૭. ચાતુમસુત્તવણ્ણના

૧૫૭. એવં મે સુતન્તિ ચાતુમસુત્તં. તત્થ ચાતુમાયન્તિ એવંનામકે ગામે. પઞ્ચમત્તાનિ ભિક્ખુસતાનીતિ અધુના પબ્બજિતાનં ભિક્ખૂનં પઞ્ચ સતાનિ. થેરા કિર ચિન્તેસું – ‘‘ઇમે કુલપુત્તા દસબલં અદિસ્વાવ પબ્બજિતા, એતેસં ભગવન્તં દસ્સેસ્સામ, ભગવતો સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા અત્તનો અત્તનો યથાઉપનિસ્સયેન પતિટ્ઠહિસ્સન્તી’’તિ. તસ્મા તે ભિક્ખૂ ગહેત્વા આગતા. પટિસમ્મોદમાનાતિ ‘‘કચ્ચાવુસો, ખમનીય’’ન્તિઆદિં પટિસન્થારકથં કુરુમાના. સેનાસનાનિ પઞ્ઞાપયમાનાતિ અત્તનો અત્તનો આચરિયુપજ્ઝાયાનં વસનટ્ઠાનાનિ પુચ્છિત્વા દ્વારવાતપાનાનિ વિવરિત્વા મઞ્ચપીઠકટસારકાદીનિ નીહરિત્વા પપ્ફોટેત્વા યથાટ્ઠાને સણ્ઠાપયમાના. પત્તચીવરાનિ પટિસામયમાનાતિ, ભન્તે, ઇદં મે પત્તં ઠપેથ, ઇદં ચીવરં, ઇદં થાલકં, ઇદં ઉદકતુમ્બં, ઇમં કત્તરયટ્ઠિન્તિ એવં સમણપરિક્ખારે સઙ્ગોપયમાના.

ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દાતિ ઉદ્ધં ઉગ્ગતત્તા ઉચ્ચં, પત્થટત્તા મહન્તં અવિનિબ્ભોગસદ્દં કરોન્તા. કેવટ્ટા મઞ્ઞે મચ્છવિલોપેતિ કેવટ્ટાનં મચ્છપચ્છિઠપિતટ્ઠાને મહાજનો સન્નિપતિત્વા – ‘‘ઇધ અઞ્ઞં એકં મચ્છં દેહિ, એકં મચ્છફાલં દેહિ, એતસ્સ તે મહા દિન્નો, મય્હં ખુદ્દકો’’તિ એવં ઉચ્ચાસદ્દં મહાસદ્દં કરોન્તિ. તં સન્ધાયેતં વુત્તં. મચ્છગહણત્થં જાલે પક્ખિત્તેપિ તસ્મિં ઠાને કેવટ્ટા ચેવ અઞ્ઞે ચ ‘‘પવિટ્ઠો ન પવિટ્ઠો, ગહિતો ન ગહિતો’’તિ મહાસદ્દં કરોન્તિ. તમ્પિ સન્ધાયેતં વુત્તં. પણામેમીતિ નીહરામિ. ન વો મમ સન્તિકે વત્થબ્બન્તિ તુમ્હે માદિસસ્સ બુદ્ધસ્સ વસનટ્ઠાનં આગન્ત્વા એવં મહાસદ્દં કરોથ, અત્તનો ધમ્મતાય વસન્તા કિં નામ સારુપ્પં કરિસ્સથ, તુમ્હાદિસાનં મમ સન્તિકે વસનકિચ્ચં નત્થીતિ દીપેતિ. તેસુ એકભિક્ખુપિ ‘‘ભગવા તુમ્હે મહાસદ્દમત્તકેન અમ્હે પણામેથા’’તિ વા અઞ્ઞં વા કિઞ્ચિ વત્તું નાસક્ખિ, સબ્બે ભગવતો વચનં સમ્પટિચ્છન્તા ‘‘એવં, ભન્તે,’’તિ વત્વા નિક્ખમિંસુ. એવં પન તેસં અહોસિ ‘‘મયં સત્થારં પસ્સિસ્સામ, ધમ્મકથં સોસ્સામ, સત્થુ સન્તિકે વસિસ્સામાતિ આગતા. એવરૂપસ્સ પન ગરુનો સત્થુ સન્તિકં આગન્ત્વા મહાસદ્દં કરિમ્હા, અમ્હાકમેવ દોસોયં, પણામિતમ્હા, ન નો લદ્ધં ભગવતો સન્તિકે વત્થું, ન સુવણ્ણવણ્ણસરીરં ઓલોકેતું, ન મધુરસ્સરેન ધમ્મં સોતુ’’ન્તિ. તે બલવદોમનસ્સજાતા હુત્વા પક્કમિંસુ.

