૪. નન્દકોવાદસુત્તવણ્ણના

૩૯૮. એવં મે સુતન્તિ નન્દકોવાદસુત્તં. તત્થ તેન ખો પન સમયેનાતિ ભગવા મહાપજાપતિયા યાચિતો ભિક્ખુનિસઙ્ઘં ઉય્યોજેત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતેત્વા – ‘‘થેરા ભિક્ખૂ વારેન ભિક્ખુનિયો ઓવદન્તૂ’’તિ સઙ્ઘસ્સ ભારં અકાસિ. તં સન્ધાયેતં વુત્તં. તત્થ પરિયાયેનાતિ વારેન. ન ઇચ્છતીતિ અત્તનો વારે સમ્પત્તે દૂરં ગામં વા ગન્ત્વા સૂચિકમ્માદીનિ વા આરભિત્વા ‘‘અયં નામસ્સ પપઞ્ચો’’તિ વદાપેસિ. ઇમં પન પરિયાયેન ઓવાદં ભગવા નન્દકત્થેરસ્સેવ કારણા અકાસિ. કસ્મા? ઇમાસઞ્હિ ભિક્ખુનીનં થેરં દિસ્વા ચિત્તં એકગ્ગં હોતિ પસીદતિ. તેન તા તસ્સ ઓવાદં સમ્પટિચ્છિતુકામા, ધમ્મકથં સોતુકામા. તસ્મા ભગવા – ‘‘નન્દકો અત્તનો વારે સમ્પત્તે ઓવાદં દસ્સતિ, ધમ્મકથં કથેસ્સતી’’તિ વારેન ઓવાદં અકાસિ. થેરો પન અત્તનો વારં ન કરોતિ, કસ્માતિ ચે? તા કિર ભિક્ખુનિયો પુબ્બે થેરસ્સ જમ્બુદીપે રજ્જં કારેન્તસ્સ ઓરોધા અહેસું. થેરો પુબ્બેનિવાસઞાણેન તં કારણં ઞત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘મં ઇમસ્સ ભિક્ખુનિસઙ્ઘસ્સ મજ્ઝે નિસિન્નં ઉપમાયો ચ કારણાનિ ચ આહરિત્વા ધમ્મં કથયમાનં દિસ્વા અઞ્ઞો પુબ્બેનિવાસઞાણલાભી ભિક્ખુ ઇમં કારણં ઓલોકેત્વા ‘આયસ્મા નન્દકો યાવજ્જદિવસા ઓરોધે ન વિસ્સજ્જેતિ, સોભતાયમાયસ્મા ઓરોધપરિવુતો’તિ વત્તબ્બં મઞ્ઞેય્યા’’તિ. એતમત્થં સમ્પસ્સમાનો થેરો અત્તનો વારં ન કરોતિ. ઇમાસઞ્ચ કિર ભિક્ખુનીનં થેરસ્સેવ દેસના સપ્પાયા ભવિસ્સતીતિ ઞત્વા અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં નન્દકં આમન્તેસિ.

તાસં ભિક્ખુનીનં પુબ્બે તસ્સ ઓરોધભાવજાનનત્થં ઇદં વત્થું – પુબ્બે કિર બારાણસિયં પઞ્ચ દાસસતાનિ પઞ્ચ દાસિસતાનિ ચાતિ જઙ્ઘસહસ્સં એકતોવ કમ્મં કત્વા એકસ્મિં ઠાને વસિ. અયં નન્દકત્થેરો તસ્મિં કાલે જેટ્ઠકદાસો હોતિ, ગોતમી જેટ્ઠકદાસી. સા જેટ્ઠકદાસસ્સ પાદપરિચારિકા અહોસિ પણ્ડિતા બ્યત્તા. જઙ્ઘસહસ્સમ્પિ પુઞ્ઞકમ્મં કરોન્તં એકતો કરોતિ. અથ વસ્સૂપનાયિકસમયે પઞ્ચ પચ્ચેકબુદ્ધા નન્દમૂલકપબ્ભારતો ઇસિપતને ઓતરિત્વા નગરે પિણ્ડાય ચરિત્વા ઇસિપતનમેવ ગન્ત્વા – ‘‘વસ્સૂપનાયિકકુટિયા અત્થાય હત્થકમ્મં યાચિસ્સામા’’તિ ચીવરં પારુપિત્વા સાયન્હસમયે નગરં પવિસિત્વા સેટ્ઠિસ્સ ઘરદ્વારે અટ્ઠંસુ. જેટ્ઠકદાસી કુટં ગહેત્વા ઉદકતિત્થં ગચ્છન્તી પચ્ચેકબુદ્ધે નગરં પવિસન્તે અદ્દસ. સેટ્ઠિ તેસં આગતકારણં સુત્વા ‘‘અમ્હાકં ઓકાસો નત્થિ, ગચ્છન્તૂ’’તિ આહ.

