૫. ભિક્ખુનીસંયુત્તં

૧. આળવિકાસુત્તવણ્ણના

૧૬૨. ભિક્ખુનીસંયુત્તસ્સ પઠમે આળવિકાતિ આળવિયં જાતા આળવિનગરતોયેવ ચ નિક્ખમ્મ પબ્બજિતા. અન્ધવનન્તિ કસ્સપસમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ ચેતિયે નવકમ્મત્થાય ધનં સમાદપેત્વા આગચ્છન્તસ્સ યસોધરસ્સ નામ ધમ્મભાણકસ્સ અરિયપુગ્ગલસ્સ અક્ખીનિ ઉપ્પાટેત્વા તત્થેવ અક્ખિભેદપ્પત્તેહિ પઞ્ચહિ ચોરસતેહિ નિવુત્થત્તા તતો પટ્ઠાય ‘‘અન્ધવન’’ન્તિ સઙ્ખં ગતં વનં. તં કિર સાવત્થિતો દક્ખિણપસ્સે ગાવુતમત્તે હોતિ રાજારક્ખાય ગુત્તં. તત્થ પવિવેકકામા ભિક્ખૂ ચ ભિક્ખુનિયો ચ ગચ્છન્તિ. તસ્મા અયમ્પિ કાયવિવેકત્થિની યેન તં વનં, તેનુપસઙ્કમિ. નિસ્સરણન્તિ નિબ્બાનં. પઞ્ઞાયાતિ પચ્ચવેક્ખણઞાણેન. ન ત્વં જાનાસિ તં પદન્તિ ત્વં એતં નિબ્બાનપદં વા નિબ્બાનગામિમગ્ગપદં વા ન જાનાસિ. સત્તિસૂલૂપમાતિ વિનિવિજ્ઝનત્થેન સત્તિસૂલસદિસા. ખન્ધાસં અધિકુટ્ટનાતિ ખન્ધા તેસં અધિકુટ્ટનભણ્ડિકા. પઠમં.

૨. સોમાસુત્તવણ્ણના

૧૬૩. દુતિયે ઠાનન્તિ અરહત્તં. દુરભિસમ્ભવન્તિ દુપ્પસહં. દ્વઙ્ગુલપઞ્ઞાયાતિ પરિત્તપઞ્ઞાય. યસ્મા વા દ્વીહિ અઙ્ગુલેહિ કપ્પાસવટ્ટિં ગહેત્વા સુત્તં કન્તન્તિ, તસ્મા ઇત્થી ‘‘દ્વઙ્ગુલપઞ્ઞા’’તિ વુચ્ચતિ. ઞાણમ્હિ વત્તમાનમ્હીતિ ફલસમાપત્તિઞાણે પવત્તમાને. ધમ્મં વિપસ્સતોતિ ચતુસચ્ચધમ્મં વિપસ્સન્તસ્સ, પુબ્બભાગે વા વિપસ્સનાય આરમ્મણભૂતં ખન્ધપઞ્ચકમેવ. કિઞ્ચિ વા પન અઞ્ઞસ્મીતિ અઞ્ઞં વા કિઞ્ચિ ‘‘અહં અસ્મી’’તિ તણ્હામાનદિટ્ઠિવસેન યસ્સ સિયા. દુતિયં.

