૧૧. સક્કસંયુત્તં

૧. પઠમવગ્ગો

૧. સુવીરસુત્તવણ્ણના

૨૪૭. સક્કસંયુત્તસ્સ પઠમે અભિયંસૂતિ કદા અભિયંસુ? યદા બલવન્તો અહેસું, તદા. તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા – સક્કો કિર મગધરટ્ઠે મચલગામકે મઘો નામ માણવો હુત્વા તેત્તિંસ પુરિસે ગહેત્વા કલ્યાણકમ્મં કરોન્તો સત્ત વતપદાનિ પૂરેત્વા તત્થ કાલઙ્કતો દેવલોકે નિબ્બત્તિ. તં બલવકમ્માનુભાવેન સપરિસં સેસદેવતા દસહિ ઠાનેહિ અધિગણ્હન્તં દિસ્વા ‘‘આગન્તુકદેવપુત્તા આગતા’’તિ નેવાસિકા ગન્ધપાનં સજ્જયિંસુ. સક્કો સકપરિસાય સઞ્ઞં અદાસિ – ‘‘મારિસા મા ગન્ધપાનં પિવિત્થ, પિવનાકારમત્તમેવ દસ્સેથા’’તિ. તે તત્થ અકંસુ. નેવાસિકદેવતા સુવણ્ણસરકેહિ ઉપનીતં ગન્ધપાનં યાવદત્થં પિવિત્વા મત્તા તત્થ તત્થ સુવણ્ણપથવિયં પતિત્વા સયિંસુ. સક્કો ‘‘ગણ્હથ પુત્તહતાય પુત્તે’’તિ તે પાદેસુ ગહેત્વા સિનેરુપાદે ખિપાપેસિ. સક્કસ્સ પુઞ્ઞતેજેન તદનુવત્તકાપિ સબ્બે તત્થેવ પતિંસુ. તે સિનેરુવેમજ્ઝકાલે સઞ્ઞં લભિત્વા, ‘‘તાતા ન સુરં પિવિમ્હ, ન સુરં પિવિમ્હા’’તિ આહંસુ. તતો પટ્ઠાય અસુરા નામ જાતા. અથ નેસં કમ્મપચ્ચયઉતુસમુટ્ઠાનં સિનેરુસ્સ હેટ્ઠિમતલે દસયોજનસહસ્સં અસુરભવનં નિબ્બત્તિ. સક્કો તેસં નિવત્તેત્વા અનાગમનત્થાય આરક્ખં ઠપેસિ, યં સન્ધાય વુત્તં –

‘‘અન્તરા દ્વિન્નં અયુજ્ઝપુરાનં,

પઞ્ચવિધા ઠપિતા અભિરક્ખા;

ઉદકં કરોટિ-પયસ્સ ચ હારી,

મદનયુતા ચતુરો ચ મહત્થા’’તિ.

દ્વે નગરાનિ હિ યુદ્ધેન ગહેતું અસક્કુણેય્યતાય અયુજ્ઝપુરાનિ નામ જાતાનિ દેવનગરઞ્ચ અસુરનગરઞ્ચ. યદા હિ અસુરા બલવન્તો હોન્તિ, અથ દેવેહિ પલાયિત્વા દેવનગરં પવિસિત્વા દ્વારે પિદહિતે અસુરાનં સતસહસ્સમ્પિ કિઞ્ચિ કાતું ન સક્કોતિ. યદા દેવા બલવન્તો હોન્તિ, અથાસુરેહિ પલાયિત્વા અસુરનગરસ્સ દ્વારે પિદહિતે સક્કાનં સતસહસ્સમ્પિ કિઞ્ચિ કાતું ન સક્કોતિ. ઇતિ ઇમાનિ દ્વે નગરાનિ અયુજ્ઝપુરાનિ નામ. નેસં અન્તરા એતેસુ ઉદકાદીસુ પઞ્ચસુ ઠાનેસુ સક્કેન આરક્ખા ઠપિતા. તત્થ ઉદકસદ્દેન નાગા ગહિતા. તે હિ ઉદકે બલવન્તો હોન્તિ. તસ્મા સિનેરુસ્સ પઠમાલિન્દે તેસં આરક્ખા. કરોટિસદ્દેન સુપણ્ણા ગહિતા. તેસં કિર કરોટિ નામ પાનભોજનં, તેન તં નામં લભિંસુ. દુતિયાલિન્દે તેસં આરક્ખા. પયસ્સહારીસદ્દેન કુમ્ભણ્ડા ગહિતા. દાનવરક્ખસા કિર તે. તતિયાલિન્દે તેસં આરક્ખા. મદનયુતસદ્દેન યક્ખા ગહિતા. વિસમચારિનો કિરતે યુજ્ઝસોણ્ડા. ચતુત્થાલિન્દે તેસં આરક્ખા. ચતુરો ચ મહન્તાતિ ચત્તારો મહારાજાનો વુત્તા. પઞ્ચમાલિન્દે તેસં આરક્ખા. તસ્મા યદિ અસુરા કુપિતાવિલચિત્તા દેવપુરં ઉપયન્તિ યુદ્ધેસૂ, યં ગિરિનો પઠમં પરિભણ્ડં, તં ઉરગા પટિબાહન્તિ એવં સેસેસુ સેસા.

તે પન અસુરા આયુવણ્ણરસઇસ્સરિયસમ્પત્તીહિ તાવતિંસસદિસાવ. તસ્મા અન્તરા અત્તાનં અજાનિત્વા પાટલિયા પુપ્ફિતાય, ‘‘ન ઇદં દેવનગરં, તત્થ પારિચ્છત્તકો પુપ્ફતિ, ઇધ પન ચિત્તપાટલી, જરસક્કેનામ્હાકં સુરં પાયેત્વા વઞ્ચિતા, દેવનગરઞ્ચ નો ગહિતં, ગચ્છામ તેન સદ્ધિં યુજ્ઝિસ્સામા’’તિ હત્થિઅસ્સરથે આરુય્હ સુવણ્ણરજતમણિફલકાનિ ગહેત્વા, યુદ્ધસજ્જા હુત્વા, અસુરભેરિયો વાદેન્તા મહાસમુદ્દે ઉદકં દ્વિધા ભેત્વા ઉટ્ઠહન્તિ. તે દેવે વુટ્ઠે વમ્મિકમક્ખિકા વમ્મિકં વિય સિનેરું અભિરુહિતુ આરભન્તિ. અથ નેસં પઠમં નાગેહિ સદ્ધિં યુદ્ધં હોતિ. તસ્મિં ખો પન યુદ્ધે ન કસ્સચિ છવિ વા ચમ્મં વા છિજ્જતિ, ન લોહિતં ઉપ્પજ્જતિ, કેવલં કુમારકાનં દારુમેણ્ડકયુદ્ધં વિય અઞ્ઞમઞ્ઞં સન્તાસનમત્તમેવ હોતિ. કોટિસતાપિ કોટિસહસ્સાપિ નાગા તેહિ સદ્ધિં યુજ્ઝિત્વા તે અસુરપુરંયેવ પવેસેત્વા નિવત્તન્તિ.

