૧૦. નિરુત્તિપથસુત્તવણ્ણના

૬૨. દસમે નિરુત્તિયોવ નિરુત્તિપથા, અથ વા નિરુત્તિયો ચ તા નિરુત્તિવસેન વિઞ્ઞાતબ્બાનં અત્થાનં પથત્તા પથા ચાતિ નિરુત્તિપથા. સેસપદદ્વયેપિ એસેવ નયો. તીણિપિ ચેતાનિ અઞ્ઞમઞ્ઞવેવચનાનેવાતિ વેદિતબ્બાનિ. અસંકિણ્ણાતિ અવિજહિતા, ‘‘કો ઇમેહિ અત્થો’’તિ વત્વા અછડ્ડિતા. અસંકિણ્ણપુબ્બાતિ અતીતેપિ ન જહિતપુબ્બા. ન સંકીયન્તીતિ એતરહિપિ ‘‘કિમેતેહી’’તિ ન છડ્ડીયન્તિ. ન સંકીયિસ્સન્તીતિ અનાગતેપિ ન છડ્ડીયિસ્સન્તિ. અપ્પટિકુટ્ઠાતિ અપ્પટિબાહિતા. અતીતન્તિ અત્તનો સભાવં ભઙ્ગમેવ વા અતિક્કન્તં. નિરુદ્ધન્તિ દેસન્તરં અસઙ્કમિત્વા તત્થેવ નિરુદ્ધં વૂપસન્તં. વિપરિણતન્તિ વિપરિણામં ગતં નટ્ઠં. અજાતન્તિ અનુપ્પન્નં. અપાતુભૂતન્તિ અપાકટીભૂતં.

ઉક્કલાતિ ઉક્કલજનપદવાસિનો. વસ્સભઞ્ઞાતિ વસ્સો ચ ભઞ્ઞો ચ. દ્વેપિ હિ તે મૂલદિટ્ઠિગતિકા. અહેતુકવાદાતિઆદીસુ ‘‘નત્થિ હેતુ નત્થિ પચ્ચયો’’તિ ગહિતત્તા અહેતુકવાદા. ‘‘કરોતો ન કરીયતિ પાપ’’ન્તિ ગહિતત્તા અકિરિયવાદા. ‘‘નત્થિ દિન્ન’’ન્તિઆદિગહણતો નત્થિકવાદા. તત્થ ઇમે દ્વે જના, તિસ્સો દિટ્ઠિયો, કિં એકેકસ્સ દિયડ્ઢા હોતીતિ? ન તથા, યથા પન એકો ભિક્ખુ પટિપાટિયા ચત્તારિપિ ઝાનાનિ નિબ્બત્તેતિ, એવમેત્થ એકેકો તિસ્સોપિ દિટ્ઠિયો નિબ્બત્તેસીતિ વેદિતબ્બો. ‘‘નત્થિ હેતુ નત્થિ પચ્ચયો’’તિ પુનપ્પુનં આવજ્જેન્તસ્સ આહરન્તસ્સ અભિનન્દન્તસ્સ અસ્સાદેન્તસ્સ મગ્ગદસ્સનં વિય હોતિ. સો મિચ્છત્તનિયામં ઓક્કમતિ, સો એકન્તકાળકોતિ વુચ્ચતિ. યથા પન અહેતુકદિટ્ઠિયં, એવં ‘‘કરોતો ન કરીયતિ પાપં, નત્થિ દિન્ન’’ન્તિ ઇમેસુપિ ઠાનેસુ મિચ્છત્તનિયામં ઓક્કમતિ.

ન ગરહિતબ્બં નપ્પટિક્કોસિતબ્બં અમઞ્ઞિંસૂતિ એત્થ ‘‘યદેતં અતીતં નામ, નયિદં અતીતં, ઇદમસ્સ અનાગતં વા પચ્ચુપ્પન્નં વા’’તિ વદન્તો ગરહતિ નામ. તત્થ દોસં દસ્સેત્વા ‘‘કિં ઇમિના ગરહિતેના’’તિ? વદન્તો પટિક્કોસતિ નામ. ઇમે પન નિરુત્તિપથે તેપિ અચ્ચન્તકાળકા દિટ્ઠિગતિકા ન ગરહિતબ્બે ન પટિક્કોસિતબ્બે મઞ્ઞિંસુ. અતીતં પન અતીતમેવ, અનાગતં અનાગતમેવ, પચ્ચુપ્પન્નં પચ્ચુપ્પન્નમેવ કથયિંસુ. નિન્દાઘટ્ટનબ્યારોસઉપારમ્ભભયાતિ વિઞ્ઞૂનં સન્તિકા નિન્દાભયેન ચ ઘટ્ટનભયેન ચ દોસારોપનભયેન ચ ઉપારમ્ભભયેન ચ. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે ચતુભૂમિકખન્ધાનં પણ્ણત્તિ કથિતાતિ. દસમં.

ઉપયવગ્ગો છટ્ઠો.