અથ તે નગરા નિક્ખમન્તે જેટ્ઠકદાસી કુટં ગહેત્વા પવિસન્તી દિસ્વા કુટં ઓતારેત્વા વન્દિત્વા ઓનમિત્વા મુખં પિધાય – ‘‘અય્યા નગરં પવિટ્ઠમત્તાવ નિક્ખન્તા, કિં નુ ખો’’તિ પુચ્છિ. વસ્સૂપનાયિકકુટિયા હત્થકમ્મં યાચિતું આગમિમ્હાતિ. લદ્ધં, ભન્તેતિ. ન લદ્ધં ઉપાસિકેતિ? કિં પનેસા કુટિ ઇસ્સરેહેવ કાતબ્બા, દુગ્ગતેહિપિ સક્કા કાતુન્તિ. યેન કેનચિ સક્કાતિ? સાધુ, ભન્તે, મયં કરિસ્સામ. સ્વે મય્હં ભિક્ખં ગણ્હથાતિ નિમન્તેત્વા ઉદકં નેત્વા પુન કુટં ગહેત્વા આગમ્મ તિત્થમગ્ગે ઠત્વા આગતા અવસેસદાસિયો ‘‘એત્થેવ હોથા’’તિ વત્વા સબ્બાસં આગતકાલે આહ – ‘‘અમ્મ કિં નિચ્ચમેવ પરસ્સ દાસકમ્મં કરિસ્સથ, ઉદાહુ દાસભાવતો મુચ્ચિતું ઇચ્છથા’’તિ? અજ્જેવ મુચ્ચિતુમિચ્છામ અય્યેતિ. યદિ એવં મયા પઞ્ચ પચ્ચેકબુદ્ધા હત્થકમ્મં અલભન્તા સ્વાતનાય નિમન્તિતા, તુમ્હાકં સામિકેહિ એકદિવસં હત્થકમ્મં દાપેથાતિ. તા સાધૂતિ સમ્પટિચ્છિત્વા સાયં અટવિતો આગતકાલે સામિકાનં આરોચેસું. તે સાધૂતિ જેટ્ઠકદાસસ્સ ગેહદ્વારે સન્નિપતિંસુ.

અથ ને જેટ્ઠકદાસી સ્વે તાતા પચ્ચેકબુદ્ધાનં હત્થકમ્મં દેથાતિ આનિસંસં આચિક્ખિત્વા યેપિ ન કાતુકામા, તે ગાળ્હેન ઓવાદેન તજ્જેત્વા પટિચ્છાપેસિ. સા પુનદિવસે પચ્ચેકબુદ્ધાનં ભત્તં દત્વા સબ્બેસં દાસપુત્તાનં સઞ્ઞં અદાસિ. તે તાવદેવ અરઞ્ઞં પવિસિત્વા દબ્બસમ્ભારે સમોધાનેત્વા સતં સતં હુત્વા એકેકકુટિં એકેકચઙ્કમનાદિપરિવારં કત્વા મઞ્ચપીઠપાનીયપરિભોજનીયભાજનાદીનિ ઠપેત્વા પચ્ચેકબુદ્ધે તેમાસં તત્થ વસનત્થાય પટિઞ્ઞં કારેત્વા વારભિક્ખં પટ્ઠપેસું. યો અત્તનો વારદિવસે ન સક્કોતિ. તસ્સ જેટ્ઠકદાસી સકગેહતો આહરિત્વા દેતિ. એવં તેમાસં જગ્ગિત્વા જેટ્ઠકદાસી એકેકં દાસં એકેકં સાટકં વિસ્સજ્જાપેસિ. પઞ્ચ થૂલસાટકસતાનિ અહેસું. તાનિ પરિવત્તાપેત્વા પઞ્ચન્નં પચ્ચેકબુદ્ધાનં તિચીવરાનિ કત્વા અદાસિ. પચ્ચેકબુદ્ધા યથાફાસુકં અગમંસુ. તમ્પિ જઙ્ઘસહસ્સં એકતો કુસલં કત્વા કાયસ્સ ભેદા દેવલોકે નિબ્બત્તિ. તાનિ પઞ્ચ માતુગામસતાનિ કાલેન કાલં તેસં પઞ્ચન્નં પુરિસસતાનં ગેહે હોન્તિ, કાલેન કાલં સબ્બાપિ જેટ્ઠકદાસપુત્તસ્સેવ ગેહે હોન્તિ. અથ એકસ્મિં કાલે જેટ્ઠકદાસપુત્તો દેવલોકતો ચવિત્વા રાજકુલે નિબ્બત્તો. તાપિ પઞ્ચસતા દેવકઞ્ઞા મહાભોગકુલેસુ નિબ્બત્તિત્વા તસ્સ રજ્જે ઠિતસ્સ ગેહં અગમંસુ. એતેન નિયામેન સંસરન્તિયો અમ્હાકં ભગવતો કાલે કોલિયનગરે દેવદહનગરે ચ ખત્તિયકુલેસુ નિબ્બત્તા.

