૧૦. ભિક્ખુસંયુત્તં

૧. કોલિતસુત્તવણ્ણના

૨૩૫. ભિક્ખુસંયુત્તસ્સ પઠમે, આવુસોતિ સાવકાનં આલાપો. બુદ્ધા હિ ભગવન્તો સાવકે આલપન્તા, ‘‘ભિક્ખવે’’તિ આલપન્તિ, સાવકા પન ‘‘બુદ્ધેહિ સદિસા મા હોમા’’તિ, ‘‘આવુસો’’તિ પઠમં વત્વા પચ્છા, ‘‘ભિક્ખવે’’તિ ભણન્તિ. બુદ્ધેહિ ચ આલપિતે ભિક્ખુસઙ્ઘો, ‘‘ભન્તે’’તિ પટિવચનં દેતિ સાવકેહિ, ‘‘આવુસો’’તિ. અયં વુચ્ચતીતિ યસ્મા દુતિયજ્ઝાને વિતક્કવિચારા નિરુજ્ઝન્તિ, યેસં નિરોધા સદ્દાયતનં અપ્પવત્તિં ગચ્છતિ, તસ્મા યદેતં દુતિયં ઝાનં નામ, અયં વુચ્ચતિ ‘‘અરિયાનં તુણ્હીભાવો’’તિ. અયમેત્થ યોજના. ‘‘ધમ્મી વા કથા અરિયો વા તુણ્હીભાવો’’તિ એત્થ પન કમ્મટ્ઠાનમનસિકારોપિ પઠમજ્ઝાનાદીનિપિ અરિયો તુણ્હીભાવોત્વેવ સઙ્ખં ગતાનિ.

વિતક્કસહગતાતિ વિતક્કારમ્મણા. સઞ્ઞામનસિકારાતિ સઞ્ઞા ચ મનસિકારો ચ. સમુદાચરન્તીતિ પવત્તન્તિ. થેરસ્સ કિર દુતિયજ્ઝાનં ન પગુણં. અથસ્સ તતો વુટ્ઠિતસ્સ વિતક્કવિચારા ન સન્તતો ઉપટ્ઠહિંસુ. ઇચ્ચસ્સ દુતિયજ્ઝાનમ્પિ સઞ્ઞામનસિકારાપિ હાનભાગિયાવ અહેસું, તં દસ્સેન્તો એવમાહ. સણ્ઠપેહીતિ સમ્મા ઠપેહિ. એકોદિભાવં કરોહીતિ એકગ્ગં કરોહિ. સમાદહાતિ સમ્મા આદહ આરોપેહિ. મહાભિઞ્ઞતન્તિ છળભિઞ્ઞતં. સત્થા કિર ઇમિના ઉપાયેન સત્ત દિવસે થેરસ્સ હાનભાગિયં સમાધિં વડ્ઢેત્વા થેરં છળભિઞ્ઞતં પાપેસિ. પઠમં.

૨. ઉપતિસ્સસુત્તવણ્ણના

૨૩૬. દુતિયે અત્થિ નુ ખો તં કિઞ્ચિ લોકસ્મિન્તિ ઇદં અતિઉળારમ્પિ સત્તં વા સઙ્ખારં વા સન્ધાય વુત્તં. સત્થુપિ ખોતિ ઇદં યસ્મા આનન્દત્થેરસ્સ સત્થરિ અધિમત્તો છન્દો ચ પેમઞ્ચ, તસ્મા ‘‘કિં નુ ખો ઇમસ્સ થેરસ્સ સત્થુ વિપરિણામેનપિ સોકાદયો નુપ્પજ્જેય્યુ’’ન્તિ જાનનત્થં પુચ્છતિ? દીઘરત્તન્તિ સૂકરખતલેણદ્વારે દીઘનખપરિબ્બાજકસ્સ વેદનાપરિગ્ગહસુત્તન્તં દેસિતદિવસતો પટ્ઠાય અતિક્કન્તકાલં સન્ધાયાહ. તસ્મિઞ્હિ દિવસે થેરસ્સ ઇમે વટ્ટાનુગતકિલેસા સમૂહતાતિ. દુતિયં.

૩. ઘટસુત્તવણ્ણના

૨૩૭. તતિયે એકવિહારેતિ એકસ્મિં ગબ્ભે. તદા કિર બહૂ આગન્તુકા ભિક્ખૂ સન્નિપતિંસુ. તસ્મિં પરિવેણગ્ગેન વા વિહારગ્ગેન વા સેનાસનેસુ અપાપુણન્તેસુ દ્વિન્નં થેરાનં એકો ગબ્ભો સમ્પત્તો. તે દિવા પાટિયેક્કેસુ ઠાનેસુ નિસીદન્તિ, રત્તિં પન નેસં અન્તરે ચીવરસાણિં પસારેન્તિ. તે અત્તનો અત્તનો પત્તપત્તટ્ઠાનેયેવ નિસીદન્તિ. તેન વુત્તં ‘‘એકવિહારે’’તિ. ઓળારિકેનાતિ ઇદં ઓળારિકારમ્મણતં સન્ધાય વુત્તં. દિબ્બચક્ખુદિબ્બસોતધાતુવિહારેન હિ સો વિહાસિ, તેસઞ્ચ રૂપાયતનસદ્દાયતનસઙ્ખાતં ઓળારિકં આરમ્મણં. ઇતિ દિબ્બચક્ખુના રૂપસ્સ દિટ્ઠત્તા દિબ્બાય ચ સોતધાતુયા સદ્દસ્સ સુતત્તા સો વિહારો ઓળારિકો નામ જાતો. દિબ્બચક્ખુ વિસુજ્ઝીતિ ભગવતો રૂપદસ્સનત્થાય વિસુદ્ધં અહોસિ. દિબ્બા ચ સોતધાતૂતિ સાપિ ભગવતો સદ્દસુણનત્થં વિસુજ્ઝિ. ભગવતોપિ થેરસ્સ રૂપદસ્સનત્થઞ્ચેવ સદ્દસુણનત્થઞ્ચ તદુભયં વિસુજ્ઝિ. તદા કિર થેરો ‘‘કથં નુ ખો એતરહિ સત્થા વિહરતી’’તિ આલોકં વડ્ઢેત્વા દિબ્બેન ચક્ખુના સત્થારં જેતવને વિહારે ગન્ધકુટિયં નિસિન્નં દિસ્વા તસ્સ દિબ્બાય સોતધાતુયા સદ્દં સુણિ. સત્થાપિ તથેવ અકાસિ. એવં તે અઞ્ઞમઞ્ઞં પસ્સિંસુ ચેવ, સદ્દઞ્ચ અસ્સોસું.

