૯. તિસ્સસુત્તવણ્ણના

૨૪૩. નવમે દુમ્મનોતિ ઉપ્પન્નદોમનસ્સો. કસ્મા પનાયં એવં દુક્ખી દુમ્મનો જાતોતિ? ખત્તિયપબ્બજિતો હેસ, તેન નં પબ્બાજેત્વા દુપટ્ટસાટકં નિવાસાપેત્વા વરચીવરં પારુપેત્વા અક્ખીનિ અઞ્જેત્વા મનોસિલાતેલેન સીસં મક્ખેસું. સો ભિક્ખૂસુ રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનં ગતેસુ ‘‘ભિક્ખુના નામ વિવિત્તોકાસે નિસીદિતબ્બ’’ન્તિ અજાનન્તો ભોજનસાલં ગન્ત્વા મહાપીઠં આરુહિત્વા નિસીદિ. દિસાવચરા આગન્તુકા પંસુકૂલિકા ભિક્ખૂ આગન્ત્વા, ‘‘ઇમિનાવ નીહારેન રજોકિણ્ણેહિ ગત્તેહિ ન સક્કા દસબલં પસ્સિતું. ભણ્ડકં તાવ ઠપેસ્સામા’’તિ ભોજનસાલં અગમંસુ. સો તેસુ મહાથેરેસુ આગચ્છન્તેસુ નિચ્ચલો નિસીદિયેવ. અઞ્ઞે ભિક્ખૂ ‘‘પાદવત્તં કરોમ, તાલવણ્ટેન બીજામા’’તિ આપુચ્છન્તિ. અયં પન નિસિન્નકોવ ‘‘કતિવસ્સત્થા’’તિ? પુચ્છિત્વા, ‘‘મયં અવસ્સિકા. તુમ્હે પન કતિવસ્સત્થા’’તિ? વુત્તે, ‘‘મયં અજ્જ પબ્બજિતા’’તિ આહ. અથ નં ભિક્ખૂ, ‘‘આવુસો, અધુના છિન્નચૂળોસિ, અજ્જાપિ તે સીસમૂલે ઊકાગન્ધો વાયતિયેવ, ત્વં નામ એત્તકેસુ વુડ્ઢતરેસુ વત્તં આપુચ્છન્તેસુ નિસ્સદ્દો નિચ્ચલો નિસિન્નો, અપચિતિમત્તમ્પિ તે નત્થિ, કસ્સ સાસને પબ્બજિતોસી’’તિ? પરિવારેત્વા તં વાચાસત્તીહિ પહરન્તા ‘‘કિં ત્વં ઇણટ્ટો વા ભયટ્ટો વા જીવિતું અસક્કોન્તો પબ્બજિતો’’તિ? આહંસુ. સો એકમ્પિ થેરં ઓલોકેસિ, તેન ‘‘કિં મં ઓલોકેસિ મહલ્લકા’’તિ? વુત્તે અઞ્ઞં ઓલોકેસિ, તેનપિ તથેવ વુત્તે અથસ્સ ‘‘ઇમે મં પરિવારેત્વા વાચાસત્તીહિ વિજ્ઝન્તી’’તિ ખત્તિયમાનો ઉપ્પજ્જિ. અક્ખીસુ મણિવણ્ણાનિ અસ્સૂનિ સઞ્ચરિંસુ. તતો ને આહ – ‘‘કસ્સ સન્તિકં આગતત્થા’’તિ. તે ‘‘કિં પન ત્વં ‘મય્હં સન્તિકં આગતા’તિ? અમ્હે મઞ્ઞસિ ગિહિબ્યઞ્જનભટ્ઠકા’’તિ વત્વા, ‘‘સદેવકે લોકે અગ્ગપુગ્ગલસ્સ સત્થુ સન્તિકં આગતમ્હા’’તિ આહંસુ. સો ‘‘મય્હં ભાતુ સન્તિકે આગતા તુમ્હે, યદિ એવં ઇદાનિ વો આગતમગ્ગેનેવ ગમનં કરિસ્સામી’’તિ કુજ્ઝિત્વા નિક્ખન્તો અન્તરામગ્ગે ચિન્તેસિ – ‘‘મયિ ઇમિનાવ નીહારેન ગતે સત્થા એતે ન નીહરાપેસ્સતી’’તિ દુક્ખી દુમ્મનો અસ્સૂનિ પવત્તયમાનો અગમાસિ. ઇમિના કારણેન એસ એવં જાતોતિ.