યદા પન અસુરા બલવન્તો હોન્તિ, અથ નાગા ઓસક્કિત્વા દુતિયે આલિન્દે સુપણ્ણેહિ સદ્ધિં એકતોવ હુત્વા યુજ્ઝન્તિ. એસ નયો સુપણ્ણાદીસૂપિ. યદા પન તાનિ પઞ્ચપિ ઠાનાનિ અસુરા મદ્દન્તિ, તદા એકતો સમ્પિણ્ડિતાનિપિ પઞ્ચ બલાનિ ઓસક્કન્તિ. અથ ચત્તારો મહારાજાનો ગન્ત્વા સક્કસ્સ તં પવત્તિં આરોચેન્તિ. સક્કો તેસં વચનં સુત્વા દિયડ્ઢયોજનસતિકં વેજયન્તરથં આરુય્હ સયં વા નિક્ખમતિ, એકં વા પુત્તં પેસેતિ. ઇમસ્મિં પન કાલે પુત્તં પેસેતુકામો, તાત સુવીરાતિઆદિમાહ.

એવં ભદ્દન્તવાતિ ખોતિ એવં હોતુ ભદ્દં તવ ઇતિ ખો. પમાદં આપાદેસીતિ પમાદં અકાસિ. અચ્છરાસઙ્ઘપરિવુતો સટ્ઠિયોજનં વિત્થારેન સુવણ્ણમહાવીથિં ઓતરિત્વા નક્ખત્તં કીળન્તો નન્દનવનાદીસુ વિચરતીતિ અત્થો.

અનુટ્ઠહન્તિ અનુટ્ઠહન્તો. અવાયામન્તિ અવાયમન્તો. અલસ્વસ્સાતિ અલસો અસ્સ. ન ચ કિચ્ચાનિ કારયેતિ કિઞ્ચિ કિચ્ચં નામ ન કરેય્ય. સબ્બકામસમિદ્ધસ્સાતિ સબ્બકામેહિ સમિદ્ધો અસ્સ. તં મે, સક્ક, વરં દિસાતિ, સક્ક દેવસેટ્ઠ, તં મે વરં ઉત્તમં ઠાનં ઓકાસં દિસં આચિક્ખ કથેહીતિ વદતિ. નિબ્બાનસ્સ હિ સો મગ્ગોતિ કમ્મં અકત્વા જીવિતટ્ઠાનં નામ નિબ્બાનસ્સ મગ્ગો. પઠમં.

૨. સુસીમસુત્તવણ્ણના

૨૪૮. દુતિયે સુસીમન્તિ અત્તનો પુત્તસહસ્સસ્સ અન્તરે એવંનામકં એકં પુત્તમેવ. દુતિયં.

૩. ધજગ્ગસુત્તવણ્ણના

૨૪૯. તતિયે સમુપબ્યૂળ્હોતિ સમ્પિણ્ડિતો રાસિભૂતો. ધજગ્ગંઉલ્લોકેય્યથાતિ સક્કસ્સ કિર દિયડ્ઢયોજનસતાયામો રથો. તસ્સ હિ પચ્છિમન્તો પણ્ણાસયોજનો, મજ્ઝે રથપઞ્જરો પણ્ણાસયોજનો, રથસન્ધિતો યાવ રથસીસા પણ્ણાસયોજનાનિ. તદેવ પમાણં દિગુણં કત્વા તિયોજનસતાયામોતિપિ વદન્તિયેવ. તસ્મિં યોજનિકપલ્લઙ્કો અત્થતો, તિયોજનિકં સેતચ્છત્તં મત્થકે ઠપિતં, એકસ્મિંયેવ યુગે સહસ્સઆજઞ્ઞા યુત્તા, સેસાલઙ્કારસ્સ પમાણં નત્થિ. ધજો પનસ્સ અડ્ઢતિયાનિ યોજનસતાનિ ઉગ્ગતો, યસ્સ વાતાહતસ્સ પઞ્ચઙ્ગિકતૂરિયસ્સેવ સદ્દો નિચ્છરતિ, તં ઉલ્લોકેય્યાથાતિ વદતિ. કસ્મા? તં પસ્સન્તાનઞ્હિ રાજા નો આગન્ત્વા પરિસપરિયન્તે નિખાતથમ્ભો વિય ઠિતો, કસ્સ મયં ભાયામાતિ ભયં ન હોતિ. પજાપતિસ્સાતિ સો કિર સક્કેન સમાનવણ્ણો સમાનાયુકો દુતિયં આસનં લભતિ. તથા વરુણો ઈસાનો ચ. વરુણો પન તતિયં આસનં લભતિ, ઈસાનો ચતુત્થં. પલાયીતિ અસુરેહિ પરાજિતો તસ્મિં રથે ઠિતો અપ્પમત્તકમ્પિ રજધજં દિસ્વા પલાયનધમ્મો.

ઇતિપિ સો ભગવાતિઆદીનિ વિસુદ્ધિમગ્ગે વિત્થારિતાનેવ. ઇદમવોચાતિ ઇદં ધજગ્ગપરિત્તં નામ ભગવા અવોચ, યસ્સ આણાખેત્તે કોટિસતસહસ્સચક્કવાળે આનુભાવો વત્તતિ. ઇદં આવજ્જેત્વા હિ યક્ખભયચોરભયાદીહિ દુક્ખેહિ મુત્તાનં અન્તો નત્થિ. તિટ્ઠતુ અઞ્ઞદુક્ખવૂપસમો, ઇદં આવજ્જમાનો હિ પસન્નચિત્તો આકાસેપિ પતિટ્ઠં લભતિ.

તત્રિદં વત્થુ – દીઘવાપિચેતિયમ્હિ કિર સુધાકમ્મે કયિરમાને એકો દહરો મુદ્ધવેદિકાપાદતો પતિત્વા ચેતિયકુચ્છિયા ભસ્સતિ. હેટ્ઠા ઠિતો ભિક્ખુસઙ્ઘો ‘‘ધજગ્ગપરિત્તં, આવુસો, આવજ્જાહી’’તિ આહ. સો મરણભયેન તજ્જિતો ‘‘ધજગ્ગપરિત્તં મં રક્ખતૂ’’તિ આહ. તાવદેવસ્સ ચેતિયકુચ્છિતો દ્વે ઇટ્ઠકા નિક્ખમિત્વા સોપાનં હુત્વા અટ્ઠંસુ, ઉપરિટ્ઠિતો વલ્લિનિસ્સેણિં ઓતારેસું. તસ્મિં નિસ્સેણિયં ઠિતે ઇટ્ઠકા યથાટ્ઠાનેયેવ અટ્ઠંસુ. તતિયં.

૪. વેપચિત્તિસુત્તવણ્ણના

૨૫૦. ચતુત્થે વેપચિત્તીતિ સો કિર અસુરાનં સબ્બજેટ્ઠકો. યેનાતિ નિપાતમત્તં નન્તિ ચ. કણ્ઠપઞ્ચમેહીતિ દ્વીસુ હત્થેસુ પાદેસુ કણ્ઠે ચાતિ એવં પઞ્ચહિ બન્ધનેહિ. તાનિ પન નળિનસુત્તં વિય મક્કટકસુત્તં વિય ચ ચક્ખુસ્સાપાથં આગચ્છન્તિ, ઇરિયાપથં રુજ્ઝન્તિ. તેહિ પન ચિત્તેનેવ બજ્ઝતિ, ચિત્તેનેવ મુચ્ચતિ. અક્કોસતીતિ ચોરોસિ બાલોસિ મૂળ્હોસિ થેનોસિ ઓટ્ઠોસિ ગોણોસિ ગદ્રભોસિ નેરયિકોસિ તિરચ્છાનગતોસિ, નત્થિ તુય્હં સુગતિ, દુગ્ગતિયેવ તુય્હં પાટિકઙ્ખાતિ ઇમેહિ દસહિ અક્કોસવત્થૂહિ અક્કોસતિ. પરિભાસતીતિ, જરસક્ક, ન ત્વં સબ્બકાલં જિનિસ્સસિ, યદા અસુરાનં જયો ભવિસ્સતિ, તદા તમ્પિ એવં બન્ધિત્વા અસુરભવનસ્સ દ્વારે નિપજ્જાપેત્વા પોથાપેસ્સામીતિ આદીનિ વત્વા તજ્જેતિ. સક્કો વિજિતવિજયો ન તં મનસિ કરોતિ, મહાપટિગ્ગહણં પનસ્સ મત્થકે વિધુનન્તો સુધમ્મદેવસભં પવિસતિ ચેવ નિક્ખમતિ ચ. અજ્ઝભાસીતિ ‘‘કિં નુ ખો એસ સક્કો ઇમાનિ ફરુસવચનાનિ ભયેન તિતિક્ખતિ, ઉદાહુ અધિવાસનખન્તિયા સમન્નાગતત્તા’’તિ? વીમંસન્તો અભાસિ.

