૭. પવારણાસુત્તવણ્ણના

૨૧૫. સત્તમે તદહૂતિ તસ્મિં અહુ, તસ્મિં દિવસેતિ અત્થો. ઉપવસન્તિ એત્થાતિ ઉપોસથો. ઉપવસન્તીતિ ચ સીલેન વા અનસનેન વા ઉપેતા હુત્વા વસન્તીતિ અત્થો. સો પનેસ ઉપોસથદિવસો અટ્ઠમીચાતુદ્દસીપન્નરસીભેદેન તિવિધો, તસ્મા સેસદ્વયનિવારણત્થં પન્નરસેતિ વુત્તં. પવારણાયાતિ વસ્સં-વુટ્ઠ-પવારણાય. વિસુદ્ધિપવારણાતિપિ એતિસ્સાવ નામં. નિસિન્નો હોતીતિ સાયન્હસમયે સમ્પત્તપરિસાય કાલયુત્તં ધમ્મં દેસેત્વા ઉદકકોટ્ઠકે ગત્તાનિ પરિસિઞ્ચિત્વા નિવત્થનિવાસનો એકંસં સુગતમહાચીવરં કત્વા મજ્ઝિમત્થમ્ભં નિસ્સાય પઞ્ઞત્તે વરબુદ્ધાસને પુરત્થિમદિસાય ઉટ્ઠહતો ચન્દમણ્ડલસ્સ સિરિં સિરિયા અભિભવમાનો નિસિન્નો હોતિ. તુણ્હીભૂતં તુણ્હીભૂતન્તિ યતો યતો અનુવિલોકેતિ, તતો તતો તુણ્હીભૂતમેવ. તત્થ હિ એકભિક્ખુસ્સાપિ હત્થકુક્કુચ્ચં વા પાદકુક્કુચ્ચં વા નત્થિ, સબ્બે નિરવા સન્તેન ઇરિયાપથેન નિસીદિંસુ. અનુવિલોકેત્વાતિ દિસ્સમાનપઞ્ચપસાદેહિ નેત્તેહિ અનુવિલોકેત્વા. હન્દાતિ વોસ્સગ્ગત્થે નિપાતો. ન ચ મે કિઞ્ચિ ગરહથાતિ એત્થ ન ચ કિઞ્ચીતિ પુચ્છનત્થે ન-કારો. કિં મે કિઞ્ચિ ગરહથ? યદિ ગરહથ, વદથ, ઇચ્છાપેમિ વો વત્તુન્તિ અત્થો. કાયિકં વા વાચસિકં વાતિ ઇમિના કાયવચીદ્વારાનેવ પવારેતિ, ન મનોદ્વારં. કસ્મા? અપાકટત્તા. કાયવચીદ્વારેસુ હિ દોસો પાકટો હોતિ, ન મનોદ્વારે. ‘‘એકમઞ્ચે સયતોપિ હિ કિં ચિન્તેસી’’તિ? પુચ્છિત્વા ચિત્તાચારં જાનાતિ. ઇતિ મનોદ્વારં અપાકટત્તા ન પવારેતિ, નો અપરિસુદ્ધત્તા. બોધિસત્તભૂતસ્સાપિ હિ તસ્સ ભૂરિદત્તછદ્દન્તસઙ્ખપાલધમ્મપાલાદિકાલે મનોદ્વારં પરિસુદ્ધં, ઇદાનેત્થ વત્તબ્બમેવ નત્થિ.

એતદવોચાતિ ધમ્મસેનાપતિટ્ઠાને ઠિતત્તા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ભારં વહન્તો એતં અવોચ. ન ખો મયં, ભન્તેતિ, ભન્તે, મયં ભગવતો ન કિઞ્ચિ ગરહામ. કાયિકં વા વાચસિકં વાતિ ઇદં ચતુન્નં અરક્ખિયતં સન્ધાય થેરો આહ. ભગવતો હિ ચત્તારિ અરક્ખિયાનિ. યથાહ –

‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, તથાગતસ્સ અરક્ખિયાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? પરિસુદ્ધકાયસમાચારો, ભિક્ખવે, તથાગતો, નત્થિ તથાગતસ્સ કાયદુચ્ચરિતં, યં તથાગતો રક્ખેય્ય ‘મા મે ઇદં પરો અઞ્ઞાસી’તિ. પરિસુદ્ધવચીસમાચારો, ભિક્ખવે, તથાગતો, નત્થિ તથાગતસ્સ વચીદુચ્ચરિતં, યં તથાગતો રક્ખેય્ય, ‘મા મે ઇદં પરો અઞ્ઞાસી’તિ. પરિસુદ્ધમનોસમાચારો, ભિક્ખવે, તથાગતો, નત્થિ તથાગતસ્સ મનોદુચ્ચરિતં, યં તથાગતો રક્ખેય્ય, ‘મા મે ઇદં પરો અઞ્ઞાસી’તિ. પરિસુદ્ધાજીવો, ભિક્ખવે, તથાગતો, નત્થિ તથાગતસ્સ મિચ્છાઆજીવો, યં તથાગતો રક્ખેય્ય ‘‘મા મે ઇદં પરો અઞ્ઞાસી’’તિ (અ. નિ. ૭.૫૮).

