૨. રથોપમસુત્તવણ્ણના

૨૩૯. દુતિયે સુખસોમનસ્સબહુલોતિ કાયિકસુખઞ્ચેવ ચેતસિકસોમનસ્સઞ્ચ બહુલં અસ્સાતિ સુખસોમનસ્સબહુલો. યોનિ ચસ્સ આરદ્ધા હોતીતિ કારણઞ્ચસ્સ પરિપુણ્ણં હોતિ. આસવાનં ખયાયાતિ ઇધ આસવક્ખયોતિ અરહત્તમગ્ગો અધિપ્પેતો, તદત્થાયાતિ અત્થો. ઓધસ્તપતોદોતિ રથમજ્ઝે તિરિયં ઠપિતપતોદો. યેનિચ્છકન્તિ યેન દિસાભાગેન ઇચ્છતિ. યદિચ્છકન્તિ યં યં ગમનં ઇચ્છતિ. સારેય્યાતિ પેસેય્ય. પચ્ચાસારેય્યાતિ પટિવિનિવત્તેય્ય. આરક્ખાયાતિ રક્ખણત્થાય. સંયમાયાતિ વેગનિગ્ગહણત્થાય. દમાયાતિ નિબ્બિસેવનત્થાય. ઉપસમાયાતિ કિલેસૂપસમત્થાય.

એવમેવ ખોતિ એત્થ યથા અકુસલસ્સ સારથિનો અદન્તે સિન્ધવે યોજેત્વા વિસમમગ્ગેન રથં પેસેન્તસ્સ ચક્કાનિપિ ભિજ્જન્તિ, અક્ખોપિ સિન્ધવાનઞ્ચ ખુરા, અત્તનાપિ અનયબ્યસનં પાપુણાતિ, ન ચ ઇચ્છિતિચ્છિતેન ગમનેન સારેતું સક્કોતિ; એવં છસુ ઇન્દ્રિયેસુ અગુત્તદ્વારો ભિક્ખુ ન ઇચ્છિતિચ્છિતં સમણરતિં અનુભવિતું સક્કોતિ. યથા પન છેકો સારથિ દન્તે સિન્ધવે યોજેત્વા, સમે ભૂમિભાગે રથં ઓતારેત્વા રસ્મિયો ગહેત્વા, સિન્ધવાનં ખુરેસુ સતિં ઠપેત્વા, પતોદં આદાય નિબ્બિસેવને કત્વા, પેસેન્તો ઇચ્છિતિચ્છિતેન ગમનેન સારેતિ. એવમેવ છસુ ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારો ભિક્ખુ ઇમસ્મિં સાસને ઇચ્છિતિચ્છિતં સમણરતિં અનુભોતિ, સચે અનિચ્ચાનુપસ્સનાભિમુખં ઞાણં પેસેતુકામો હોતિ, તદભિમુખં ઞાણં ગચ્છતિ. દુક્ખાનુપસ્સનાદીસુપિ એસેવ નયો.

ભોજને મત્તઞ્ઞૂતિ ભોજનમ્હિ પમાણઞ્ઞૂ. તત્થ દ્વે પમાણાનિ – પટિગ્ગહણપમાણઞ્ચ પરિભોગપમાણઞ્ચ. તત્થ પટિગ્ગહણપમાણે દાયકસ્સ વસો વેદિતબ્બો, દેય્યધમ્મસ્સ વસો વેદિતબ્બો, અત્તનો થામો જાનિતબ્બો. એવરૂપો હિ ભિક્ખુ સચે દેય્યધમ્મો બહુકો હોતિ, દાયકો અપ્પં દાતુકામો, દાયકસ્સ વસેન અપ્પં ગણ્હાતિ. દેય્યધમ્મો અપ્પો, દાયકો બહું દાતુકામો, દેય્યધમ્મસ્સ વસેન અપ્પં ગણ્હાતિ. દેય્યધમ્મોપિ બહુ, દાયકોપિ બહું દાતુકામો, અત્તનો થામં ઞત્વા પમાણેન ગણ્હાતિ. સો તાય પટિગ્ગહણે મત્તઞ્ઞુતાય અનુપ્પન્નઞ્ચ લાભં ઉપ્પાદેતિ, ઉપ્પન્નઞ્ચ થાવરં કરોતિ ધમ્મિકતિસ્સમહારાજકાલે સત્તવસ્સિકો સામણેરો વિય.