૧૫૮. તેનુપસઙ્કમિંસૂતિ તે કિર સક્યા આગમનસમયેપિ તે ભિક્ખૂ તત્થેવ નિસિન્ના પસ્સિંસુ. અથ નેસં એતદહોસિ – ‘‘કિં નુ ખો એતે ભિક્ખૂ પવિસિત્વાવ પટિનિવત્તા, જાનિસ્સામ તં કારણ’’ન્તિ ચિન્તેત્વા યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિંસુ. હન્દાતિ વવસ્સગ્ગત્થે નિપાતો. કહં પન તુમ્હેતિ તુમ્હે ઇદાનેવ આગન્ત્વા કહં ગચ્છથ, કિં તુમ્હાકં કોચિ ઉપદ્દવો, ઉદાહુ દસબલસ્સાતિ? તેસં પન ભિક્ખૂનં, – ‘‘આવુસો, મયં ભગવન્તં દસ્સનાય આગતા, દિટ્ઠો નો ભગવા, ઇદાનિ અત્તનો વસનટ્ઠાનં ગચ્છામા’’તિ કિઞ્ચાપિ એવં વચનપરિહારો અત્થિ, એવરૂપં પન લેસકપ્પં અકત્વા યથાભૂતમેવ આરોચેત્વા ભગવતા ખો, આવુસો, ભિક્ખુસઙ્ઘો પણામિતોતિ આહંસુ. તે પન રાજાનો સાસને ધુરવહા, તસ્મા ચિન્તેસું – ‘‘દ્વીહિ અગ્ગસાવકેહિ સદ્ધિં પઞ્ચસુ ભિક્ખુસતેસુ ગચ્છન્તેસુ ભગવતો પાદમૂલં વિગચ્છિસ્સતિ, ઇમેસં નિવત્તનાકારં કરિસ્સામા’’તિ. એવં ચિન્તેત્વા તેન હાયસ્મન્તોતિઆદિમાહંસુ. તેસુપિ ભિક્ખૂસુ ‘‘મયં મહાસદ્દમત્તકેન પણામિતા, ન મયં જીવિતું અસક્કોન્તા પબ્બજિતા’’તિ એકભિક્ખુપિ પટિપ્ફરિતો નામ નાહોસિ, સબ્બે પન સમકંયેવ, ‘‘એવમાવુસો,’’તિ સમ્પટિચ્છિંસુ.

