૪. નતુમ્હાકવગ્ગો

૧. નતુમ્હાકસુત્તવણ્ણના

૩૩. નતુમ્હાકવગ્ગસ્સ પઠમે પજહથાતિ છન્દરાગપ્પહાનેન પજહથ. તિણાદીસુ તિણં નામ અન્તોફેગ્ગુ બહિસારં તાલનાળિકેરાદિ. કટ્ઠં નામ અન્તોસારં બહિફેગ્ગુ ખદિરસાલસાકપનસાદિ. સાખા નામ રુક્ખસ્સ બાહા વિય નિક્ખન્તા. પલાસં નામ તાલનાળિકેરપણ્ણાદિ. પઠમં.

૨. દુતિયનતુમ્હાકસુત્તવણ્ણના

૩૪. દુતિયં વિના ઉપમાય બુજ્ઝનકાનં અજ્ઝાસયેન વુત્તં. દુતિયં.

૩. અઞ્ઞતરભિક્ખુસુત્તવણ્ણના

૩૫. તતિયે રૂપઞ્ચે, ભન્તે, અનુસેતીતિ યદિ રૂપં અનુસેતિ. તેન સઙ્ખં ગચ્છતીતિ કામરાગાદીસુ યેન અનુસયેન તં રૂપં અનુસેતિ, તેનેવ અનુસયેન ‘‘રત્તો દુટ્ઠો મૂળ્હો’’તિ પણ્ણત્તિં ગચ્છતિ. ન તેન સઙ્ખં ગચ્છતીતિ તેન અભૂતેન અનુસયેન ‘‘રત્તો દુટ્ઠો મૂળ્હો’’તિ સઙ્ખં ન ગચ્છતીતિ. તતિયં.

૪. દુતિયઅઞ્ઞતરભિક્ખુસુત્તવણ્ણના

૩૬. ચતુત્થે તં અનુમીયતીતિ તં અનુસયિતં રૂપં મરન્તેન અનુસયેન અનુમરતિ. ન હિ આરમ્મણે ભિજ્જમાને તદારમ્મણા ધમ્મા તિટ્ઠન્તિ. યં અનુમીયતીતિ યં રૂપં યેન અનુસયેન અનુમરતિ. તેન સઙ્ખં ગચ્છતીતિ તેન અનુસયેન ‘‘રત્તો દુટ્ઠો મૂળ્હો’’તિ સઙ્ખં ગચ્છતિ. અથ વા યન્તિ કરણવચનમેતં, યેન અનુસયેન અનુમીયતિ, તેન ‘‘રત્તો દુટ્ઠો મૂળ્હો’’તિ સઙ્ખં ગચ્છતીતિ અત્થો. ચતુત્થં.

૫-૬. આનન્દસુત્તાદિવણ્ણના

૩૭-૩૮. પઞ્ચમે ઠિતસ્સ અઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતીતિ ધરમાનસ્સ જીવમાનસ્સ જરા પઞ્ઞાયતિ. ઠિતીતિ હિ જીવિતિન્દ્રિયસઙ્ખાતાય અનુપાલનાય નામં. અઞ્ઞથત્તન્તિ જરાય. તેનાહુ પોરાણા –

‘‘ઉપ્પાદો જાતિ અક્ખાતો, ભઙ્ગો વુત્તો વયોતિ ચ;

અઞ્ઞથત્તં જરા વુત્તા, ઠિતી ચ અનુપાલના’’તિ.

એવં એકેકસ્સ ખન્ધસ્સ ઉપ્પાદજરાભઙ્ગસઙ્ખાતાનિ તીણિ લક્ખણાનિ હોન્તિ યાનિ સન્ધાય વુત્તં ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, સઙ્ખતસ્સ સઙ્ખતલક્ખણાની’’તિ (અ. નિ. ૩.૪૭).

