૯. ઓપમ્મસંયુત્તં

૧. કૂટસુત્તવણ્ણના

૨૨૩. ઓપમ્મસંયુત્તસ્સ પઠમે કૂટં ગચ્છન્તીતિ કૂટઙ્ગમા. કૂટં સમોસરન્તીતિ કૂટસમોસરણા. કૂટસમુગ્ઘાતાતિ કૂટસ્સ સમુગ્ઘાતેન. અવિજ્જાસમુગ્ઘાતાતિ અરહત્તમગ્ગેન અવિજ્જાય સમુગ્ઘાતેન. અપ્પમત્તાતિ સતિયા અવિપ્પવાસે ઠિતા હુત્વા. પઠમં.

૨. નખસિખસુત્તવણ્ણના

૨૨૪. દુતિયે મનુસ્સેસુ પચ્ચાજાયન્તીતિ યે મનુસ્સલોકતો ચુતા મનુસ્સેસુ જાયન્તિ, તે એવં અપ્પકાતિ અધિપ્પાયો. અઞ્ઞત્ર મનુસ્સેહીતિ યે પન મનુસ્સલોકતો ચુતા ઠપેત્વા મનુસ્સલોકં ચતૂસુ અપાયેસુ પચ્ચાજાયન્તિ, તે મહાપથવિયં પંસુ વિય બહુતરા. ઇમસ્મિઞ્ચ સુત્તે દેવાપિ મનુસ્સેહેવ સઙ્ગહિતા. તસ્મા યથા મનુસ્સેસુ જાયન્તા અપ્પકા, એવં દેવેસુપીતિ વેદિતબ્બા. દુતિયં.

૩. કુલસુત્તવણ્ણના

૨૨૫. તતિયે સુપ્પધંસિયાનીતિ સુવિહેઠિયાનિ. કુમ્ભત્થેનકેહીતિ યે પરઘરં પવિસિત્વા દીપાલોકેન ઓલોકેત્વા પરભણ્ડં હરિતુકામા ઘટે દીપં કત્વા પવિસન્તિ, તે કુમ્ભત્થેનકા નામ, તેહિ કુમ્ભત્થેનકેહિ. સુપ્પધંસિયો હોતિ અમનુસ્સેહીતિ મેત્તાભાવનારહિતં પંસુપિસાચકા વિધંસયન્તિ, પગેવ ઉળારા અમનુસ્સા. ભાવિતાતિ વડ્ઢિતા. બહુલીકતાતિ પુનપ્પુનં કતા. યાનીકતાતિ યુત્તયાનં વિય કતા. વત્થુકતાતિ પતિટ્ઠાનટ્ઠેન વત્થુ વિય કતા. અનુટ્ઠિતાતિ અધિટ્ઠિતા. પરિચિતાતિ સમન્તતો ચિતા સુવડ્ઢિતા. સુસમારદ્ધાતિ ચિત્તેન સુટ્ઠુ સમારદ્ધા. તતિયં.

૪. ઓક્ખાસુત્તવણ્ણના

૨૨૬. ચતુત્થે ઓક્ખાસતન્તિ મહામુખઉક્ખલીનં સતં. દાનં દદેય્યાતિ પણીતભોજનભરિતાનં મહાઉક્ખલીનં સતં દાનં દદેય્ય. ‘‘ઉક્કાસત’’ન્તિપિ પાઠો, તસ્સ દણ્ડદીપિકાસતન્તિ અત્થો. એકાય પન દીપિકાય યત્તકે ઠાને આલોકો હોતિ, તતો સતગુણં ઠાનં સત્તહિ રતનેહિ પૂરેત્વા દાનં દદેય્યાતિ અત્થો. ગદ્દુહનમત્તન્તિ ગોદુહનમત્તં, ગાવિયા એકવારં અગ્ગથનાકડ્ઢનમત્તન્તિ અત્થો. ગન્ધઊહનમત્તં વા, દ્વીહિ અઙ્ગુલીહિ ગન્ધપિણ્ડં ગહેત્વા એકવારં ઘાયનમત્તન્તિ અત્થો. એત્તકમ્પિ હિ કાલં યો પન ગબ્ભપરિવેણવિહારૂપચાર પરિચ્છેદેન વા ચક્કવાળપરિચ્છેદેન વા અપરિમાણાસુ લોકધાતૂસુ વા સબ્બસત્તેસુ હિતફરણં મેત્તચિત્તં ભાવેતું સક્કોતિ, ઇદં તતો એકદિવસં તિક્ખત્તું દિન્નદાનતો મહપ્ફલતરં. ચતુત્થં.