આરદ્ધવીરિયોતિ પરિપુણ્ણવીરિયો પગ્ગહિતવીરિયો. યાવદેવ ઉપનિક્ખેપનમત્તાયાતિ તિયોજનસહસ્સવિત્થારસ્સ હિમવતો સન્તિકે ઠપિતા સાસપમત્તા પાસાણસક્ખરા ‘‘હિમવા નુ ખો મહા, અયં નુ ખો પાસાણસક્ખરા’’તિ એવં યાવ ઉપનિક્ખેપનમત્તસ્સેવ અત્થાય ભવેય્યાતિ વુત્તં હોતિ. પરતોપિ એસેવ નયો. કપ્પન્તિ આયુકપ્પં. લોણઘટાયાતિ ચક્કવાળમુખવટ્ટિયા આધારકં કત્વા મુખવટ્ટિયા બ્રહ્મલોકં આહચ્ચ ઠિતાય લોણચાટિયાતિ દસ્સેતિ.

ઇમે પન થેરા ઉપમં આહરન્તા સરિક્ખકેનેવ ચ વિજ્જમાનગુણેન ચ આહરિંસુ. કથં? અયઞ્હિ ઇદ્ધિ નામ અચ્ચુગ્ગતટ્ઠેન ચેવ વિપુલટ્ઠેન ચ હિમવન્તસદિસા, પઞ્ઞા ચતુભૂમકધમ્મે અનુપવિસિત્વા ઠિતટ્ઠેન સબ્બબ્યઞ્જનેસુ અનુપવિટ્ઠલોણરસસદિસા. એવં તાવ સરિક્ખકટ્ઠેન આહરિંસુ. સમાધિલક્ખણં પન મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરસ્સ વિભૂતં પાકટં. કિઞ્ચાપિ સારિપુત્તત્થેરસ્સ અવિજ્જમાનઇદ્ધિ નામ નત્થિ, ભગવતા પન ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં ઇદ્ધિમન્તાનં યદિદં મહામોગ્ગલ્લાનો’’તિ અયમેવ એતદગ્ગે ઠપિતો. વિપસ્સનાલક્ખણં પન સારિપુત્તત્થેરસ્સ વિભૂતં પાકટં. કિઞ્ચાપિ મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરસ્સાપિ પઞ્ઞા અત્થિ, ભગવતા પન ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં મહાપઞ્ઞાનં યદિદં સારિપુત્તો’’તિ (અ. નિ. ૧.૧૮૯) અયમેવ એતદગ્ગે ઠપિતો. તસ્મા યથા એતે અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ ધુરં ન પાપુણન્તિ, એવં વિજ્જમાનગુણેન આહરિંસુ. સમાધિલક્ખણસ્મિઞ્હિ મહામોગ્ગલ્લાનો નિપ્ફત્તિં ગતો, વિપસ્સનાલક્ખણે સારિપુત્તત્થેરો, દ્વીસુપિ એતેસુ સમ્માસમ્બુદ્ધોતિ. તતિયં.

૪. નવસુત્તવણ્ણના

૨૩૮. ચતુત્થે અપ્પોસ્સુક્કોતિ નિરુસ્સુક્કો. સઙ્કસાયતીતિ વિહરતિ. વેય્યાવચ્ચન્તિ ચીવરે કત્તબ્બકિચ્ચં. આભિચેતસિકાનન્તિ અભિચિત્તં ઉત્તમચિત્તં નિસ્સિતાનં. નિકામલાભીતિ ઇચ્છિતિચ્છિતક્ખણે સમાપજ્જનસમત્થતાય નિકામલાભી. અકિચ્છલાભીતિ ઝાનપારિપન્થિકે સુખેન વિક્ખમ્ભેત્વા સમાપજ્જનસમત્થતાય અદુક્ખલાભી. અકસિરલાભીતિ યથાપરિચ્છેદેન વુટ્ઠાનસમત્થતાય વિપુલલાભી, પગુણજ્ઝાનોતિ અત્થો. સિથિલમારબ્ભાતિ સિથિલવીરિયં પવત્તેત્વા. ચતુત્થં.

૫. સુજાતસુત્તવણ્ણના

૨૩૯. પઞ્ચમે અભિરૂપોતિ અઞ્ઞાનિ રૂપાનિ અતિક્કન્તરૂપો. દસ્સનીયોતિ દટ્ઠબ્બયુત્તો. પાસાદિકોતિ દસ્સનેન ચિત્તં પસાદેતું સમત્થો. વણ્ણપોક્ખરતાયાતિ છવિવણ્ણસુન્દરતાય. પઞ્ચમં.

૬. લકુણ્ડકભદ્દિયસુત્તવણ્ણના

૨૪૦. છટ્ઠે દુબ્બણ્ણન્તિ વિરૂપસરીરવણ્ણં. ઓકોટિમકન્તિ રસ્સં. પરિભૂતરૂપન્તિ પમાણવસેન પરિભૂતજાતિકં. તં કિર છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ, ‘‘આવુસો ભદ્દિય, આવુસો, ભદ્દિયા’’તિ તત્થ તત્થ પરામસિત્વા નાનપ્પકારં કીળન્તિ આકડ્ઢન્તિ પરિકડ્ઢન્તિ. તેન વુત્તં ‘‘પરિભૂતરૂપ’’ન્તિ. કસ્મા પનેસ એવરૂપો જાતો? અયં કિર અતીતે એકો મહારાજા અહોસિ, તસ્સ મહલ્લકા ચ મહલ્લકિત્થિયો ચ પટિકૂલા હોન્તિ. સો સચે મહલ્લકે પસ્સતિ, તેસં ચૂળં ઠપાપેત્વા કચ્છં બન્ધાપેત્વા યથારુચિ કીળાપેતિ. મહલ્લકિત્થિયોપિ દિસ્વા તાસમ્પિ ઇચ્છિતિચ્છિતં વિપ્પકારં કત્વા યથારુચિ કીળાપેતિ. તેસં પુત્તધીતાદીનં સન્તિકે મહાસારજ્જં ઉપ્પજ્જતિ. તસ્સ પાપકિરિયા પથવિતો પટ્ઠાય છદેવલોકે એકકોલાહલં અકાસિ.

અથ સક્કો ચિન્તેસિ – ‘‘અયં અન્ધબાલો મહાજનં વિહેઠેતિ, કરિસ્સામિસ્સ નિગ્ગહ’’ન્તિ. સો મહલ્લકગામિયવણ્ણં કત્વા યાનકે એકં તક્કચાટિં આરોપેત્વા યાનં પેસેન્તો નગરં પવિસતિ. રાજાપિ હત્થિં આરુય્હ નગરતો નિક્ખન્તો તં દિસ્વા – ‘‘અયં મહલ્લકો તક્કયાનકેન અમ્હાકં અભિમુખો આગચ્છતિ, વારેથ વારેથા’’તિ આહ. મનુસ્સા ઇતો ચિતો ચ પક્ખન્દન્તાપિ ન પસ્સન્તિ. સક્કો હિ ‘‘રાજાવ મં પસ્સતુ, મા અઞ્ઞે’’તિ એવં અધિટ્ઠહિ. અથ તેસુ મનુસ્સેસુ ‘‘કહં, દેવ, કહં દેવા’’તિ વદન્તેસુ એવ રાજા સહ હત્થિના વચ્છો વિય ધેનુયા યાનસ્સ હેટ્ઠા પાવિસિ. સક્કો તક્કચાટિં ભિન્દિ.