રઞ્ઞો કિર પઞ્ચહિ સકટસતેહિ ગુળં આહરિંસુ. રાજા ‘‘મનાપો પણ્ણાકારો, અય્યેહિ વિના ન ખાદિસ્સામા’’તિ અડ્ઢતેય્યાનિ સકટસતાનિ મહાવિહારં પેસેત્વા સયમ્પિ ભુત્તપાતરાસો અગમાસિ. ભેરિયા પહટાય દ્વાદસ ભિક્ખુસહસ્સાનિ સન્નિપતિંસુ. રાજા એકમન્તે ઠિતો આરામિકં પક્કોસાપેત્વા આહ – ‘‘રઞ્ઞો નામ દાને પત્તપૂરોવ પમાણં, ગહિતભાજનં પૂરેત્વાવ દેહિ, સચે કોચિ મત્તપટિગ્ગહણે ઠિતો ન ગણ્હાતિ, મય્હં આરોચેય્યાસી’’તિ.

અથેકો મહાથેરો ‘‘મહાબોધિમહાચેતિયાનિ વન્દિસ્સામી’’તિ ચેતિયપબ્બતા આગન્ત્વા, વિહારં પવિસન્તો મહામણ્ડપટ્ઠાને ભિક્ખૂ ગુળં ગણ્હન્તે દિસ્વા પચ્છતો આગચ્છન્તં સામણેરં આહ, ‘‘નત્થિ તે ગુળેન અત્થો’’તિ. ‘‘આમ, ભન્તે, નત્થી’’તિ. સામણેર મયં મગ્ગકિલન્તા, એકેન કપિટ્ઠફલમત્તેન પિણ્ડકેન અમ્હાકં અત્થોતિ. સામણેરો થાલકં નીહરિત્વા થેરસ્સ વસ્સગ્ગપટિપાટિયં અટ્ઠાસિ. આરામિકો ગહણમાનં પૂરેત્વા ઉક્ખિપિ, સામણેરો અઙ્ગુલિં ચાલેસિ. તાત સામણેર, રાજકુલાનં દાને ભાજનપૂરમેવ પમાણં, થાલકપૂરં ગણ્હાહીતિ. આમ, ઉપાસક, રાજાનો નામ મહજ્ઝાસયા હોન્તિ, અમ્હાકં પન ઉપજ્ઝાયસ્સ એત્તકેનેવ અત્થોતિ.

રાજા તસ્સ કથં સુત્વા, ‘‘કિં ભો સામણેરો ભણતી’’તિ? તસ્સ સન્તિકં ગતો. આરામિકો આહ – ‘‘સામિ, સામણેરસ્સ ભાજનં ખુદ્દકં, બહું ન ગણ્હાતી’’તિ. રાજા આહ, ‘‘આનીતભાજનં પૂરેત્વા ગણ્હથ, ભન્તે’’તિ. મહારાજ, રાજાનો નામ મહજ્ઝાસયા હોન્તિ, ઉક્ખિત્તભાજનં પૂરેત્વાવ દાતુકામા, અમ્હાકં પન ઉપજ્ઝાયસ્સ એત્તકેનેવ અત્થોતિ. રાજા ચિન્તેસિ – ‘‘અયં સત્તવસ્સિકદારકો, અજ્જાપિસ્સ મુખતો ખીરગન્ધો ન મુચ્ચતિ, ગહેત્વા કુટે વા કુટુમ્બે વા પૂરેત્વા સ્વેપિ પુનદિવસેપિ ખાદિસ્સામાતિ ન વદતિ, સક્કા બુદ્ધસાસનં પરિગ્ગહેતુ’’ન્તિ પુરિસે આણાપેસિ, ‘‘ભો, પસન્નોમ્હિ સામણેરસ્સ, ઇતરાનિપિ અડ્ઢતેય્યાનિ સકટસતાનિ આનેત્વા સઘંસ્સ દેથા’’તિ.