૫. સત્તિસુત્તવણ્ણના

૨૨૭. પઞ્ચમે પટિલેણિસ્સામીતિઆદીસુ અગ્ગે પહરિત્વા કપ્પાસવટ્ટિં વિય નામેન્તો નિય્યાસવટ્ટિં વિય ચ એકતો કત્વા અલ્લિયાપેન્તો પટિલેણેતિ નામ. મજ્ઝે પહરિત્વા નામેત્વા ધારાય વા પહરિત્વા દ્વેપિ ધારા એકતો અલ્લિયાપેન્તો પટિકોટ્ટેતિ નામ. કપ્પાસવટ્ટનકરણીયં વિય પવત્તેન્તો ચિરકાલં સંવેલ્લિતકિલઞ્જં પસારેત્વા પુન સંવેલ્લેન્તો વિય ચ પટિવટ્ટેતિ નામ. પઞ્ચમં.

૬. ધનુગ્ગહસુત્તવણ્ણના

૨૨૮. છટ્ઠે દળ્હધમ્મા ધનુગ્ગહાતિ દળ્હધનુનો ઇસ્સાસા. દળ્હધનુ નામ દ્વિસહસ્સથામં વુચ્ચતિ, દ્વિસહસ્સથામં નામ યસ્સ આરોપિતસ્સ જિયાબદ્ધો લોહસીસાદીનં ભારો દણ્ડે ગહેત્વા યાવ કણ્ડપ્પમાણા ઉક્ખિત્તસ્સ પથવિતો મુચ્ચતિ. સુસિક્ખિતાતિ દસદ્વાદસવસ્સાનિ આચરિયકુલે ઉગ્ગહિતસિપ્પા. કતહત્થાતિ યો સિપ્પમેવ ઉગ્ગણ્હાતિ, સો કતહત્થો ન હોતિ, ઇમે પન કતહત્થા ચિણ્ણવસીભાવા. કતૂપાસનાતિ રાજકુલાદીસુ દસ્સિતસિપ્પા.

તસ્સ પુરિસસ્સ જવોતિ એવરૂપો અઞ્ઞો પુરિસો નામ ન ભૂતપુબ્બો, બોધિસત્તસ્સેવ પન જવનહંસકાલો નામ આસિ. તદા બોધિસત્તો ચત્તારિ કણ્ડાનિ આહરિ. તદા કિરસ્સ કનિટ્ઠભાતરો ‘‘મયં, ભાતિક, સૂરિયેન સદ્ધિં જવિસ્સામા’’તિ આરોચેસું. બોધિસત્તો આહ – ‘‘સૂરિયો સીઘજવો, ન સક્ખિસ્સથ તુમ્હે તેન સદ્ધિં જવિતુ’’ન્તિ. તે દુતિયં તતિયમ્પિ તથેવ વત્વા એકદિવસં ‘‘ગચ્છામા’’તિ યુગન્ધરપબ્બતં આરુહિત્વા નિસીદિંસુ. બોધિસત્તો ‘‘કહં મે ભાતરો’’તિ? પુચ્છિત્વા, ‘‘સૂરિયેન સદ્ધિં જવિતું ગતા’’તિ વુત્તે, ‘‘વિનસ્સિસ્સન્તિ તપસ્સિનો’’તિ તે અનુકમ્પમાનો સયમ્પિ ગન્ત્વા તેસં સન્તિકે નિસીદિ. અથ સૂરિયે ઉગ્ગચ્છન્તે દ્વેપિ ભાતરો સૂરિયેન સદ્ધિંયેવ આકાસં પક્ખન્તા, બોધિસત્તોપિ તેહિ સદ્ધિંયેવ પક્ખન્તો. તેસુ એકસ્સ અપત્તેયેવ અન્તરભત્તસમયે પક્ખન્તરેસુ અગ્ગિ ઉટ્ઠહિ, સો ભાતરં પક્કોસિત્વા ‘‘ન સક્કોમી’’તિ આહ. તમેનં બોધિસત્તો ‘‘મા ભાયી’’તિ સમસ્સાસેત્વા પક્ખપઞ્જરેન પલિવેઠેત્વા દરથં વિનોદેત્વા ‘‘ગચ્છા’’તિ પેસેસિ.