૩. કિસાગોતમીસુત્તવણ્ણના

૧૬૪. તતિયે કિસાગોતમીતિ અપ્પમંસલોહિતતાય કિસા, ગોતમીતિ પનસ્સા નામં. પુબ્બે કિર સાવત્થિયં એકસ્મિં કુલે અસીતિકોટિધનં સબ્બં અઙ્ગારાવ જાતં. કુટુમ્બિકો અઙ્ગારજાતાનિ અનીહરિત્વા – ‘‘અવસ્સં કોચિ પુઞ્ઞવા ભવિસ્સતિ, તસ્સ પુઞ્ઞેન પુન પાકતિકં ભવિસ્સતી’’તિ સુવણ્ણહિરઞ્ઞસ્સ ચાટિયો પૂરેત્વા આપણે ઠપેત્વા સમીપે નિસીદિ. અથેકા દુગ્ગતકુલસ્સ ધીતા – ‘‘અડ્ઢમાસકં ગહેત્વા દારુસાકં આહરિસ્સામી’’તિ વીથિં ગતા તં દિસ્વા કુટુમ્બિકં આહ – ‘‘આપણે તાવ ધનં એત્તકં, ગેહે કિત્તકં ભવિસ્સતી’’તિ. કિં દિસ્વા અમ્મ એવં કથેસીતિ? ઇમં હિરઞ્ઞસુવણ્ણન્તિ. સો ‘‘પુઞ્ઞવતી એસા ભવિસ્સતી’’તિ તસ્સા વસનટ્ઠાનં પુચ્છિત્વા આપણે ભણ્ડં પટિસામેત્વા તસ્સા માતાપિતરો ઉપસઙ્કમિત્વા એવમાહ – ‘‘અમ્હાકં ગેહે વયપ્પત્તો દારકો અત્થિ, તસ્સેતં દારિકં દેથા’’તિ. કિં સામિ દુગ્ગતેહિ સદ્ધિં કેળિં કરોસીતિ? મિત્તસન્થવો નામ દુગ્ગતેહિપિ સદ્ધિં હોતિ, દેથ નં, કુટુમ્બસામિની ભવિસ્સતીતિ નં ગહેત્વા ઘરં આનેસિ. સા સંવાસમન્વાય પુત્તં વિજાતા. પુત્તો પદસા આહિણ્ડનકાલે કાલમકાસિ. સા દુગ્ગતકુલે ઉપ્પજ્જિત્વા મહાકુલં ગન્ત્વાપિ ‘‘પુત્તવિનાસં પત્તામ્હી’’તિ ઉપ્પન્નબલવસોકા પુત્તસ્સ સરીરકિચ્ચં વારેત્વા તં મતકળેવરં આદાય નગરે વિપ્પલપન્તી ચરતિ.

એકદિવસં મહતિયા બુદ્ધવીથિયા દસબલસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા – ‘‘પુત્તસ્સ મે અરોગભાવત્થાય ભેસજ્જં દેથ ભગવા’’તિ આહ. ગચ્છ સાવત્થિં આહિણ્ડિત્વા યસ્મિં ગેહે મતપુબ્બો નત્થિ, તતો સિદ્ધત્થકં આહર, પુત્તસ્સ તે ભેસજ્જં ભવિસ્સતીતિ. સા નગરં પવિસિત્વા ધુરગેહતો પટ્ઠાય ભગવતા વુત્તનયેન ગન્ત્વા સિદ્ધત્થકં યાચન્તી ઘરે ઘરે, ‘‘કુતો ત્વં એવરૂપં ઘરં પસ્સિસ્સસી’’તિ વુત્તા કતિપયાનિ ગેહાનિ આહિણ્ડિત્વા – ‘‘સબ્બેસમ્પિ કિરાયં ધમ્મતા, ન મય્હં પુત્તસ્સેવા’’તિ સાલાયં છવં છડ્ડેત્વા પબ્બજ્જં યાચિ. સત્થા ‘‘ઇમં પબ્બાજેતૂ’’તિ ભિક્ખુનિઉપસ્સયં પેસેસિ. સા ખુરગ્ગેયેવ અરહત્તં પાપુણિ. ઇમં થેરિં સન્ધાય ‘‘અથ ખો કિસાગોતમી’’તિ વુત્તં.

એકમાસીતિ એકા આસિ. રુદમ્મુખીતિ રુદમાનમુખી વિય. અચ્ચન્તં મતપુત્તામ્હીતિ એત્થ અન્તં અતીતં અચ્ચન્તં, ભાવનપુંસકમેતં. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા પુત્તમરણં અન્તં અતીતં હોતિ, એવં મતપુત્તા અહં, ઇદાનિ મમ પુન પુત્તમરણં નામ નત્થિ. પુરિસા એતદન્તિકાતિ પુરિસાપિ મે એતદન્તિકાવ. યો મે પુત્તમરણસ્સ અન્તો, પુરિસાનમ્પિ મે એસેવન્તો, અભબ્બા અહં ઇદાનિ પુરિસં ગવેસિતુન્તિ. સબ્બત્થ વિહતા નન્દીતિ સબ્બેસુ ખન્ધાયતનધાતુભવયોનિગતિઠિતિનિવાસેસુ મમ તણ્હાનન્દી વિહતા. તમોક્ખન્ધોતિ અવિજ્જાક્ખન્ધો. પદાલિતોતિ ઞાણેન ભિન્નો. તતિયં.