રાજા સીસતો પટ્ઠાય તક્કેન કિલિન્નસરીરો અહોસિ. સો સરીરં ઉબ્બટ્ટાપેત્વા ઉય્યાનપોક્ખરણિયં ન્હત્વા અલઙ્કતસરીરો નગરં પવિસન્તો પુન તં અદ્દસ. દિસ્વા ‘‘અયં સો અમ્હેહિ દિટ્ઠમહલ્લકો પુન દિસ્સતિ. વારેથ વારેથ ન’’ન્તિ આહ. મનુસ્સા ‘‘કહં, દેવ, કહં, દેવા’’તિ ઇતો ચિતો ચ વિધાવિંસુ. સો પઠમવિપ્પકારમેવ પુન પાપુણિ. તસ્મિં ખણે સક્કો ગોણે ચ યાનઞ્ચ અન્તરધાપેત્વા આકાસે ઠત્વા આહ, ‘‘અન્ધબાલ, ત્વં મયિ તક્કવાણિજકો એસો’’તિ સઞ્ઞં કરોસિ, સક્કોહં દેવરાજા, ‘‘તવેતં પાપકિરિયં નિવારેસ્સામી’’તિ આગતો, ‘‘મા પુન એવરૂપં અકાસી’’તિ સન્તજ્જેત્વા અગમાસિ. ઇમિના કમ્મેન સો દુબ્બણ્ણો અહોસિ.

વિપસ્સીસમ્માસમ્બુદ્ધકાલે પનેસ ચિત્તપત્તકોકિલો નામ હુત્વા ખેમે મિગદાયે વસન્તો એકદિવસં હિમવન્તં ગન્ત્વા મધુરં અમ્બફલં તુણ્ડેન ગહેત્વા આગચ્છન્તો ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવારં સત્થારં દિસ્વા ચિન્તેસિ – ‘‘અહં અઞ્ઞેસુ દિવસેસુ રિત્તકો તથાગતં પસ્સામિ. અજ્જ પન મે ઇમં અમ્બપક્કં અત્થિ, દસબલસ્સ તં દસ્સામી’’તિ ઓતરિત્વા આકાસે ચરતિ. સત્થા તસ્સ ચિત્તં ઞત્વા ઉપટ્ઠાકં ઓલોકેસિ. સો પત્તં નીહરિત્વા દસબલં વન્દિત્વા સત્થુ હત્થે ઠપેસિ. કોકિલો દસબલસ્સ પત્તે અમ્બપક્કં પતિટ્ઠાપેસિ. સત્થા તત્થેવ નિસીદિત્વા તં પરિભુઞ્જિ. કોકિલો પસન્નચિત્તો પુનપ્પુનં દસબલસ્સ ગુણે આવજ્જેત્વા દસબલં વન્દિત્વા અત્તનો કુલાવકં ગન્ત્વા સત્તાહં પીતિસુખેનેવ વીતિનામેસિ. ઇમિના કમ્મેન સરો મધુરો અહોસિ.

કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધકાલે પન ચેતિયે આરદ્ધે ‘‘કિંપમાણં કરોમ? સત્તયોજનપ્પમાણં. અતિમહન્તં એતં, છયોજનપ્પમાણં કરોમ. ઇદમ્પિ અતિમહન્તં, પઞ્ચયોજનં કરોમ, ચતુયોજનં, તિયોજનં, દ્વિયોજન’’ન્તિ. અયં તદા જેટ્ઠકવડ્ઢકી હુત્વા, ‘‘એવં, ભો, અનાગતે સુખપટિજગ્ગિતં કાતું વટ્ટતી’’તિ વત્વા રજ્જું આદાય પરિક્ખિપન્તો ગાવુતમત્તકે ઠત્વા, ‘‘એકેકં મુખં ગાવુતં હોતુ, ચેતિયં યોજનાવટ્ટં યોજનુબ્બેધં ભવિસ્સતી’’તિ આહ. તે તસ્સ વચને અટ્ઠંસુ. ચેતિયં સત્તદિવસસત્તમાસાધિકેહિ સત્તહિ સંવચ્છરેહિ નિટ્ઠિતં. ઇતિ અપ્પમાણસ્સ બુદ્ધસ્સ પમાણં અકાસીતિ. તેન કમ્મેન ઓકોટિમકો જાતો.

હત્થયો પસદા મિગાતિ હત્થિનો ચ પસદમિગા ચ. નત્થિ કાયસ્મિં તુલ્યતાતિ કાયસ્મિં પમાણં નામ નત્થિ, અકારણં કાયપમાણન્તિ અત્થો. છટ્ઠં.

૭. વિસાખસુત્તવણ્ણના

૨૪૧. સત્તમે પોરિયા વાચાયાતિ પુરવાસીનં નગરમનુસ્સાનં વાચાસદિસાય અપરિહીનક્ખરપદાય મધુરવાચાય. વિસ્સટ્ઠાયાતિ અસન્દિદ્ધાય અપલિબુદ્ધાય, પિત્તસેમ્હેહિ અનુપહતાયાતિ અત્થો. અનેલગલાયાતિ યથા દન્ધમનુસ્સા મુખેન ખેળં ગળન્તેન વાચં ભાસન્તિ, ન એવરૂપાય, અથ ખો નિદ્દોસાય વિસદવાચાય. પરિયાપન્નાયાતિ ચતુસચ્ચપરિયાપન્નાય ચત્તારિ સચ્ચાનિ અમુઞ્ચિત્વા પવત્તાય. અનિસ્સિતાયાતિ વટ્ટનિસ્સિતં કત્વા અકથિતાય. ધમ્મો હિ ઇસિનં ધજોતિ નવવિધલોકુત્તરધમ્મો ઇસીનં ધજો નામાતિ. સત્તમં.

૮. નન્દસુત્તવણ્ણના

૨૪૨. અટ્ઠમે આકોટિતપચ્ચાકોટિતાનીતિ એકસ્મિં પસ્સે પાણિના વા મુગ્ગરેન વા આકોટનેન આકોટિતાનિ, પરિવત્તેત્વા આકોટનેન પચ્ચાકોટિતાનિ. અઞ્જેત્વાતિ અઞ્જનેન પૂરેત્વા. અચ્છં પત્તન્તિ વિપ્પસન્નવણ્ણં મત્તિકાપત્તં. કસ્મા પન થેરો એવમકાસીતિ? સત્થુ અજ્ઝાસયજાનનત્થં. એવં કિરસ્સ અહોસિ ‘‘સચે સત્થા ‘સોભતિ વત મે અયં કનિટ્ઠભાતિકો’તિ વક્ખતિ, યાવજીવં ઇમિના વાકારેન ચરિસ્સામિ. સચે એત્થ દોસં દસ્સતિ, ઇમં આકારં પહાય સઙ્કારચોળં ગહેત્વા ચીવરં કત્વા ધારેન્તો પરિયન્તસેનાસને વસન્તો ચરિસ્સામી’’તિ. અસ્સસીતિ ભવિસ્સસિ.