દુતિયો યાવ અન્તરભત્તા જવિત્વા પક્ખન્તરેસુ અગ્ગિમ્હિ ઉટ્ઠહિતે તથેવાહ. તમ્પિ સો તથેવ કત્વા ‘‘ગચ્છા’’તિ પેસેસિ. સયં પન યાવ મજ્ઝન્હિકા જવિત્વા, ‘‘એતે બાલાતિ મયાપિ બાલેન ન ભવિતબ્બ’’ન્તિ નિવત્તિત્વા – ‘‘અદિટ્ઠસહાયકં બારાણસિરાજં પસ્સિસ્સામી’’તિ બારાણસિં અગમાસિ. તસ્મિં નગરમત્થકે પરિબ્ભમન્તે દ્વાદસયોજનં નગરં પત્તકટાહેન ઓત્થટપત્તો વિય અહોસિ. અથ પરિબ્ભમન્તસ્સ પરિબ્ભમન્તસ્સ તત્થ તત્થ છિદ્દાનિ પઞ્ઞાયિંસુ. સયમ્પિ અનેકહંસસહસ્સસદિસો પઞ્ઞાયિ. સો વેગં પટિસંહરિત્વા રાજગેહાભિમુખો અહોસિ. રાજા ઓલોકેત્વા – ‘‘આગતો કિર મે પિયસહાયો જવનહંસો’’તિ વાતપાનં વિવરિત્વા રતનપીઠં પઞ્ઞાપેત્વા ઓલોકેન્તો અટ્ઠાસિ. બોધિસત્તો રતનપીઠે નિસીદિ.

અથસ્સ રાજા સહસ્સપાકેન તેલેન પક્ખન્તરાનિ મક્ખેત્વા, મધુલાજે ચેવ મધુરપાનકઞ્ચ અદાસિ. તતો નં કતપરિભોગં ‘‘સમ્મ, કહં અગમાસી’’તિ? પુચ્છિ. સો તં પવત્તિં આરોચેત્વા ‘‘અથાહં, મહારાજ, યાવ મજ્ઝન્હિકા જવિત્વા – ‘નત્થિ જવિતેન અત્થો’તિ નિવત્તો’’તિ આચિક્ખિ. અથ રાજા આહ – ‘‘અહં, સામિ, તુમ્હાકં સૂરિયેન સદ્ધિં જવનવેગં પસ્સિતુકામો’’તિ. દુક્કરં, મહારાજ, ન સક્કા તયા પસ્સિતુન્તિ. તેન હિ, સામિ, સરિક્ખકમત્તમ્પિ દસ્સેહીતિ. આમ, મહારાજ, ધનુગ્ગહે સન્નિપાતેહીતિ. રાજા સન્નિપાતેસિ. હંસો તતો ચત્તારો ગહેત્વા નગરમજ્ઝે તોરણં કારેત્વા અત્તનો ગીવાય ઘણ્ડં પિળન્ધાપેત્વા તોરણસ્સ ઉપરિ નિસીદિત્વા – ‘‘ચત્તારો જના તોરણં નિસ્સાય ચતુદિસાભિમુખા એકેકં કણ્ડં ખિપન્તૂ’’તિ વત્વા, સયં પઠમકણ્ડેનેવ સદ્ધિં ઉપ્પતિત્વા, તં કણ્ડં અગ્ગહેત્વાવ, દક્ખિણાભિમુખં ગતકણ્ડં ધનુતો રતનમત્તાપગતં ગણ્હિ. દુતિયં દ્વિરતનમત્તાપગતં, તતિયં તિરતનમત્તાપગતં, ચતુત્થં ભૂમિં અપ્પત્તમેવ ગણ્હિ. અથ નં ચત્તારિ કણ્ડાનિ ગહેત્વા તોરણે નિસિન્નકાલેયેવ અદ્દસંસુ. સો રાજાનં આહ – ‘‘પસ્સ, મહારાજ, એવંસીઘો અમ્હાકં જવો’’તિ. એવં બોધિસત્તેનેવ જવનહંસકાલે તાનિ કણ્ડાનિ આહરિતાનીતિ વેદિતબ્બાનિ.