દુબ્બલ્યા નોતિ દુબ્બલભાવેન નુ. પટિસંયુજેતિ પટિસંયુજેય્ય પટિપ્ફરેય્ય. પભિજ્જેય્યુન્તિ વિરજ્જેય્યું. પકુજ્ઝેય્યુન્તિપિ પાઠો. પરન્તિ પચ્ચત્થિકં. યો સતો ઉપસમ્મતીતિ યો સતિમા હુત્વા ઉપસમ્મતિ, તસ્સ ઉપસમંયેવાહં બાલસ્સ પટિસેધનં મઞ્ઞેતિ અત્થો. યદા નં મઞ્ઞતીતિ યસ્મા તં મઞ્ઞતિ. અજ્ઝારુહતીતિ અજ્ઝોત્થરતિ. ગોવ ભિય્યો પલાયિનન્તિ યથા ગોયુદ્ધે તાવદેવ દ્વે ગાવો યુજ્ઝન્તે ગોગણો ઓલોકેન્તો તિટ્ઠતિ, યદા પન એકો પલાયતિ, અથ નં પલાયન્તં સબ્બો ગોગણો ભિય્યો અજ્ઝોત્થરતિ. એવં દુમ્મેધો ખમન્તં ભિય્યો અજ્ઝોત્થરતીતિ અત્થો.

સદત્થપરમાતિ સકત્થપરમા. ખન્ત્યા ભિય્યો ન વિજ્જતીતિ તેસુ સકઅત્થપરમેસુ અત્થેસુ ખન્તિતો ઉત્તરિતરો અઞ્ઞો અત્થો ન વિજ્જતિ. તમાહુ પરમં ખન્તિન્તિ યો બલવા તિતિક્ખતિ, તસ્સ તં ખન્તિં પરમં આહુ. બાલબલં નામ અઞ્ઞાણબલં. તં યસ્સ બલં, અબલમેવ તં બલન્તિ આહુ કથેન્તીતિ દીપેતિ. ધમ્મગુત્તસ્સાતિ ધમ્મેન રક્ખિતસ્સ, ધમ્મં વા રક્ખન્તસ્સ. પટિવત્તાતિ પટિપ્ફરિત્વા વત્તા, પટિપ્ફરિત્વા વા બાલબલન્તિ વદેય્યાપિ, ધમ્મટ્ઠં પન ચાલેતું સમત્થો નામ નત્થિ. તસ્સેવ તેન પાપિયોતિ તેન કોધેન તસ્સેવ પુગ્ગલસ્સ પાપં. કતરસ્સ? યો કુદ્ધં પટિકુજ્ઝતિ. તિકિચ્છન્તાનન્તિ એકવચને બહુવચનં, તિકિચ્છન્તન્તિ અત્થો. જના મઞ્ઞન્તીતિ એવરૂપં અત્તનો ચ પરસ્સ ચાતિ ઉભિન્નં અત્થં તિકિચ્છન્તં નિપ્ફાદેન્તં પુગ્ગલં ‘‘અન્ધબાલો અય’’ન્તિ અન્ધબાલપુથુજ્જનાવ એવં મઞ્ઞન્તિ. ધમ્મસ્સ અકોવિદાતિ ચતુસચ્ચધમ્મે અછેકા. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સાસને. ખોતિ નિપાતમત્તં. ચતુત્થં.

૫. સુભાસિતજયસુત્તવણ્ણના

૨૫૧. પઞ્ચમે અસુરિન્દં એતદવોચાતિ છેકતાય એતં અવોચ. એવં કિરસ્સ અહોસિ ‘‘પરસ્સ નામ ગાહં મોચેત્વા પઠમં વત્તું ગરુ. પરસ્સ વચનં અનુગન્ત્વા પન પચ્છા સુખં વત્તુ’’ન્તિ. પુબ્બદેવાતિ દેવલોકે ચિરનિવાસિનો પુબ્બસામિકા, તુમ્હાકં તાવ પવેણિઆગતં ભણથાતિ. અદણ્ડાવચરાતિ દણ્ડાવચરણરહિતા, દણ્ડં વા સત્થં વા ગહેતબ્બન્તિ એવમેત્થ નત્થીતિ અત્થો. પઞ્ચમં.

૬. કુલાવકસુત્તવણ્ણના

૨૫૨. છટ્ઠે અજ્ઝભાસીતિ તસ્સ કિર સિમ્બલિવનાભિમુખસ્સ જાતસ્સ રથસદ્દો ચ આજાનીયસદ્દો ધજસદ્દો ચ સમન્તા અસનિપાતસદ્દો વિય અહોસિ. તં સુત્વા સિમ્બલિવને બલવસુપણ્ણા પલાયિંસુ, જરાજિણ્ણા ચેવ રોગદુબ્બલા ચ અસઞ્જાતપક્ખપોતકા ચ પલાયિતું અસક્કોન્તા, મરણભયેન તજ્જિતા એકપ્પહારેનેવ મહાવિરવં વિરવિંસુ. સક્કો તં સુત્વા ‘‘કસ્સ સદ્દો, તાતા’’તિ? માતલિં પુચ્છિ. રથસદ્દં, તે દેવ, સુત્વા સુપણ્ણા પલાયિતું અસક્કોન્તા વિરવન્તીતિ. તં સુત્વા કરુણાસમાવજ્જિતહદયો અભાસિ. ઈસામુખેનાતિ રથસ્સ ઈસામુખેન. યથા કુલાવકે ઈસામુખં ન સઞ્ચુણ્ણેતિ, એવં ઇમિના ઈસામુખેન તે પરિવજ્જય. સો હિ રથો પુઞ્ઞપચ્ચયનિબ્બત્તો ચક્કવાળપબ્બતેપિ સિનેરુમ્હિપિ સમ્મુખીભૂતે વિનિવિજ્ઝિત્વાવ ગચ્છતિ ન સજ્જતિ, આકાસગતસદિસેનેવ ગચ્છતિ. સચે તેન સિમ્બલિવનેન ગતો ભવેય્ય, યથા મહાસકટે કદલિવનમજ્ઝેન વા એરણ્ડવનમજ્ઝેન વા ગચ્છન્તે સબ્બવનં વિભગ્ગં નિમ્મથિતં હોતિ, એવં તમ્પિ સિમ્બલિવનં ભવેય્ય. છટ્ઠં.

