૮. ગોપકમોગ્ગલ્લાનસુત્તવણ્ણના

૭૯. એવં મે સુતન્તિ ગોપકમોગ્ગલ્લાનસુત્તં. તત્થ અચિરપરિનિબ્બુતે ભગવતીતિ ભગવતિ અચિરપરિનિબ્બુતે, ધાતુભાજનીયં કત્વા ધમ્મસઙ્ગીતિં કાતું રાજગહં આગતકાલે. રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ આસઙ્કમાનોતિ ચણ્ડપજ્જોતો નામેસ રાજા બિમ્બિસારમહારાજસ્સ સહાયો અહોસિ, જીવકં પેસેત્વા ભેસજ્જકારિતકાલતો પટ્ઠાય પન દળ્હમિત્તોવ જાતો, સો ‘‘અજાતસત્તુના દેવદત્તસ્સ વચનં ગહેત્વા પિતા ઘાતિતો’’તિ સુત્વા ‘‘મમ પિયમિત્તં ઘાતેત્વા એસ રજ્જં કરિસ્સામીતિ મઞ્ઞતિ, મય્હં સહાયસ્સ સહાયાનં અત્થિકભાવં જાનાપેસ્સામી’’તિ પરિસતિ વાચં અભાસિ. તં સુત્વા તસ્સ આસઙ્કા ઉપ્પન્ના. તેન વુત્તં ‘‘રઞ્ઞો પજ્જોતસ્સ આસઙ્કમાનો’’તિ. કમ્મન્તોતિ બહિનગરે નગરપટિસઙ્ખારાપનત્થાય કમ્મન્તટ્ઠાનં.

ઉપસઙ્કમીતિ મયં ધમ્મવિનયસઙ્ગીતિં કારેસ્સામાતિ વિચરામ, અયઞ્ચ મહેસક્ખો રાજવલ્લભો સઙ્ગહે કતે વેળુવનસ્સ આરક્ખં કરેય્યાતિ મઞ્ઞમાનો ઉપસઙ્કમિ. તેહિ ધમ્મેહીતિ તેહિ સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણધમ્મેહિ. સબ્બેન સબ્બન્તિ સબ્બાકારેન સબ્બં. સબ્બથા સબ્બન્તિ સબ્બકોટ્ઠાસેહિ સબ્બં. કિં પુચ્છામીતિ પુચ્છતિ? છ હિ સત્થારો પઠમતરં અપ્પઞ્ઞાતકુલેહિ નિક્ખમિત્વા પબ્બજિતા, તે તથાગતે ધરમાનેયેવ કાલંકતા, સાવકાપિ નેસં અપ્પઞ્ઞાતકુલેહેવ પબ્બજિતા. તે તેસં અચ્ચયેન મહાવિવાદં અકંસુ. સમણો પન ગોતમો મહાકુલા પબ્બજિતો, તસ્સ અચ્ચયેન સાવકાનં મહાવિવાદો ભવિસ્સતીતિ અયં કથા સકલજમ્બુદીપં પત્થરમાના ઉદપાદિ. સમ્માસમ્બુદ્ધે ચ ધરન્તે ભિક્ખૂનં વિવાદો નાહોસિ. યોપિ અહોસિ, સોપિ તત્થેવ વૂપસમિતો. પરિનિબ્બુતકાલે પનસ્સ – ‘‘અટ્ઠસટ્ઠિયોજનસતસહસ્સુબ્બેધં સિનેરું અપવાહિતું સમત્થસ્સ વાતસ્સ પુરતો પુરાણપણ્ણં કિં ઠસ્સતિ, દસ પારમિયો પૂરેત્વા સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણં પત્તસ્સ સત્થુ અલજ્જમાનો મચ્ચુરાજા કસ્સ લજ્જિસ્સતી’’તિ મહાસંવેગં જનેત્વા ભિય્યોસોમત્તાય ભિક્ખૂ સમગ્ગા જાતા અતિવિય ઉપસન્તુપસન્તા, કિં નુ ખો એતન્તિ ઇદં પુચ્છામીતિ પુચ્છતિ. અનુસઞ્ઞાયમાનોતિ અનુસઞ્જાયમાનો, કતાકતં જનન્તોતિ અત્થો. અનુવિચરમાનો વા.

૮૦. અત્થિ નુ ખોતિ અયમ્પિ હેટ્ઠિમપુચ્છમેવ પુચ્છતિ. અપ્પટિસરણેતિ અપ્પટિસરણે ધમ્મવિનયે. કો હેતુ સામગ્ગિયાતિ તુમ્હાકં સમગ્ગભાવસ્સ કો હેતુ કો પચ્ચયો. ધમ્મપ્પટિસરણાતિ ધમ્મો અમ્હાકં પટિસરણં, ધમ્મો અવસ્સયોતિ દીપેતિ.

