૨. મોળિયફગ્ગુનસુત્તવણ્ણના

૧૨. દુતિયે સમ્ભવેસીનં વા અનુગ્ગહાયાતિ ઇમસ્મિંયેવ ઠાને ભગવા દેસનં નિટ્ઠાપેસિ. કસ્મા? દિટ્ઠિગતિકસ્સ નિસિન્નત્તા. તસ્સઞ્હિ પરિસતિ મોળિયફગ્ગુનો નામ ભિક્ખુ દિટ્ઠિગતિકો નિસિન્નો. અથ સત્થા ચિન્તેસિ – ‘‘અયં ઉટ્ઠહિત્વા મં પઞ્હં પુચ્છિસ્સતિ, અથસ્સાહં વિસ્સજ્જેસ્સામી’’તિ પુચ્છાય ઓકાસદાનત્થં દેસનં નિટ્ઠાપેસિ. મોળિયફગ્ગુનોતિ મોળીતિ ચૂળા વુચ્ચતિ. યથાહ –

‘‘છેત્વાન મોળિં વરગન્ધવાસિતં

વેહાયસં ઉક્ખિપિ સક્યપુઙ્ગવો;

રતનચઙ્કોટવરેન વાસવો,

સહસ્સનેત્તો સિરસા પટિગ્ગહી’’તિ.

સા તસ્સ ગિહિકાલે મહન્તા અહોસિ. તેનસ્સ ‘‘મોળિયફગ્ગુનો’’તિ સઙ્ખા ઉદપાદિ. પબ્બજિતમ્પિ નં તેનેવ નામેન સઞ્જાનન્તિ. એતદવોચાતિ દેસનાનુસન્ધિં ઘટેન્તો એતં ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, વિઞ્ઞાણાહારં આહારેતી’’તિ વચનં અવોચ. તસ્સત્થો – ભન્તે, કો નામ સો, યો એતં વિઞ્ઞાણાહારં ખાદતિ વા ભુઞ્જતિ વાતિ?

કસ્મા પનાયં ઇતરે તયો આહારે અપુચ્છિત્વા ઇમમેવ પુચ્છતીતિ? જાનામીતિ લદ્ધિયા. સો હિ મહન્તે પિણ્ડે કત્વાવ કબળીકારાહારં ભુઞ્જન્તે પસ્સતિ, તેનસ્સ તં જાનામીતિ લદ્ધિ. તિત્તિરવટ્ટકમોરકુક્કુટાદયો પન માતુસમ્ફસ્સેન યાપેન્તે દિસ્વા ‘‘એતે ફસ્સાહારેન યાપેન્તી’’તિ તસ્સ લદ્ધિ. કચ્છપા પન અત્તનો ઉતુસમયે મહાસમુદ્દતો નિક્ખમિત્વા સમુદ્દતીરે વાલિકન્તરે અણ્ડાનિ ઠપેત્વા વાલિકાય પટિચ્છાદેત્વા મહાસમુદ્દમેવ ઓતરન્તિ. તાનિ માતુઅનુસ્સરણવસેન ન પૂતીનિ હોન્તિ. તાનિ મનોસઞ્ચેતનાહારેન યાપેન્તીતિ તસ્સ લદ્ધિ. કિઞ્ચાપિ થેરસ્સ અયં લદ્ધિ, ન પન એતાય લદ્ધિયા ઇમં પઞ્હં પુચ્છતિ. દિટ્ઠિગતિકો હિ ઉમ્મત્તકસદિસો. યથા ઉમ્મત્તકો પચ્છિં ગહેત્વા અન્તરવીથિં ઓતિણ્ણો ગોમયમ્પિ પાસાણમ્પિ ગૂથમ્પિ ખજ્જખણ્ડમ્પિ તં તં મનાપમ્પિ અમનાપમ્પિ ગહેત્વા પચ્છિયં પક્ખિપતિ. એવમેવ દિટ્ઠિગતિકો યુત્તમ્પિ અયુત્તમ્પિ પુચ્છતિ. સો ‘‘કસ્મા ઇમં પુચ્છસી’’તિ ન નિગ્ગહેતબ્બો, પુચ્છિતપુચ્છિતટ્ઠાને પન ગહણમેવ નિસેધેતબ્બં. તેનેવ નં ભગવા ‘‘કસ્મા એવં પુચ્છસી’’તિ અવત્વા ગહિતગાહમેવ તસ્સ મોચેતું નો કલ્લો પઞ્હોતિઆદિમાહ.