અઞ્ઞાતુઞ્છેનાતિ અભિલક્ખિતેસુ ઇસ્સરજનગેહેસુ કટુકભણ્ડસમ્ભારં સુગન્ધં ભોજનં પરિયેસન્તસ્સ ઉઞ્છો ઞાતુઞ્છો નામ. ઘરપટિપાટિયા પન દ્વારે ઠિતેન લદ્ધં મિસ્સકભોજનં અઞ્ઞાતુઞ્છો નામ. અયમિધ અધિપ્પેતો. કામેસુ અનપેક્ખિનન્તિ વત્થુકામકિલેસકામેસુ નિરપેક્ખં. આરઞ્ઞિકો ચાતિઆદિ સબ્બં સમાદાનવસેનેવ વુત્તં. કામેસુ ચ અનપેક્ખોતિ ઇદં સુત્તં દેવલોકે અચ્છરાયો દસ્સેત્વા આગતેન અપરભાગે કથિતં. ઇમસ્સ કથિતદિવસતો પટ્ઠાય થેરો ઘટેન્તો વાયમન્તો કતિપાહેનેવ અરહત્તે પતિટ્ઠાય સદેવકે લોકે અગ્ગદક્ખિણેય્યો જાતો. અટ્ઠમં.

૯. તિસ્સસુત્તવણ્ણના

૨૪૩. નવમે દુમ્મનોતિ ઉપ્પન્નદોમનસ્સો. કસ્મા પનાયં એવં દુક્ખી દુમ્મનો જાતોતિ? ખત્તિયપબ્બજિતો હેસ, તેન નં પબ્બાજેત્વા દુપટ્ટસાટકં નિવાસાપેત્વા વરચીવરં પારુપેત્વા અક્ખીનિ અઞ્જેત્વા મનોસિલાતેલેન સીસં મક્ખેસું. સો ભિક્ખૂસુ રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનં ગતેસુ ‘‘ભિક્ખુના નામ વિવિત્તોકાસે નિસીદિતબ્બ’’ન્તિ અજાનન્તો ભોજનસાલં ગન્ત્વા મહાપીઠં આરુહિત્વા નિસીદિ. દિસાવચરા આગન્તુકા પંસુકૂલિકા ભિક્ખૂ આગન્ત્વા, ‘‘ઇમિનાવ નીહારેન રજોકિણ્ણેહિ ગત્તેહિ ન સક્કા દસબલં પસ્સિતું. ભણ્ડકં તાવ ઠપેસ્સામા’’તિ ભોજનસાલં અગમંસુ. સો તેસુ મહાથેરેસુ આગચ્છન્તેસુ નિચ્ચલો નિસીદિયેવ. અઞ્ઞે ભિક્ખૂ ‘‘પાદવત્તં કરોમ, તાલવણ્ટેન બીજામા’’તિ આપુચ્છન્તિ. અયં પન નિસિન્નકોવ ‘‘કતિવસ્સત્થા’’તિ? પુચ્છિત્વા, ‘‘મયં અવસ્સિકા. તુમ્હે પન કતિવસ્સત્થા’’તિ? વુત્તે, ‘‘મયં અજ્જ પબ્બજિતા’’તિ આહ. અથ નં ભિક્ખૂ, ‘‘આવુસો, અધુના છિન્નચૂળોસિ, અજ્જાપિ તે સીસમૂલે ઊકાગન્ધો વાયતિયેવ, ત્વં નામ એત્તકેસુ વુડ્ઢતરેસુ વત્તં આપુચ્છન્તેસુ નિસ્સદ્દો નિચ્ચલો નિસિન્નો, અપચિતિમત્તમ્પિ તે નત્થિ, કસ્સ સાસને પબ્બજિતોસી’’તિ? પરિવારેત્વા તં વાચાસત્તીહિ પહરન્તા ‘‘કિં ત્વં ઇણટ્ટો વા ભયટ્ટો વા જીવિતું અસક્કોન્તો પબ્બજિતો’’તિ? આહંસુ. સો એકમ્પિ થેરં ઓલોકેસિ, તેન ‘‘કિં મં ઓલોકેસિ મહલ્લકા’’તિ? વુત્તે અઞ્ઞં ઓલોકેસિ, તેનપિ તથેવ વુત્તે અથસ્સ ‘‘ઇમે મં પરિવારેત્વા વાચાસત્તીહિ વિજ્ઝન્તી’’તિ ખત્તિયમાનો ઉપ્પજ્જિ. અક્ખીસુ મણિવણ્ણાનિ અસ્સૂનિ સઞ્ચરિંસુ. તતો ને આહ – ‘‘કસ્સ સન્તિકં આગતત્થા’’તિ. તે ‘‘કિં પન ત્વં ‘મય્હં સન્તિકં આગતા’તિ? અમ્હે મઞ્ઞસિ ગિહિબ્યઞ્જનભટ્ઠકા’’તિ વત્વા, ‘‘સદેવકે લોકે અગ્ગપુગ્ગલસ્સ સત્થુ સન્તિકં આગતમ્હા’’તિ આહંસુ. સો ‘‘મય્હં ભાતુ સન્તિકે આગતા તુમ્હે, યદિ એવં ઇદાનિ વો આગતમગ્ગેનેવ ગમનં કરિસ્સામી’’તિ કુજ્ઝિત્વા નિક્ખન્તો અન્તરામગ્ગે ચિન્તેસિ – ‘‘મયિ ઇમિનાવ નીહારેન ગતે સત્થા એતે ન નીહરાપેસ્સતી’’તિ દુક્ખી દુમ્મનો અસ્સૂનિ પવત્તયમાનો અગમાસિ. ઇમિના કારણેન એસ એવં જાતોતિ.

વાચાસન્નિતોદકેનાતિ વચનપતોદેન. સઞ્જમ્ભરિમકંસૂતિ સઞ્જમ્ભરિતં નિરન્તરં ફુટં અકંસુ, ઉપરિ વિજ્ઝિંસૂતિ વુત્તં હોતિ. વત્તાતિ પરે યદિચ્છકં વદતિયેવ. નો ચ વચનક્ખમોતિ પરેસં વચનં ખમિતું ન સક્કોતિ. ઇદાનિ તાવ ત્વં ઇમિના કોપેન ઇમિના વુત્તવાચાસન્નિતોદકેન વિદ્ધો. અતીતે પન રટ્ઠતો ચ પબ્બાજિતોતિ. એવં વુત્તે, ‘‘કતરસ્મિં કાલે ભગવા’’તિ? ભિક્ખૂ ભગવન્તં યાચિંસુ.