૭. નદુબ્ભિયસુત્તવણ્ણના

૨૫૩. સત્તમે ઉપસઙ્કમીતિ ‘‘અયં સક્કો ‘યોપિ મે અસ્સ સુપચ્ચત્થિકો, તસ્સ પાહં ન દુબ્ભેય્ય’ન્તિ ચિન્તેતિ, મયા તસ્સ પચ્ચત્થિકતરો નામ નત્થિ, વીમંસિસ્સામિ તાવ નં, કિં નુ ખો મં પસ્સિત્વા દુબ્ભતિ, ન દુબ્ભતી’’તિ ચિન્તેત્વા ઉપસઙ્કમિ. તિટ્ઠ વેપચિત્તિ ગહિતોસીતિ વેપચિત્તિ, એત્થેવ તિટ્ઠ, ગહિતો ત્વં મયાતિ વદતિ. સહ વચનેનેવસ્સ સો કણ્ઠપઞ્ચમેહિ બન્ધનેહિ બદ્ધોવ અહોસિ. સપસ્સુ ચ મેતિ મયિ અદુબ્ભત્થાય સપથં કરોહીતિ વદતિ. યં મુસાભણતો પાપન્તિ ઇમસ્મિં કપ્પે પઠમકપ્પિકેસુ ચેતિયરઞ્ઞો પાપં સન્ધાયાહ. અરિયૂપવાદિનોતિ કોકલિકસ્સ વિય પાપં. મિત્તદ્દુનો ચ યં પાપન્તિ મહાકપિજાતકે મહાસત્તે દુટ્ઠચિત્તસ્સ પાપં. અકતઞ્ઞુનોતિ દેવદત્તસદિસસ્સ અકતઞ્ઞુનો પાપં. ઇમાનિ કિર ઇમસ્મિં કપ્પે ચત્તારિ મહાપાપાનિ. સત્તમં.

૮. વેરોચનઅસુરિન્દસુત્તવણ્ણના

૨૫૪. અટ્ઠમે અટ્ઠંસૂતિ દ્વારપાલરૂપકાનિ વિય ઠિતા. નિપ્ફદાતિ નિપ્ફત્તિ, યાવ અત્થો નિપ્ફજ્જતિ, તાવ વાયમેથેવાતિ વદતિ. દુતિયગાથા સક્કસ્સ. તત્થ ખન્ત્યા ભિય્યોતિ નિપ્ફન્નસોભનેસુ અત્થેસુ ખન્તિતો ઉત્તરિતરો અત્થો નામ નત્થિ. અત્થજાતાતિ કિચ્ચજાતા. સોણસિઙ્ગાલાદયોપિ હિ ઉપાદાય અકિચ્ચજાતો સત્તો નામ નત્થિ. ઇતો એત્તો ગમનમત્તમ્પિ કિચ્ચમેવ હોતિ. સંયોગપરમા ત્વેવ, સમ્ભોગા સબ્બપાણિનન્તિ પારિવાસિકઓદનાદીનિ હિ અસમ્ભોગારહાનિ હોન્તિ, તાનિ પુન ઉણ્હાપેત્વા ભજ્જિત્વા સપ્પિમધુફાણિતાદીહિ સંયોજિતાનિ સમ્ભોગારહાનિ હોન્તિ. તેનાહ ‘‘સંયોગપરમા ત્વેવ, સમ્ભોગા સબ્બપાણિન’’ન્તિ. નિપ્ફન્નસોભનો અત્થોતિ ઇમે અત્થા નામ નિપ્ફન્નાવ સોભન્તિ. પુન ચતુત્થગાથા સક્કસ્સ. તત્થાપિ વુત્તનયેનેવ અત્થો વેદિતબ્બો. અટ્ઠમં.

૯. અરઞ્ઞાયતનઇસિસુત્તવણ્ણના

૨૫૫. નવમે પણ્ણકુટીસુ સમ્મન્તીતિ હિમવન્તપદેસે રમણીયે અરઞ્ઞાયતને રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનચઙ્કમનાદીહિ સમ્પન્નાસુ પણ્ણસાલાસુ વસન્તિ. સક્કો ચ દેવાનમિન્દો વેપચિત્તિ ચાતિ ઇમે દ્વે જના જામાતિકસસુરા કાલેન કલહં કરોન્તિ, કાલેન એકતો ચરન્તિ, ઇમસ્મિં પન કાલે એકતો ચરન્તિ. પટલિયોતિ ગણઙ્ગણૂપાહના. ખગ્ગં ઓલગ્ગેત્વાતિ ખગ્ગં અંસે ઓલગ્ગેત્વા. છત્તેનાતિ દિબ્બસેતચ્છત્તેન મત્થકે ધારયમાનેન. અપબ્યામતો કરિત્વાતિ બ્યામતો અકત્વા. ચિરદિક્ખિતાનન્તિ ચિરસમાદિણ્ણવતાનં. ઇતો પટિક્કમ્માતિ ‘‘ઇતો પક્કમ પરિવજ્જય, મા ઉપરિવાતે તિટ્ઠા’’તિ વદન્તિ. ન હેત્થ દેવાતિ એતસ્મિં સીલવન્તાનં ગન્ધે દેવા ન પટિક્કૂલસઞ્ઞિનો, ઇટ્ઠકન્તમનાપસઞ્ઞિનોયેવાતિ દીપેતિ. નવમં.

૧૦. સમુદ્દકસુત્તવણ્ણના

૨૫૬. દસમે સમુદ્દતીરે પણ્ણકુટીસૂતિ ચક્કવાળમહાસમુદ્દપિટ્ઠિયં રજતપટ્ટવણ્ણે વાલુકપુળિને વુત્તપ્પકારાસુ પણ્ણસાલાસુ વસન્તિ. સિયાપિ નોતિ સિયાપિ અમ્હાકં. અભયદક્ખિણં યાચેય્યામાતિ અભયદાનં યાચેય્યામ. યેભુય્યેન કિર દેવાસુરસઙ્ગામો મહાસમુદ્દપિટ્ઠે હોતિ. અસુરાનં ન સબ્બકાલં જયો હોતિ, બહુવારે પરાજયોવ હોતિ. તે દેવેહિ પરાજિતા પલાયન્તા ઇસીનં અસ્સમપદેન ગચ્છન્તા ‘‘સક્કો ઇમેહિ સદ્ધિં મન્તેત્વા અમ્હે નાસેતિ, ગણ્હથ પુત્તહતાય પુત્તે’’તિ કુપિતા અસ્સમપદે પાનીયઘટચઙ્કમનસાલાદીનિ વિદ્ધંસેન્તિ. ઇસયો અરઞ્ઞતો ફલાફલં આદાય આગતા નં દિસ્વા પુન દુક્ખેન પટિપાકતિકં કરોન્તિ. તેપિ પુનપ્પુનં તથેવ વિનાસેન્તિ. તસ્મા ‘‘ઇદાનિ તેસં સઙ્ગામો પચ્ચુપટ્ઠિતો’’તિ સુત્વા એવં ચિન્તયિંસુ.

કામંકરોતિ ઇચ્છિતકરો. ભયસ્સ અભયસ્સ વાતિ ભયં વા અભયં વા. ઇદં વુત્તં હોતિ – સચે ત્વં અભયં દાતુકામો, અભયં દાતું પહોસિ. સચે ભયં દાતુકામો. ભયં દાતું પહોસિ. અમ્હાકં પન અભયદાનં દેહીતિ. દુટ્ઠાનન્તિ વિરુદ્ધાનં. પવુત્તન્તિ ખેત્તે પતિટ્ઠાપિતં.

