૧. ભદ્દેકરત્તસુત્તવણ્ણના

૨૭૨. એવં મે સુતન્તિ ભદ્દેકરત્તસુત્તં. તત્થ ભદ્દેકરત્તસ્સાતિ વિપસ્સનાનુયોગસમન્નાગતત્તા ભદ્દકસ્સ એકરત્તસ્સ. ઉદ્દેસન્તિ માતિકં. વિભઙ્ગન્તિ વિત્થારભાજનીયં.

અતીતન્તિ અતીતે પઞ્ચક્ખન્ધે. નાન્વાગમેય્યાતિ તણ્હાદિટ્ઠીહિ નાનુગચ્છેય્ય. નપ્પટિકઙ્ખેતિ તણ્હાદિટ્ઠીહિ ન પત્થેય્ય. યદતીતન્તિ ઇદમેત્થ કારણવચનં. યસ્મા યં અતીતં, તં પહીનં નિરુદ્ધં અત્થઙ્ગતં, તસ્મા તં પુન નાનુગચ્છેય્ય. યસ્મા ચ યં અનાગતં, તં અપ્પત્તં અજાતં અનિબ્બત્તં, તસ્મા તમ્પિ ન પત્થેય્ય.

તત્થ તત્થાતિ પચ્ચુપ્પન્નમ્પિ ધમ્મં યત્થ યત્થેવ ઉપ્પન્નો, તત્થ તત્થેવ ચ નં અનિચ્ચાનુપસ્સનાદીહિ સત્તહિ અનુપસ્સનાહિ યો વિપસ્સતિ અરઞ્ઞાદીસુ વા તત્થ તત્થેવ વિપસ્સતિ. અસંહીરં અસંકુપ્પન્તિ ઇદં વિપસ્સનાપટિવિપસ્સનાદસ્સનત્થં વુત્તં. વિપસ્સના હિ રાગાદીહિ ન સંહીરતિ ન સંકુપ્પતીતિ અસંહીરં અસંકુપ્પં, તં અનુબ્રૂહયે વડ્ઢેય્ય, પટિવિપસ્સેય્યાતિ વુત્તં હોતિ. અથ વા નિબ્બાનં રાગાદીહિ ન સંહીરતિ ન સંકુપ્પતીતિ અસંહીરં અસંકુપ્પં. તં વિદ્વા પણ્ડિતો ભિક્ખુ અનુબ્રૂહયે, પુનપ્પુનં તદારમ્મણં તં તં ફલસમાપત્તિં અપ્પેન્તો વડ્ઢેય્યાતિ અત્થો.

તસ્સ પન અનુબ્રૂહન્તસ્સ અત્થાય – અજ્જેવ કિચ્ચમાતપ્પન્તિ કિલેસાનં આતાપનપરિતાપનેન આતપ્પન્તિ લદ્ધનામં વીરિયં અજ્જેવ કાતબ્બં. કો જઞ્ઞા મરણં સુવેતિ સ્વે જીવિતં વા મરણં વા કો જાનાતિ. અજ્જેવ દાનં વા દસ્સામિ, સીલં વા રક્ખિસ્સામિ, અઞ્ઞતરં વા પન કુસલં કરિસ્સામીતિ હિ ‘‘અજ્જ તાવ પપઞ્ચો અત્થિ, સ્વે વા પુનદિવસે વા કરિસ્સામી’’તિ ચિત્તં અનુપ્પાદેત્વા અજ્જેવ કરિસ્સામીતિ એવં વીરિયં કાતબ્બન્તિ દસ્સેતિ. મહાસેનેનાતિ અગ્ગિવિસસત્થાદીનિ અનેકાનિ મરણકારણાનિ તસ્સ સેના, તાય મહતિયા સેનાય વસેન મહાસેનેન એવરૂપેન મચ્ચુના સદ્ધિં ‘‘કતિપાહં તાવ આગમેહિ યાવાહં બુદ્ધપૂજાદિં અત્તનો અવસ્સયકમ્મં કરોમી’’તિ. એવં મિત્તસન્થવાકારસઙ્ખાતો વા, ‘‘ઇદં સતં વા સહસ્સં વા ગહેત્વા કતિપાહં આગમેહી’’તિ એવં લઞ્જાનુપ્પદાનસઙ્ખાતો વા, ‘‘ઇમિનાહં બલરાસિના પટિબાહિસ્સામી’’તિ એવં બલરાસિસઙ્ખાતો વા સઙ્ગરો નત્થિ. સઙ્ગરોતિ હિ મિત્તસન્થવાકારલઞ્જાનુપ્પદાનબલરાસીનં નામં, તસ્મા અયમત્થો વુત્તો.

