૩. અસ્સલાયનસુત્તવણ્ણના

૪૦૧. એવં મે સુતન્તિ અસ્સલાયનસુત્તં. તત્થ નાનાવેરજ્જકાનન્તિ અઙ્ગમગધાદીહિ નાનપ્પકારેહિ વેરજ્જેહિ આગતાનં, તેસુ વા રટ્ઠેસુ જાતસંવડ્ઢાનન્તિપિ અત્થો. કેનચિદેવાતિ યઞ્ઞુપાસનાદિના અનિયમિતકિચ્ચેન. ચાતુવણ્ણિન્તિ ચતુવણ્ણસાધારણં. મયં પન ન્હાનસુદ્ધિયા ભાવનાસુદ્ધિયાપિ બ્રાહ્મણાવ સુજ્ઝન્તીતિ વદામ, અયુત્તમ્પિ સમણો ગોતમો કરોતીતિ મઞ્ઞમાના એવં ચિન્તયિંસુ. વુત્તસિરોતિ વાપિતસિરો.

ધમ્મવાદીતિ સભાવવાદી. દુપ્પટિમન્તિયાતિ અમ્હાદિસેહિ અધમ્મવાદીહિ દુક્ખેન પટિમન્તિતબ્બા હોન્તિ. ધમ્મવાદિનો નામ પરાજયો ન સક્કા કાતુન્તિ દસ્સેતિ. પરિબ્બાજકન્તિ પબ્બજ્જાવિધાનં, તયો વેદે ઉગ્ગહેત્વા સબ્બપચ્છા પબ્બજન્તા યેહિ મન્તેહિ પબ્બજન્તિ, પબ્બજિતા ચ યે મન્તે પરિહરન્તિ, યં વા આચારં આચરન્તિ, તં સબ્બં ભોતા ચરિતં સિક્ખિતં. તસ્મા તુય્હં પરાજયો નત્થિ, જયોવ ભવિસ્સતીતિ મઞ્ઞન્તા એવમાહંસુ.

૪૦૨. દિસ્સન્તિ ખો પનાતિઆદિ તેસં લદ્ધિભિન્દનત્થં વુત્તં. તત્થ બ્રાહ્મણિયોતિ બ્રાહ્મણાનં પુત્તપટિલાભત્થાય આવાહવિવાહવસેન કુલા આનીતા બ્રાહ્મણિયો દિસ્સન્તિ. તા ખો પનેતા અપરેન સમયેન ઉતુનિયોપિ હોન્તિ, સઞ્જાતપુપ્ફાતિ અત્થો. ગબ્ભિનિયોતિ સઞ્જાતગબ્ભા. વિજાયમાનાતિ પુત્તધીતરો જનયમાના. પાયમાનાતિ દારકે થઞ્ઞં પાયન્તિયો. યોનિજાવ સમાનાતિ બ્રાહ્મણીનં પસ્સાવમગ્ગેન જાતા સમાના. એવમાહંસૂતિ એવં વદન્તિ. કથં? બ્રાહ્મણોવ સેટ્ઠો વણ્ણો…પે… બ્રહ્મદાયાદાતિ. યદિ પન નેસં સચ્ચવચનં સિયા, બ્રાહ્મણીનં કુચ્છિ મહાબ્રહ્મુનો ઉરો ભવેય્ય, બ્રાહ્મણીનં પસ્સાવમગ્ગો મહાબ્રહ્મુનો મુખં ભવેય્ય, એત્તાવતા ‘‘મયં મહાબ્રહ્મુનો ઉરે વસિત્વા મુખતો નિક્ખન્તા’’તિ વત્તું મા લભન્તૂતિ અયં મુખતો જાતચ્છેદકવાદો વુત્તો.

૪૦૩. અય્યો હુત્વા દાસો હોતિ, દાસો હુત્વા અય્યો હોતીતિ બ્રાહ્મણો સભરિયો વણિજ્જં પયોજેન્તો યોનકરટ્ઠં વા કમ્બોજરટ્ઠં વા ગન્ત્વા કાલં કરોતિ, તસ્સ ગેહે વયપ્પત્તે પુત્તે અસતિ બ્રાહ્મણી દાસેન વા કમ્મકરેન વા સદ્ધિં સંવાસં કપ્પેતિ. એકસ્મિં દારકે જાતે સો પુરિસો દાસોવ હોતિ, તસ્સ જાતદારકો પન દાયજ્જસામિકો હોતિ. માતિતો સુદ્ધો પિતિતો અસુદ્ધો સો વણિજ્જં પયોજેન્તો મજ્ઝિમપદેસં ગન્ત્વા બ્રાહ્મણદારિકં ગહેત્વા તસ્સા કુચ્છિસ્મિં પુત્તં પટિલભતિ, સોપિ માતિતોવ સુદ્ધો હોતિ પિતિતો અસુદ્ધો. એવં બ્રાહ્મણસમયસ્મિઞ્ઞેવ જાતિસમ્ભેદો હોતીતિ દસ્સનત્થમેતં વુત્તં. કિં બલં, કો અસ્સાસોતિ યત્થ તુમ્હે દાસા હોન્તા સબ્બેવ દાસા હોથ, અય્યા હોન્તા સબ્બેવ અય્યા હોથ, એત્થ વો કો થામો, કો અવસ્સયો, યં બ્રાહ્મણોવ સેટ્ઠો વણ્ણોતિ વદથાતિ દીપેતિ.

૪૦૪. ખત્તિયોવ નુ ખોતિઆદયો સુત્તચ્છેદકવાદા નામ હોન્તિ.