સત્થા આહ – અતીતે બારાણસિયં બારાણસિરાજા રજ્જં કારેસિ. અથેકો જાતિમા, એકો માતઙ્ગોતિ દ્વે ઇસયો બારાણસિં અગમંસુ. તેસુ જાતિમા પુરેતરં ગન્ત્વા કુમ્ભકારસાલાયં નિસીદિ. માતઙ્ગો તાપસો પચ્છા ગન્ત્વા તત્થ ઓકાસં યાચિ કુમ્ભકારો ‘‘અત્થેત્થ પઠમતરં પવિટ્ઠો પબ્બજિતો, તં પુચ્છા’’તિ આહ. સો અત્તનો પરિક્ખારં ગહેત્વા સાલાય દ્વારમૂલે ઠત્વા, ‘‘અમ્હાકમ્પિ આચરિય એકરત્તિવાસાય ઓકાસં દેથા’’તિ આહ. ‘‘પવિસ, ભો’’તિ. પવિસિત્વા નિસિન્નં, ‘‘ભો, કિં ગોત્તોસી’’તિ? પુચ્છિ. ‘‘ચણ્ડાલગોત્તોમ્હી’’તિ. ‘‘ન સક્કા તયા સદ્ધિં એકટ્ઠાને નિસીદિતું, એકમન્તં ગચ્છા’’તિ. સો ચ તત્થેવ તિણસન્થારકં પત્થરિત્વા નિપજ્જિ, જાતિમા દ્વારં નિસ્સાય નિપજ્જિ. ઇતરો પસ્સાવત્થાય નિક્ખમન્તો તં ઉરસ્મિં અક્કમિ. ‘‘કો એસો’’તિ ચ વુત્તે? ‘‘અહં આચરિયા’’તિ આહ. ‘‘રે ચણ્ડાલ, કિં અઞ્ઞતો મગ્ગં ન પસ્સસિ? અથ મે આગન્ત્વા અક્કમસી’’તિ. ‘‘આચરિય, અદિસ્વા મે અક્કન્તોસિ, ખમ મય્હ’’ન્તિ. સો મહાપુરિસે બહિ નિક્ખન્તે ચિન્તેસિ – ‘‘અયં પચ્ચાગચ્છન્તોપિ ઇતોવ આગમિસ્સતી’’તિ પરિવત્તેત્વા નિપજ્જિ. મહાપુરિસોપિ ‘‘આચરિયો ઇતો સીસં કત્વા નિપન્નો, પાદસમીપેન ગમિસ્સામી’’તિ પવિસન્તો પુન ઉરસ્મિંયેવ અક્કમિ. ‘‘કો એસો’’તિ ચ વુત્તે? ‘‘અહં આચરિયા’’તિ આહ. ‘‘પઠમં તાવ તે અજાનન્તેન કતં, ઇદાનિ મં ઘટેન્તોવ અકાસિ, સૂરિયે તે ઉગ્ગચ્છન્તે સત્તધા મુદ્ધા ફલતૂ’’તિ સપિ. મહાપુરિસો કિઞ્ચિ અવત્વા પુરેઅરુણેયેવ સૂરિયં ગણ્હિ, નાસ્સ ઉગ્ગન્તું અદાસિ. મનુસ્સા ચ હત્થિઅસ્સાદયો ચ પબુજ્ઝિંસુ.

મનુસ્સા રાજકુલં ગન્ત્વા, ‘‘દેવ, સકલનગરે અપ્પબુદ્ધો નામ નત્થિ, ન ચ અરુણુગ્ગં પઞ્ઞાયતિ, કિન્નુ ખો એત’’ન્તિ? તેન હિ નગરં પરિવીમંસથાતિ. તે પરિવીમંસન્તા કુમ્ભકારસાલાયં દ્વે તાપસે દિસ્વા, ‘‘ઇમેસં એતં કમ્મં ભવિસ્સતી’’તિ ગન્ત્વા રઞ્ઞો આરોચેસું. રઞ્ઞા ચ ‘‘પુચ્છથ ને’’તિ વુત્તા આગન્ત્વા જાતિમન્તં પુચ્છિંસુ – ‘‘તુમ્હેહિ અન્ધકારં કત’’ન્તિ. ‘‘ન મયા કતં, એસ પન કૂટજટિલો છવો અનન્તમાયો, તં પુચ્છથા’’તિ. તે આગન્ત્વા મહાપુરિસં પુચ્છિંસુ – ‘‘તુમ્હેહિ, ભન્તે, અન્ધકારં કત’’ન્તિ. ‘‘આમ અયં આચરિયો મં અભિસપિ, તસ્મા મયા કત’’ન્તિ. તે ગન્ત્વા રઞ્ઞો આરોચેસું. રાજાપિ આગન્ત્વા મહાપુરિસં ‘‘તુમ્હેહિ કતં, ભન્તે’’તિ? પુચ્છિ. ‘‘આમ, મહારાજા’’તિ. ‘‘કસ્મા ભન્તે’’તિ? ‘‘ઇમિના અભિસપિતોમ્હિ, સચે મં એસો ખમાપેસ્સતિ, સૂરિયં વિસ્સજ્જેસ્સામી’’તિ. રાજા ‘‘ખમાપેથ, ભન્તે, એત’’ન્તિ આહ. ઇતરો ‘‘માદિસો જાતિમા કિં એવરૂપં ચણ્ડાલં ખમાપેસ્સતિ? ન ખમાપેમી’’તિ.

અથ નં મનુસ્સા ‘‘ન કિં ત્વં અત્તનો રુચિયા ખમાપેસ્સસી’’તિ? વત્વા હત્થેસુ ચ પાદેસુ ચ ગહેત્વા પાદમૂલે નિપજ્જાપેત્વા ‘‘ખમાપેહી’’તિ આહંસુ. સો નિસ્સદ્દો નિપજ્જિ. પુનપિ નં ‘‘ખમાપેહી’’તિ આહંસુ. તતો ‘‘ખમ મય્હં, આચરિયા’’તિ આહ. મહાપુરિસો ‘‘અહં તાવ તુય્હં ખમિત્વા સૂરિયં વિસ્સજ્જેસ્સામિ, સૂરિયે પન ઉગ્ગતે તવ સીસં સત્તધા ફલિસ્સતી’’તિ વત્વા, ‘‘ઇમસ્સ સીસપ્પમાણં મત્તિકાપિણ્ડં મત્થકે ઠપેત્વા એતં નદિયા ગલપ્પમાણે ઉદકે ઠપેથા’’તિ આહ. મનુસ્સા તથા અકંસુ. એત્તાવતા સરટ્ઠકં રાજબલં સન્નિપતિ. મહાપુરિસો સૂરિયં મુઞ્ચિ. સૂરિયરસ્મિ આગન્ત્વા મત્તિકાપિણ્ડં પહરિ. સો સત્તધા ભિજ્જિ. તાવદેવ સો નિમુજ્જિત્વા એકેન તિત્થેન ઉત્તરિત્વા પલાયિ. સત્થા ઇમં વત્થું આહરિત્વા, ‘‘ઇદાનિ તાવ ત્વં ભિક્ખૂનં સન્તિકે પરિભાસં લભસિ, પુબ્બેપિ ઇમં કોધં નિસ્સાય રટ્ઠતો પબ્બાજિતો’’તિ અનુસન્ધિં ઘટેત્વા અથ નં ઓવદન્તો ન ખો તે તં તિસ્સ પતિરૂપન્તિઆદિમાહ. નવમં.

