૧૮. સમુદ્દવગ્ગો

૧. પઠમસમુદ્દસુત્તવણ્ણના

૨૨૮. સમુદ્દવગ્ગસ્સ પઠમે ચક્ખુ, ભિક્ખવે, પુરિસસ્સ સમુદ્દોતિ યદિ દુપ્પૂરણટ્ઠેન યદિ વા સમુદ્દનટ્ઠેન સમુદ્દો, ચક્ખુમેવ સમુદ્દો. તસ્સ હિ પથવિતો યાવ અકનિટ્ઠબ્રહ્મલોકા નીલાદિઆરમ્મણં સમોસરન્તં પરિપુણ્ણભાવં કાતું ન સક્કોતિ, એવં દુપ્પૂરણટ્ઠેનપિ સમુદ્દો. ચક્ખુ ચ તેસુ તેસુ નીલાદીસુ આરમ્મણેસુ સમુદ્દતિ, અસંવુતં હુત્વા ઓસરમાનં કિલેસુપ્પત્તિયા કારણભાવેન સદોસગમનેન ગચ્છતીતિ સમુદ્દનટ્ઠેનપિ સમુદ્દો. તસ્સ રૂપમયો વેગોતિ સમુદ્દસ્સ અપ્પમાણો ઊમિમયો વેગો વિય તસ્સાપિ ચક્ખુસમુદ્દસ્સ સમોસરન્તસ્સ નીલાદિભેદસ્સ આરમ્મણસ્સ વસેન અપ્પમેય્યો રૂપમયો વેગો વેદિતબ્બો. યો તં રૂપમયં વેગં સહતીતિ યો તં ચક્ખુસમુદ્દે સમોસટં રૂપમયં વેગં, મનાપે રૂપે રાગં, અમનાપે દોસં, અસમપેક્ખિતે મોહન્તિ એવં રાગાદિકિલેસે અનુપ્પાદેન્તો ઉપેક્ખકભાવેન સહતિ.

સઊમિન્તિઆદીસુ કિલેસઊમીહિ સઊમિં. કિલેસાવટ્ટેહિ સાવટ્ટં. કિલેસગાહેહિ સગાહં. કિલેસરક્ખસેહિ સરક્ખસં. કોધૂપાયાસસ્સ ચ વસેન સઊમિં. વુતઞ્હેતં ‘‘ઊમિભયન્તિ ખો, ભિક્ખવે, કોધૂપાયાસસ્સેતં અધિવચન’’ન્તિ (ઇતિવુ. ૧૦૯; મ. નિ. ૨.૧૬૨; અ. નિ. ૪.૧૨૨). કામગુણવસેન સાવટ્ટં. વુતઞ્હેતં ‘‘આવટ્ટગ્ગાહોતિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચન્નેતં કામગુણાનં અધિવચન’’ન્તિ (સં. નિ. ૪.૨૪૧). માતુગામવસેન સગાહં સરક્ખસં. વુત્તઞ્હેતં ‘‘ગાહરક્ખસોતિ ખો, ભિક્ખવે, માતુગામસ્સેતં અધિવચન’’ન્તિ (ઇતિવુ. ૧૦૯). સેસવારેસુપિ એસેવ નયો. સભયં દુત્તરં અચ્ચતરીતિ ઊમિભયેન સભયં દુરતિક્કમં અતિક્કમિ. લોકન્તગૂતિ સઙ્ખારલોકસ્સ અન્તં ગતો. પારગતોતિ વુચ્ચતીતિ નિબ્બાનં ગતોતિ કથીયતિ.

૨-૩. દુતિયસમુદ્દસુત્તાદિવણ્ણના

૨૨૯-૨૩૦. દુતિયે સમુદ્દોતિ સમુદ્દનટ્ઠેન સમુદ્દો, કિલેદનટ્ઠેન તેમનટ્ઠેનાતિ વુત્તં હોતિ. યેભુય્યેનાતિ ઠપેત્વા અરિયસાવકે. સમુન્નાતિ કિલિન્ના તિન્તા નિમુગ્ગા. તન્તાકુલકજાતાતિઆદિ હેટ્ઠા વિત્થારિતમેવ. મચ્ચુજહોતિ તયો મચ્ચૂ જહિત્વા ઠિતો. નિરુપધીતિ તીહિ ઉપધીહિ અનુપધિ. અપુનબ્ભવાયાતિ નિબ્બાનત્થાય. અમોહયી મચ્ચુરાજન્તિ યથા તસ્સ ગતિં ન જાનાતિ, એવં મચ્ચુરાજાનં મોહેત્વા ગતો. તતિયં વુત્તનયમેવ.

૪-૬. ખીરરુક્ખોપમસુત્તાદિવણ્ણના

૨૩૧-૨૩૩. ચતુત્થે અપ્પહીનટ્ઠેન અત્થિ, તેનેવાહ સો અપ્પહીનોતિ. પરિત્તાતિ, પબ્બતમત્તમ્પિ રૂપં અનિટ્ઠં અરજનીયં પરિત્તં નામ હોતિ, એવરૂપાપિસ્સ રૂપા ચિત્તં પરિયાદિયન્તીતિ દસ્સેતિ. કો પન વાદો અધિમત્તાનન્તિ ઇટ્ઠારમ્મણં પનસ્સ રજનીયં વત્થુ ચિત્તં પરિયાદિયતીતિ એત્થ કા કથા? એત્થ ચ નખપિટ્ઠિપમાણમ્પિ મણિમુત્તાદિ રજનીયં વત્થુ અધિમત્તારમ્મણમેવાતિ વેદિતબ્બં. દહરોતિઆદીનિ તીણિપિ અઞ્ઞમઞ્ઞવેવચનાનેવ. આભિન્દેય્યાતિ પહરેય્ય પદાલેય્ય વા. પઞ્ચમે તદુભયન્તિ તં ઉભયં. છટ્ઠં ઉત્તાનમેવ.

