૪. પોતલિયસુત્તવણ્ણના

૩૧. એવં મે સુતન્તિ પોતલિયસુત્તં. તત્થ અઙ્ગુત્તરાપેસૂતિ અઙ્ગાયેવ સો જનપદો, મહિયા પનસ્સ ઉત્તરેન યા આપો, તાસં અવિદૂરત્તા ઉત્તરાપોતિપિ વુચ્ચતિ. કતરમહિયા ઉત્તરેન યા આપોતિ, મહામહિયા. તત્થાયં આવિભાવકથા – અયં કિર જમ્બુદીપો દસસહસ્સયોજનપરિમાણો. તત્થ ચ ચતુસહસ્સયોજનપ્પમાણો પદેસો ઉદકેન અજ્ઝોત્થટો સમુદ્દોતિ સઙ્ખં ગતો. તિસહસ્સયોજનપ્પમાણે મનુસ્સા વસન્તિ. તિસહસ્સયોજનપ્પમાણે હિમવા પતિટ્ઠિતો ઉબ્બેધેન પઞ્ચયોજનસતિકો ચતુરાસીતિકૂટસહસ્સપટિમણ્ડિતો સમન્તતો સન્દમાનપઞ્ચસતનદીવિચિત્તો, યત્થ આયામવિત્થારેન ચેવ ગમ્ભીરતાય ચ પણ્ણાસપણ્ણાસયોજના દિયડ્ઢયોજનસતપરિમણ્ડલા અનોતત્તદહો કણ્ણમુણ્ડદહો રથકારદહો છદ્દન્તદહો કુણાલદહો મન્દાકિનીદહો સીહપપાતદહોતિ સત્ત મહાસરા પતિટ્ઠિતા. તેસુ અનોતત્તદહો સુદસ્સનકૂટં ચિત્રકૂટં કાળકૂટં ગન્ધમાદનકૂટં કેલાસકૂટન્તિ ઇમેહિ પઞ્ચહિ પબ્બતેહિ પરિક્ખિત્તો.

તત્થ સુદસ્સનકૂટં સોવણ્ણમયં દ્વિયોજનસતુબ્બેધં અન્તોવઙ્કં કાકમુખસણ્ઠાનં તમેવ સરં પટિચ્છાદેત્વા ઠિતં. ચિત્રકૂટં સબ્બરતનમયં. કાળકૂટં અઞ્જનમયં. ગન્ધમાદનકૂટં સાનુમયં અબ્ભન્તરે મુગ્ગવણ્ણં, મૂલગન્ધો સારગન્ધો ફેગ્ગુગન્ધો તચગન્ધો પપટિકગન્ધો રસગન્ધો પત્તગન્ધો પુપ્ફગન્ધો ફલગન્ધો ગન્ધગન્ધોતિ ઇમેહિ દસહિ ગન્ધેહિ ઉસ્સન્નં નાનપ્પકારઓસધસઞ્છન્નં, કાળપક્ખઉપોસથદિવસે આદિત્તમિવ અઙ્ગારં જલન્તં તિટ્ઠતિ. કેલાસકૂટં રજતમયં. સબ્બાનિ સુદસ્સનેન સમાનુબ્બેધસણ્ઠાનાનિ, તમેવ સરં પટિચ્છાદેત્વા ઠિતાનિ. તાનિ સબ્બાનિ દેવાનુભાવેન નાગાનુભાવેન ચ વસ્સન્તિ, નદિયો ચ તેસુ સન્દન્તિ. તં સબ્બમ્પિ ઉદકં અનોતત્તમેવ પવિસતિ. ચન્દિમસૂરિયા દક્ખિણેન વા ઉત્તરેન વા ગચ્છન્તા પબ્બતન્તરેન તત્થ ઓભાસં કરોન્તિ, ઉજું ગચ્છન્તા ન કરોન્તિ, તેનેવસ્સ અનોતત્તન્તિ સઙ્ખા ઉદપાદિ.

તત્થ મનોહરસિલાતલાનિ નિમ્મચ્છકચ્છપાનિ ફલિકસદિસનિમ્મલુદકાનિ ન્હાનતિત્થાનિ સુપટિયત્તાનિ હોન્તિ, યેસુ બુદ્ધપચ્ચેકબુદ્ધખીણાસવા ચ ઇદ્ધિમન્તો ચ ઇસયો ન્હાયન્તિ, દેવયક્ખાદયો ઉય્યાનકીળકં કીળન્તિ.