૪. વિજયાસુત્તવણ્ણના

૧૬૫. ચતુત્થે પઞ્ચઙ્ગિકેનાતિ આતતં વિતતં આતતવિતતં ઘનં સુસિરન્તિ એવં પઞ્ચઙ્ગસમન્નાગતેન. નિય્યાતયામિ તુય્હેવાતિ સબ્બે તુય્હંયેવ દેમિ. નાહં તેનત્થિકાતિ નાહં તેન અત્થિકા. પૂતિકાયેનાતિ સુવણ્ણવણ્ણોપિ કાયો નિચ્ચં ઉગ્ઘરિતપગ્ઘરિતટ્ઠેન પૂતિકાયોવ, તસ્મા એવમાહ. ભિન્દનેનાતિ ભિજ્જનસભાવેન. પભઙ્ગુનાતિ ચુણ્ણવિચુણ્ણં આપજ્જનધમ્મેન. અટ્ટીયામીતિ અટ્ટા પીળિતા હોમિ. હરાયામીતિ લજ્જામિ. સન્તા સમાપત્તીતિ અટ્ઠવિધા લોકિયસમાપત્તિ આરમ્મણસન્તતાય અઙ્ગસન્તતાય ચ સન્તાતિ વુત્તા. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ રૂપારૂપભવેસુ, તેસં દ્વિન્નં ભવાનં ગહિતત્તા ગહિતે કામભવે અટ્ઠસુ ચ સમાપત્તીસૂતિ એતેસુ સબ્બેસુ ઠાનેસુ મય્હં અવિજ્જાતમો વિહતોતિ વદતિ. ચતુત્થં.

૫. ઉપ્પલવણ્ણાસુત્તવણ્ણના

૧૬૬. પઞ્ચમે સુપુપ્ફિતગ્ગન્તિ અગ્ગતો પટ્ઠાય સુટ્ઠુ પુપ્ફિતં સાલરુક્ખં. ન ચત્થિ તે દુતિયા વણ્ણધાતૂતિ તવ વણ્ણધાતુસદિસા દુતિયા વણ્ણધાતુ નત્થિ, તયા સદિસા અઞ્ઞા ભિક્ખુની નત્થીતિ વદતિ. ઇધાગતા તાદિસિકા ભવેય્યુન્તિ યથા ત્વં ઇધાગતા કિઞ્ચિ સન્થવં વા સિનેહં વા ન લભસિ, એવમેવં તેપિ તયાવ સદિસા ભવેય્યું. પખુમન્તરિકાયન્તિ દ્વિન્નં અક્ખીનં મજ્ઝે નાસવંસેપિ તિટ્ઠન્તિં મં ન પસ્સસિ. વસીભૂતમ્હીતિ વસીભૂતા અસ્મિ. પઞ્ચમં.

૬. ચાલાસુત્તવણ્ણના

૧૬૭. છટ્ઠે કો નુ તં ઇદમાદપયીતિ કો નુ મન્દબુદ્ધિ બાલો તં એવં ગાહાપેસિ? પરિક્લેસન્તિ અઞ્ઞમ્પિ નાનપ્પકારં ઉપદ્દવં. ઇદાનિ યં મારો આહ – ‘‘કો નુ તં ઇદમાદપયી’’તિ, તં મદ્દન્તી – ‘‘ન મં અન્ધબાલો આદપેસિ, લોકે પન અગ્ગપુગ્ગલો સત્થા ધમ્મં દેસેસી’’તિ દસ્સેતું, બુદ્ધોતિઆદિમાહ. તત્થ સચ્ચે નિવેસયીતિ પરમત્થસચ્ચે નિબ્બાને નિવેસેસિ. નિરોધં અપ્પજાનન્તાતિ નિરોધસચ્ચં અજાનન્તા. છટ્ઠં.