તિક્ખત્તું ઉબ્બિજ્જીતિ સાયમાસભત્તં ભુઞ્જિત્વા સયનં અભિરુય્હ નિપન્નો નિદ્દાય ઓક્કન્તમત્તાય સમન્તા ઠત્વા સત્તિસતેન પહટો વિય વિરવન્તો ઉટ્ઠહતિ, દસયોજનસહસ્સં અસુરભવનં ‘‘કિમિદ’’ન્તિ સઙ્ખોભં આપજ્જતિ. અથ નં આગન્ત્વા ‘‘કિમિદ’’ન્તિ પુચ્છન્તિ. સો ‘‘ન કિઞ્ચી’’તિ વદતિ. દુતિયયામાદીસુપિ એસેવ નયો. ઇતિ અસુરાનં ‘‘મા ભાયિ, મહારાજા’’તિ તં અસ્સાસેન્તાનંયેવ અરુણં ઉગ્ગચ્છતિ. એવમસ્સ તતો પટ્ઠાય ગેલઞ્ઞજાતં ચિત્તં વેપતિ. તેનેવ ચસ્સ ‘‘વેપચિત્તી’’તિ અપરં નામં ઉદપાદીતિ. દસમં.

પઠમો વગ્ગો.

૨. દુતિયવગ્ગો

૧. વતપદસુત્તવણ્ણના

૨૫૭. દુતિયવગ્ગસ્સ પઠમે વતપદાનીતિ વતકોટ્ઠાસાનિ. સમત્તાનીતિ પરિપુણ્ણાનિ. સમાદિન્નાનીતિ ગહિતાનિ. કુલે જેટ્ઠાપચાયીતિ કુલજેટ્ઠકાનં મહાપિતા મહામાતા ચૂળપિતા ચૂળમાતા માતુલો માતુલાનીતિઆદીનં અપચિતિકારકો. સણ્હવાચોતિ પિયમુદુમધુરવાચો. મુત્તચાગોતિ વિસ્સટ્ઠચાગો. પયતપાણીતિ દેય્યધમ્મદાનત્થાય સદા ધોતહત્થો. વોસ્સગ્ગરતોતિ વોસ્સજ્જને રતો. યાચયોગોતિ પરેહિ યાચિતબ્બારહો, યાચયોગોતિ વા યાચયોગેનેવ યુત્તો. દાનસંવિભાગરતોતિ દાને ચ સંવિભાગે ચ રતો. પઠમં.

૨. સક્કનામસુત્તવણ્ણના

૨૫૮. દુતિયે મનુસ્સભૂતોતિ મગધરટ્ઠે મચલગામે મનુસ્સભૂતો. આવસથં અદાસીતિ ચતુમહાપથે મહાજનસ્સ આવસથં કારેત્વા અદાસિ. સહસ્સમ્પિ અત્થાનન્તિ સહસ્સમ્પિ કારણાનં, જનસહસ્સેન વા વચનસહસ્સેન વા ઓસારિતે ‘‘અયં ઇમસ્સ અત્થો, અયં ઇમસ્સ અત્થો’’તિ એકપદે ઠિતોવ વિનિચ્છિનતિ. દુતિયં.

૩. મહાલિસુત્તવણ્ણના

૨૫૯. તતિયે ઉપસઙ્કમીતિ ‘‘સક્કો દેવરાજાતિ કથેન્તિ, અત્થિ નુ ખો સો સક્કો, યેન સો દિટ્ઠપુબ્બોતિ ઇમમત્થં દસબલં પુચ્છિસ્સામી’’તિ ઉપસઙ્કમિ. તઞ્ચ પજાનામીતિ બહુવચને એકવચનં, તે ચ ધમ્મે પજાનામીતિ અત્થો. સક્કો કિર અનન્તરે અત્તભાવે મગધરટ્ઠે મચલગામે મઘો નામ માણવો અહોસિ પણ્ડિતો બ્યત્તો, બોધિસત્તચરિયા વિય ચ તસ્સ ચરિયા અહોસિ. સો તેત્તિંસ પુરિસે ગહેત્વા કલ્યાણમકાસિ. એકદિવસં અત્તનોવ પઞ્ઞાય ઉપપરિક્ખિત્વા ગામમજ્ઝે મહાજનસ્સ સન્નિપતિતટ્ઠાને કચવરં ઉભતોપસ્સેસુ અપબ્યૂહિત્વા તં ઠાનં રમણીયં અકાસિ. પુન તત્થેવ મણ્ડપં કારેસિ. પુન ગચ્છન્તે કાલે સાલં કારેસિ. ગામતો ચ નિક્ખમિત્વા ગાવુતમ્પિ અડ્ઢયોજનમ્પિ તિગાવુતમ્પિ યોજનમ્પિ વિચરિત્વા તેહિ સહાયેહિ સદ્ધિં વિસમં સમં અકાસિ. તે સબ્બેવ એકચ્છન્દા તત્થ તત્થ સેતુયુત્તટ્ઠાને સેતું, મણ્ડપસાલાપોક્ખરણિમાલાવચ્છરોપનપદીનં યુત્તટ્ઠાનેસુ મણ્ડપસાલાપોક્ખરણિમાલાવચ્છરોપનાદીનિ કરોન્તા બહું પુઞ્ઞમકંસુ. મઘો સત્ત વતપદાનિ પૂરેત્વા કાયસ્સ ભેદા સદ્ધિં સહાયેહિ તાવતિંસભવને નિબ્બત્તિ. તં સબ્બં ભગવા જાનાતિ. તેનાહ – યેસં ધમ્માનં સમાદિન્નત્તા સક્કો સક્કત્તં અજ્ઝગા, તઞ્ચ પજાનામીતિ. અયં સક્કસ્સ સક્કત્તાધિગમે સઙ્ખેપકથા, વિત્થારો પન સુમઙ્ગલવિલાસિનિયા દીઘનિકાયટ્ઠકથાય સક્કપણ્હવણ્ણનાયં વુત્તો. તતિયં.