સોયેવ પન રાજા એકદિવસં તિત્તિરમંસં ખાદિતુકામો ચિન્તેસિ – ‘‘સચે અહં અઙ્ગારપક્કં તિત્તિરમંસં ખાદિતુકામોસ્મીતિ અઞ્ઞસ્સ કથેસ્સામિ, સમન્તા યોજનટ્ઠાને તિત્તિરસમુગ્ઘાતં કરિસ્સન્તી’’તિ ઉપ્પન્નં પિપાસં અધિવાસેન્તો તીણિ સંવચ્છરાનિ વીતિનામેસિ. અથસ્સ કણ્ણેસુ પુબ્બો સણ્ઠાસિ, સો અધિવાસેતું અસક્કોન્તો ‘‘અત્થિ નુ ખો, ભો, અમ્હાકં કોચિ ઉપટ્ઠાકુપાસકો સીલરક્ખકો’’તિ પુચ્છિ. આમ, દેવ, અત્થિ, તિસ્સો નામ સો અખણ્ડસીલં રક્ખતીતિ. અથ નં વીમંસિતુકામો પક્કોસાપેસિ. સો આગન્ત્વા રાજાનં વન્દિત્વા અટ્ઠાસિ. તતો નં આહ – ‘‘ત્વં, તાત, તિસ્સો નામા’’તિ? ‘‘આમ દેવા’’તિ. તેન હિ ગચ્છાતિ. તસ્મિં ગતે એકં કુક્કુટં આહરાપેત્વા એકં પુરિસં આણાપેસિ, ‘‘ગચ્છ તિસ્સં વદાહિ, ઇમં તીહિ પાકેહિ પચિત્વા અમ્હાકં ઉપટ્ઠાપેહી’’તિ. સો ગન્ત્વા તથા અવોચ. સો આહ – ‘‘સચે, ભો, અયં મતકો અસ્સ, યથા જાનામિ, તથા પચિત્વા ઉપટ્ઠહેય્યં. પાણાતિપાતં પનાહં ન કરોમી’’તિ. સો આગન્ત્વા રઞ્ઞો આરોચેસિ.

રાજા પુન ‘‘એકવારં ગચ્છા’’તિ પેસેસિ. સો ગન્ત્વા, ‘‘ભો, રાજુપટ્ઠાનં નામ ભારિયં, મા એવં કરિ, પુનપિ સીલં સક્કા સમાદાતું, પચેત’’ન્તિ આહ. અથ નં તિસ્સો અવોચ, ‘‘ભો, એકસ્મિં નામ અત્તભાવે ધુવં એકં મરણં, નાહં પાણાતિપાતં કરિસ્સામી’’તિ. સો પુનપિ રઞ્ઞો આરોચેસિ. રાજા તતિયમ્પિ પેસેત્વા અસમ્પટિચ્છન્તં પક્કોસાપેત્વા અત્તના પુચ્છિ. રઞ્ઞોપિ તથેવ પટિવચનં અદાસિ. અથ રાજા પુરિસે આણાપેસિ, ‘‘અયં રઞ્ઞો આણં કોપેતિ, ગચ્છથેતસ્સ આઘાતનભણ્ડિકાયં ઠપેત્વા, સીસં છિન્દથા’’તિ. રહો ચ પન નેસં સઞ્ઞમદાસિ – ‘‘ઇમં સન્તજ્જયમાના નેત્વા સીસમસ્સ આઘાતનભણ્ડિકાયં ઠપેત્વા આગન્ત્વા મય્હં આરોચેથા’’તિ.

તે તં આઘાતનભણ્ડિકાયં નિપજ્જાપેત્વા તમસ્સ કુક્કુટં હત્થેસુ ઠપયિંસુ. સો તં હદયે ઠપેત્વા ‘‘અહં, તાત, મમ જીવિતં તુય્હં દેમિ, તવ જીવિતં અહં ગણ્હામિ, ત્વં નિબ્ભયો ગચ્છા’’તિ વિસ્સજ્જેસિ. કુક્કુટો પક્ખે પપ્ફોટેત્વા આકાસેન ગન્ત્વા વટરુક્ખે નિલીયિ. તસ્સ કુક્કુટસ્સ અભયદિન્નટ્ઠાનં કુક્કુટગિરિ નામ જાતં.