વાચાસન્નિતોદકેનાતિ વચનપતોદેન. સઞ્જમ્ભરિમકંસૂતિ સઞ્જમ્ભરિતં નિરન્તરં ફુટં અકંસુ, ઉપરિ વિજ્ઝિંસૂતિ વુત્તં હોતિ. વત્તાતિ પરે યદિચ્છકં વદતિયેવ. નો ચ વચનક્ખમોતિ પરેસં વચનં ખમિતું ન સક્કોતિ. ઇદાનિ તાવ ત્વં ઇમિના કોપેન ઇમિના વુત્તવાચાસન્નિતોદકેન વિદ્ધો. અતીતે પન રટ્ઠતો ચ પબ્બાજિતોતિ. એવં વુત્તે, ‘‘કતરસ્મિં કાલે ભગવા’’તિ? ભિક્ખૂ ભગવન્તં યાચિંસુ.

સત્થા આહ – અતીતે બારાણસિયં બારાણસિરાજા રજ્જં કારેસિ. અથેકો જાતિમા, એકો માતઙ્ગોતિ દ્વે ઇસયો બારાણસિં અગમંસુ. તેસુ જાતિમા પુરેતરં ગન્ત્વા કુમ્ભકારસાલાયં નિસીદિ. માતઙ્ગો તાપસો પચ્છા ગન્ત્વા તત્થ ઓકાસં યાચિ કુમ્ભકારો ‘‘અત્થેત્થ પઠમતરં પવિટ્ઠો પબ્બજિતો, તં પુચ્છા’’તિ આહ. સો અત્તનો પરિક્ખારં ગહેત્વા સાલાય દ્વારમૂલે ઠત્વા, ‘‘અમ્હાકમ્પિ આચરિય એકરત્તિવાસાય ઓકાસં દેથા’’તિ આહ. ‘‘પવિસ, ભો’’તિ. પવિસિત્વા નિસિન્નં, ‘‘ભો, કિં ગોત્તોસી’’તિ? પુચ્છિ. ‘‘ચણ્ડાલગોત્તોમ્હી’’તિ. ‘‘ન સક્કા તયા સદ્ધિં એકટ્ઠાને નિસીદિતું, એકમન્તં ગચ્છા’’તિ. સો ચ તત્થેવ તિણસન્થારકં પત્થરિત્વા નિપજ્જિ, જાતિમા દ્વારં નિસ્સાય નિપજ્જિ. ઇતરો પસ્સાવત્થાય નિક્ખમન્તો તં ઉરસ્મિં અક્કમિ. ‘‘કો એસો’’તિ ચ વુત્તે? ‘‘અહં આચરિયા’’તિ આહ. ‘‘રે ચણ્ડાલ, કિં અઞ્ઞતો મગ્ગં ન પસ્સસિ? અથ મે આગન્ત્વા અક્કમસી’’તિ. ‘‘આચરિય, અદિસ્વા મે અક્કન્તોસિ, ખમ મય્હ’’ન્તિ. સો મહાપુરિસે બહિ નિક્ખન્તે ચિન્તેસિ – ‘‘અયં પચ્ચાગચ્છન્તોપિ ઇતોવ આગમિસ્સતી’’તિ પરિવત્તેત્વા નિપજ્જિ. મહાપુરિસોપિ ‘‘આચરિયો ઇતો સીસં કત્વા નિપન્નો, પાદસમીપેન ગમિસ્સામી’’તિ પવિસન્તો પુન ઉરસ્મિંયેવ અક્કમિ. ‘‘કો એસો’’તિ ચ વુત્તે? ‘‘અહં આચરિયા’’તિ આહ. ‘‘પઠમં તાવ તે અજાનન્તેન કતં, ઇદાનિ મં ઘટેન્તોવ અકાસિ, સૂરિયે તે ઉગ્ગચ્છન્તે સત્તધા મુદ્ધા ફલતૂ’’તિ સપિ. મહાપુરિસો કિઞ્ચિ અવત્વા પુરેઅરુણેયેવ સૂરિયં ગણ્હિ, નાસ્સ ઉગ્ગન્તું અદાસિ. મનુસ્સા ચ હત્થિઅસ્સાદયો ચ પબુજ્ઝિંસુ.