૪૦૮. ઇદાનિ ચાતુવણ્ણિસુદ્ધિં દસ્સેન્તો ઇધ રાજાતિઆદિમાહ. સાપાનદોણિયાતિ સુનખાનં પિવનદોણિયા. અગ્ગિકરણીયન્તિ સીતવિનોદનઅન્ધકારવિધમનભત્તપચનાદિ અગ્ગિકિચ્ચં. એત્થ અસ્સલાયનાતિ એત્થ સબ્બસ્મિં અગ્ગિકિચ્ચં કરોન્તે.

૪૦૯. ઇદાનિ યદેતં બ્રાહ્મણા ચાતુવણ્ણિસુદ્ધીતિ વદન્તિ, એત્થ ચાતુવણ્ણાતિ નિયમો નત્થિ. પઞ્ચમો હિ પાદસિકવણ્ણોપિ અત્થીતિ સંખિત્તેન તેસં વાદે દોસદસ્સનત્થં ઇધ ખત્તિયકુમારોતિઆદિમાહ. તત્ર અમુત્ર ચ પનેસાનન્તિ અમુસ્મિઞ્ચ પન પુરિમનયે એતેસં માણવકાનં કિઞ્ચિ નાનાકરણં ન પસ્સામીતિ વદતિ. નાનાકરણં પન તેસમ્પિ અત્થિયેવ. ખત્તિયકુમારસ્સ હિ બ્રાહ્મણકઞ્ઞાય ઉપ્પન્નો ખત્તિયપાદસિકો નામ, ઇતરો બ્રાહ્મણપાદસિકો નામ, એતે હીનજાતિમાણવકા.

એવં પઞ્ચમસ્સ વણ્ણસ્સ અત્થિતાય ચાતુવણ્ણિસુદ્ધીતિ એતેસં વાદે દોસં દસ્સેત્વા ઇદાનિ પુન ચાતુવણ્ણિસુદ્ધિયં ઓવદન્તો તં કિં મઞ્ઞસીતિઆદિમાહ. તત્થ સદ્ધેતિ મતકભત્તે. થાલિપાકેતિ પણ્ણાકારભત્તે. યઞ્ઞેતિ યઞ્ઞભત્તે. પાહુનેતિ આગન્તુકાનં કતભત્તે. કિં હીતિ કિં મહપ્ફલં ભવિસ્સતિ, નો ભવિસ્સતીતિ દીપેતિ.

૪૧૦. ભૂતપુબ્બન્તિ અસ્સલાયન પુબ્બે મયિ જાતિયા હીનતરે તુમ્હે સેટ્ઠતરા સમાનાપિ મયા જાતિવાદે પઞ્હં પુટ્ઠા સમ્પાદેતું ન સક્ખિત્થ, ઇદાનિ તુમ્હે હીનતરા હુત્વા મયા સેટ્ઠતરેન બુદ્ધાનં સકે જાતિવાદપઞ્હં પુટ્ઠા કિં સમ્પાદેસ્સથ? ન એત્થ ચિન્તા કાતબ્બાતિ માણવં ઉપત્થમ્ભેન્તો ઇમં દેસનં આરભિ. તત્થ અસિતોતિ કાળકો. દેવલોતિ તસ્સ નામં, અયમેવ ભગવા તેન સમયેન. પટલિયોતિ ગણઙ્ગણુપાહના. પત્થણ્ડિલેતિ પણ્ણસાલપરિવેણે. કો નુ ખોતિ કહં નુ ખો. ગામણ્ડલરૂપો વિયાતિ ગામદારકરૂપો વિય. સો ખ્વાહં, ભો, હોમીતિ સો અહં, ભો, અસિતદેવલો હોમીતિ વદતિ. તદા કિર મહાસત્તો કોણ્ડદમકો હુત્વા વિચરતિ. અભિવાદેતું ઉપક્કમિંસૂતિ વન્દિતું ઉપક્કમં અકંસુ. તતો પટ્ઠાય ચ વસ્સસતિકતાપસોપિ તદહુજાતં બ્રાહ્મણકુમારં અવન્દન્તો કોણ્ડિતો હોતિ.

૪૧૧. જનિકા માતાતિ યાય તુમ્હે જનિતા, સા વો જનિકા માતા. જનિકામાતૂતિ જનિકાય માતુ. યો જનકોતિ યો જનકો પિતા. ‘‘યો જનિકો પિતાતેવ’’ વા પાઠો.

અસિતેનાતિ પઞ્ચાભિઞ્ઞેન અસિતેન દેવલેન ઇસિના ઇમં ગન્ધબ્બપઞ્હં પુટ્ઠા ન સમ્પાયિસ્સન્તિ. યેસન્તિ યેસં સત્તન્નં ઇસીનં. ન પુણ્ણો દબ્બિગાહોતિ તેસં સત્તન્નં ઇસીનં દબ્બિં ગહેત્વા પણ્ણં પચિત્વા દાયકો પુણ્ણો નામ એકો અહોસિ, સો દબ્બિગહણસિપ્પં જાનાતિ. ત્વં સાચરિયકો તેસં પુણ્ણોપિ ન હોતિ, તેન ઞાતં દબ્બિગહણસિપ્પમત્તમ્પિ ન જાનાસીતિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

અયં પન અસ્સલાયનો સદ્ધો અહોસિ પસન્નો, અત્તનો અન્તોનિવેસનેયેવ ચેતિયં કારેસિ. યાવજ્જદિવસા અસ્સલાયનવંસે જાતા નિવેસનં કારેત્વા અન્તોનિવેસને ચેતિયં કરોન્તેવાતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

અસ્સલાયનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.