૮૧. પવત્તતીતિ પગુણં હુત્વા આગચ્છતિ. આપત્તિ હોતિ વીતિક્કમોતિ ઉભયમેતં બુદ્ધસ્સ આણાતિક્કમનમેવ. યથાધમ્મં યથાનુસિટ્ઠં કારેમાતિ યથા ધમ્મો ચ અનુસિટ્ઠિ ચ ઠિતા, એવં કારેમાતિ અત્થો.

ન કિર નો ભવન્તો કારેન્તિ ધમ્મો નો કારેતીતિ પદદ્વયેપિ નો કારો નિપાતમત્તં. એવં સન્તે ન કિર ભવન્તો કારેન્તિ, ધમ્મોવ કારેતીતિ અયમેત્થ અત્થો.

૮૩. તગ્ઘાતિ એકંસે નિપાતો. કહં પન ભવં આનન્દોતિ કિં થેરસ્સ વેળુવને વસનભાવં ન જાનાતીતિ? જાનાતિ. વેળુવનસ્સ પન અનેન આરક્ખા દિન્ના, તસ્મા અત્તાનં ઉક્કંસાપેતુકામો પુચ્છતિ. કસ્મા પન તેન તત્થ આરક્ખા દિન્ના? સો કિર એકદિવસં મહાકચ્ચાયનત્થેરં ગિજ્ઝકૂટા ઓતરન્તં દિસ્વા – ‘‘મક્કટો વિય એસો’’તિ આહ. ભગવા તં કથં સુત્વા – ‘‘સચે ખમાપેતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે ખમાપેતિ, ઇમસ્મિં વેળુવને ગોનઙ્ગલમક્કટો ભવિસ્સતી’’તિ આહ. સો તં કથં સુત્વા – ‘‘સમણસ્સ ગોતમસ્સ કથાય દ્વેધાભાવો નામ નત્થિ, પચ્છા મે મક્કટભૂતકાલે ગોચરટ્ઠાનં ભવિસ્સતી’’તિ વેળુવને નાનાવિધે રુક્ખે રોપેત્વા આરક્ખં અદાસિ. અપરભાગે કાલં કત્વા મક્કટો હુત્વા નિબ્બત્તિ. ‘‘વસ્સકારા’’તિ વુત્તે આગન્ત્વા સમીપે અટ્ઠાસિ. તગ્ઘાતિ સબ્બવારેસુ એકંસવચનેયેવ નિપાતો. તગ્ઘ, ભો આનન્દાતિ એવં થેરેન પરિસમજ્ઝે અત્તનો ઉક્કંસિતભાવં ઞત્વા અહમ્પિ થેરં ઉક્કંસિસ્સામીતિ એવમાહ.

૮૪. ન ચ ખો, બ્રાહ્મણાતિ થેરો કિર ચિન્તેસિ ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધેન વણ્ણિતજ્ઝાનમ્પિ અત્થિ, અવણ્ણિતજ્ઝાનમ્પિ અત્થિ, અયં પન બ્રાહ્મણો સબ્બમેવ વણ્ણેતીતિ પઞ્હં વિસંવાદેતિ, ન ખો પન સક્કા ઇમસ્સ મુખં ઉલ્લોકેતું ન પિણ્ડપાતં રક્ખિતું, પઞ્હં ઉજું કત્વા કથેસ્સામી’’તિ ઇદં વત્તું આરદ્ધં. અન્તરં કરિત્વાતિ અબ્ભન્તરં કરિત્વા. એવરૂપં ખો, બ્રાહ્મણ, સો ભગવા ઝાનં વણ્ણેસીતિ ઇધ સબ્બસઙ્ગાહકજ્ઝાનં નામ કથિતં.

યં નો મયન્તિ અયં કિર બ્રાહ્મણો વસ્સકારબ્રાહ્મણં ઉસૂયતિ, તેન પુચ્છિતપઞ્હસ્સ અકથનં પચ્ચાસીસમાનો કથિતભાવં ઞત્વા ‘‘વસ્સકારેન પુચ્છિતં પઞ્હં પુનપ્પુનં તસ્સ નામં ગણ્હન્તો વિત્થારેત્વા કથેસિ, મયા પુચ્છિતપઞ્હં પન યટ્ઠિકોટિયા ઉપ્પીળેન્તો વિય એકદેસમેવ કથેસી’’તિ અનત્તમનો અહોસિ, તસ્મા એવમાહ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

ગોપકમોગ્ગલ્લાનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.