૪. દલિદ્દસુત્તવણ્ણના

૨૬૦. ચતુત્થે મનુસ્સદલિદ્દોતિ મનુસ્સઅધનો. મનુસ્સકપણોતિ મનુસ્સકારુઞ્ઞતં પત્તો. મનુસ્સવરાકોતિ મનુસ્સલામકો. તત્રાતિ તસ્મિં ઠાને, તસ્મિં વા અતિરોચને. ઉજ્ઝાયન્તીતિ અવજ્ઝાયન્તિ લામકતો ચિન્તેન્તિ. ખિયન્તીતિ કથેન્તિ પકાસેન્તિ. વિપાચેન્તીતિ તત્થ તત્થ કથેન્તિ વિત્થારેન્તિ. એસો ખો મારિસાતિ એત્થ અયમનુપુબ્બિકથા – સો કિર અનુપ્પન્ને બુદ્ધે કાસિરટ્ઠે બારાણસિરાજા હુત્વા સમુસ્સિતદ્ધજપટાકનાનાલઙ્કારેન સુટ્ઠુ અલઙ્કતં નગરં પદક્ખિણં અકાસિ અત્તનો સિરિસમ્પત્તિયા સમાકડ્ઢિતનેત્તેન જનકાયેન સમુલ્લોકિયમાનો. તસ્મિઞ્ચ સમયે એકો પચ્ચેકબુદ્ધો ગન્ધમાદનપબ્બતા આગમ્મ તસ્મિં નગરે પિણ્ડાય ચરતિ, સન્તિન્દ્રિયો સન્તમાનસો ઉત્તમદમથસમન્નાગતો. મહાજનોપિ રાજગતં ચિત્તીકારં પહાય પચ્ચેકબુદ્ધમેવ ઓલોકેસિ. રાજા – ‘‘ઇદાનિ ઇમસ્મિં જનકાયે એકોપિ મં ન ઓલોકેતિ. કિં નુ ખો એત’’ન્તિ? ઓલોકેન્તો પચ્ચેકબુદ્ધં અદ્દસ. સોપિ પચ્ચેકબુદ્ધો મહલ્લકો હોતિ પચ્છિમવયે ઠિતો. ચીવરાનિપિસ્સ જિણ્ણાનિ, તતો તતો સુત્તાનિ ગળન્તિ. રઞ્ઞો સતસહસ્સાધિકાનિ દ્વે અસઙ્ખ્યેય્યાનિ પૂરિતપારમિં પચ્ચેકબુદ્ધં દિસ્વા ચિત્તપસાદમત્તં વા હત્થં પસારેત્વા વન્દનમત્તં વા નાહોસિ. સો રાજા ‘‘પબ્બજિતો મઞ્ઞે એસ ઉસૂયાય મં ન ઓલોકેતી’’તિ કુજ્ઝિત્વા ‘‘ક્વાયં કુટ્ઠિચીવરાનિ પારુતો’’તિ નિટ્ઠુભિત્વા પક્કામિ. તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકેન મહાનિરયે નિબ્બત્તિત્વા વિપાકાવસેસેન મનુસ્સલોકં આગચ્છન્તો રાજગહે પરમકપણાય ઇત્થિયા કુચ્છિમ્હિ પટિસન્ધિં ગણ્હિ. ગહિતકાલતો પટ્ઠાય સા ઇત્થી કઞ્જિકમત્તમ્પિ ઉદરપૂરં નાલત્થ. તસ્સ કુચ્છિગતસ્સેવ કણ્ણનાસા વિલીના, સઙ્ખપલિતકુટ્ઠી હુત્વા માતુકુચ્છિતો નિક્ખન્તો. માતાપિતરો નામ દુક્કરકારિકા હોન્તિ, તેનસ્સ માતા યાવ કપાલં ગહેત્વા ચરિતું ન સક્કોતિ, તાવસ્સ કઞ્જિકમ્પિ ઉદકમ્પિ આહરિત્વા અદાસિ. ભિક્ખાય ચરિતું સમત્થકાલે પનસ્સ કપાલં હત્થે દત્વા ‘‘પઞ્ઞાયિસ્સસિ સકેન કમ્મેના’’તિ પક્કામિ.

અથસ્સ તતો પટ્ઠાય સકલસરીરતો મંસાનિ છિજ્જિત્વા છિજ્જિત્વા પતન્તિ, યૂસં પગ્ઘરતિ, મહાવેદના વત્તન્તિ. યં યં રચ્છં નિસ્સાય સયતિ, સબ્બરત્તિં મહારવેન રવતિ. તસ્સ કારુઞ્ઞપરિદેવિતસદ્દેન સકલવીથિયં મનુસ્સા સબ્બરત્તિં નિદ્દં ન લભન્તિ. તસ્સ તતો પટ્ઠાય સુખસયિતે પબોધેતીતિ સુપ્પબુદ્ધોત્વેવ નામં ઉદપાદિ. અથાપરેન સમયેન ભગવતિ રાજગહં સમ્પત્તે નાગરા સત્થારં નિમન્તેત્વા નગરમજ્ઝે મહામણ્ડપં કત્વા દાનં અદંસુ. સુપ્પબુદ્ધોપિ કુટ્ઠી ગન્ત્વા દાનગ્ગમણ્ડપસ્સ અવિદૂરે નિસીદિ. નાગરા બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન પરિવિસન્તા તસ્સાપિ યાગુભત્તં અદંસુ. તસ્સ પણીતભોજનં ભુત્તસ્સ ચિત્તં એકગ્ગં અહોસિ. સત્થા ભત્તકિચ્ચાવસાને અનુમોદનં કત્વા સચ્ચાનિ દીપેસિ, સુપ્પબુદ્ધો નિસિન્નટ્ઠાને નિસિન્નોવ દેસનાનુસારેન ઞાણં પેસેત્વા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠિતો. સત્થા ઉટ્ઠાય વિહારં ગતો. સોપિ ચુમ્બટં આરુય્હ કપાલમાદાય દણ્ડમોલુબ્ભ અત્તનો વસનટ્ઠાનં ગચ્છન્તો વિબ્ભન્તાય ગાવિયા જીવિતા વોરોપિતો મત્તિકપાતિં ભિન્દિત્વા સુવણ્ણપાતિં પટિલભન્તો વિય દુતિયચિત્તવારે દેવલોકે નિબ્બત્તો અત્તનો પુઞ્ઞં નિસ્સાય અઞ્ઞે દેવે અતિક્કમ્મ વિરોચિત્થ. તં કારણં દસ્સેન્તો સક્કો દેવાનમિન્દો એસો ખો મારિસાતિઆદિમાહ.

સદ્ધાતિ મગ્ગેનાગતસદ્ધા. સીલઞ્ચ યસ્સ કલ્યાણન્તિ કલ્યાણસીલં નામ અરિયસાવકસ્સ અરિયકન્તસીલં વુચ્ચતિ. તત્થ કિઞ્ચાપિ અરિયસાવકસ્સ એકસીલમ્પિ અકન્તં નામ નત્થિ, ઇમસ્મિં પનત્થે ભવન્તરેપિ અપ્પહીનં પઞ્ચસીલં અધિપ્પેતં. ચતુત્થં.

૫. રામણેય્યકસુત્તવણ્ણના

૨૬૧. પઞ્ચમે આરામચેત્યાતિ આરામચેતિયાનિ. વનચેત્યાતિ વનચેતિયાનિ. ઉભયત્થાપિ ચિત્તીકતટ્ઠેન ચેત્યં વેદિતબ્બં. મનુસ્સરામણેય્યસ્સાતિ મનુસ્સરમણીયભાવસ્સ. ઇદાનિ મનુસ્સરમણીયકવસેન ભૂમિરમણીયકં દસ્સેન્તો ગામે વાતિઆદિમાહ. પઞ્ચમં.