અતન્દિતન્તિ અનલસં ઉટ્ઠાહકં. એવં પટિપન્નત્તા ભદ્દો એકરત્તો અસ્સાતિ ભદ્દેકરત્તો. ઇતિ તં એવં પટિપન્નપુગ્ગલં ‘‘ભદ્દેકરત્તો અય’’ન્તિ. રાગાદીનં સન્તતાય સન્તો બુદ્ધમુનિ આચિક્ખતિ.

૨૭૩. એવંરૂપોતિઆદીસુ કાળોપિ સમાનો ઇન્દનીલમણિવણ્ણો અહોસિન્તિ એવં મનુઞ્ઞરૂપવસેનેવ એવંરૂપો અહોસિં. કુસલસુખસોમનસ્સવેદનાવસેનેવ એવંવેદનો. તંસમ્પયુત્તાનંયેવ સઞ્ઞાદીનં વસેન એવંસઞ્ઞો એવંસઙ્ખારો એવંવિઞ્ઞાણો અહોસિં અતીતમદ્ધાનન્તિ.

તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતીતિ તેસુ રૂપાદીસુ તણ્હં સમન્વાનેતિ અનુપવત્તેતિ. હીનરૂપાદિવસેન પન એવંરૂપો અહોસિં…પે… એવંવિઞ્ઞાણો અહોસિન્તિ ન મઞ્ઞતિ.

નન્દિં ન સમન્વાનેતીતિ તણ્હં વા તણ્હાસમ્પયુત્તદિટ્ઠિં વા નાનુપવત્તયતિ.

૨૭૪. એવંરૂપો સિયન્તિઆદીસુપિ તંમનુઞ્ઞરૂપાદિવસેનેવ તણ્હાદિટ્ઠિપવત્તસઙ્ખાતા નન્દિસમન્વાનયનાવ વેદિતબ્બા.

૨૭૫. કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ સંહીરતીતિ ઇદં ‘‘પચ્ચુપ્પન્નઞ્ચ યો ધમ્મં, તત્થ તત્થ વિપસ્સતિ. અસંહીરં અસંકુપ્પ’’ન્તિ ઉદ્દેસસ્સ નિદ્દેસત્થં વુત્તં. કામઞ્ચેત્થ ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પચ્ચુપ્પન્નં ધમ્મં ન વિપસ્સતી’’તિઆદિ વત્તબ્બં સિયા, યસ્મા પન અસંહીરાતિ ચ અસંકુપ્પાતિ ચ વિપસ્સના વુત્તા, તસ્મા તસ્સા એવ અભાવઞ્ચ ભાવઞ્ચ દસ્સેતું સંહીરતીતિ માતિકં ઉદ્ધરિત્વા વિત્થારો વુત્તો. તત્થ સંહીરતીતિ વિપસ્સનાય અભાવતો તણ્હાદિટ્ઠીહિ આકડ્ઢિયતિ. ન સંહીરતીતિ વિપસ્સનાય ભાવેન તણ્હાદિટ્ઠીહિ નાકડ્ઢિયતિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

ભદ્દેકરત્તસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.