રાજા તં પવત્તિં સુત્વા અમચ્ચપુત્તં પક્કોસાપેત્વા સબ્બાભરણેહિ અલઙ્કરિત્વા આહ – ‘‘તાત, મયા ત્વં એતદત્થમેવ વીમંસિતો, મય્હં તિત્તિરમંસં ખાદિતુકામસ્સ તીણિ સંવચ્છરાનિ અતિક્કન્તાનિ, સક્ખિસ્સસિ મે તિકોટિપરિસુદ્ધં કત્વા ઉપટ્ઠાપેતુ’’ન્તિ. ‘‘એતં નામ, દેવ, મય્હં કમ્મ’’ન્તિ નિક્ખમિત્વા દ્વારન્તરે ઠિતો એકં પુરિસં પાતોવ તયો તિત્તિરે ગહેત્વા પવિસન્તં દિસ્વા, દ્વે કહાપણે દત્વા તિત્તિરે આદાય પરિસોધેત્વા, જીરકાદીહિ વાસેત્વા, અઙ્ગારેસુ સુપક્કે પચિત્વા રઞ્ઞો ઉપટ્ઠાપેસિ. રાજા મહાતલે સિરીપલ્લઙ્કે નિસિન્નોવ એકં ગહેત્વા થોકં છિન્દિત્વા મુખે પક્ખિપિ, તાવદેવસ્સ સત્તરસહરણીસહસ્સાનિ ફરિત્વા અટ્ઠાસિ.

તસ્મિં સમયે ભિક્ખુસઙ્ઘં સરિત્વા, ‘‘માદિસો નામ પથવિસ્સરો રાજા તિત્તિરમંસં ખાદિતુકામો તીણિ સંવચ્છરાનિ ન લભિ, અપચ્ચમાનો ભિક્ખુસઙ્ઘો કુતો લભિસ્સતી’’તિ? મુખે પક્ખિત્તક્ખણ્ડં ભૂમિયં છડ્ડેસિ. અમચ્ચપુત્તો જણ્ણુકેહિ પતિત્વા મુખેન ગણ્હિ. રાજા ‘‘અપેહિ, તાત, જાનામહં તવ નિદ્દોસભાવં, ઇમિના નામ કારણેન મયા એતં છડ્ડિત’’ન્તિ કથેત્વા, ‘‘સેસકં તથેવ સઙ્ગોપેત્વા ઠપેહી’’તિ આહ.

પુનદિવસે રાજકુલૂપકો થેરો પિણ્ડાય પાવિસિ. અમચ્ચપુત્તો તં દિસ્વા પત્તં ગહેત્વા રાજગેહં પવેસેસિ. અઞ્ઞતરો વુડ્ઢપબ્બજિતોપિ થેરસ્સ પચ્છાસમણો વિય હુત્વા અનુબન્ધન્તો પાવિસિ. થેરો ‘‘રઞ્ઞા પક્કોસાપિતભિક્ખુ ભવિસ્સતી’’તિ પમજ્જિ. અમચ્ચપુત્તોપિ ‘‘થેરસ્સ ઉપટ્ઠાકો ભવિસ્સતી’’તિ પમાદં આપજ્જિ. તેસં નિસીદાપેત્વા યાગું અદંસુ. યાગુયા પીતાય રાજા તિત્તિરે ઉપનેસિ. થેરો એકં ગણ્હિ, ઇતરોપિ એકં ગણ્હિ. રાજા ‘‘અનુભાગો અત્થિ, અનાપુચ્છિત્વા ખાદિતું ન યુત્ત’’ન્તિ મહાથેરં આપુચ્છિ. થેરો હત્થં પિદહિ, મહલ્લકત્થેરો સમ્પટિચ્છિ. રાજા અનત્તમનો હુત્વા કતભત્તકિચ્ચં થેરં પત્તં આદાય અનુગચ્છન્તો આહ – ‘‘ભન્તે, કુલગેહં આગચ્છન્તેહિ ઉગ્ગહિતવત્તં ભિક્ખું ગહેત્વા આગન્તું વટ્ટતી’’તિ. થેરો તસ્મિં ખણે અઞ્ઞાસિ ‘‘ન એસ રઞ્ઞા પક્કોસાપિતો’’તિ.

