૧. અમ્બલટ્ઠિકરાહુલોવાદસુત્તવણ્ણના

૧૦૭. એવં મે સુતન્તિ અમ્બલટ્ઠિકરાહુલોવાદસુત્તં. તત્થ અમ્બલટ્ઠિકાયં વિહરતીતિ વેળુવનવિહારસ્સ પચ્ચન્તે પધાનઘરસઙ્ખેપે વિવેકકામાનં વસનત્થાય કતે અમ્બલટ્ઠિકાતિ એવંનામકે પાસાદે પવિવેકં બ્રૂહયન્તો વિહરતિ. કણ્ટકો નામ જાતકાલતો પટ્ઠાય તિખિણોવ હોતિ, એવમેવં અયમ્પિ આયસ્મા સત્તવસ્સિકસામણેરકાલેયેવ પવિવેકં બ્રૂહયમાનો તત્થ વિહાસિ. પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતોતિ ફલસમાપત્તિતો વુટ્ઠાય. આસનન્તિ પકતિપઞ્ઞત્તમેવેત્થ આસનં અત્થિ, તં પપ્ફોટેત્વા ઠપેસિ. ઉદકાધાનેતિ ઉદકભાજને. ‘‘ઉદકટ્ઠાને’’તિપિ પાઠો.

આયસ્મન્તં રાહુલં આમન્તેસીતિ ઓવાદદાનત્થં આમન્તેસિ. ભગવતા હિ રાહુલત્થેરસ્સ સમ્બહુલા ધમ્મદેસના કતા. સામણેરપઞ્હં થેરસ્સેવ વુત્તં. તથા રાહુલસંયુત્તં મહારાહુલોવાદસુત્તં ચૂળરાહુલોવાદસુત્તમિદં અમ્બલટ્ઠિકરાહુલોવાદસુત્તન્તિ.

અયઞ્હિ આયસ્મા સત્તવસ્સિકકાલે ભગવન્તં ચીવરકણ્ણે ગહેત્વા ‘‘દાયજ્જં મે સમણ દેહી’’તિ દાયજ્જં યાચમાનો ભગવતા ધમ્મસેનાપતિસારિપુત્તત્થેરસ્સ નિય્યાદેત્વા પબ્બાજિતો. અથ ભગવા દહરકુમારા નામ યુત્તાયુત્તં કથં કથેન્તિ, ઓવાદમસ્સ દેમીતિ રાહુલકુમારં આમન્તેત્વા ‘‘સામણેરેન નામ, રાહુલ, તિરચ્છાનકથં કથેતું ન વટ્ટતિ, ત્વં કથયમાનો એવરૂપં કથં કથેય્યાસી’’તિ સબ્બબુદ્ધેહિ અવિજહિતં દસપુચ્છં પઞ્ચપણ્ણાસવિસ્સજ્જનં – ‘‘એકો પઞ્હો એકો ઉદ્દેસો એકં વેય્યાકરણં દ્વે પઞ્હા…પે… દસ પઞ્હા દસ ઉદ્દેસા દસ વેય્યાકરણાતિ. એકં નામ કિં? સબ્બે સત્તા આહારટ્ઠિતિકા…પે… દસ નામ કિં? દસહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો અરહાતિ વુચ્ચતી’’તિ (ખુ. પા. ૪.૧૦) ઇમં સામણેરપઞ્હં કથેસિ. પુન ચિન્તેસિ ‘‘દહરકુમારા નામ પિયમુસાવાદા હોન્તિ, અદિટ્ઠમેવ દિટ્ઠં અમ્હેહિ, દિટ્ઠમેવ ન દિટ્ઠં અમ્હેહીતિ વદન્તિ ઓવાદમસ્સ દેમી’’તિ અક્ખીહિ ઓલોકેત્વાપિ સુખસઞ્જાનનત્થં પઠમમેવ ચતસ્સો ઉદકાધાનૂપમાયો, તતો દ્વે હત્થિઉપમાયો એકં આદાસૂપમઞ્ચ દસ્સેત્વા ઇમં સુત્તં કથેસિ. ચતૂસુ પન પચ્ચયેસુ તણ્હાવિવટ્ટનં પઞ્ચસુ કામગુણેસુ છન્દરાગપ્પહાનં કલ્યાણમિત્તુપનિસ્સયસ્સ મહન્તભાવઞ્ચ દસ્સેત્વા રાહુલસુત્તં (સુ. નિ. રાહુલસુત્ત) કથેસિ. આગતાગતટ્ઠાને ભવેસુ છન્દરાગો ન કત્તબ્બોતિ દસ્સેતું રાહુલસંયુત્તં (સં. નિ. ૨.૧૮૮ આદયો) કથેસિ. ‘‘અહં સોભામિ, મમ વણ્ણાયતનં પસન્ન’’ન્તિ અત્તભાવં નિસ્સાય ગેહસ્સિતછન્દરાગો ન કત્તબ્બોતિ મહારાહુલોવાદસુત્તં કથેસિ.