નન્દકત્થેરોપિ પબ્બજિત્વા અરહત્તં પત્તો, જેટ્ઠકદાસિધીતા વયં આગમ્મ સુદ્ધોદનમહારાજસ્સ અગ્ગમહેસિટ્ઠાને ઠિતા, ઇતરાપિ તેસં તેસં રાજપુત્તાનંયેવ ઘરં ગતા. તાસં સામિકા પઞ્ચસતા રાજકુમારા ઉદકચુમ્બટકલહે સત્થુ ધમ્મદેસનં સુત્વા પબ્બજિતા, રાજધીતરો તેસં ઉક્કણ્ઠનત્થં સાસનં પેસેસું. તે ઉક્કણ્ઠિતે ભગવા કુણાલદહં નેત્વા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠપેત્વા મહાસમયદિવસે અરહત્તે પતિટ્ઠાપેસિ. તાપિ પઞ્ચસતા રાજધીતરો નિક્ખમિત્વા મહાપજાપતિયા સન્તિકે પબ્બજિંસુ. અયમાયસ્મા નન્દકો એત્તાવ તા ભિક્ખુનિયોતિ એવમેતં વત્થુ દીપેતબ્બં.

રાજકારામોતિ પસેનદિના કારિતો નગરસ્સ દક્ખિણદિસાભાગે થૂપારામસદિસે ઠાને વિહારો.

૩૯૯. સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠન્તિ હેતુના કારણેન વિપસ્સનાપઞ્ઞાય યાથાવસરસતો દિટ્ઠં.

૪૦૧. તજ્જં તજ્જન્તિ તંસભાવં તંસભાવં, અત્થતો પન તં તં પચ્ચયં પટિચ્ચ તા તા વેદના ઉપ્પજ્જન્તીતિ વુત્તં હોતિ.

૪૦૨. પગેવસ્સ છાયાતિ મૂલાદીનિ નિસ્સાય નિબ્બત્તા છાયા પઠમતરંયેવ અનિચ્ચા.

૪૧૩. અનુપહચ્ચાતિ અનુપહનિત્વા. તત્થ મંસં પિણ્ડં પિણ્ડં કત્વા ચમ્મં અલ્લિયાપેન્તો મંસકાયં ઉપહનતિ નામ. ચમ્મં બદ્ધં બદ્ધં કત્વા મંસે અલ્લિયાપેન્તો મંસકાયં ઉપહનતિ નામ. એવં અકત્વા. વિલિમંસં ન્હારુબન્ધનન્તિ સબ્બચમ્મે લગ્ગવિલીપનમંસમેવ. અન્તરાકિલેસસંયોજનબન્ધનન્તિ સબ્બં અન્તરકિલેસમેવ સન્ધાય વુત્તં.

૪૧૪. સત્ત ખો પનિમેતિ કસ્મા આહાતિ? યા હિ એસા પઞ્ઞા કિલેસે છિન્દતીતિ વુત્તા, સા ન એકિકાવ અત્તનો ધમ્મતાય છિન્દિતું સક્કોતિ. યથા પન કુઠારી ન અત્તનો ધમ્મતાય છેજ્જં છિન્દતિ, પુરિસસ્સ તજ્જં વાયામં પટિચ્ચેવ છિન્દતિ, એવં ન વિના છહિ બોજ્ઝઙ્ગેહિ પઞ્ઞા કિલેસે છિન્દિતું સક્કોતિ. તસ્મા એવમાહ. તેન હીતિ યેન કારણેન તયા છ અજ્ઝત્તિકાનિ આયતનાનિ, છ બાહિરાનિ, છ વિઞ્ઞાણકાયે, દીપોપમં, રુક્ખોપમં, ગાવૂપમઞ્ચ દસ્સેત્વા સત્તહિ બોજ્ઝઙ્ગેહિ આસવક્ખયેન દેસના નિટ્ઠપિતા, તેન કારણેન ત્વં સ્વેપિ તા ભિક્ખુનિયો તેનેવ ઓવાદેન ઓવદેય્યાસીતિ.

૪૧૫. સા સોતાપન્નાતિ યા સા ગુણેહિ સબ્બપચ્છિમિકા, સા સોતાપન્ના. સેસા પન સકદાગામિઅનાગામિનિયો ચ ખીણાસવા ચ. યદિ એવં કથં પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પાતિ. અજ્ઝાસયપારિપૂરિયા. યસ્સા હિ ભિક્ખુનિયા એવમહોસિ – ‘‘કદા નુ ખો અહં અય્યસ્સ નન્દકસ્સ ધમ્મદેસનં સુણન્તી તસ્મિંયેવ આસને સોતાપત્તિફલં સચ્છિકરેય્ય’’ન્તિ, સા સોતાપત્તિફલં સચ્છાકાસિ. યસ્સા અહોસિ ‘‘સકદાગામિફલં અનાગામિફલં અરહત્ત’’ન્તિ, સા અરહત્તં સચ્છાકાસિ. તેનાહ ભગવા ‘‘અત્તમના ચેવ પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પા ચા’’તિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

નન્દકોવાદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.