૧૦. થેરનામકસુત્તવણ્ણના

૨૪૪. દસમે વણ્ણવાદીતિ આનિસંસવાદી. યં અતીતં તં પહીનન્તિ અતીતે ખન્ધપઞ્ચકે છન્દરાગપ્પહાનેન તં પહીનં નામ હોતિ. અનાગતન્તિ અનાગતમ્પિ ખન્ધપઞ્ચકં તત્થ છન્દરાગપટિનિસ્સગ્ગેન પટિનિસ્સટ્ઠં નામ હોતિ. સબ્બાભિભુન્તિ સબ્બા ખન્ધાયતનધાતુયો ચ તયો ભવે ચ અભિભવિત્વા ઠિતં. સબ્બવિદુન્તિ તં વુત્તપ્પકારં સબ્બં વિદિતં પાકટં કત્વા ઠિતં. સબ્બેસુ ધમ્મેસૂતિ તેસ્વેવ ધમ્મેસુ તણ્હાદિટ્ઠિલેપેહિ અનુપલિત્તં. સબ્બઞ્જહન્તિ તદેવ સબ્બં તત્થ છન્દરાગપ્પહાનેન જહિત્વા ઠિતં. તણ્હક્ખયે વિમુત્તન્તિ તણ્હક્ખયસઙ્ખાતે નિબ્બાને તદારમ્મણાય વિમુત્તિયા વિમુત્તં. દસમં.

૧૧. મહાકપ્પિનસુત્તવણ્ણના

૨૪૫. એકાદસમે મહાકપ્પિનોતિ એવંનામકો અભિઞ્ઞાબલપ્પત્તો અસીતિમહાસાવકાનં અબ્ભન્તરો મહાથેરો. સો કિર ગિહિકાલે કુક્કુટવતીનગરે તિયોજનસતિકં રજ્જં અકાસિ. પચ્છિમભવિકત્તા પન તથારૂપં સાસનં સોતું ઓહિતસોતો વિચરતિ. અથેકદિવસં અમચ્ચસહસ્સપરિવુતો ઉય્યાનકીળિકં અગમાસિ. તદા ચ મજ્ઝિમદેસતો જઙ્ઘવાણિજા તં નગરં ગન્ત્વા, ભણ્ડં પટિસામેત્વા, ‘‘રાજાનં પસ્સિસ્સામા’’તિ પણ્ણાકારહત્થા રાજકુલદ્વારં ગન્ત્વા, ‘‘રાજા ઉય્યાનં ગતો’’તિ સુત્વા, ઉય્યાનં ગન્ત્વા, દ્વારે ઠિતા, પટિહારસ્સ આરોચયિંસુ. અથ રઞ્ઞો નિવેદિતે રાજા પક્કોસાપેત્વા નિય્યાતિતપણ્ણાકારે વન્દિત્વા ઠિતે, ‘‘તાતા, કુતો આગતત્થા’’તિ? પુચ્છિ. ‘‘સાવત્થિતો દેવા’’તિ. ‘‘કચ્ચિ વો રટ્ઠં સુભિક્ખં, ધમ્મિકો રાજા’’તિ? ‘‘આમ, દેવા’’તિ. ‘‘અત્થિ પન તુમ્હાકં દેસે કિઞ્ચિ સાસન’’ન્તિ? ‘‘અત્થિ, દેવ, ન પન સક્કા ઉચ્છિટ્ઠમુખેહિ કથેતુ’’ન્તિ. રાજા સુવણ્ણભિઙ્ગારેન ઉદકં દાપેસિ. તે મુખં વિક્ખાલેત્વા દસબલાભિમુખા અઞ્જલિં પગ્ગણ્હિત્વા, ‘‘દેવ, અમ્હાકં દેસે બુદ્ધરતનં નામ ઉપ્પન્ન’’ન્તિ આહંસુ. રઞ્ઞો ‘‘બુદ્ધો’’તિ વચને સુતમત્તે સકલસરીરં ફરમાના પીતિ ઉપ્પજ્જિ. તતો ‘‘બુદ્ધોતિ, તાતા, વદથા’’તિ? આહ. ‘‘બુદ્ધોતિ દેવ વદામા’’તિ. એવં તિક્ખત્તું વદાપેત્વા, ‘‘બુદ્ધોતિ પદં અપરિમાણં, નાસ્સ સક્કા પરિમાણં કાતુ’’ન્તિ તસ્મિંયેવ પસન્નો સતસહસ્સં દત્વા પુન ‘‘અઞ્ઞં કિં સાસન’’ન્તિ? પુચ્છિ. ‘‘દેવ ધમ્મરતનં નામ ઉપ્પન્ન’’ન્તિ. તમ્પિ સુત્વા તથેવ તિક્ખત્તું પટિઞ્ઞં ગહેત્વા અપરમ્પિ સતસહસ્સં દત્વા પુન ‘‘અઞ્ઞં કિં સાસન’’ન્તિ? પુચ્છિ. ‘‘સઙ્ઘરતનં દેવ ઉપ્પન્ન’’ન્તિ. તમ્પિ સુત્વા તથેવ તિક્ખત્તું પટિઞ્ઞં ગહેત્વા અપરમ્પિ સતસહસ્સં દત્વા દિન્નભાવં પણ્ણે લિખિત્વા, ‘‘તાતા, દેવિયા સન્તિકં ગચ્છથા’’તિ પેસેસિ. તેસુ ગતેસુ અમચ્ચે પુચ્છિ, ‘‘તાતા, બુદ્ધો લોકે ઉપ્પન્નો, તુમ્હે કિં કરિસ્સથા’’તિ? ‘‘દેવ તુમ્હે કિં કત્તુકામા’’તિ? ‘‘અહં પબ્બજિસ્સામી’’તિ. ‘‘મયમ્પિ પબ્બજિસ્સામા’’તિ. તે સબ્બેપિ ઘરં વા કુટુમ્બં વા અનપલોકેત્વા યે અસ્સે આરુય્હ ગતા, તેહેવ નિક્ખમિંસુ.