૧૫૯. અભિનન્દતૂતિ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ આગમનં ઇચ્છન્તો અભિનન્દતુ. અભિવદતૂતિ એતુ ભિક્ખુસઙ્ઘોતિ એવં ચિત્તં ઉપ્પાદેન્તો અભિવદતુ. અનુગ્ગહિતોતિ આમિસાનુગ્ગહેન ચ ધમ્માનુગ્ગહેન ચ અનુગ્ગહિતો. અઞ્ઞથત્તન્તિ દસબલસ્સ દસ્સનં ન લભામાતિ પસાદઞ્ઞથત્તં ભવેય્ય. વિપરિણામોતિ પસાદઞ્ઞથત્તેન વિબ્ભમન્તાનં વિપરિણામઞ્ઞથત્તં ભવેય્ય. બીજાનં તરુણાનન્તિ તરુણસસ્સાનં. સિયા અઞ્ઞથત્તન્તિ ઉદકવારકાલે ઉદકં અલભન્તાનં મિલાતભાવેન અઞ્ઞથત્તં ભવેય્ય, સુસ્સિત્વા મિલાતભાવં આપજ્જનેન વિપરિણામો ભવેય્ય. વચ્છકસ્સ પન ખીરપિપાસાય સુસ્સનં અઞ્ઞથત્તં નામ, સુસ્સિત્વા કાલકિરિયા વિપરિણામો નામ.

૧૬૦. પસાદિતો ભગવાતિ થેરો કિર તત્થ નિસિન્નોવ દિબ્બચક્ખુના બ્રહ્માનં આગતં અદ્દસ, દિબ્બાય સોતધાતુયા ચ આયાચનસદ્દં સુણિ, ચેતોપરિયઞાણેન ભગવતો પસન્નભાવં અઞ્ઞાસિ. તસ્મા – ‘‘કઞ્ચિ ભિક્ખું પેસેત્વા પક્કોસિયમાનાનં ગમનં નામ ન ફાસુકં, યાવ સત્થા ન પેસેતિ, તાવદેવ ગમિસ્સામા’’તિ મઞ્ઞમાનો એવમાહ. અપ્પોસ્સુક્કોતિ અઞ્ઞેસુ કિચ્ચેસુ અનુસ્સુક્કો હુત્વા. દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારન્તિ ફલસમાપત્તિવિહારં અનુયુત્તો મઞ્ઞે ભગવા વિહરિતુકામો, સો ઇદાનિ યથારુચિયા વિહરિસ્સતીતિ એવં મે અહોસીતિ વદતિ. મયમ્પિ દાનીતિ મયં પરં ઓવદમાના વિહારતો નિક્કડ્ઢિતા, કિં અમ્હાકં પરોવાદેન. ઇદાનિ મયમ્પિ દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારેનેવ વિહરિસ્સામાતિ દીપેતિ. થેરો ઇમસ્મિં ઠાને વિરદ્ધો અત્તનો ભારભાવં ન અઞ્ઞાસિ. અયઞ્હિ ભિક્ખુસઙ્ઘો દ્વિન્નમ્પિ મહાથેરાનં ભારો, તેન નં પટિસેધેન્તો ભગવા આગમેહીતિઆદિમાહ. મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરો પન અત્તનો ભારભાવં અઞ્ઞાસિ. તેનસ્સ ભગવા સાધુકારં અદાસિ.

૧૬૧. ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવેતિ કસ્મા આરભિ? ઇમસ્મિં સાસને ચત્તારિ ભયાનિ. યો તાનિ અભીતો હોતિ, સો ઇમસ્મિં સાસને પતિટ્ઠાતું સક્કોતિ. ઇતરો પન ન સક્કોતીતિ દસ્સેતું ઇમં દેસનં આરભિ. તત્થ ઉદકોરોહન્તેતિ ઉદકં ઓરોહન્તે પુગ્ગલે. કુમ્ભીલભયન્તિ સુંસુમારભયં. સુસુકાભયન્તિ ચણ્ડમચ્છભયં.

૧૬૨. કોધુપાયાસસ્સેતં અધિવચનન્તિ યથા હિ બાહિરં ઉદકં ઓતિણ્ણો ઊમીસુ ઓસીદિત્વા મરતિ, એવં ઇમસ્મિં સાસને કોધુપાયાસે ઓસીદિત્વા વિબ્ભમતિ. તસ્મા કોધુપાયાસો ‘‘ઊમિભય’’ન્તિ વુત્તો.