તત્થ રાહુલસુત્તં ઇમસ્મિં નામ કાલે વુત્તન્તિ ન વત્તબ્બં. તઞ્હિ અભિણ્હોવાદવસેન વુત્તં. રાહુલસંયુત્તં સત્તવસ્સિકકાલતો પટ્ઠાય યાવ અવસ્સિકભિક્ખુકાલા વુત્તં. મહારાહુલોવાદસુત્તં અટ્ઠારસ વસ્સસામણેરકાલે વુત્તં. ચૂળરાહુલોવાદસુત્તં અવસ્સિકભિક્ખુકાલે વુત્તં. કુમારકપઞ્હઞ્ચ ઇદઞ્ચ અમ્બલટ્ઠિકરાહુલોવાદસુત્તં સત્તવસ્સિકસામણેરકાલે વુત્તં. તેસુ રાહુલસુત્તં અભિણ્હોવાદત્થં, રાહુલસંયુત્તં, થેરસ્સ વિપસ્સનાગબ્ભગહણત્થં, મહારાહુલોવાદં ગેહસ્સિતછન્દરાગવિનોદનત્થં, ચૂળરાહુલોવાદં થેરસ્સ પઞ્ચદસ-વિમુત્તિપરિપાચનીય-ધમ્મપરિપાકકાલે અરહત્તગાહાપનત્થં વુત્તં. ઇદઞ્ચ પન સન્ધાય રાહુલત્થેરો ભિક્ખુસઙ્ઘમજ્ઝે તથાગતસ્સ ગુણં કથેન્તો ઇદમાહ –

‘‘કિકીવ બીજં રક્ખેય્ય, ચામરી વાલમુત્તમં;

નિપકો સીલસમ્પન્નો, મમં રક્ખિ તથાગતો’’તિ. (અપ. ૧.૨.૮૩);

સામણેરપઞ્હં અયુત્તવચનપહાનત્થં, ઇદં અમ્બલટ્ઠિકરાહુલોવાદસુત્તં સમ્પજાનમુસાવાદસ્સ અકરણત્થં વુત્તં.

તત્થ પસ્સસિ નોતિ પસ્સસિ નુ. પરિત્તન્તિ થોકં. સામઞ્ઞન્તિ સમણધમ્મો. નિક્કુજ્જિત્વાતિ અધોમુખં કત્વા. ઉક્કુજ્જિત્વાતિ ઉત્તાનં કત્વા.

૧૦૮. સેય્યથાપિ, રાહુલ, રઞ્ઞો નાગોતિ અયં ઉપમા સમ્પજાનમુસાવાદે સંવરરહિતસ્સ ઓપમ્મદસ્સનત્થં વુત્તા. તત્થ ઈસાદન્તોતિ રથીસાસદિસદન્તો. ઉરુળ્હવાતિ અભિવડ્ઢિતો આરોહસમ્પન્નો. અભિજાતોતિ સુજાતો જાતિસમ્પન્નો. સઙ્ગામાવચરોતિ સઙ્ગામં ઓતિણ્ણપુબ્બો. કમ્મં કરોતીતિ આગતાગતે પવટ્ટેન્તો ઘાતેતિ. પુરત્થિમકાયાદીસુ પન પુરત્થિમકાયેન તાવ પટિસેનાય ફલકકોટ્ઠકમુણ્ડપાકારાદયો પાતેતિ, તથા પચ્છિમકાયેન. સીસેન કમ્મં નામ નિયમેત્વા એતં પદેસં મદ્દિસ્સામીતિ નિવત્તિત્વા ઓલોકેતિ, એત્તકેન સતમ્પિ સહસ્સમ્પિ દ્વેધા ભિજ્જતિ. કણ્ણેહિ કમ્મં નામ આગતાગતે સરે કણ્ણેહિ પહરિત્વા પાતનં. દન્તેહિ કમ્મં નામ પટિહત્થિઅસ્સહત્થારોહઅસ્સારોહપદાદીનં વિજ્ઝનં. નઙ્ગુટ્ઠેન કમ્મં નામ નઙ્ગુટ્ઠે બન્ધાય દીઘાસિલટ્ઠિયા વા અયમુસલેન વા છેદનભેદનં. રક્ખતેવ સોણ્ડન્તિ સોણ્ડં પન મુખે પક્ખિપિત્વા રક્ખતિ.