તસ્સ ચતૂસુ પસ્સેસુ સીહમુખં હત્થિમુખં અસ્સમુખં ઉસભમુખન્તિ ચત્તારિ મુખાનિ હોન્તિ, યેહિ ચતસ્સો નદિયો સન્દન્તિ. સીહમુખેન નિક્ખન્તનદીતીરે સીહા બહુતરા હોન્તિ. હત્થિમુખાદીહિ હત્થિઅસ્સઉસભા. પુરત્થિમદિસતો નિક્ખન્તનદી અનોતત્તં તિક્ખત્તું પદક્ખિણં કત્વા ઇતરા તિસ્સો નદિયો અનુપગમ્મ પાચીનહિમવન્તેનેવ અમનુસ્સપથં ગન્ત્વા મહાસમુદ્દં પવિસતિ. પચ્છિમદિસતો ચ ઉત્તરદિસતો ચ નિક્ખન્તનદિયોપિ તથેવ પદક્ખિણં કત્વા પચ્છિમહિમવન્તેનેવ ઉત્તરહિમવન્તેનેવ ચ અમનુસ્સપથં ગન્ત્વા મહાસમુદ્દં પવિસન્તિ. દક્ખિણદિસતો નિક્ખન્તનદી પન તં તિક્ખત્તું પદક્ખિણં કત્વા દક્ખિણેન ઉજુકં પાસાણપિટ્ઠેનેવ સટ્ઠિયોજનાનિ ગન્ત્વા પબ્બતં પહરિત્વા વુટ્ઠાય પરિક્ખેપેન તિગાવુતપ્પમાણા ઉદકધારા ચ હુત્વા આકાસેન સટ્ઠિયોજનાનિ ગન્ત્વા તિયગ્ગળે નામ પાસાણે પતિતા, પાસાણો ઉદકધારાવેગેન ભિન્નો. તત્થ પઞ્ઞાસયોજનપ્પમાણા તિયગ્ગળા નામ પોક્ખરણી જાતા, પોક્ખરણિયા કૂલં ભિન્દિત્વા પાસાણં પવિસિત્વા સટ્ઠિયોજનાનિ ગતા. તતો ઘનપથવિં ભિન્દિત્વા ઉમઙ્ગેન સટ્ઠિયોજનાનિ ગન્ત્વા વિઞ્ઝું નામ તિરચ્છાનપબ્બતં પહરિત્વા હત્થતલે પઞ્ચઙ્ગુલિસદિસા પઞ્ચધારા હુત્વા પવત્તન્તિ. સા તિક્ખત્તું અનોતત્તં પદક્ખિણં કત્વા ગતટ્ઠાને આવટ્ટગઙ્ગાતિ વુચ્ચતિ. ઉજુકં પાસાણપિટ્ઠેન સટ્ઠિયોજનાનિ ગતટ્ઠાને કણ્હગઙ્ગાતિ, આકાસેન સટ્ઠિયોજનાનિ ગતટ્ઠાને આકાસગઙ્ગાતિ, તિયગ્ગળપાસાણે પઞ્ઞાસયોજનોકાસે ઠિતા તિયગ્ગળપોક્ખરણીતિ, કૂલં ભિન્દિત્વા પાસાણં પવિસિત્વા સટ્ઠિયોજનાનિ ગતટ્ઠાને બહલગઙ્ગાતિ, ઉમઙ્ગેન સટ્ઠિયોજનાનિ ગતટ્ઠાને ઉમઙ્ગગઙ્ગાતિ વુચ્ચતિ. વિઞ્ઝું નામ તિરચ્છાનપબ્બતં પહરિત્વા પઞ્ચધારા હુત્વા પવત્તટ્ઠાને પન ગઙ્ગા યમુના અચિરવતી સરભૂ મહીતિ પઞ્ચધા સઙ્ખં ગતા. એવમેતા પઞ્ચ મહાનદિયો હિમવન્તતો પભવન્તિ. તાસુ યા અયં પઞ્ચમી મહી નામ, સા ઇધ મહામહીતિ અધિપ્પેતા. તસ્સા ઉત્તરેન યા આપો, તાસં અવિદૂરત્તા સો જનપદો અઙ્ગુત્તરાપોતિ વેદિતબ્બો. તસ્મિં અઙ્ગુત્તરાપેસુ જનપદે.