પુનદિવસે ઉપટ્ઠાકસામણેરં ગહેત્વા પાવિસિ. રાજા તદાપિ યાગુયા પીતાય તિત્તિરે ઉપનામેસિ. થેરો એકં અગ્ગહેસિ, સામણેરો અઙ્ગુલિં ચાલેત્વા મજ્ઝે છિન્દાપેત્વા એકકોટ્ઠાસમેવ અગ્ગહેસિ. રાજા તં કોટ્ઠાસં મહાથેરસ્સ ઉપનામેસિ. મહાથેરો હત્થં પિદહિ, સામણેરોપિ પિદહિ. રાજા અવિદૂરે નિસીદિત્વા ખણ્ડાખણ્ડં છિન્દિત્વા ખાદન્તો ‘‘ઉગ્ગહિતવત્તે નિસ્સાય દિયડ્ઢતિત્તિરે ખાદિતું લભિમ્હા’’તિ આહ. તસ્સ મંસે ખાદિતમત્તેવ કણ્ણેહિ પુબ્બો નિક્ખમિ. તતો મુખં વિક્ખાલેત્વા સામણેરં ઉપસઙ્કમિત્વા, ‘‘પસન્નોસ્મિ, તાત, અટ્ઠ તે ધુવભત્તાનિ દેમી’’તિ આહ. અહં, મહારાજ, ઉપજ્ઝાયસ્સ દમ્મીતિ. અપરાનિ અટ્ઠ દેમીતિ. તાનિ અમ્હાકં આચરિયસ્સ દમ્મીતિ. અપરાનિપિ અટ્ઠ દેમીતિ. તાનિ સમાનુપજ્ઝાયાનં દમ્મીતિ. અપરાનિપિ અટ્ઠ દેમીતિ. તાનિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દમ્મીતિ. અપરાનિપિ અટ્ઠ દેમીતિ. સામણેરો અધિવાસેસિ. એવં પટિગ્ગહણમત્તં જાનન્તો અનુપ્પન્નઞ્ચેવ લાભં ઉપ્પાદેતિ, ઉપ્પન્નઞ્ચ થાવરં કરોતિ. ઇદં પટિગ્ગહણપમાણં નામ. તત્થ પરિભોગપમાણં પચ્ચવેક્ખણપયોજનં, ‘‘ઇદમત્થિયં ભોજનં ભુઞ્જામી’’તિ પન પચ્ચવેક્ખિતપરિભોગસ્સેવ પયોજનત્તા પરિભોગપમાણંયેવ નામ, તં ઇધ અધિપ્પેતં. તેનેવ પટિસઙ્ખા યોનિસોતિઆદિમાહ, ઇતરમ્પિ પન વટ્ટતિયેવ.

સીહસેય્યન્તિ એત્થ કામભોગિસેય્યા, પેતસેય્યા, સીહસેય્યા, તથાગતસેય્યાતિ ચતસ્સો સેય્યા. તત્થ ‘‘યેભુય્યેન, ભિક્ખવે, કામભોગી વામેન પસ્સેન સેન્તી’’તિ (અ. નિ. ૪.૨૪૬) અયં કામભોગિસેય્યા. તેસઞ્હિ યેભુય્યેન દક્ખિણપસ્સેન સયાનો નામ નત્થિ.

‘‘યેભુય્યેન, ભિક્ખવે, પેતા ઉત્તાના સેન્તી’’તિ (અ. નિ. ૪.૨૪૬) અયં પેતસેય્યા. પેતા હિ અપ્પમંસલોહિતત્તા અટ્ઠિસઙ્ઘાટજટિતા એકેન પસ્સેન સયિતું ન સક્કોન્તિ, ઉત્તાનાવ સયન્તિ.

‘‘યેભુય્યેન, ભિક્ખવે, સીહો મિગરાજા નઙ્ગુટ્ઠં અન્તરસત્થિમ્હિ અનુપક્ખિપિત્વા દક્ખિણેન પસ્સેન સયતી’’તિ અયં સીહસેય્યા. તેજુસ્સદત્તા હિ સીહો મિગરાજા દ્વે પુરિમપાદે એકસ્મિં, પચ્છિમપાદે એકસ્મિં ઠાને ઠપેત્વા નઙ્ગુટ્ઠં અન્તરસત્થિમ્હિ પક્ખિપિત્વા પુરિમપાદપચ્છિમપાદનઙ્ગુટ્ઠાનં ઠિતોકાસં સલ્લક્ખેત્વા દ્વિન્નં પુરિમપાદાનં મત્થકે સીસં ઠપેત્વા સયતિ, દિવસમ્પિ સયિત્વા પબુજ્ઝમાનો ન ઉત્રસન્તો પબુજ્ઝતિ, સીસં પન ઉક્ખિપિત્વા પુરિમપાદાદીનં ઠિતોકાસં સલ્લક્ખેતિ. સચે કિઞ્ચિ ઠાનં વિજહિત્વા ઠિતં હોતિ, ‘‘નયિદં તુય્હં જાતિયા સૂરભાવસ્સ ચ અનુરૂપ’’ન્તિ અનત્તમનો હુત્વા તત્થેવ સયતિ, ન ગોચરાય પક્કમતિ. અવિજહિત્વા ઠિતે પન ‘‘તુય્હં જાતિયા ચ સૂરભાવસ્સ ચ અનુરૂપમિદ’’ન્તિ હટ્ઠતુટ્ઠો ઉટ્ઠાય સીહવિજમ્ભિતં વિજમ્ભિત્વા કેસરભારં વિધુનિત્વા તિક્ખત્તું સીહનાદં નદિત્વા ગોચરાય પક્કમતિ.

