો થેરસ્સ ભાગિનેય્યો છન્નપરિબ્બાજકો. યો ખો આવુસો રાગક્ખયોતિ નિબ્બાનં આગમ્મ રાગો ખીયતિ, તસ્મા નિબ્બાનં રાગક્ખયોતિ વુચ્ચતિ. દોસમોહક્ખયેસુપિ એસેવ નયો.

યો પન ઇમિનાવ સુત્તેન કિલેસક્ખયમત્તં નિબ્બાનન્તિ વદેય્ય, સો વત્તબ્બો ‘‘કસ્સ કિલેસાનં ખયો, કિં અત્તનો, ઉદાહુ પરેસ’’ન્તિ? અદ્ધા ‘‘અત્તનો’’તિ વક્ખતિ. તતો પુચ્છિતબ્બો ‘‘ગોત્રભુઞાણસ્સ કિં આરમ્મણ’’ન્તિ? જાનમાનો ‘‘નિબ્બાન’’ન્તિ વક્ખતિ. કિં પન ગોત્રભુઞાણક્ખણે કિલેસા ખીણા ખીયન્તિ ખીયિસ્સન્તીતિ? ‘‘ખીણા’’તિ વા ‘‘ખીયન્તી’’તિ વા ન વત્તબ્બા, ‘‘ખીયિસ્સન્તી’’તિ પન વત્તબ્બાતિ. કિં પન તેસુ અખીણેસુયેવ કિલેસેસુ ગોત્રભુઞાણં કિલેસક્ખયં આરમ્મણં કરોતીતિ? અદ્ધા એવં વુત્તે નિરુત્તરો ભવિસ્સતિ.

મગ્ગઞાણેનાપિ ચેતં યોજેતબ્બં. મગ્ગક્ખણેપિ હિ કિલેસા ‘‘ખીણા’’તિ વા ‘‘ખીયિસ્સન્તી’’તિ વા ન વત્તબ્બા, ‘‘ખીયન્તી’’તિ પન વત્તબ્બા, ન ચ અખીણેસુયેવ કિલેસેસુ કિલેસક્ખયો આરમ્મણં હોતિ, તસ્મા સમ્પટિચ્છિતબ્બમેતં. યં આગમ્મ રાગાદયો ખીયન્તિ, તં નિબ્બાનં. તં પનેતં ‘‘રૂપિનો ધમ્મા અરૂપિનો ધમ્મા’’તિઆદીસુ (ધ. સ. દુકમાતિકા ૧૧) દુકેસુ અરૂપિનો ધમ્માતિ સઙ્ગહિતત્તા ન કિલેસક્ખયમત્તમેવાતિ.