તત્થ સઙ્ખતં નામ પચ્ચયનિબ્બત્તો યો કોચિ સઙ્ખારો. સઙ્ખારો ચ ન લક્ખણં, લક્ખણં ન સઙ્ખારો, ન ચ સઙ્ખારેન વિના લક્ખણં પઞ્ઞાપેતું સક્કા, નાપિ લક્ખણં વિના સઙ્ખારો, લક્ખણેન પન સઙ્ખારો પાકટો હોતિ. યથા હિ ન ચ ગાવીયેવ લક્ખણં, લક્ખણમેવ ન ગાવી, નાપિ ગાવિં મુઞ્ચિત્વા લક્ખણં પઞ્ઞાપેતું સક્કા, નાપિ લક્ખણં મુઞ્ચિત્વા ગાવિં, લક્ખણેન પન ગાવી પાકટા હોતિ, એવંસમ્પદમિદં વેદિતબ્બં.

તત્થ સઙ્ખારાનં ઉપ્પાદક્ખણે સઙ્ખારોપિ ઉપ્પાદલક્ખણમ્પિ કાલસઙ્ખાતો તસ્સ ખણોપિ પઞ્ઞાયતિ. ‘‘ઉપ્પાદોપી’’તિ વુત્તે સઙ્ખારોપિ જરાલક્ખણમ્પિ કાલસઙ્ખાતો તસ્સ ખણોપિ પઞ્ઞાયતિ. ભઙ્ગક્ખણે સઙ્ખારોપિ તંલક્ખણમ્પિ કાલસઙ્ખાતો તસ્સ ખણોપિ પઞ્ઞાયતિ. અપરે પન વદન્તિ ‘‘અરૂપધમ્માનં જરાખણો નામ ન સક્કા પઞ્ઞાપેતું, સમ્માસમ્બુદ્ધો ચ ‘વેદનાય ઉપ્પાદો પઞ્ઞાયતિ, વયો પઞ્ઞાયતિ, ઠિતાય અઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતી’તિ વદન્તો અરૂપધમ્માનમ્પિ તીણિ લક્ખણાનિ પઞ્ઞાપેતિ, તાનિ અત્થિક્ખણં ઉપાદાય લબ્ભન્તી’’તિ વત્વા –

‘‘અત્થિતા સબ્બધમ્માનં, ઠિતિ નામ પવુચ્ચતિ;

તસ્સેવ ભેદો મરણં, સબ્બદા સબ્બપાણિન’’ન્તિ. –

ઇમાય આચરિયગાથાય તમત્થં સાધેન્તિ. અથ વા સન્તતિવસેન ઠાનં ઠિતીતિ વેદિતબ્બન્તિ ચ વદન્તિ. યસ્મા પન સુત્તે અયં વિસેસો નત્થિ, તસ્મા આચરિયમતિયા સુત્તં અપટિબાહેત્વા સુત્તમેવ પમાણં કત્તબ્બં. છટ્ઠં ઉત્તાનમેવ. પઞ્ચમછટ્ઠાનિ.

૭-૧૦. અનુધમ્મસુત્તાદિવણ્ણના

૩૯-૪૨. સત્તમે ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નસ્સાતિ નવન્નં લોકુત્તરધમ્માનં અનુલોમધમ્મં પુબ્બભાગપટિપદં પટિપન્નસ્સ. અયમનુધમ્મોતિ અયં અનુલોમધમ્મો હોતિ. નિબ્બિદાબહુલોતિ ઉક્કણ્ઠનબહુલો હુત્વા. પરિજાનાતીતિ તીહિ પરિઞ્ઞાહિ પરિજાનાતિ. પરિમુચ્ચતીતિ મગ્ગક્ખણે ઉપ્પન્નાય પહાનપરિઞ્ઞાય પરિમુચ્ચતિ. એવં ઇમસ્મિં સુત્તે મગ્ગોવ કથિતો હોતિ, તથા ઇતો પરેસુ તીસુ. ઇધ પન અનુપસ્સના અનિયમિતા, તેસુ નિયમિતા. તસ્મા ઇધાપિ સા તત્થ નિયમિતવસેનેવ નિયમેતબ્બા. ન હિ સક્કા તીસુ અઞ્ઞતરં અનુપસ્સનં વિના નિબ્બિન્દિતું પરિજાનિતું વાતિ. સત્તમાદીનિ.

નતુમ્હાકવગ્ગો ચતુત્થો.