પુરતો ધાવન્તીતિ અગ્ગતો જવન્તિ. ન પનેતા સબ્બકાલં પુરતોવ હોન્તિ, કદાચિ પુરતો, કદાચિ પચ્છતો હોન્તિ. આકાસટ્ઠકવિમાનેસુ હિ ઉય્યાનાનિપિ હોન્તિ પોક્ખરણિયોપિ, તા તત્થ નહાયન્તિ, ઉદકકીળં કીળમાના પચ્છતોપિ હોન્તિ, વેગેન પન ગન્ત્વા પુન પુરતોવ ધાવન્તિ. આયુસઙ્ખારાતિ રૂપજીવિતિન્દ્રિયં સન્ધાય વુત્તં. તઞ્હિ તતો સીઘતરં ખીયતિ. અરૂપધમ્માનં પન ભેદો ન સક્કા પઞ્ઞાપેતું. છટ્ઠં.

૭. આણિસુત્તવણ્ણના

૨૨૯. સત્તમે દસારહાનન્તિ એવંનામકાનં ખત્તિયાનં. તે કિર સતતો દસભાગં ગણ્હિંસુ, તસ્મા ‘‘દસારહા’’તિ પઞ્ઞાયિંસુ. આનકોતિ એવંલદ્ધનામો મુદિઙ્ગો. હિમવન્તે કિર મહાકુળીરદહો અહોસિ. તત્થ મહન્તો કુળીરો ઓતિણ્ણોતિણ્ણં હત્થિં ખાદતિ. અથ હત્થી ઉપદ્દુતા એકં કરેણું સક્કરિંસુ ‘‘ઇમિસ્સા પુત્તં નિસ્સાય અમ્હાકં સોત્થિ ભવિસ્સતી’’તિ. સાપિ મહેસક્ખં પુત્તં વિજાયિ. તે તમ્પિ સક્કરિંસુ. સો વુદ્ધિપ્પત્તો માતરં પુચ્છિ, ‘‘કસ્મા મં એતે સક્કરોન્તી’’તિ? સા તં પવત્તિમાચિક્ખિ. સો ‘‘કિં મય્હં કુળીરો પહોતિ? એથ ગચ્છામા’’તિ મહાહત્થિપરિવારો તત્થ ગન્ત્વા પઠમમેવ ઓતરિ. કુળીરો ઉદકસદ્દેનેવ આગન્ત્વા તં અગ્ગહેસિ. મહન્તો કુળીરસ્સ અળો, સો તં ઇતો વા એત્તો વા ચાલેતું અસક્કોન્તો મુખે સોણ્ડં પક્ખિપિત્વા વિરવિ. હત્થિનો ‘‘યંનિસ્સાય મયં ‘સોત્થિ ભવિસ્સતી’તિ અમઞ્ઞિમ્હા, સો પઠમતરં ગહિતો’’તિ તતો તતો પલાયિંસુ.

અથસ્સ માતા અવિદૂરે ઠત્વા ‘‘મયં થલનાગા, તુમ્હે ઉદકનાગા નામ, નાગેહિ નાગો ન વિહેઠેતબ્બો’’તિ કુળીરં પિયવચનેન વત્વા ઇમં ગાથમાહ –

‘‘યે કુળીરા સમુદ્દસ્મિં, ગઙ્ગાય યમુનાય ચ;

તેસં ત્વં વારિજો સેટ્ઠો, મુઞ્ચ રોદન્તિયા પજ’’ન્તિ.

માતુગામસદ્દો નામ પુરિસે ખોભેત્વા તિટ્ઠતિ, તસ્મા સો ગહણં સિથિલમકાસિ. હત્થિપોતો વેગેન ઉભો પાદે ઉક્ખિપિત્વા તં પિટ્ઠિયં અક્કમિ. સહ અક્કમના પિટ્ઠિ મત્તિકભાજનં વિય ભિજ્જિ. અથ નં દન્તેહિ વિજ્ઝિત્વા ઉક્ખિપિત્વા થલે છડ્ડેત્વા તુટ્ઠરવં રવિ. અથ નં હત્થી ઇતો ચિતો ચ આગન્ત્વા મદ્દિંસુ. તસ્સ એકો અળો પટિક્કમિત્વા પતિ, તં સક્કો દેવરાજા ગહેત્વા ગતો.