૧૬૩. ઓદરિકત્તસ્સેતં અધિવચનન્તિ યથા હિ બાહિરં ઉદકં ઓતિણ્ણો કુમ્ભીલેન ખાદિતો મરતિ, એવં ઇમસ્મિં સાસને ઓદરિકત્તેન ખાદિતો વિબ્ભમતિ. તસ્મા ઓદરિકત્તં ‘‘કુમ્ભીલભય’’ન્તિ વુત્તં.

૧૬૪. અરક્ખિતેનેવ કાયેનાતિ સીસપ્પચાલકાદિકરણેન અરક્ખિતકાયો હુત્વા. અરક્ખિતાય વાચાયાતિ દુટ્ઠુલ્લભાસનાદિવસેન અરક્ખિતવાચો હુત્વા. અનુપટ્ઠિતાય સતિયાતિ કાયગતાસતિં અનુપટ્ઠાપેત્વા. અસંવુતેહીતિ અપિહિતેહિ. પઞ્ચન્નેતંકામગુણાનં અધિવચનન્તિ યથા હિ બાહિરં ઉદકં ઓતિણ્ણો આવટ્ટે નિમુજ્જિત્વા મરતિ, એવં ઇમસ્મિં સાસને પબ્બજિતો પઞ્ચકામગુણાવટ્ટે નિમુજ્જિત્વા વિબ્ભમતિ. તસ્મા પઞ્ચ કામગુણા ‘‘આવટ્ટભય’’ન્તિ વુત્તા.

૧૬૫. અનુદ્ધંસેતીતિ કિલમેતિ મિલાપેતિ. રાગાનુદ્ધંસેનાતિ રાગાનુદ્ધંસિતેન. માતુગામસ્સેતં અધિવચનન્તિ યથા હિ બાહિરં ઉદકં ઓતિણ્ણો ચણ્ડમચ્છં આગમ્મ લદ્ધપ્પહારો મરતિ, એવં ઇમસ્મિં સાસને માતુગામં આગમ્મ ઉપ્પન્નકામરાગો વિબ્ભમતિ. તસ્મા માતુગામો ‘‘સુસુકાભય’’ન્તિ વુત્તો.

ઇમાનિ પન ચત્તારિ ભયાનિ ભાયિત્વા યથા ઉદકં અનોરોહન્તસ્સ ઉદકં નિસ્સાય આનિસંસો નત્થિ, ઉદકપિપાસાય પિપાસિતો ચ હોતિ રજોજલ્લેન કિલિટ્ઠસરીરો ચ, એવમેવં ઇમાનિ ચત્તારિ ભયાનિ ભાયિત્વા સાસને અપબ્બજન્તસ્સાપિ ઇમં સાસનં નિસ્સાય આનિસંસો નત્થિ, તણ્હાપિપાસાય પિપાસિતો ચ હોતિ કિલેસરજેન સંકિલિટ્ઠચિત્તો ચ. યથા પન ઇમાનિ ચત્તારિ ભયાનિ અભાયિત્વા ઉદકં ઓરોહન્તસ્સ વુત્તપ્પકારો આનિસંસો હોતિ, એવં ઇમાનિ અભાયિત્વા સાસને પબ્બજિતસ્સાપિ વુત્તપ્પકારો આનિસંસો હોતિ. થેરો પનાહ – ‘‘ચત્તારિ ભયાનિ ભાયિત્વા ઉદકં અનોતરન્તો સોતં છિન્દિત્વા પરતીરં પાપુણિતું ન સક્કોતિ, અભાયિત્વા ઓતરન્તો સક્કોતિ, એવમેવં ભાયિત્વા સાસને અપબ્બજન્તોપિ તણ્હાસોતં છિન્દિત્વા નિબ્બાનપારં દટ્ઠું ન સક્કોતિ, અભાયિત્વા પબ્બજન્તો પન સક્કોતી’’તિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવ. અયં પન દેસના નેય્યપુગ્ગલસ્સ વસેન નિટ્ઠાપિતાતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

ચાતુમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.