૮. છન્નસુત્તવણ્ણના

૯૦. અટ્ઠમે આયસ્મા છન્નોતિ તથાગતેન સદ્ધિં એકદિવસે જાતો મહાભિનિક્ખમનદિવસે સદ્ધિં નિક્ખમિત્વા પુન અપરભાગે સત્થુ સન્તિકે પબ્બજિત્વા ‘‘અમ્હાકં બુદ્ધો અમ્હાકં ધમ્મો’’તિ એવં મક્ખી ચેવ પળાસી ચ હુત્વા સબ્રહ્મચારીનં ફરુસવાચાય સઙ્ઘટ્ટનં કરોન્તો થેરો. અવાપુરણં આદાયાતિ કુઞ્ચિકં ગહેત્વા. વિહારેન વિહારં ઉપસઙ્કમિત્વાતિ એકં વિહારં પવિસિત્વા તતો અઞ્ઞં, તતો અઞ્ઞન્તિ એવં તેન તેન વિહારેન તં તં વિહારં ઉપસઙ્કમિત્વા. એતદવોચ ઓવદન્તુ મન્તિ કસ્મા એવં મહન્તેન ઉસ્સાહેન તત્થ તત્થ ગન્ત્વા એતં અવોચાતિ? ઉપ્પન્નસંવેગતાય. તસ્સ હિ પરિનિબ્બુતે સત્થરિ ધમ્મસઙ્ગાહકત્થેરેહિ પેસિતો આયસ્મા આનન્દો કોસમ્બિં ગન્ત્વા બ્રહ્મદણ્ડં અદાસિ. સો દિન્ને બ્રહ્મદણ્ડે સઞ્જાતપરિળાહો વિસઞ્ઞીભૂતો પતિત્વા પુન સઞ્ઞં લભિત્વા વુટ્ઠાય એકસ્સ ભિક્ખુનો સન્તિકં ગતો, સો તેન સદ્ધિં કિઞ્ચિ ન કથેસિ. અઞ્ઞસ્સ સન્તિકં અગમાસિ, સોપિ ન કથેસીતિ એવં સકલવિહારં વિચરિત્વા નિબ્બિન્નો પત્તચીવરં આદાય બારાણસિં ગન્ત્વા ઉપ્પન્નસંવેગો તત્થ તત્થ ગન્ત્વા એવં અવોચ.

સબ્બે સઙ્ખારા અનિચ્ચાતિ સબ્બે તેભૂમકસઙ્ખારા અનિચ્ચા. સબ્બે ધમ્મા અનત્તાતિ સબ્બે ચતુભૂમકધમ્મા અનત્તા. ઇતિ સબ્બેપિ તે ભિક્ખૂ થેરં ઓવદન્તા અનિચ્ચલક્ખણં અનત્તલક્ખણન્તિ દ્વેવ લક્ખણાનિ કથેત્વા દુક્ખલક્ખણં ન કથયિંસુ. કસ્મા? એવં કિર નેસં અહોસિ – ‘‘અયં ભિક્ખુ વાદી દુક્ખલક્ખણે પઞ્ઞાપિયમાને રૂપં દુક્ખં…પે… વિઞ્ઞાણં દુક્ખં, મગ્ગો દુક્ખો, ફલં દુક્ખન્તિ ‘તુમ્હે દુક્ખપ્પત્તા ભિક્ખૂ નામા’તિ ગહણં ગણ્હેય્ય, યથા ગહણં ગહેતું ન સક્કોતિ, એવં નિદ્દોસમેવસ્સ કત્વા કથેસ્સામા’’તિ દ્વેવ લક્ખણાનિ કથયિંસુ.

પરિતસ્સના ઉપાદાનં ઉપ્પજ્જતીતિ પરિતસ્સના ચ ઉપાદાનઞ્ચ ઉપ્પજ્જતિ. પચ્ચુદાવત્તતિ માનસં, અથ કો ચરહિ મે અત્તાતિ યદિ રૂપાદીસુ એકોપિ અનત્તા, અથ કો નામ મે અત્તાતિ એવં પટિનિવત્તતિ ‘‘મય્હં માનસ’’ન્તિ. અયં કિર થેરો પચ્ચયે અપરિગ્ગહેત્વા વિપસ્સનં પટ્ઠપેસિ, સાસ્સ દુબ્બલવિપસ્સના અત્તગાહં પરિયાદાતું અસક્કુણન્તી સઙ્ખારેસુ સુઞ્ઞતો ઉપટ્ઠહન્તેસુ ‘‘ઉચ્છિજ્જિસ્સામિ વિનસ્સિસ્સામી’’તિ ઉચ્છેદદિટ્ઠિયા ચેવ પરિતસ્સનાય ચ પચ્ચયો અહોસિ. સો ચ અત્તાનં પાપતે પપતન્તં વિય દિસ્વા, ‘‘પરિતસ્સના ઉપાદાનં ઉપ્પજ્જતિ, પચ્ચુદાવત્તતિ માનસં, અથ કો ચરહિ મે અત્તા’’તિ આહ. ન ખો પનેવં ધમ્મં પસ્સતો હોતીતિ ચતુસચ્ચધમ્મં પસ્સન્તસ્સ એવં ન હોતિ. તાવતિકા વિસ્સટ્ઠીતિ તત્તકો વિસ્સાસો. સમ્મુખા મેતન્તિ થેરો તસ્સ વચનં સુત્વા, ‘‘કીદિસા નુ ખો ઇમસ્સ ધમ્મદેસના સપ્પાયા’’તિ? ચિન્તેન્તો તેપિટકં બુદ્ધવચનં વિચિનિત્વા કચ્ચાનસુત્તં (સં. નિ. ૨.૧૫) અદ્દસ ‘‘ઇદં આદિતોવ દિટ્ઠિવિનિવેઠનં કત્વા મજ્ઝે બુદ્ધબલં દીપેત્વા સણ્હસુખુમપચ્ચયાકારં પકાસયમાનં ગતં, ઇદમસ્સ દેસેસ્સામી’’તિ દસ્સેન્તો ‘‘સમ્મુખા મેત’’ન્તિઆદિમાહ. અટ્ઠમં.