ઇતરો પન અળો વાતાતપેન સુક્ખિત્વા પક્કલાખારસવણ્ણો અહોસિ, સો દેવે વુટ્ઠે ઉદકોઘેન વુય્હન્તો દસભાતિકાનં રાજૂનં ઉપરિસોતે જાલં પસારાપેત્વા ગઙ્ગાય કીળન્તાનં આગન્ત્વા જાલે લગ્ગિ. તે કીળાપરિયોસાને જાલમ્હિ ઉક્ખિપિયમાને તં દિસ્વા પુચ્છિંસુ ‘‘કિં એત’’ન્તિ? ‘‘કુળીરઅળો સામી’’તિ. ‘‘ન સક્કા એસ આભરણત્થાય ઉપનેતું, પરિયોનન્ધાપેત્વા ભેરિં કરિસ્સામા’’તિ? પરિયોનન્ધાપેત્વા પહરિંસુ. સદ્દો દ્વાદસયોજનં નગરં અવત્થરિ. તતો આહંસુ – ‘‘ન સક્કા ઇદં દિવસે દિવસે વાદેતું, છણદિવસત્થાય મઙ્ગલભેરી હોતૂ’’તિ મઙ્ગલભેરિં અકંસુ. તસ્મિં વાદિતે મહાજનો અન્હાયિત્વા અપિળન્ધિત્વા હત્થિયાનાદીનિ આરુય્હ સીઘં સન્નિપતન્તિ. ઇતિ મહાજનં પક્કોસિત્વા વિય આનેતીતિ આનકો ત્વેવસ્સ નામં અહોસિ.

અઞ્ઞં આણિં ઓદહિંસૂતિ અઞ્ઞં સુવણ્ણરજતાદિમયં આણિં ઘટયિંસુ. આણિસઙ્ઘાટોવ અવસિસ્સીતિ સુવણ્ણાદિમયાનં આણીનં સઙ્ઘાટમત્તમેવ અવસેસં અહોસિ. અથસ્સ દ્વાદસયોજનપ્પમાણો સદ્દો અન્તોસાલાયમ્પિ દુક્ખેન સુય્યિત્થ.

ગમ્ભીરાતિ પાળિવસેન ગમ્ભીરા સલ્લસુત્તસદિસા. ગમ્ભીરત્થાતિ અત્થવસેન ગમ્ભીરા મહાવેદલ્લસુત્તસદિસા (મ. નિ. ૧.૪૪૯ આદયો). લોકુત્તરાતિ લોકુત્તરઅત્થદીપકા. સુઞ્ઞતપ્પટિસંયુત્તાતિ સત્તસુઞ્ઞતધમ્મમત્તમેવ પકાસકા સંખિત્તસંયુત્તસદિસા. ઉગ્ગહેતબ્બં પરિયાપુણિતબ્બન્તિ ઉગ્ગહેતબ્બે ચ પરિયાપુણિતબ્બે ચ. કવિકતાતિ કવીહિ કતા. ઇતરં તસ્સેવ વેવચનં. ચિત્તક્ખરાતિ વિચિત્રઅક્ખરા. ઇતરં તસ્સેવ વેવચનં. બાહિરકાતિ સાસનતો બહિભૂતા. સાવકભાસિતાતિ તેસં તેસં સાવકેહિ ભાસિતા. સુસ્સૂસિસ્સન્તીતિ અક્ખરચિત્તતાય ચેવ સવનસમ્પત્તિયા ચ અત્તમના હુત્વા સામણેરદહરભિક્ખુમાતુગામમહાગહપતિકાદયો ‘‘એસ ધમ્મકથિકો’’તિ સન્નિપતિત્વા સોતુકામા ભવિસ્સન્તિ. તસ્માતિ યસ્મા તથાગતભાસિતા સુત્તન્તા અનુગ્ગય્હમાના અન્તરધાયન્તિ, તસ્મા. સત્તમં.

