૫. ઉજ્ઝાનસઞ્ઞિસુત્તવણ્ણના

૩૫. પઞ્ચમે ઉજ્ઝાનસઞ્ઞિકાતિ ઉજ્ઝાનસઞ્ઞી દેવલોકો નામ પાટિયેક્કો નત્થિ, ઇમા પન દેવતા તથાગતસ્સ ચતુપચ્ચયપરિભોગં નિસ્સાય ઉજ્ઝાયમાના આગતા. તાસં કિર એવં અહોસિ – ‘‘સમણો ગોતમો ભિક્ખૂનં પંસુકૂલચીવર-પિણ્ડિયાલોપ-રુક્ખમૂલસેનાસનપૂતિમુત્તભેસજ્જેહિ સન્તોસસ્સેવ પરિયન્તકારિતં વણ્ણેતિ, સયં પન પત્તુણ્ણદુકૂલ ખોમાદીનિ પણીતચીવરાનિ ધારેતિ, રાજારહં ઉત્તમં ભોજનં ભુઞ્જતિ, દેવવિમાનકપ્પાય ગન્ધકુટિયા વરસયને સયતિ, સપ્પિનવનીતાદીનિ ભેસજ્જાનિ પટિસેવતિ, દિવસં મહાજનસ્સ ધમ્મં દેસેતિ, વચનમસ્સ અઞ્ઞતો ગચ્છતિ, કિરિયા અઞ્ઞતો’’તિ ઉજ્ઝાયમાના આગમિંસુ. તેન તાસં ધમ્મસઙ્ગાહકત્થેરેહિ ‘‘ઉજ્ઝાનસઞ્ઞિકા’’તિ નામં ગહિતં.

અઞ્ઞથા સન્તન્તિ અઞ્ઞેનાકારેન ભૂતં. નિકચ્ચાતિ નિકતિયા વઞ્ચનાય, વઞ્ચેત્વાતિ અત્થો. કિતવસ્સેવાતિ કિતવો વુચ્ચતિ સાકુણિકો. સો હિ અગુમ્બોવ સમાનો સાખપણ્ણાદિપટિચ્છાદનેન ગુમ્બવણ્ણં દસ્સેત્વા ઉપગતે મોરતિત્તિરાદયો સકુણે મારેત્વા દારભરણં કરોતિ. ઇતિ તસ્સ કિતવસ્સ ઇમાય વઞ્ચનાય એવં વઞ્ચેત્વા સકુણમંસભોજનં વિય કુહકસ્સાપિ પંસુકૂલેન અત્તાનં પટિચ્છાદેત્વા કથાછેકતાય મહાજનં વઞ્ચેત્વા ખાદમાનસ્સ વિચરતો. ભુત્તં થેય્યેન તસ્સ તન્તિ સબ્બોપિ તસ્સ ચતુપચ્ચયપરિભોગો થેય્યેન પરિભુત્તો નામ હોતીતિ દેવતા ભગવન્તં સન્ધાય વદતિ. પરિજાનન્તિ પણ્ડિતાતિ અયં કારકો વા અકારકો વાતિ પણ્ડિતા જાનન્તિ. ઇતિ તા દેવતા ‘‘તથાગતાપિ મયમેવ પણ્ડિતા’’તિ મઞ્ઞમાના એવમાહંસુ.

અથ ભગવા નયિદન્તિઆદિમાહ. તત્થ યાયં પટિપદા દળ્હાતિ અયં ધમ્માનુધમ્મપટિપદા દળ્હા થિરા. યાય પટિપદાય ધીરા પણ્ડિતા આરમ્મણૂપનિજ્ઝાનેન લક્ખણૂપનિજ્ઝાનેન ચાતિ દ્વીહિ ઝાનેહિ ઝાયિનો મારબન્ધના પમુચ્ચન્તિ, તં પટિપદં ભાસિતમત્તેન વા સવનમત્તેન વા ઓક્કમિતું પટિપજ્જિતું ન સક્કાતિ અત્થો. ન વે ધીરા પકુબ્બન્તીતિ ધીરા પણ્ડિતા વિદિત્વા લોકપરિયાયં સઙ્ખારલોકસ્સ ઉદયબ્બયં ઞત્વા ચતુસચ્ચધમ્મઞ્ચ અઞ્ઞાય કિલેસનિબ્બાનેન નિબ્બુતા લોકે વિસત્તિકં તિણ્ણા એવં ન કુબ્બન્તિ, મયં એવરૂપાનિ ન કથેમાતિ અત્થો.