ઇદાનિ ભગવતો યથાભૂતગુણે કથેન્તો ભગવા હિ, ભન્તેતિઆદિમાહ. તત્થ અનુપ્પન્નસ્સાતિ કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધતો પટ્ઠાય અઞ્ઞેન સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા અનુપ્પાદિતપુબ્બસ્સ. અસઞ્જાતસ્સાતિ ઇદં અનુપ્પન્નવેવચનમેવ. અનક્ખાતસ્સાતિ અઞ્ઞેન અદેસિતસ્સ. પચ્છા સમન્નાગતાતિ પઠમગતસ્સ ભગવતો પચ્છા સમનુઆગતા. ઇતિ થેરો યસ્મા સબ્બેપિ ભગવતો સીલાદયો ગુણા અરહત્તમગ્ગમેવ નિસ્સાય આગતા, તસ્મા અરહત્તમગ્ગમેવ નિસ્સાય ગુણં કથેસિ. તેન સબ્બગુણા કથિતાવ હોન્તિ. અહઞ્ચ ખો, ભન્તેતિ ઇદં થેરો સદેવકે લોકે અગ્ગપુગ્ગલસ્સ અત્તનો ચેવ સઙ્ઘસ્સ ચ કાયિકવાચસિકં પવારેન્તો આહ.

પિતરા પવત્તિતન્તિ ચક્કવત્તિમ્હિ કાલઙ્કતે વા પબ્બજિતે વા સત્તાહચ્ચયેન ચક્કં અન્તરધાયતિ, તતો દસવિધં દ્વાદસવિધં ચક્કવત્તિવત્તં પૂરેત્વા નિસિન્નસ્સ પુત્તસ્સ અઞ્ઞં પાતુભવતિ, તં સો પવત્તેતિ. રતનમયત્તા પન સદિસટ્ઠેન તદેવ વત્તં કત્વા ‘‘પિતરા પવત્તિત’’ન્તિ વુત્તં. યસ્મા વા સો ‘‘અપ્પોસ્સુક્કો ત્વં, દેવ, હોહિ, અહમનુસાસિસ્સામી’’તિ આહ, તસ્મા પિતરા પવત્તિતં આણાચક્કં અનુપ્પવત્તેતિ નામ. સમ્મદેવ અનુપ્પવત્તેસીતિ સમ્મા નયેન હેતુના કારણેનેવ અનુપ્પવત્તેસિ. ભગવા હિ ચતુસચ્ચધમ્મં કથેતિ, થેરો તમેવ અનુકથેતિ, તસ્મા એવમાહ. ઉભતોભાગવિમુત્તાતિ દ્વીહિ ભાગેહિ વિમુત્તા, અરૂપાવચરસમાપત્તિયા રૂપકાયતો વિમુત્તા, અગ્ગમગ્ગેન નામકાયતોતિ. પઞ્ઞાવિમુત્તાતિ પઞ્ઞાય વિમુત્તા તેવિજ્જાદિભાવં અપ્પત્તા ખીણાસવા.

વિસુદ્ધિયાતિ વિસુદ્ધત્થાય. સંયોજનબન્ધનચ્છિદાતિ સંયોજનસઙ્ખાતે ચેવ બન્ધનસઙ્ખાતે ચ કિલેસે છિન્દિત્વા ઠિતા. વિજિતસઙ્ગામન્તિ વિજિતરાગદોસમોહસઙ્ગામં, મારબલસ્સ વિજિતત્તાપિ વિજિતસઙ્ગામં. સત્થવાહન્તિ અટ્ઠઙ્ગિકમગ્ગરથે આરોપેત્વા વેનેય્યસત્થં વાહેતિ સંસારકન્તારં ઉત્તારેતીતિ ભગવા સત્થવાહો, તં સત્થવાહં. પલાપોતિ અન્તોતુચ્છો દુસ્સીલો. આદિચ્ચબન્ધુનન્તિ આદિચ્ચબન્ધું સત્થારં દસબલં વન્દામીતિ વદતિ. સત્તમં.