૬. યજમાનસુત્તવણ્ણના

૨૬૨. છટ્ઠે યજમાનાનન્તિ યજન્તાનં. તદા કિર અઙ્ગમગધવાસિકા મનુસ્સા અનુસંવચ્છરં સપ્પિમધુફાણિતાદીસુ અગ્ગં ગહેત્વા એકસ્મિં ઠાને દારૂનં સટ્ઠિમત્તે સકટભારે રાસિં કત્વા અગ્ગિં દત્વા પજ્જલિતકાલે ‘‘મહાબ્રહ્મુનો યજામા’’તિ તં સબ્બં પક્ખિપન્તિ. ‘‘એકવારં પક્ખિત્તં સહસ્સગુણફલં દેતી’’તિ નેસં લદ્ધિ. સક્કો દેવરાજા ‘‘સબ્બેપિમે સબ્બઅગ્ગાનિ ગહેત્વા ‘મહાબ્રહ્મુનો યજામા’તિ અગ્ગિમ્હિ ઝાપેન્તિ. અફલં કરોન્તિ, મયિ પસ્સન્તે મા નસ્સન્તુ, યથા બુદ્ધસ્સ ચેવ સઙ્ઘસ્સ ચ દત્વા બહું પુઞ્ઞં પસવન્તિ, એવં કરિસ્સામી’’તિ દારુરાસિં જલાપેત્વા ઓલોકેન્તેસુ મનુસ્સેસુ પુણ્ણમદિવસે બ્રહ્મત્તભાવં માપેત્વા મહાજનસ્સ પસ્સન્તસ્સેવ ચન્દમણ્ડલં ભિન્દિત્વા નિક્ખન્તો વિય અહોસિ. મહાજનો દિસ્વા ‘‘ઇમં યઞ્ઞં પટિગ્ગહેતું મહાબ્રહ્મા આગચ્છતી’’તિ જણ્ણુકેહિ ભૂમિયં પતિટ્ઠાય, અઞ્જલિં પગ્ગય્હ નમસ્સમાનો અટ્ઠાસિ. બ્રાહ્મણા આહંસુ ‘‘તુમ્હે ‘મયં તક્કેન કથેમા’તિ મઞ્ઞથ, ઇદાનિ પસ્સથ, અયં વો બ્રહ્મા સહત્થા યઞ્ઞં પટિગ્ગહેતું આગચ્છતી’’તિ. સક્કો આગન્ત્વા દારુચિતકમત્થકે આકાસે ઠત્વા ‘‘કસ્સાયં સક્કારો’’તિ પુચ્છિ? તુમ્હાકં, ભન્તે, પટિગ્ગણ્હથ નો યઞ્ઞન્તિ. તેન હિ આગચ્છથ, મા તુલં છડ્ડેત્વા હત્થેન તુલયિત્થ, અયં સત્થા ધુરવિહારે વસતિ, તં પુચ્છિસ્સામ ‘‘કસ્સ દિન્નં મહપ્ફલં હોતી’’તિ? ઉભયરટ્ઠવાસિનો ગહેત્વા સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા પુચ્છન્તો એવમાહ.

તત્થ પુઞ્ઞપેક્ખાનન્તિ પુઞ્ઞં ઇચ્છન્તાનં પુઞ્ઞત્થિકાનં. ઓપધિકં પુઞ્ઞન્તિ ઉપધિવિપાકં પુઞ્ઞં. સઙ્ઘે દિન્નં મહપ્ફલન્તિ અરિયસઙ્ઘે દિન્નં વિપ્ફારવન્તં હોતિ. દેસનાવસાને ચતુરાસીતિપાણસહસ્સાનિ અમતપાનં પિવિંસુ. તતો પટ્ઠાય મનુસ્સા સબ્બાનિ અગ્ગદાનાનિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અદંસુ. છટ્ઠં.

૭. બુદ્ધવન્દનાસુત્તવણ્ણના

૨૬૩. સત્તમે ઉટ્ઠેહીતિ ઉટ્ઠહ, ઘટ, વાયમ. વિજિતસઙ્ગામાતિ રાગાદીનઞ્ચેવ દ્વાદસયોજનિકસ્સ ચ મારબલસ્સ જિતત્તા ભગવન્તં એવં આલપતિ. પન્નભારાતિ ઓરોપિતખન્ધકિલેસાભિસઙ્ખારભાર. પન્નરસાય રત્તિન્તિ પન્નરસાય પુણ્ણમાય રત્તિં. સત્તમં.

૮. ગહટ્ઠવન્દનાસુત્તવણ્ણના

૨૬૪. અટ્ઠમે પુથુદ્દિસાતિ ચતસ્સો દિસા ચતસ્સો અનુદિસા ચ. ભુમ્માતિ ભૂમિવાસિનો. ચિરરત્તસમાહિતેતિ ઉપચારપ્પનાહિ ચિરરત્તસમાહિતચિત્તે. વન્દેતિ વન્દામિ. બ્રહ્મચરિયપરાયણેતિ દસપિ વસ્સાનિ વીસતિપિ વસ્સાનિ…પે… સટ્ઠિપિ વસ્સાનિ આપાણકોટિકં એકસેય્યં એકભત્તન્તિઆદિકં સેટ્ઠચરિયં બ્રહ્મચરિયં ચરમાનેતિ અત્થો. પુઞ્ઞકરાતિ ચતુપચ્ચયદાનં કુસુમ્ભસુમનપૂજા દીપસહસ્સજાલન્તિ એવમાદિપુઞ્ઞકારકા. સીલવન્તોતિ ઉપાસકત્તે પતિટ્ઠાય પઞ્ચહિપિ દસહિપિ સીલેહિ સમન્નાગતા. ધમ્મેન દારં પોસેન્તીતિ ઉમઙ્ગભિન્દનાદીનિ અકત્વા ધમ્મિકેહિ કસિગોરક્ખવણિજ્જાદીહિ પુત્તદારં પોસેન્તિ. પમુખો રથમારુહીતિ દેવાનં પમુખો સેટ્ઠો રથં આરુહિ. અટ્ઠમં.

૯. સત્થારવન્દનાસુત્તવણ્ણના

૨૬૫. નવમે ભગવન્તં નમસ્સતીતિ એકંસં ઉત્તરિયં દુકુલં કત્વા, બ્રહ્મજાણુકો હુત્વા સિરસિ અઞ્જલિં ઠપેત્વા નમસ્સતિ. સો યક્ખોતિ સો સક્કો. અનોમનામન્તિ સબ્બગુણેહિ ઓમકભાવસ્સ નત્થિતાય સબ્બગુણનેમિત્તકેહિ નામેહિ અનોમનામં. અવિજ્જાસમતિક્કમાતિ ચતુસચ્ચપટિચ્છાદિકાય વટ્ટમૂલકઅવિજ્જાય સમતિક્કમેન. સેક્ખાતિ સત્ત સેક્ખા. અપચયારામાતિ વટ્ટવિદ્ધંસને રતા. સિક્ખરેતિ સિક્ખન્તિ. નવમં.

૧૦. સઙ્ઘવન્દનાસુત્તવણ્ણના

૨૬૬. દસમે અજ્ઝભાસીતિ કસ્મા એસ પુનપ્પુનં એવં ભાસતીતિ? સક્કસ્સ કિર દેવરઞ્ઞો સદ્દો મધુરો, સુફસિતં દન્તાવરણં, કથનકાલે સુવણ્ણકિઙ્કિણિકસદ્દો વિય નિચ્છરતિ. તં પુનપ્પુનં સોતું લભિસ્સામીતિ ભાસતિ. પૂતિદેહસયાતિ પૂતિમ્હિ માતુસરીરે વા, અત્તનોયેવ વા સરીરં અવત્થરિત્વા સયનતો પૂતિદેહસયા. નિમુગ્ગા કુણપમ્હેતેતિ દસમાસે માતુકુચ્છિસઙ્ખાતે કુણપસ્મિં એતે નિમુગ્ગા. એતં તેસં પિહયામીતિ એતેસં એતં પિહયામિ પત્થયામિ. ન તે સં કોટ્ઠે ઓપેન્તીતિ ન તે સં સન્તકં ધઞ્ઞં કોટ્ઠે પક્ખિપન્તિ. ન હિ એતેસં ધઞ્ઞં અત્થિ. ન કુમ્ભીતિ ન કુમ્ભિયં. ન કળોપિયન્તિ ન પચ્છિયં. પરનિટ્ઠિતમેસાનાતિ પરેસં નિટ્ઠિતં પરઘરે પક્કં ભિક્ખાચારવત્તેન એસમાના ગવેસમાના. તેનાતિ એવં પરિયિટ્ઠેન. સુબ્બતાતિ દસપિ…પે… સટ્ઠિપિ વસ્સાનિ સુસમાદિન્નસુન્દરવતા.