૮. કલિઙ્ગરસુત્તવણ્ણના

૨૩૦. અટ્ઠમે કલિઙ્ગરૂપધાનાતિ કલિઙ્ગરઘટિકં સીસૂપધાનઞ્ચેવ પાદૂપધાનઞ્ચ કત્વા. અપ્પમત્તાતિ સિપ્પુગ્ગહણે અપ્પમત્તા. આતાપિનોતિ ઉટ્ઠાનવીરિયાતાપેન યુત્તા. ઉપાસનસ્મિન્તિ સિપ્પાનં અભિયોગે આચરિયાનઞ્ચ પયિરુપાસને. તે કિર તદા પાતોવ ઉટ્ઠાય સિપ્પસાલં ગચ્છન્તિ, તત્થ સિપ્પં ઉગ્ગહેત્વા સજ્ઝાયાદીહિ અભિયોગં કત્વા મુખં ધોવિત્વા યાગુપાનાય ગચ્છન્તિ. યાગું પિવિત્વા પુન સિપ્પસાલં ગન્ત્વા સિપ્પં ગણ્હિત્વા સજ્ઝાયં કરોન્તા પાતરાસાય ગચ્છન્તિ. કતપાતરાસા સમાના ‘‘મા પમાદેન ચિરં નિદ્દોક્કમનં અહોસી’’તિ ખદિરઘટિકાસુ સીસે ચ પાદે ચ ઉપદહિત્વા થોકં નિપજ્જિત્વા પુન સિપ્પસાલં ગન્ત્વા સિપ્પં ગહેત્વા સજ્ઝાયન્તિ. સાયં સજ્ઝાયં કરોન્તા ચ ગેહં ગન્ત્વા ભુત્તસાયમાસા પઠમયામં સજ્ઝાયં કત્વા સયનકાલે તથેવ કલિઙ્ગરં ઉપધાનં કત્વા સયન્તિ. એવં તે અક્ખણવેધિનો વાલવેધિનો ચ અહેસું. ઇદં સન્ધાયેતં વુત્તં.

ઓતારન્તિ વિવરં. આરમ્મણન્તિ પચ્ચયં. પધાનસ્મિન્તિ પધાનભૂમિયં વીરિયં કુરુમાના. પઠમબોધિયં કિર ભિક્ખૂ ભત્તકિચ્ચં કત્વાવ કમ્મટ્ઠાનં મનસિ કરોન્તિ. તેસં મનસિકરોન્તાનંયેવ સૂરિયો અત્થં ગચ્છતિ. તે ન્હાયિત્વા પુન ચઙ્કમં ઓતરિત્વા પઠમયામં ચઙ્કમન્તિ. તતો ‘‘મા ચિરં નિદ્દાયિમ્હા’’તિ સરીરદરથવિનોદનત્થં નિપજ્જન્તા કટ્ઠખણ્ડં ઉપદહિત્વા નિપજ્જન્તિ, તે પુન પચ્છિમયામે વુટ્ઠાય ચઙ્કમં ઓતરન્તિ. તે સન્ધાય ઇદં વુત્તં. અયમ્પિ દીપો તિણ્ણં રાજૂનં કાલે એકઘણ્ડિનિગ્ઘોસો એકપધાનભૂમિ અહોસિ. નાનામુખે પહટઘણ્ડિ પિલિચ્છિકોળિયં ઓસરતિ, કલ્યાણિયં પહટઘણ્ડિ નાગદીપે ઓસરતિ. ‘‘અયં ભિક્ખુ પુથુજ્જનો, અયં પુથુજ્જનો’’તિ અઙ્ગુલિં પસારેત્વા દસ્સેતબ્બો અહોસિ. એકદિવસં સબ્બે અરહન્તોવ અહેસું. તસ્માતિ યસ્મા કલિઙ્ગરૂપધાનાનં મારો આરમ્મણં ન લભતિ, તસ્મા. અટ્ઠમં.