તત્થાતિ તસ્મિં તસ્સ હત્થિનો કરણે. અપરિચ્ચત્તન્તિ અનિસ્સટ્ઠં, પરેસં જયં અમ્હાકઞ્ચ પરાજયં પસ્સીતિ મઞ્ઞતિ. સોણ્ડાયપિ કમ્મં કરોતીતિ અયમુગ્ગરં વા ખદિરમુસલં વા ગહેત્વા સમન્તા અટ્ઠારસહત્થટ્ઠાનં મદ્દતિ. પરિચ્ચત્તન્તિ વિસ્સટ્ઠં, ઇદાનિ હત્થિયોધાદીસુ ન કુતોચિ ભાયતિ, અમ્હાકં જયં પરેસઞ્ચ પરાજયં પસ્સીતિ મઞ્ઞતિ. નાહં તસ્સ કિઞ્ચિ પાપન્તિ તસ્સ દુક્કટાદિઆપત્તિવીતિક્કમે વા માતુઘાતકાદિકમ્મેસુ વા કિઞ્ચિ પાપં અકત્તબ્બં નામ નત્થિ. તસ્મા તિહ તેતિ યસ્મા સમ્પજાનમુસાવાદિનો અકત્તબ્બં પાપં નામ નત્થિ, તસ્મા તયા હસાયપિ દવકમ્યતાયપિ મુસા ન ભણિસ્સામીતિ સિક્ખિતબ્બં. પચ્ચવેક્ખણત્થોતિ ઓલોકનત્થો, યં મુખે વજ્જં હોતિ, તસ્સ દસ્સનત્થોતિ વુત્તં હોતિ. પચ્ચવેક્ખિત્વા પચ્ચવેક્ખિત્વાતિ ઓલોકેત્વા ઓલોકેત્વા.

૧૦૯. સસક્કં ન કરણીયન્તિ એકંસેનેવ ન કાતબ્બં. પટિસંહરેય્યાસીતિ નિવત્તેય્યાસિ મા કરેય્યાસિ. અનુપદજ્જેય્યાસીતિ અનુપદેય્યાસિ ઉપત્થમ્ભેય્યાસિ પુનપ્પુનં કરેય્યાસિ. અહોરત્તાનુસિક્ખીતિ રત્તિઞ્ચ દિવઞ્ચ સિક્ખમાનો.

૧૧૧. અટ્ટીયિતબ્બન્તિ અટ્ટેન પીળિતેન ભવિતબ્બં. હરાયિતબ્બન્તિ લજ્જિતબ્બં. જિગુચ્છિતબ્બન્તિ ગૂથં દિસ્વા વિય જિગુચ્છા ઉપ્પાદેતબ્બા. મનોકમ્મસ્સ પન અદેસનાવત્થુકત્તા ઇધ દેસેતબ્બન્તિ ન વુત્તં. કિત્તકે પન ઠાને કાયકમ્મવચીકમ્માનિ સોધેતબ્બાનિ, કિત્તકે મનોકમ્મન્તિ. કાયકમ્મવચીકમ્માનિ તાવ એકસ્મિં પુરેભત્તેયેવ સોધેતબ્બાનિ. ભત્તકિચ્ચં કત્વા દિવાટ્ઠાને નિસિન્નેન હિ પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ‘‘અરુણુગ્ગમનતો પટ્ઠાય યાવ ઇમસ્મિં ઠાને નિસજ્જા અત્થિ નુ ખો મે ઇમસ્મિં અન્તરે પરેસં અપ્પિયં કાયકમ્મં વા વચીકમ્મં વા’’તિ. સચે અત્થીતિ જાનાતિ, દેસનાયુત્તં દેસેતબ્બં, આવિકરણયુત્તં આવિકાતબ્બં. સચે નત્થિ, તેનેવ પીતિપામોજ્જેન વિહાતબ્બં. મનોકમ્મં પન એતસ્મિં પિણ્ડપાતપરિયેસનટ્ઠાને સોધેતબ્બં. કથં? ‘‘અત્થિ નુ ખો મે અજ્જ પિણ્ડપાતપરિયેસનટ્ઠાને રૂપાદીસુ છન્દો વા રાગો વા પટિઘં વા’’તિ? સચે અત્થિ, ‘‘પુન ન એવં કરિસ્સામી’’તિ ચિત્તેનેવ અધિટ્ઠાતબ્બં. સચે નત્થિ, તેનેવ પીતિપામોજ્જેન વિહાતબ્બં.

૧૧૨. સમણા વા બ્રાહ્મણા વાતિ બુદ્ધા વા પચ્ચેકબુદ્ધા વા તથાગતસાવકા વા. તસ્માતિહાતિ યસ્મા અતીતેપિ એવં પરિસોધેસું, અનાગતેપિ પરિસોધેસ્સન્તિ, એતરહિપિ પરિસોધેન્તિ, તસ્મા તુમ્હેહિપિ તેસં અનુસિક્ખન્તેહિ એવં સિક્ખિતબ્બન્તિ અત્થો. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવ. ઇમં પન દેસનં ભગવા યાવ ભવગ્ગા ઉસ્સિતસ્સ રતનરાસિનો યોજનિયમણિક્ખન્ધેન કૂટં ગણ્હન્તો વિય નેય્યપુગ્ગલવસેન પરિનિટ્ઠાપેસીતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

અમ્બલટ્ઠિકરાહુલોવાદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.