સુમન્તમન્તિનોતિ ધમ્મં સજ્ઝાયિસ્સામ, ધુતઙ્ગં સમાદિયિસ્સામ, અમતં પરિભુઞ્જિસ્સામ, સમણધમ્મં કરિસ્સામાતિ એવં સુભાસિતભાસિનો. તુણ્હીભૂતા સમઞ્ચરાતિ તિયામરત્તિં અસનિઘોસેન ઘોસિતા વિય ધમ્મં કથેન્તાપિ તુણ્હીભૂતા સમં ચરન્તિયેવ નામ. કસ્મા? નિરત્થકવચનસ્સાભાવા. પુથુમચ્ચા ચાતિ બહુસત્તા ચ અઞ્ઞમઞ્ઞં વિરુદ્ધા. અત્તદણ્ડેસુ નિબ્બુતાતિ પરવિહેઠનત્થં ગહિતદણ્ડેસુ સત્તેસુ નિબ્બુતા વિસ્સટ્ઠદણ્ડા. સાદાનેસુ અનાદાનાતિ સગહણેસુ સત્તેસુ ચ ભવયોનિઆદીનં એકકોટ્ઠાસસ્સાપિ અગહિતત્તા અગહણા. દસમં.

દુતિયો વગ્ગો.

૩. તતિયવગ્ગો

૧. છેત્વાસુત્તવણ્ણના

૨૬૭. તતિયવગ્ગસ્સ પઠમં વુત્તત્થમેવ. પઠમં.

૨. દુબ્બણ્ણિયસુત્તવણ્ણના

૨૬૮. દુતિયે દુબ્બણ્ણોતિ ઝામખાણુવણ્ણો. ઓકોટિમકોતિ લકુણ્ડકો મહોદરો. આસનેતિ પણ્ડુકમ્બલસિલાયં. કોધભક્ખોતિ સક્કેન ગહિતનામમેવેતં. સો પન એકો રૂપાવચરબ્રહ્મા, ‘‘સક્કો કિર ખન્તિબલેન સમન્નાગતો’’તિ સુત્વા વીમંસનત્થં આગતો. અવરુદ્ધકયક્ખા પન એવરૂપં સંવિહિતારક્ખં ઠાનં પવિસિતું ન સક્કોન્તિ. ઉપસઙ્કમીતિ દેવાનં સુત્વા ‘‘ન સક્કા એસ ફરુસેન ચાલેતું, નીચવુત્તિના પન ખન્તિયં ઠિતેન સક્કા પલાપેતુ’’ન્તિ તથા પલાપેતુકામો ઉપસઙ્કમિ. અન્તરધાયીતિ ખન્તિયં ઠત્વા બલવચિત્તીકારં પચ્ચુપટ્ઠપેત્વા નીચવુત્તિયા દસ્સિયમાનાય સક્કાસને ઠાતું અસક્કોન્તો અન્તરધાયિ. ન સૂપહતચિત્તોમ્હીતિ એત્થ સૂતિ નિપાતમત્તં, ઉપહતચિત્તોમ્હીતિ આહ. નાવત્તેન સુવાનયોતિ ન કોધાવત્તેન સુઆનયો, કોધવસે વત્તેતું ન સુકરોમ્હીતિ વદતિ. ન વો ચિરાહન્તિ વોતિ નિપાતમત્તં, અહં ચિરં ન કુજ્ઝામીતિ વદતિ. દુતિયં.

૩. સમ્બરિમાયાસુત્તવણ્ણના

૨૬૯. તતિયે આબાધિકોતિ ઇસિગણેન અભિસપકાલે ઉપ્પન્નાબાધેન આબાધિકો. વાચેહિ મન્તિ સચે મં સમ્બરિમાયં વાચેસિ, એવમહં તમ્પિ તિકિચ્છિસ્સામીતિ વદતિ. મા ખો ત્વં, મારિસ, વાચેસીતિ વિનાપિ તાવ સમ્બરિમાયં સક્કો અમ્હે બાધતિ, યદિ પન તં જાનિસ્સતિ, નટ્ઠા મયં, મા અત્તનો એકસ્સ અત્થાય અમ્હે નાસેહીતિ વત્વા નિવારયિંસુ. સમ્બરોવ સતં સમન્તિ યથા સમ્બરો અસુરિન્દો માયાવી માયં પયોજેત્વા વસ્સસતં નિરયે પક્કો, એવં પચ્ચતિ. તુમ્હે ધમ્મિકાવ, અલં વો માયાયાતિ વદતિ. કિં પન સક્કો તસ્સ કોધં તિકિચ્છિતું સક્કુણેય્યાતિ? આમ સક્કુણેય્ય. કથં? તદા કિર સો ઇસિગણો ધરતિયેવ, તસ્મા નં ઇસીનં સન્તિકં નેત્વા ખમાપેય્ય, એવમસ્સ ફાસુ ભવેય્ય. તેન પન વઞ્ચિતત્તા તથા અકત્વા પક્કન્તોવ. તતિયં.

૪. અચ્ચયસુત્તવણ્ણના

૨૭૦. ચતુત્થે સમ્પયોજેસુન્તિ કલહં અકંસુ. અચ્ચસરાતિ અતિક્કમિ, એકો ભિક્ખુ એકં ભિક્ખું અતિક્કમ્મ વચનં અવોચાતિ અત્થો. યથાધમ્મં નપ્પટિગ્ગણ્હાતીતિ ન ખમતિ. કોધો વો વસમાયાતૂતિ કોધો તુમ્હાકં વસં આગચ્છતુ, મા તુમ્હે કોધવસં ગમિત્થાતિ દીપેતિ. મા ચ મિત્તે હિ વો જરાતિ એત્થ હીતિ નિપાતમત્તં, તુમ્હાકં મિત્તધમ્મે જરા નામ મા નિબ્બત્તિ. ભુમ્મત્થે વા કરણવચનં, મિત્તેસુ વો જરા મા નિબ્બત્તિ, મિત્તભાવતો અઞ્ઞથાભાવો મા હોતૂતિ અત્થો. અગરહિયં મા ગરહિત્થાતિ અગારય્હં ખીણાસવપુગ્ગલં મા ગરહિત્થ. ચતુત્થં.

૫. અક્કોધસુત્તવણ્ણના

૨૭૧. પઞ્ચમે મા વો કોધો અજ્ઝભવીતિ કોધો તુમ્હે મા અભિભવિ, તુમ્હેવ કોધં અભિભવથ. મા ચ કુજ્ઝિત્થ કુજ્ઝિતન્તિ કુજ્ઝન્તાનં મા પટિકુજ્ઝિત્થ. અક્કોધોતિ મેત્તા ચ મેત્તાપુબ્બભાગો ચ. અવિહિંસાતિ કરુણા ચ કરુણાપુબ્બભાગો ચ. અથ પાપજનં કોધો, પબ્બતોવાભિમદ્દતીતિ લામકજનં પબ્બતો વિય કોધો અભિમદ્દતીતિ. પઞ્ચમં.

તતિયો વગ્ગો.

સક્કસંયુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઇતિ સારત્થપ્પકાસિનિયા સંયુત્તનિકાય-અટ્ઠકથાય

સગાથાવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સંયુત્તનિકાય-અટ્ઠકથાય પઠમો ભાગો.