૯. નાગસુત્તવણ્ણના

૨૩૧. નવમે અતિવેલન્તિ અતિક્કન્તવેલં કાલં અતિક્કન્તપ્પમાણં કાલં. કિમઙ્ગં પનાહન્તિ અહં પન કિંકારણા ન ઉપસઙ્કમિસ્સામિ? ભિસમુળાલન્તિ ભિસઞ્ચેવ મુળાલઞ્ચ. અબ્બુહેત્વાતિ ઉદ્ધરિત્વા. ભિઙ્કચ્છાપાતિ હત્થિપોતકા. તે કિર અભિણ્હં ભિઙ્કારસદ્દં કરોન્તિ, તસ્મા ભિઙ્કચ્છાપાતિ વુચ્ચન્તિ. પસન્નાકારં કરોન્તીતિ પસન્નેહિ કત્તબ્બાકારં કરોન્તિ, ચત્તારો પચ્ચયે દેન્તિ. ધમ્મં ભાસન્તીતિ એકં દ્વે જાતકાનિ વા સુત્તન્તે વા ઉગ્ગણ્હિત્વા અસમ્ભિન્નેન સરેન ધમ્મં દેસેન્તિ. પસન્નાકારં કરોન્તીતિ તેસં તાય દેસનાય પસન્ના ગિહી પચ્ચયે દેન્તિ. નેવ વણ્ણાય હોતિ ન બલાયાતિ નેવ ગુણવણ્ણાય, ન ઞાણબલાય હોતિ, ગુણવણ્ણે પન પરિહાયન્તે સરીરવણ્ણોપિ સરીરબલમ્પિ પરિહાયતિ, તસ્મા સરીરસ્સ નેવ વણ્ણાય ન બલાય હોતિ. નવમં.

૧૦. બિળારસુત્તવણ્ણના

૨૩૨. દસમે સન્ધિસમલસંકટીરેતિ એત્થ સન્ધીતિ ભિન્નઘરાનં સન્ધિ, સમલોતિ ગામતો ગૂથનિક્ખમનમગ્ગો, સંકટીરન્તિ સઙ્કારટ્ઠાનં. મુદુમૂસિન્તિ મુદુકં મૂસિકં. વુટ્ઠાનં પઞ્ઞાયતીતિ દેસના પઞ્ઞાયતિ. દસમં.

૧૧. સિઙ્ગાલસુત્તવણ્ણના

૨૩૩. એકાદસમે યેન યેન ઇચ્છતીતિ સો જરસિઙ્ગાલો ઇચ્છિતિચ્છિતટ્ઠાને ઇરિયાપથકપ્પનેન સીતવાતૂપવાયનેન ચ અન્તરન્તરા ચિત્તસ્સાદમ્પિ લભતીતિ દસ્સેતિ. સક્યપુત્તિયપટિઞ્ઞોતિ ઇદં દેવદત્તં સન્ધાય વુત્તં. સો હિ એત્તકમ્પિ ચિત્તસ્સાદં અનાગતે અત્તભાવે ન લભિસ્સતીતિ. એકાદસમં.

૧૨. દુતિયસિઙ્ગાલસુત્તવણ્ણના

૨૩૪. દ્વાદસમે કતઞ્ઞુતાતિ કતજાનનં. કતવેદિતાતિ કતવિસેસજાનનં. તત્રિદં જરસિઙ્ગાલસ્સ કતઞ્ઞુતાય વત્થુ – સત્ત કિર ભાતરો ખેત્તં કસન્તિ. તેસં સબ્બકનિટ્ઠો ખેત્તપરિયન્તે ઠત્વા ગાવો રક્ખતિ. અથેકં જરસિઙ્ગાલં અજગરો ગણ્હિ, સો તં દિસ્વા યટ્ઠિયા પોથેત્વા વિસ્સજ્જાપેસિ. અજગરો સિઙ્ગાલં વિસ્સજ્જેત્વા તમેવ ગણ્હિ. સિઙ્ગાલો ચિન્તેસિ – ‘‘મય્હં ઇમિના જીવિતં દિન્નં, અહમ્પિ ઇમસ્સ દસ્સામી’’તિ યાગુઘટસ્સ ઉપરિ ઠપિતં વાસિં મુખેન ડંસિત્વા તસ્સ સન્તિકં અગમાસિ. ઇતરે ભાતરો દિસ્વા, ‘‘સિઙ્ગાલો વાસિં હરતી’’તિ અનુબન્ધિંસુ. સો તેહિ દિટ્ઠભાવં ઞત્વા વાસિં તસ્સ સન્તિકે છડ્ડેત્વા પલાયિ. ઇતરે આગન્ત્વા કનિટ્ઠં અજગરેન ગહિતં દિસ્વા વાસિયા અજગરં છિન્દિત્વા તં ગહેત્વા અગમંસુ. એવં જરસિઙ્ગાલે સિયા યા કાચિ કતઞ્ઞુતા કતવેદિતા. સક્યપુત્તિયપટિઞ્ઞેતિ ઇદમ્પિ દેવદત્તસ્સ આચારમેવ સન્ધાય વુત્તન્તિ. દ્વાદસમં.

ઓપમ્મસંયુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.