૭. ઉદાયીસુત્તવણ્ણના

૨૩૪. સત્તમે અનેકપરિયાયેનાતિ અનેકેહિ કારણેહિ. ઇતિપાયન્તિ ઇતિપિ અયં. ઇમસ્મિં સુત્તે અનિચ્ચેન અનત્તલક્ખણં કથિતં.

૮. આદિત્તપરિયાયસુત્તવણ્ણના

૨૩૫. અટ્ઠમે અનુબ્યઞ્જનસો નિમિત્તગ્ગાહોતિ ‘‘હત્થા સોભના પાદા સોભના’’તિ એવં અનુબ્યઞ્જનવસેન નિમિત્તગ્ગાહો. નિમિત્તગ્ગાહોતિ હિ સંસન્દેત્વા ગહણં, અનુબ્યઞ્જનગ્ગાહોતિ વિભત્તિગહણં. નિમિત્તગ્ગાહો કુમ્ભીલસદિસો સબ્બમેવ ગણ્હાતિ, અનુબ્યઞ્જનગ્ગાહો રત્તપાસદિસો વિભજિત્વા હત્થપાદાદીસુ તં તં કોટ્ઠાસં. ઇમે પન દ્વે ગાહા એકજવનવારેપિ લબ્ભન્તિ, નાનાજવનવારે વત્તબ્બમેવ નત્થિ.

નિમિત્તસ્સાદગથિતન્તિ નિમિત્તસ્સાદેન ગન્થિતં બદ્ધં. વિઞ્ઞાણન્તિ કમ્મવિઞ્ઞાણં. તસ્મિં ચે સમયે કાલં કરેય્યાતિ ન કોચિ સંકિલિટ્ઠેન ચિત્તેન કાલં કરોન્તો નામ અત્થિ. સબ્બસત્તાનઞ્હિ ભવઙ્ગેનેવ કાલકિરિયા હોતિ. કિલેસભયં પન દસ્સેન્તો એવમાહ. સમયવસેન વા એવં વુત્તં. ચક્ખુદ્વારસ્મિઞ્હિ આપાથગતે આરમ્મણે રત્તચિત્તં વા દુટ્ઠચિત્તં વા મૂળ્હચિત્તં વા આરમ્મણરસં અનુભવિત્વા ભવઙ્ગં ઓતરતિ, ભવઙ્ગે ઠત્વા કાલકિરિયં કરોતિ. તસ્મિં સમયે કાલં કરોન્તસ્સ દ્વેવ ગતિયો પાટિકઙ્ખા, ઇમસ્સ સમયસ્સ વસેનેતં વુત્તં.

ઇમં ખ્વાહં, ભિક્ખવે, આદીનવન્તિ ઇમં અનેકાનિ વસ્સસતસહસ્સાનિ નિરયે અનુભવિતબ્બં દુક્ખં સમ્પસ્સમાનો એવં વદામિ તત્તાય અયોસલાકાય અક્ખીનિ અઞ્જાપેતુકામોતિ. ઇમિના નયેન સબ્બત્થ અત્થો વેદિતબ્બો. અયોસઙ્કુનાતિ અયસૂલેન. સમ્પલિમટ્ઠન્તિ દ્વેપિ કણ્ણચ્છિદ્દાનિ વિનિવિજ્ઝિત્વા પથવિયં આકોટનવસેન સમ્પલિમટ્ઠં.

તતિયવારે સમ્પલિમટ્ઠન્તિ નખચ્છેદનં પવેસેત્વા ઉક્ખિપિત્વા સહધુનટ્ઠેન છિન્દિત્વા પાતનવસેન સમ્પલિમટ્ઠં. ચતુત્થવારે સમ્પલિમટ્ઠન્તિ બન્ધનમૂલં છેત્વા પાતનવસેન સમ્પલિમટ્ઠં. પઞ્ચમવારે સમ્પલિમટ્ઠન્તિ તિખિણાય સત્તિયા કાયપસાદં ઉપ્પાટેત્વા પતનવસેન સમ્પલિમટ્ઠં. સત્તિયાતિ એત્થ મહતી દણ્ડકવાસિ વેદિતબ્બા. સોત્તન્તિ નિપજ્જિત્વા નિદ્દોક્કમનં. યથારૂપાનં વિતક્કાનં વસં ગતો સઙ્ઘં ભિન્દેય્યાતિ ઇમિના વિતક્કાનં યાવ સઙ્ઘભેદા પાપકમ્માવહનતા દસ્સિતા. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

૯-૧૦. પઠમહત્થપાદોપમસુત્તાદિવણ્ણના

૨૩૬-૨૩૭. નવમે હત્થેસુ, ભિક્ખવે, સતીતિ હત્થેસુ વિજ્જમાનેસુ. દસમે ન હોતીતિ વુચ્ચમાને બુજ્ઝનકાનં અજ્ઝાસયવસેન વુત્તં. દ્વીસુપિ ચેતેસુ વિપાકસુખદુક્ખમેવ દસ્સેત્વા વટ્ટવિવટ્ટં કથિતન્તિ.

સમુદ્દવગ્ગો નિટ્ઠિતો.