વાણિજા અનોજાદેવિયા સન્તિકં ગન્ત્વા પણ્ણં દસ્સેસું. સા વાચેત્વા ‘‘રઞ્ઞા તુમ્હાકં બહૂ કહાપણા દિન્ના, કિં તુમ્હેહિ કતં, તાતા’’તિ? પુચ્છિ. ‘‘પિયસાસનં દેવિ આનીત’’ન્તિ. ‘‘અમ્હેપિ સક્કા, તાતા, સુણાપેતુ’’ન્તિ. ‘‘સક્કા દેવિ, ઉચ્છિટ્ઠમુખેહિ પન વત્તું ન સક્કા’’તિ. સા સુવણ્ણભિઙ્ગારેન ઉદકં દાપેસિ. તે મુખં વિક્ખાલેત્વા રઞ્ઞો આરોચિતનયેનેવ આરોચેસું. સાપિ સુત્વા ઉપ્પન્નપામોજ્જા તેનેવ નયેન એકેકસ્મિં પદે તિક્ખત્તું પટિઞ્ઞં ગહેત્વા પટિઞ્ઞાગણનાય તીણિ તીણિ કત્વા નવસતસહસ્સાનિ અદાસિ. વાણિજા સબ્બાનિપિ દ્વાદસસતસહસ્સાનિ લભિંસુ. અથ ને ‘‘રાજા કહં, તાતા’’તિ, પુચ્છિ. ‘‘પબ્બજિસ્સામીતિ નિક્ખન્તો દેવી’’તિ. ‘‘તેન હિ, તાતા, તુમ્હે ગચ્છથા’’તિ તે ઉય્યોજેત્વા રઞ્ઞા સદ્ધિં ગતાનં અમચ્ચાનં માતુગામે પક્કોસાપેત્વા, ‘‘તુમ્હે અત્તનો સામિકાનં ગતટ્ઠાનં જાનાથ અમ્મા’’તિ પુચ્છિ. ‘‘જાનામ અય્યે, રઞ્ઞા સદ્ધિં ઉય્યાનકીળિકં ગતા’’તિ. આમ ગતા, તત્થ પન ગન્ત્વા, ‘‘બુદ્ધો ઉપ્પન્નો, ધમ્મો ઉપ્પન્નો, સઙ્ઘો ઉપ્પન્નો’’તિ સુત્વા, ‘‘દસબલસ્સ સન્તિકે પબ્બજિસ્સામા’’તિ ગતા. ‘‘તુમ્હે કિં કરિસ્સથા’’તિ? ‘‘તુમ્હે પન અય્યે કિં કત્તુકામા’’તિ? ‘‘અહં પબ્બજિસ્સામિ, ન તેહિ વન્તવમનં જિવ્હગ્ગે ઠપેય્ય’’ન્તિ. ‘‘યદિ એવં, મયમ્પિ પબ્બજિસ્સામા’’તિ સબ્બા રથે યોજાપેત્વા નિક્ખમિંસુ.

રાજાપિ અમચ્ચસહસ્સેન સદ્ધિં ગઙ્ગાય તીરં પાપુણિ. તસ્મિઞ્ચ સમયે ગઙ્ગા પૂરા હોતિ. અથ નં દિસ્વા, ‘‘અયં ગઙ્ગા પૂરા ચણ્ડમચ્છાકિણ્ણા, અમ્હેહિ સદ્ધિં આગતા દાસા વા મનુસ્સા વા નત્થિ, યે નો નાવં વા ઉળુમ્પં વા કત્વા દદેય્યું, એતસ્સ પન સત્થુ ગુણા નામ હેટ્ઠા અવીચિતો ઉપરિ યાવ ભવગ્ગા પત્થટા, સચે એસ સત્થા સમ્માસમ્બુદ્ધો, ઇમેસં અસ્સાનં ખુરપિટ્ઠાનિ મા તેમેન્તૂ’’તિ ઉદકપિટ્ઠેન અસ્સે પક્ખન્દાપેસું. એકઅસ્સસ્સાપિ ખુરપિટ્ઠમત્તં ન તેમિ, રાજમગ્ગેન ગચ્છન્તા વિય પરતીરં પત્વા પુરતો અઞ્ઞં મહાનદિં પાપુણિંસુ. તત્થ અઞ્ઞા સચ્ચકિરિયા નત્થિ, તાય એવ સચ્ચકિરિયાય તમ્પિ અડ્ઢયોજનવિત્થારં નદિં અતિક્કમિંસુ. અથ તતિયં ચન્દભાગં નામ મહાનદિં પત્વા તમ્પિ તાય એવ સચ્ચકિરિયાય અતિક્કમિંસુ.

સત્થાપિ તંદિવસં પચ્ચૂસસમયે મહાકરુણાસમાપત્તિતો વુટ્ઠાય લોકં ઓલોકેન્તો ‘‘અજ્જ મહાકપ્પિનો તિયોજનસતિકં રજ્જં પહાય અમચ્ચસહસ્સપરિવારો મમ સન્તિકે પબ્બજિતું આગચ્છતી’’તિ દિસ્વા, ‘‘મયા તેસં પચ્ચુગ્ગમનં કાતું યુત્ત’’ન્તિ પાતોવ સરીરપટિજગ્ગનં કત્વા, ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવારો સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા, પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો સયમેવ પત્તચીવરં ગહેત્વા, આકાસે ઉપ્પતિત્વા ચન્દભાગાય નદિયા તીરે તેસં ઉત્તરણતિત્થસ્સ અભિમુખે ઠાને મહાનિગ્રોધરુક્ખો અત્થિ, તત્થ પલ્લઙ્કેન નિસીદિત્વા પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા છબ્બણ્ણબુદ્ધરસ્મિયો વિસ્સજ્જેસિ. તે તેન તિત્થેન ઉત્તરન્તા ચ છબ્બણ્ણબુદ્ધરસ્મિયો ઇતો ચિતો ચ વિધાવન્તિયો ઓલોકેન્તા દસબલસ્સ પુણ્ણચન્દસસ્સિરિકં મુખં દિસ્વા, ‘‘યં સત્થારં ઉદ્દિસ્સ મયં પબ્બજિતા, અદ્ધા સો એસો’’તિ દસ્સનેનેવ નિટ્ઠં ગન્ત્વા દિટ્ઠટ્ઠાનતો પટ્ઠાય ઓનતા વન્દમાના આગમ્મ સત્થારં વન્દિંસુ. રાજા ગોપ્ફકેસુ ગહેત્વા સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ સદ્ધિં અમચ્ચસહસ્સેન. સત્થા તેસં ધમ્મં કથેસિ. દેસનાપરિયોસાને સબ્બે અરહત્તે પતિટ્ઠાય સત્થારં પબ્બજ્જં યાચિંસુ. સત્થા ‘‘પુબ્બે ઇમે ચીવરદાનસ્સ દિન્નત્તા અત્તનો ચીવરાનિ ગહેત્વાવ આગતા’’તિ સુવણ્ણવણ્ણં હત્થં પસારેત્વા, ‘‘એથ ભિક્ખવો સ્વાક્ખાતો ધમ્મો, ચરથ બ્રહ્મચરિયં સમ્મા દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાયા’’તિ આહ. સાવ તેસં આયસ્મન્તાનં પબ્બજ્જા ચ ઉપસમ્પદા ચ અહોસિ, વસ્સસટ્ઠિકત્થેરા વિય સત્થારં પરિવારયિંસુ.