પથવિયં પતિટ્ઠહિત્વાતિ ‘‘અયુત્તં અમ્હેહિ કતં, અકારકમેવ મયં કારકવાદેન સમુદાચરિમ્હા’’તિ લજ્જમાના મહાબ્રહ્મનિ વિય ભગવતિ ગારવં પચ્ચુપટ્ઠપેત્વા અગ્ગિક્ખન્ધં વિય ભગવન્તં દુરાસદં કત્વા પસ્સમાના આકાસતો ઓતરિત્વા ભૂમિયં ઠત્વાતિ અત્થો. અચ્ચયોતિ અપરાધો. નો, ભન્તે, અચ્ચાગમાતિ અમ્હે અતિક્કમ્મ અભિભવિત્વા પવત્તો. આસાદેતબ્બન્તિ ઘટ્ટયિતબ્બં. તા કિર દેવતા ભગવન્તં કાયેન વાચાયાતિ દ્વીહિપિ ઘટ્ટયિંસુ. તથાગતં અવન્દિત્વા આકાસે પતિટ્ઠમાના કાયેન ઘટ્ટયિંસુ, કિતવોપમં આહરિત્વા નાનપ્પકારકં અસબ્ભિવાદં વદમાના વાચાય ઘટ્ટયિંસુ. તસ્મા આસાદેતબ્બં અમઞ્ઞિમ્હાતિ આહંસુ. પટિગ્ગણ્હાતૂતિ ખમતુ. આયતિં સંવરાયાતિ અનાગતે સંવરણત્થાય, પુન એવરૂપસ્સ અપરાધસ્સ દોસસ્સ અકરણત્થાય.

સિતં પાત્વાકાસીતિ અગ્ગદન્તે દસ્સેન્તો પહટ્ઠાકારં દસ્સેસિ. કસ્મા? તા કિર દેવતા ન સભાવેન ખમાપેન્તિ, લોકિયમહાજનઞ્ચ સદેવકે લોકે અગ્ગપુગ્ગલં તથાગતઞ્ચ એકસદિસં કરોન્તિ. અથ ભગવા ‘‘પરતો કથાય ઉપ્પન્નાય બુદ્ધબલં દીપેત્વા પચ્છા ખમિસ્સામી’’તિ સિતં પાત્વાકાસિ. ભિય્યોસો મત્તાયાતિ અતિરેકપ્પમાણેન. ઇમં ગાથં અભાસીતિ કુપિતો એસ અમ્હાકન્તિ મઞ્ઞમાના અભાસિ.

ન પટિગણ્હતીતિ ન ખમતિ નાધિવાસેતિ. કોપન્તરોતિ અબ્ભન્તરે ઉપ્પન્નકોપો. દોસગરૂતિ દોસં ગરું કત્વા આદાય વિહરન્તો. સ વેરં પટિમુઞ્ચતીતિ સો એવરૂપો ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચન્તો વિય તં વેરં અત્તનિ પટિમુઞ્ચતિ ઠપેતિ, ન પટિનિસ્સજ્જતીતિ અત્થો. અચ્ચયો ચે ન વિજ્જેથાતિ સચે અચ્ચાયિકકમ્મં ન ભવેય્ય. નો ચિધાપગતં સિયાતિ યદિ અપરાધો નામ ન ભાવેય્ય. કેનીધ કુસલો સિયાતિ યદિ વેરાનિ ન સમ્મેય્યું, કેન કારણેન કુસલો ભવેય્ય.

કસ્સચ્ચયાતિ ગાથાય કસ્સ અતિક્કમો નત્થિ? કસ્સ અપરાધો નત્થિ? કો સમ્મોહં નાપજ્જતિ? કો નિચ્ચમેવ પણ્ડિતો નામાતિ અત્થો? ઇમં કિર ગાથં ભણાપનત્થં ભગવતો સિતપાતુકમ્મં. તસ્મા ઇદાનિ દેવતાનં બુદ્ધબલં દીપેત્વા ખમિસ્સામીતિ તથાગતસ્સ બુદ્ધસ્સાતિઆદિમાહ. તત્થ તથાગતસ્સાતિ તથા આગતોતિ એવમાદીહિ કારણેહિ તથાગતસ્સ. બુદ્ધસ્સાતિ ચતુન્નં સચ્ચાનં બુદ્ધત્તાદીહિ કારણેહિ વિમોક્ખન્તિકપણ્ણત્તિવસેન એવં લદ્ધનામસ્સ. અચ્ચયં દેસયન્તીનન્તિ યં વુત્તં તુમ્હેહિ ‘‘અચ્ચયં દેસયન્તીનં…પે… સ વેરં પટિમુઞ્ચતી’’તિ, તં સાધુ વુત્તં, અહં પન તં વેરં નાભિનન્દામિ ન પત્થયામીતિ અત્થો. પટિગ્ગણ્હામિ વોચ્ચયન્તિ તુમ્હાકં અપરાધં ખમામીતિ. પઞ્ચમં.