૧૦. સઙ્ગારવસુત્તવણ્ણના

૪૭૩. એવં મે સુતન્તિ સઙ્ગારવસુત્તં. તત્થ ચઞ્ચલિકપ્પેતિ એવંનામકે ગામે. અભિપ્પસન્નાતિ અવેચ્ચપ્પસાદવસેન પસન્ના. સા કિર સોતાપન્ના અરિયસાવિકા ભારદ્વાજગોત્તસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ભરિયા. સો બ્રાહ્મણો પુબ્બે કાલેન કાલં બ્રાહ્મણે નિમન્તેત્વા તેસં સક્કારં કરોતિ. ઇમં પન બ્રાહ્મણિં ઘરં આનેત્વા અભિરૂપાય મહાકુલાય બ્રાહ્મણિયા ચિત્તં કોપેતું અસક્કોન્તો બ્રાહ્મણાનં સક્કારં કાતું નાસક્ખિ. અથ નં બ્રાહ્મણા દિટ્ઠદિટ્ઠટ્ઠાને – ‘‘નયિદાનિ ત્વં બ્રાહ્મણલદ્ધિકો, એકાહમ્પિ બ્રાહ્મણાનં સક્કારં ન કરોસી’’તિ નિપ્પીળેન્તિ. સો ઘરં આગન્ત્વા બ્રાહ્મણિયા તમત્થં આરોચેત્વા – ‘‘સચે, ભોતિ એકદિવસં મુખં રક્ખિતું સક્કુણેય્યાસિ, બ્રાહ્મણાનં એકદિવસં ભિક્ખં દદેય્ય’’ન્તિ આહ. તુય્હં દેય્યધમ્મં રુચ્ચનકટ્ઠાને દેહિ, કિં મય્હં એત્થાતિ. સો બ્રાહ્મણે નિમન્તેત્વા અપ્પોદકં પાયાસં પચાપેત્વા ઘરઞ્ચ સુજ્ઝાપેત્વા આસનાનિ પઞ્ઞાપેત્વા બ્રાહ્મણે નિસીદાપેસિ. બ્રાહ્મણી મહાસાટકં નિવાસેત્વા કટચ્છું ગહેત્વા પરિવિસન્તી દુસ્સકણ્ણકે પક્ખલિત્વા ‘‘બ્રાહ્મણે પરિવિસામી’’તિ સઞ્ઞમ્પિ અકત્વા આસેવનવસેન સહસા સત્થારમેવ અનુસ્સરિત્વા ઉદાનં ઉદાનેસિ.

બ્રાહ્મણા ઉદાનં સુત્વા ‘‘ઉભતોપક્ખિકો એસ સમણસ્સ ગોતમસ્સ સહાયો, નાસ્સ દેય્યધમ્મં ગણ્હિસ્સામા’’તિ કુપિતા ભોજનાનિ છડ્ડેત્વા નિક્ખમિંસુ. બ્રાહ્મણો – ‘‘નનુ પઠમંયેવ તં અવચં ‘અજ્જેકદિવસં મુખં રક્ખેય્યાસી’તિ, એત્તકં તે ખીરઞ્ચ તણ્ડુલાદીનિ ચ નાસિતાની’’તિ અતિવિય કોપવસં ઉપગતો – ‘‘એવમેવ પનાયં વસલી યસ્મિં વા તસ્મિં વા તસ્સ મુણ્ડકસ્સ સમણસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, ઇદાનિ ત્યાહં વસલિ તસ્સ સત્થુનો વાદં આરોપેસ્સામી’’તિ આહ. અથ નં બ્રાહ્મણી ‘‘ગચ્છ ત્વં, બ્રાહ્મણ, ગન્ત્વા વિજાનિસ્સસી’’તિ વત્વા ‘‘ન ખ્વાહં તં, બ્રાહ્મણ, પસ્સામિ સદેવકે લોકે…પે… વાદં આરોપેય્યા’’તિઆદિમાહ. સો સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા –

‘‘કિંસુ છેત્વા સુખં સેતિ, કિંસુ છેત્વા ન સોચતિ;

કિસ્સસ્સુ એકધમ્મસ્સ, વધં રોચેસિ ગોતમા’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૮૭) –

પઞ્હં પુચ્છિ. સત્થા આહ –

‘‘કોધં છેત્વા સુખં સેતિ, કોધં છેત્વા ન સોચતિ;

કોધસ્સ વિસમૂલસ્સ, મધુરગ્ગસ્સ બ્રાહ્મણ;