મનુસ્સા રાજકુલં ગન્ત્વા, ‘‘દેવ, સકલનગરે અપ્પબુદ્ધો નામ નત્થિ, ન ચ અરુણુગ્ગં પઞ્ઞાયતિ, કિન્નુ ખો એત’’ન્તિ? તેન હિ નગરં પરિવીમંસથાતિ. તે પરિવીમંસન્તા કુમ્ભકારસાલાયં દ્વે તાપસે દિસ્વા, ‘‘ઇમેસં એતં કમ્મં ભવિસ્સતી’’તિ ગન્ત્વા રઞ્ઞો આરોચેસું. રઞ્ઞા ચ ‘‘પુચ્છથ ને’’તિ વુત્તા આગન્ત્વા જાતિમન્તં પુચ્છિંસુ – ‘‘તુમ્હેહિ અન્ધકારં કત’’ન્તિ. ‘‘ન મયા કતં, એસ પન કૂટજટિલો છવો અનન્તમાયો, તં પુચ્છથા’’તિ. તે આગન્ત્વા મહાપુરિસં પુચ્છિંસુ – ‘‘તુમ્હેહિ, ભન્તે, અન્ધકારં કત’’ન્તિ. ‘‘આમ અયં આચરિયો મં અભિસપિ, તસ્મા મયા કત’’ન્તિ. તે ગન્ત્વા રઞ્ઞો આરોચેસું. રાજાપિ આગન્ત્વા મહાપુરિસં ‘‘તુમ્હેહિ કતં, ભન્તે’’તિ? પુચ્છિ. ‘‘આમ, મહારાજા’’તિ. ‘‘કસ્મા ભન્તે’’તિ? ‘‘ઇમિના અભિસપિતોમ્હિ, સચે મં એસો ખમાપેસ્સતિ, સૂરિયં વિસ્સજ્જેસ્સામી’’તિ. રાજા ‘‘ખમાપેથ, ભન્તે, એત’’ન્તિ આહ. ઇતરો ‘‘માદિસો જાતિમા કિં એવરૂપં ચણ્ડાલં ખમાપેસ્સતિ? ન ખમાપેમી’’તિ.

અથ નં મનુસ્સા ‘‘ન કિં ત્વં અત્તનો રુચિયા ખમાપેસ્સસી’’તિ? વત્વા હત્થેસુ ચ પાદેસુ ચ ગહેત્વા પાદમૂલે નિપજ્જાપેત્વા ‘‘ખમાપેહી’’તિ આહંસુ. સો નિસ્સદ્દો નિપજ્જિ. પુનપિ નં ‘‘ખમાપેહી’’તિ આહંસુ. તતો ‘‘ખમ મય્હં, આચરિયા’’તિ આહ. મહાપુરિસો ‘‘અહં તાવ તુય્હં ખમિત્વા સૂરિયં વિસ્સજ્જેસ્સામિ, સૂરિયે પન ઉગ્ગતે તવ સીસં સત્તધા ફલિસ્સતી’’તિ વત્વા, ‘‘ઇમસ્સ સીસપ્પમાણં મત્તિકાપિણ્ડં મત્થકે ઠપેત્વા એતં નદિયા ગલપ્પમાણે ઉદકે ઠપેથા’’તિ આહ. મનુસ્સા તથા અકંસુ. એત્તાવતા સરટ્ઠકં રાજબલં સન્નિપતિ. મહાપુરિસો સૂરિયં મુઞ્ચિ. સૂરિયરસ્મિ આગન્ત્વા મત્તિકાપિણ્ડં પહરિ. સો સત્તધા ભિજ્જિ. તાવદેવ સો નિમુજ્જિત્વા એકેન તિત્થેન ઉત્તરિત્વા પલાયિ. સત્થા ઇમં વત્થું આહરિત્વા, ‘‘ઇદાનિ તાવ ત્વં ભિક્ખૂનં સન્તિકે પરિભાસં લભસિ, પુબ્બેપિ ઇમં કોધં નિસ્સાય રટ્ઠતો પબ્બાજિતો’’તિ અનુસન્ધિં ઘટેત્વા અથ નં ઓવદન્તો ન ખો તે તં તિસ્સ પતિરૂપન્તિઆદિમાહ. નવમં.