૫-૬. આનન્દસુત્તાદિવણ્ણના

૩૭-૩૮. પઞ્ચમે ઠિતસ્સ અઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતીતિ ધરમાનસ્સ જીવમાનસ્સ જરા પઞ્ઞાયતિ. ઠિતીતિ હિ જીવિતિન્દ્રિયસઙ્ખાતાય અનુપાલનાય નામં. અઞ્ઞથત્તન્તિ જરાય. તેનાહુ પોરાણા –

‘‘ઉપ્પાદો જાતિ અક્ખાતો, ભઙ્ગો વુત્તો વયોતિ ચ;

અઞ્ઞથત્તં જરા વુત્તા, ઠિતી ચ અનુપાલના’’તિ.

એવં એકેકસ્સ ખન્ધસ્સ ઉપ્પાદજરાભઙ્ગસઙ્ખાતાનિ તીણિ લક્ખણાનિ હોન્તિ યાનિ સન્ધાય વુત્તં ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, સઙ્ખતસ્સ સઙ્ખતલક્ખણાની’’તિ (અ. નિ. ૩.૪૭).

તત્થ સઙ્ખતં નામ પચ્ચયનિબ્બત્તો યો કોચિ સઙ્ખારો. સઙ્ખારો ચ ન લક્ખણં, લક્ખણં ન સઙ્ખારો, ન ચ સઙ્ખારેન વિના લક્ખણં પઞ્ઞાપેતું સક્કા, નાપિ લક્ખણં વિના સઙ્ખારો, લક્ખણેન પન સઙ્ખારો પાકટો હોતિ. યથા હિ ન ચ ગાવીયેવ લક્ખણં, લક્ખણમેવ ન ગાવી, નાપિ ગાવિં મુઞ્ચિત્વા લક્ખણં પઞ્ઞાપેતું સક્કા, નાપિ લક્ખણં મુઞ્ચિત્વા ગાવિં, લક્ખણેન પન ગાવી પાકટા હોતિ, એવંસમ્પદમિદં વેદિતબ્બં.

તત્થ સઙ્ખારાનં ઉપ્પાદક્ખણે સઙ્ખારોપિ ઉપ્પાદલક્ખણમ્પિ કાલસઙ્ખાતો તસ્સ ખણોપિ પઞ્ઞાયતિ. ‘‘ઉપ્પાદોપી’’તિ વુત્તે સઙ્ખારોપિ જરાલક્ખણમ્પિ કાલસઙ્ખાતો તસ્સ ખણોપિ પઞ્ઞાયતિ. ભઙ્ગક્ખણે સઙ્ખારોપિ તંલક્ખણમ્પિ કાલસઙ્ખાતો તસ્સ ખણોપિ પઞ્ઞાયતિ. અપરે પન વદન્તિ ‘‘અરૂપધમ્માનં જરાખણો નામ ન સક્કા પઞ્ઞાપેતું, સમ્માસમ્બુદ્ધો ચ ‘વેદનાય ઉપ્પાદો પઞ્ઞાયતિ, વયો પઞ્ઞાયતિ, ઠિતાય અઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતી’તિ વદન્તો અરૂપધમ્માનમ્પિ તીણિ લક્ખણાનિ પઞ્ઞાપેતિ, તાનિ અત્થિક્ખણં ઉપાદાય લબ્ભન્તી’’તિ વત્વા –

‘‘અત્થિતા સબ્બધમ્માનં, ઠિતિ નામ પવુચ્ચતિ;

તસ્સેવ ભેદો મરણં, સબ્બદા સબ્બપાણિન’’ન્તિ. –

ઇમાય આચરિયગાથાય તમત્થં સાધેન્તિ. અથ વા સન્તતિવસેન ઠાનં ઠિતીતિ વેદિતબ્બન્તિ ચ વદન્તિ. યસ્મા પન સુત્તે અયં વિસેસો નત્થિ, તસ્મા આચરિયમતિયા સુત્તં અપટિબાહેત્વા સુત્તમેવ પમાણં કત્તબ્બં. છટ્ઠં ઉત્તાનમેવ. પઞ્ચમછટ્ઠાનિ.