વધં અરિયા પસંસન્તિ, તઞ્હિ છેત્વા ન સોચતી’’તિ. (સં. નિ. ૧.૧૮૭) –

પઞ્હં કથેસિ. સો પબ્બજિત્વા અરહત્તં પત્તો. તસ્સેવ કનિટ્ઠભાતા અક્કોસકભારદ્વાજો નામ ‘‘ભાતા મે પબ્બજિતો’’તિ સુત્વા ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા અક્કોસિત્વા ભગવતા વિનીતો પબ્બજિત્વા અરહત્તં પત્તો. અપરો તસ્સ કનિટ્ઠો સુન્દરિકભારદ્વાજો નામ. સોપિ ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્હં પુચ્છિત્વા વિસ્સજ્જનં સુત્વા પબ્બજિત્વા અરહત્તં પત્તો. અપરો તસ્સ કનિટ્ઠો પિઙ્ગલભારદ્વાજો નામ. સો પઞ્હં પુચ્છિત્વા પઞ્હબ્યાકરણપરિયોસાને પબ્બજિત્વા અરહત્તં પત્તો. સઙ્ગારવો માણવોતિ અયં તેસં સબ્બકનિટ્ઠો તસ્મિં દિવસે બ્રાહ્મણેહિ સદ્ધિં એકભત્તગ્ગે નિસિન્નો. અવભૂતાવાતિ અવડ્ઢિભૂતા અવમઙ્ગલભૂતાયેવ. પરભૂતાવાતિ વિનાસં પત્તાયેવ. વિજ્જમાનાનન્તિ વિજ્જમાનેસુ. સીલપઞ્ઞાણન્તિ સીલઞ્ચ ઞાણઞ્ચ ન જાનાસિ.

૪૭૪. દિટ્ઠધમ્માભિઞ્ઞાવોસાનપારમિપ્પત્તાતિ દિટ્ઠધમ્મે અભિઞ્ઞાતે ઇમસ્મિઞ્ઞેવ અત્તભાવે અભિજાનિત્વા વોસિતવોસાના હુત્વા પારમીસઙ્ખાતં સબ્બધમ્માનં પારભૂતં નિબ્બાનં પત્તા મયન્તિ વત્વા આદિબ્રહ્મચરિયં પટિજાનન્તીતિ અત્થો. આદિબ્રહ્મચરિયન્તિ બ્રહ્મચરિયસ્સ આદિભૂતા ઉપ્પાદકા જનકાતિ એવં પટિજાનન્તીતિ વુત્તં હોતિ. તક્કીતિ તક્કગાહી. વીમંસીતિ વીમંસકો, પઞ્ઞાચારં ચરાપેત્વા એવંવાદી. તેસાહમસ્મીતિ તેસં સમ્માસમ્બુદ્ધાનં અહમસ્મિ અઞ્ઞતરો.

૪૮૫. અટ્ઠિતવતન્તિ અટ્ઠિતતપં, અસ્સ પધાનપદેન સદ્ધિં સમ્બન્ધો, તથા સપ્પુરિસપદસ્સ. ઇદઞ્હિ વુત્તં હોતિ – ભોતો ગોતમસ્સ અટ્ઠિતપધાનવતં અહોસિ, સપ્પુરિસપધાનવતં અહોસીતિ. અત્થિ દેવાતિ પુટ્ઠો સમાનોતિ ઇદં માણવો ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધો અજાનન્તોવ પકાસેસી’’તિ સઞ્ઞાય આહ. એવં સન્તેતિ તુમ્હાકં અજાનનભાવે સન્તે. તુચ્છં મુસા હોતીતિ તુમ્હાકં કથા અફલા નિપ્ફલા હોતિ. એવં માણવો ભગવન્તં મુસાવાદેન નિગ્ગણ્હાતિ નામ. વિઞ્ઞુના પુરિસેનાતિ પણ્ડિતેન મનુસ્સેન. ત્વં પન અવિઞ્ઞુતાય મયા બ્યાકતમ્પિ ન જાનાસીતિ દીપેતિ. ઉચ્ચેન સમ્મતન્તિ ઉચ્ચેન સદ્દેન સમ્મતં પાકટં લોકસ્મિં. અધિદેવાતિ સુસુદારકાપિ હિ દેવા નામ હોન્તિ, દેવિયો નામ હોન્તિ દેવા પન અધિદેવા નામ, લોકે દેવો દેવીતિ લદ્ધનામેહિ મનુસ્સેહિ અધિકાતિ અત્થો. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

સઙ્ગારવસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પઞ્ચમવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.