૫. કચ્ચાનગોત્તસુત્તવણ્ણના

૧૫. પઞ્ચમે સમ્માદિટ્ઠિ સમ્માદિટ્ઠીતિ યં પણ્ડિતા દેવમનુસ્સા તેસુ તેસુ ઠાનેસુ સમ્માદસ્સનં વદન્તિ, સબ્બમ્પિ તં દ્વીહિ પદેહિ સઙ્ખિપિત્વા પુચ્છતિ. દ્વયનિસ્સિતોતિ દ્વે કોટ્ઠાસે નિસ્સિતો. યેભુય્યેનાતિ ઇમિના ઠપેત્વા અરિયપુગ્ગલે સેસમહાજનં દસ્સેતિ. અત્થિતન્તિ સસ્સતં. નત્થિતન્તિ ઉચ્છેદં. લોકસમુદયન્તિ લોકો નામ સઙ્ખારલોકો, તસ્સ નિબ્બત્તિ. સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતોતિ સમ્માપઞ્ઞા નામ સવિપસ્સના મગ્ગપઞ્ઞા, તાય પસ્સન્તસ્સાતિ અત્થો. યા લોકે નત્થિતાતિ સઙ્ખારલોકે નિબ્બત્તેસુ ધમ્મેસુ પઞ્ઞાયન્તેસ્વેવ યા નત્થીતિ ઉચ્છેદદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્ય, સા ન હોતીતિ અત્થો. લોકનિરોધન્તિ સઙ્ખારાનં ભઙ્ગં. યા લોકે અત્થિતાતિ સઙ્ખારલોકે ભિજ્જમાનેસુ ધમ્મેસુ પઞ્ઞાયન્તેસ્વેવ યા અત્થીતિ સસ્સતદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્ય, સા ન હોતીતિ અત્થો.

અપિચ લોકસમુદયન્તિ અનુલોમપચ્ચયાકારં. લોકનિરોધન્તિ પટિલોમપચ્ચયાકારં. લોકનિસ્સયે પસ્સન્તસ્સાપિ હિ પચ્ચયાનં અનુચ્છેદેન પચ્ચયુપ્પન્નસ્સ અનુચ્છેદં પસ્સતો યા નત્થીતિ ઉચ્છેદદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્ય, સા ન હોતિ. પચ્ચયનિરોધં પસ્સન્તસ્સાપિ પચ્ચયનિરોધેન પચ્ચયુપ્પન્નનિરોધં પસ્સતો યા અત્થીતિ સસ્સતદિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્ય, સા ન હોતીતિ અયમ્પેત્થ અત્થો.

ઉપયુપાદાનાભિનિવેસવિનિબન્ધોતિ ઉપયેહિ ચ ઉપાદાનેહિ ચ અભિનિવેસેહિ ચ વિનિબન્ધો. તત્થ ઉપયાતિ દ્વે ઉપયા તણ્હુપયો ચ દિટ્ઠુપયો ચ. ઉપાદાનાદીસુપિ એસેવ નયો. તણ્હાદિટ્ઠિયો હિ યસ્મા અહં મમન્તિઆદીહિ આકારેહિ તેભૂમકધમ્મે ઉપેન્તિ ઉપગચ્છન્તિ, તસ્મા ઉપયાતિ વુચ્ચન્તિ. યસ્મા પન તે ધમ્મે ઉપાદિયન્તિ ચેવ અભિનિવિસન્તિ ચ, તસ્મા ઉપાદાનાતિ ચ અભિનિવેસાતિ ચ વુચ્ચન્તિ. તાહિ ચાયં લોકો વિનિબન્ધો. તેનાહ ‘‘ઉપયુપાદાનાભિનિવેસવિનિબન્ધો’’તિ.

તઞ્ચાયન્તિ તઞ્ચ ઉપયુપાદાનં અયં અરિયસાવકો. ચેતસો અધિટ્ઠાનન્તિ ચિત્તસ્સ પતિટ્ઠાનભૂતં. અભિનિવેસાનુસયન્તિ અભિનિવેસભૂતઞ્ચ અનુસયભૂતઞ્ચ. તણ્હાદિટ્ઠીસુ હિ અકુસલચિત્તં પતિટ્ઠાતિ, તા ચ તસ્મિં અભિનિવિસન્તિ ચેવ અનુસેન્તિ ચ, તસ્મા તદુભયં ચેતસો અધિટ્ઠાનં અભિનિવેસાનુસયન્તિ ચ આહ. ન ઉપેતીતિ ન ઉપગચ્છતિ. ન ઉપાદિયતીતિ ન ગણ્હાતિ. નાધિટ્ઠાતીતિ ન અધિટ્ઠાતિ, કિન્તિ? અત્તા મેતિ. દુક્ખમેવાતિ પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધમત્તમેવ. ન કઙ્ખતીતિ ‘‘દુક્ખમેવ ઉપ્પજ્જતિ, દુક્ખં નિરુજ્ઝતિ, ન અઞ્ઞો એત્થ સત્તો નામ અત્થી’’તિ કઙ્ખં ન કરોતિ. ન વિચિકિચ્છતીતિ ન વિચિકિચ્છં ઉપ્પાદેતિ.

અપરપ્પચ્ચયાતિ ન પરપ્પચ્ચયેન, અઞ્ઞસ્સ અપત્તિયાયેત્વા અત્તપચ્ચક્ખઞાણમેવસ્સ એત્થ હોતીતિ. એત્તાવતા ખો, કચ્ચાન, સમ્માદિટ્ઠિ હોતીતિ એવં સત્તસઞ્ઞાય પહીનત્તા એત્તકેન સમ્માદસ્સનં નામ હોતીતિ મિસ્સકસમ્માદિટ્ઠિં આહ. અયમેકો અન્તોતિ એસ એકો નિકૂટન્તો લામકન્તો પઠમકં સસ્સતં. અયં દુતિયોતિ એસ દુતિયો સબ્બં નત્થીતિ ઉપ્પજ્જનકદિટ્ઠિસઙ્ખાતો નિકૂટન્તો લામકન્તો દુતિયકો ઉચ્છેદોતિ અત્થો. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવાતિ. પઞ્ચમં.