ચતુત્થજ્ઝાનસેય્યા પન તથાગતસેય્યાતિ વુચ્ચતિ. તાસુ ઇધ સીહસેય્યા આગતા. અયઞ્હિ તેજુસ્સદઇરિયાપથત્તા ઉત્તમસેય્યા નામ.

પાદે પાદન્તિ દક્ખિણપાદે વામપાદં. અચ્ચાધાયાતિ અતિઆધાય, ઈસકં અતિક્કમ્મ ઠપેત્વા. ગોપ્ફકેન હિ ગોપ્ફકે, જાણુના વા જાણુમ્હિ સઙ્ઘટ્ટિયમાને અભિણ્હં વેદના ઉપ્પજ્જતિ, ચિત્તં એકગ્ગં ન હોતિ, સેય્યા અફાસુકા હોતિ. યથા પન ન સઙ્ઘંટ્ટેતિ, એવં અતિક્કમ્મ ઠપિતે વેદના નુપ્પજ્જતિ, ચિત્તં એકગ્ગં હોતિ, સેય્યા ફાસુકા હોતિ. તસ્મા એવં સેય્યં કપ્પેતિ.

સતો સમ્પજાનોતિ સતિયા ચેવ સમ્પજઞ્ઞેન ચ સમન્નાગતો. કથં નિદ્દાયન્તો સતો સમ્પજાનો હોતીતિ? સતિસમ્પજઞ્ઞસ્સ અપ્પહાનેન. અયઞ્હિ દિવસઞ્ચેવ સકલયામઞ્ચ આવરણીયેહિ ધમ્મેહિ ચિત્તં પરિસોધેત્વા પઠમયામાવસાને ચઙ્કમા ઓરુય્હ પાદે ધોવન્તોપિ મૂલકમ્મટ્ઠાનં અવિજહન્તોવ ધોવતિ, તં અવિજહન્તોવ દ્વારં વિવરતિ, મઞ્ચે નિસીદતિ, અવિજહન્તોવ નિદ્દં ઓક્કમતિ. પબુજ્ઝન્તો પન મૂલકમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વાવ પબુજ્ઝતિ. એવં નિદ્દં ઓક્કમન્તોપિ સતો સમ્પજાનો હોતિ. એવં પન ઞાણધાતુકન્તિ ન રોચયિંસુ.

વુત્તનયેન પનેસ ચિત્તં પરિસોધેત્વા પઠમયામાવસાને ‘‘ઉપાદિન્નકં સરીરં નિદ્દાય સમસ્સાસેસ્સામી’’તિ ચઙ્કમા ઓરુય્હ મૂલકમ્મટ્ઠાનં અવિજહન્તોવ પાદે ધોવતિ, દ્વારં વિવરતિ, મઞ્ચે પન નિસીદિત્વા મૂલકમ્મટ્ઠાનં પહાય, ‘‘ખન્ધાવ ખન્ધેસુ, ધાતુયોવ ધાતૂસુ પટિહઞ્ઞન્તી’’તિ સેનાસનં પચ્ચવેક્ખન્તો કમેન નિદ્દં ઓક્કમતિ, પબુજ્ઝન્તો પન મૂલકમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વાવ પબુજ્ઝતિ. એવં નિદ્દં ઓક્કમન્તોપિ સતો સમ્પજાનો નામ હોતીતિ વેદિતબ્બો.

ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે તિવઙ્ગિકા પુબ્બભાગવિપસ્સનાવ કથિતા. એત્તકેનેવ પન વોસાનં અનાપજ્જિત્વા તાનેવ ઇન્દ્રિયબલબોજ્ઝઙ્ગાનિ સમોધાનેત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા ભિક્ખુ અરહત્તં પાપુણાતીતિ. એવં યાવ અરહત્તા દેસના કથેતબ્બા.