૭. ઉપચાલાસુત્તવણ્ણના

૧૬૮. સત્તમે એન્તિ મારવસં પુનાતિ પુનપ્પુનં મરણમારકિલેસમારદેવપુત્તમારાનં વસં આગચ્છન્તિ. પધૂપિતોતિ સન્તાપિતો. અગતિ યત્થ મારસ્સાતિ યત્થ તુય્હં મારસ્સ અગતિ. તત્થાતિ તસ્મિં નિબ્બાને. સત્તમં.

૮. સીસુપચાલાસુત્તવણ્ણના

૧૬૯. અટ્ઠમે સમણી વિય દિસ્સસીતિ સમણિસદિસા દિસ્સસિ. કિમિવ ચરસિ મોમૂહાતિ કિં કારણા મોમૂહા વિય ચરસિ? ઇતો બહિદ્ધાતિ ઇમમ્હા સાસના બહિ. પાસં ડેન્તીતિ પાસણ્ડા, સત્તાનં ચિત્તેસુ દિટ્ઠિપાસં ખિપન્તીતિ અત્થો. સાસનં પન પાસે મોચેતિ, તસ્મા પાસણ્ડોતિ ન વુચ્ચતિ, ઇતો બહિદ્ધાયેવ પાસણ્ડા હોન્તિ. પસીદન્તીતિ સંસીદન્તિ લગ્ગન્તિ.

ઇદાનિ ‘‘કં નુ ઉદ્દિસ્સ મુણ્ડાસી’’તિ પઞ્હં કથેન્તી અત્થિ સક્યકુલે જાતોતિઆદિમાહ. તત્થ સબ્બાભિભૂતિ સબ્બાનિ ખન્ધાયતનધાતુભવયોનિગતિઆદીનિ અભિભવિત્વા ઠિતો. મરણમારાદયો નુદિ નીહરીતિ મારનુદો. સબ્બત્થમપરાજિતોતિ સબ્બેસુ રાગાદીસુ વા મારયુદ્ધે વા અજિતો. સબ્બત્થ મુત્તોતિ સબ્બેસુ ખન્ધાદીસુ મુત્તો. અસિતોતિ તણ્હાદિટ્ઠિનિસ્સયેન અનિસ્સિતો. સબ્બકમ્મક્ખયં પત્તોતિ સબ્બકમ્મક્ખયસઙ્ખાતં અરહત્તં પત્તો. ઉપધિસઙ્ખયેતિ ઉપધિસઙ્ખયસઙ્ખાતે નિબ્બાને આરમ્મણતો વિમુત્તો. અટ્ઠમં.

૯. સેલાસુત્તવણ્ણના

૧૭૦. નવમે કેનિદં પકતન્તિ કેન ઇદં કતં. બિમ્બન્તિ અત્તભાવં સન્ધાય વદતિ. અઘન્તિ દુક્ખપતિટ્ઠાનત્તા અત્તભાવમેવ વદતિ. હેતુભઙ્ગાતિ હેતુનિરોધેન પચ્ચયવેકલ્લેન. નવમં.

૧૦. વજિરાસુત્તવણ્ણના

૧૭૧. દસમે નયિધ સત્તુપલબ્ભતીતિ ઇમસ્મિં સુદ્ધસઙ્ખારપુઞ્જે પરમત્થતો સત્તો નામ ન ઉપલબ્ભતિ. ખન્ધેસુ સન્તેસૂતિ પઞ્ચસુ ખન્ધેસુ વિજ્જમાનેસુ તેન તેનાકારેન વવત્થિતેસુ. સમ્મુતીતિ સત્તોતિ સમઞ્ઞામત્તમેવ હોતિ. દુક્ખન્તિ પઞ્ચક્ખન્ધદુક્ખં. નાઞ્ઞત્ર દુક્ખાતિ ઠપેત્વા દુક્ખં અઞ્ઞો નેવ સમ્ભોતિ ન નિરુજ્ઝતીતિ. દસમં.

ઇતિ સારત્થપ્પકાસિનિયા

સંયુત્તનિકાય-અટ્ઠકથાય

ભિક્ખુનીસંયુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.