તત્થ નો કલ્લોતિ અયુત્તો. આહારેતીતિ અહં ન વદામીતિ અહં કોચિ સત્તો વા પુગ્ગલો વા આહારેતીતિ ન વદામિ. આહારેતીતિ ચાહં વદેય્યન્તિ યદિ અહં આહારેતીતિ વદેય્યં. તત્રસ્સ કલ્લો પઞ્હોતિ તસ્મિં મયા એવં વુત્તે અયં પઞ્હો યુત્તો ભવેય્ય. કિસ્સ નુ ખો, ભન્તે, વિઞ્ઞાણાહારોતિ, ભન્તે, અયં વિઞ્ઞાણાહારો કતમસ્સ ધમ્મસ્સ પચ્ચયોતિ અત્થો. તત્ર કલ્લં વેય્યાકરણન્તિ તસ્મિં એવં પુચ્છિતે પઞ્હે ઇમં વેય્યાકરણં યુત્તં ‘‘વિઞ્ઞાણાહારો આયતિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિયા પચ્ચયો’’તિ. એત્થ ચ વિઞ્ઞાણાહારોતિ પટિસન્ધિચિત્તં. આયતિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તીતિ તેનેવ વિઞ્ઞાણેન સહુપ્પન્નનામરૂપં. તસ્મિં ભૂતે સતિ સળાયતનન્તિ તસ્મિં પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિસઙ્ખાતે નામરૂપે જાતે સતિ સળાયતનં હોતીતિ અત્થો.

સળાયતનપચ્ચયા ફસ્સોતિ ઇધાપિ ભગવા ઉત્તરિ પઞ્હસ્સ ઓકાસં દેન્તો દેસનં નિટ્ઠાપેસિ. દિટ્ઠિગતિકો હિ નવપુચ્છં ઉપ્પાદેતું ન સક્કોતિ, નિદ્દિટ્ઠં નિદ્દિટ્ઠંયેવ પન ગણ્હિત્વા પુચ્છતિ, તેનસ્સ ભગવા ઓકાસં અદાસિ. અત્થો પનસ્સ સબ્બપદેસુ વુત્તનયેનેવ ગહેતબ્બો. ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, ભવતી’’તિ કસ્મા ન પુચ્છતિ? દિટ્ઠિગતિકસ્સ હિ સત્તો નામ ભૂતો નિબ્બત્તોયેવાતિ લદ્ધિ, તસ્મા અત્તનો લદ્ધિવિરુદ્ધં ઇદન્તિ ન પુચ્છતિ. અપિચ ઇદપ્પચ્ચયા ઇદં ઇદપ્પચ્ચયા ઇદન્તિ બહૂસુ ઠાનેસુ કથિતત્તા સઞ્ઞત્તિં ઉપગતો, તેનાપિ ન પુચ્છતિ. સત્થાપિ ‘‘ઇમસ્સ બહું પુચ્છન્તસ્સાપિ તિત્તિ નત્થિ, તુચ્છપુચ્છમેવ પુચ્છતી’’તિ ઇતો પટ્ઠાય દેસનં એકાબદ્ધં કત્વા દેસેસિ. છન્નં ત્વેવાતિ યતો પટ્ઠાય દેસનારુળ્હં, તમેવ ગહેત્વા દેસનં વિવટ્ટેન્તો એવમાહ. ઇમસ્મિં પન સુત્તે વિઞ્ઞાણનામરૂપાનં અન્તરે એકો સન્ધિ, વેદનાતણ્હાનં અન્તરે એકો, ભવજાતીનં અન્તરે એકોતિ. દુતિયં.