અનોજાપિ દેવી રથસહસ્સપરિવારા ગઙ્ગાતીરં પત્વા રઞ્ઞો અત્થાય આભતં નાવં વા ઉળુમ્પં વા અદિસ્વા અત્તનો બ્યત્તતાય ચિન્તેસિ – ‘‘રાજા સચ્ચકિરિયં કત્વા ગતો ભવિસ્સતિ, સો પન સત્થા ન કેવલં તેસંયેવ અત્થાય નિબ્બત્તો, સચે સો સત્થા સમ્માસમ્બુદ્ધો, અમ્હાકં રથા મા ઉદકે નિમુજ્જિંસૂ’’તિ ઉદકપિટ્ઠે રથે પક્ખન્દાપેસિ. રથાનં નેમિવટ્ટિમત્તમ્પિ ન તેમિ. દુતિયતતિયનદીપિ તેનેવ સચ્ચકારેન ઉત્તરમાનાયેવ નિગ્રોધરુક્ખમૂલે સત્થારં અદ્દસ. સત્થા ‘‘ઇમાસં અત્તનો સામિકે પસ્સન્તીનં છન્દરાગો ઉપ્પજ્જિત્વા મગ્ગફલાનં અન્તરાયં કરેય્ય, સો એવં કાતું ન સક્ખિસ્સતી’’તિ યથા અઞ્ઞમઞ્ઞે ન પસ્સન્તિ, તથા અકાસિ. તા સબ્બાપિ તિત્થતો ઉત્તરિત્વા દસબલં વન્દિત્વા નિસીદિંસુ. સત્થા તાસં ધમ્મં કથેસિ, દેસનાપરિયોસાને સબ્બાપિ સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાય અઞ્ઞમઞ્ઞે પસ્સિંસુ. સત્થા ‘‘ઉપ્પલવણ્ણા આગચ્છતૂ’’તિ ચિન્તેસિ. થેરી આગન્ત્વા સબ્બા પબ્બાજેત્વા આદાય ભિક્ખુનીનં ઉપસ્સયં ગતા. સત્થા ભિક્ખુસહસ્સં ગહેત્વા આકાસેન જેતવનં અગમાસિ. ઇમં સન્ધાયેતં વુત્તં – ‘‘મહાકપ્પિનોતિ એવં નામકો અભિઞ્ઞાબલપ્પત્તો અસીતિમહાસાવકાનં અબ્ભન્તરો મહાથેરો’’તિ.

જનેતસ્મિન્તિ જનિતે પજાયાતિ અત્થો. યે ગોત્તપટિસારિનોતિ યે ‘‘મયં વાસેટ્ઠા ગોતમા’’તિ ગોત્તં પટિસરન્તિ પટિજાનન્તિ, તેસં ખત્તિયો સેટ્ઠોતિ અત્થો. વિજ્જાચરણસમ્પન્નોતિ અટ્ઠહિ વિજ્જાહિ ચેવ પન્નરસધમ્મભેદેન ચરણેન ચ સમન્નાગતો. તપતીતિ વિરોચતિ. ઝાયી તપતિ બ્રાહ્મણોતિ ખીણાસવબ્રાહ્મણો દુવિધેન ઝાનેન ઝાયમાનો તપતિ વિરોચતિ. તસ્મિં પન ખણે કાલુદાયિત્થેરો દુવિધેન ઝાનેન ઝાયમાનો અવિદૂરે નિસિન્નો હોતિ. બુદ્ધો તપતીતિ સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધો વિરોચતિ. સબ્બમઙ્ગલગાથા કિરેસા. ભાતિકરાજા કિર એકં પૂજં કારેત્વા આચરિયકં આહ – ‘‘તીહિ રતનેહિ અમુત્તં એકં જયમઙ્ગલં વદથા’’તિ. સો તેપિટકં બુદ્ધવચનં સમ્મસિત્વા ઇમં ગાથં વદન્તો ‘‘દિવા તપતિ આદિચ્ચો’’તિ વત્વા અત્થઙ્ગમેન્તસ્સ સૂરિયસ્સ અઞ્જલિં પગ્ગણ્હિ. ‘‘રત્તિમાભાતિ ચન્દિમા’’તિ, ઉટ્ઠહન્તસ્સ ચન્દસ્સ અઞ્જલિં પગ્ગણ્હિ. ‘‘સન્નદ્ધો ખત્તિયો તપતી’’તિ રઞ્ઞો અઞ્જલિં પગ્ગણ્હિ. ‘‘ઝાયી તપતિ બ્રાહ્મણો’’તિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અઞ્જલિં પગ્ગણ્હિ. ‘‘બુદ્ધો તપતિ તેજસા’’તિ વત્વા પન મહાચેતિયસ્સ અઞ્જલિં પગ્ગણ્હિ. અથ નં રાજા ‘‘મા હત્થં ઓતારેહી’’તિ ઉક્ખિત્તસ્મિંયેવ હત્થે સહસ્સં ઠપેસિ. એકાદસમં.

૧૨. સહાયકસુત્તવણ્ણના

૨૪૬. દ્વાદસમે ચિરરત્તંસમેતિકાતિ દીઘરત્તં સંસન્દિત્વા સમેત્વા ઠિતલદ્ધિનો. તે કિર પઞ્ચજાતિસતાનિ એકતોવ વિચરિંસુ. સમેતિ નેસં સદ્ધમ્મોતિ ઇદાનિ ઇમેસં અયં સાસનધમ્મો સંસન્દતિ સમેતિ. ધમ્મે બુદ્ધપ્પવેદિતેતિ બુદ્ધેન પવેદિતે ધમ્મે એતેસં સાસનધમ્મો સોભતીતિ અત્થો. સુવિનીતા કપ્પિનેનાતિ અત્તનો ઉપજ્ઝાયેન અરિયપ્પવેદિતે ધમ્મે સુટ્ઠુ વિનીતા. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ. દ્વાદસમં.

ભિક્ખુસંયુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઇતિ સારત્થપ્પકાસિનિયા સંયુત્તનિકાય-અટ્ઠકથાય

નિદાનવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.