૩. કિસાગોતમીસુત્તવણ્ણના

૧૬૪. તતિયે કિસાગોતમીતિ અપ્પમંસલોહિતતાય કિસા, ગોતમીતિ પનસ્સા નામં. પુબ્બે કિર સાવત્થિયં એકસ્મિં કુલે અસીતિકોટિધનં સબ્બં અઙ્ગારાવ જાતં. કુટુમ્બિકો અઙ્ગારજાતાનિ અનીહરિત્વા – ‘‘અવસ્સં કોચિ પુઞ્ઞવા ભવિસ્સતિ, તસ્સ પુઞ્ઞેન પુન પાકતિકં ભવિસ્સતી’’તિ સુવણ્ણહિરઞ્ઞસ્સ ચાટિયો પૂરેત્વા આપણે ઠપેત્વા સમીપે નિસીદિ. અથેકા દુગ્ગતકુલસ્સ ધીતા – ‘‘અડ્ઢમાસકં ગહેત્વા દારુસાકં આહરિસ્સામી’’તિ વીથિં ગતા તં દિસ્વા કુટુમ્બિકં આહ – ‘‘આપણે તાવ ધનં એત્તકં, ગેહે કિત્તકં ભવિસ્સતી’’તિ. કિં દિસ્વા અમ્મ એવં કથેસીતિ? ઇમં હિરઞ્ઞસુવણ્ણન્તિ. સો ‘‘પુઞ્ઞવતી એસા ભવિસ્સતી’’તિ તસ્સા વસનટ્ઠાનં પુચ્છિત્વા આપણે ભણ્ડં પટિસામેત્વા તસ્સા માતાપિતરો ઉપસઙ્કમિત્વા એવમાહ – ‘‘અમ્હાકં ગેહે વયપ્પત્તો દારકો અત્થિ, તસ્સેતં દારિકં દેથા’’તિ. કિં સામિ દુગ્ગતેહિ સદ્ધિં કેળિં કરોસીતિ? મિત્તસન્થવો નામ દુગ્ગતેહિપિ સદ્ધિં હોતિ, દેથ નં, કુટુમ્બસામિની ભવિસ્સતીતિ નં ગહેત્વા ઘરં આનેસિ. સા સંવાસમન્વાય પુત્તં વિજાતા. પુત્તો પદસા આહિણ્ડનકાલે કાલમકાસિ. સા દુગ્ગતકુલે ઉપ્પજ્જિત્વા મહાકુલં ગન્ત્વાપિ ‘‘પુત્તવિનાસં પત્તામ્હી’’તિ ઉપ્પન્નબલવસોકા પુત્તસ્સ સરીરકિચ્ચં વારેત્વા તં મતકળેવરં આદાય નગરે વિપ્પલપન્તી ચરતિ.

એકદિવસં મહતિયા બુદ્ધવીથિયા દસબલસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા – ‘‘પુત્તસ્સ મે અરોગભાવત્થાય ભેસજ્જં દેથ ભગવા’’તિ આહ. ગચ્છ સાવત્થિં આહિણ્ડિત્વા યસ્મિં ગેહે મતપુબ્બો નત્થિ, તતો સિદ્ધત્થકં આહર, પુત્તસ્સ તે ભેસજ્જં ભવિસ્સતીતિ. સા નગરં પવિસિત્વા ધુરગેહતો પટ્ઠાય ભગવતા વુત્તનયેન ગન્ત્વા સિદ્ધત્થકં યાચન્તી ઘરે ઘરે, ‘‘કુતો ત્વં એવરૂપં ઘરં પસ્સિસ્સસી’’તિ વુત્તા કતિપયાનિ ગેહાનિ આહિણ્ડિત્વા – ‘‘સબ્બેસમ્પિ કિરાયં ધમ્મતા, ન મય્હં પુત્તસ્સેવા’’તિ સાલાયં છવં છડ્ડેત્વા પબ્બજ્જં યાચિ. સત્થા ‘‘ઇમં પબ્બાજેતૂ’’તિ ભિક્ખુનિઉપસ્સયં પેસેસિ. સા ખુરગ્ગેયેવ અરહત્તં પાપુણિ. ઇમં થેરિં સન્ધાય ‘‘અથ ખો કિસાગોતમી’’તિ વુત્તં.

એકમાસીતિ એકા આસિ. રુદમ્મુખીતિ રુદમાનમુખી વિય. અચ્ચન્તં મતપુત્તામ્હીતિ એત્થ અન્તં અતીતં અચ્ચન્તં, ભાવનપુંસકમેતં. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા પુત્તમરણં અન્તં અતીતં હોતિ, એવં મતપુત્તા અહં, ઇદાનિ મમ પુન પુત્તમરણં નામ નત્થિ. પુરિસા એતદન્તિકાતિ પુરિસાપિ મે એતદન્તિકાવ. યો મે પુત્તમરણસ્સ અન્તો, પુરિસાનમ્પિ મે એસેવન્તો, અભબ્બા અહં ઇદાનિ પુરિસં ગવેસિતુન્તિ. સબ્બત્થ વિહતા નન્દીતિ સબ્બેસુ ખન્ધાયતનધાતુભવયોનિગતિઠિતિનિવાસેસુ મમ તણ્હાનન્દી વિહતા. તમોક્ખન્ધોતિ અવિજ્જાક્ખન્ધો. પદાલિતોતિ ઞાણેન ભિન્નો. તતિયં.