આપણં નામાતિ તસ્મિં કિર નિગમે વીસતિ આપણમુખસહસ્સાનિ વિભત્તાનિ અહેસું. ઇતિ સો આપણાનં ઉસ્સન્નત્તા આપણન્ત્વેવ સઙ્ખં ગતો. તસ્સ ચ નિગમસ્સ અવિદૂરે નદીતીરે ઘનચ્છાયો રમણીયો ભૂમિભાગો મહાવનસણ્ડો, તસ્મિં ભગવા વિહરતિ. તેનેવેત્થ વસનટ્ઠાનં ન નિયામિતન્તિ વેદિતબ્બં. યેનઞ્ઞતરો વનસણ્ડો તેનુપસઙ્કમીતિ ભિક્ખુસઙ્ઘં વસનટ્ઠાનં પેસેત્વા એકકોવ ઉપસઙ્કમિ પોતલિયં ગહપતિં સન્ધાય. પોતલિયોપિ ખો ગહપતીતિ પોતલિયોતિ એવંનામકો ગહપતિ. સમ્પન્નનિવાસનપાવુરણોતિ પરિપુણ્ણનિવાસનપાવુરણો, એકં દીઘદસં સાટકં નિવત્થો એકં પારુતોતિ અત્થો. છત્તુપાહનાહીતિ છત્તં ગહેત્વા ઉપાહના આરુય્હાતિ અત્થો. આસનાનીતિ પલ્લઙ્કપીઠપલાલપીઠકાદીનિ. અન્તમસો સાખાભઙ્ગમ્પિ હિ આસનન્તેવ વુચ્ચતિ. ગહપતિવાદેનાતિ ગહપતીતિ ઇમિના વચનેન. સમુદાચરતીતિ વોહરતિ.

ભગવન્તં એતદવોચાતિ તતિયં ગહપતીતિ વચનં અધિવાસેતું અસક્કોન્તો ભગવન્તમેતં ‘‘તયિદં, ભો, ગોતમા’’તિઆદિવચનં અવોચ. તત્થ નચ્છન્નન્તિ ન અનુચ્છવિકં. નપ્પતિરૂપન્તિ ન સારુપ્પં. આકારાતિઆદીનિ સબ્બાનેવ કારણવેવચનાનિ. દીઘદસવત્થધારણ-કેસમસ્સુનખઠપનાદીનિ હિ સબ્બાનેવ ગિહિબ્યઞ્જનાનિ તસ્સ ગિહિભાવં પાકટં કરોન્તીતિ આકારા, ગિહિસણ્ઠાનેન સણ્ઠિતત્તા લિઙ્ગા, ગિહિભાવસ્સ સઞ્જાનનનિમિત્તતાય નિમિત્તાતિ વુત્તા. યથા તં ગહપતિસ્સાતિ યથા ગહપતિસ્સ આકારલિઙ્ગનિમિત્તા ભવેય્યું, તથેવ તુય્હં. તેન તાહં એવં સમુદાચરામીતિ દસ્સેતિ. અથ સો યેન કારણેન ગહપતિવાદં નાધિવાસેતિ, તં પકાસેન્તો ‘‘તથા હિ પન મે’’તિઆદિમાહ.

નિય્યાતન્તિ નિય્યાતિતં. અનોવાદી અનુપવાદીતિ ‘‘તાતા, કસથ, વપથ, વણિપ્પથં પયોજેથા’’તિઆદિના હિ નયેન ઓવદન્તો ઓવાદી નામ હોતિ. ‘‘તુમ્હે ન કસથ, ન વપથ, ન વણિપ્પથં પયોજેથ, કથં જીવિસ્સથ, પુત્તદારં વા ભરિસ્સથા’’તિઆદિના નયેન પન ઉપવદન્તો ઉપવાદી નામ હોતિ. અહં પન ઉભયમ્પિ તં ન કરોમિ. તેનાહં તત્થ અનોવાદી અનુપવાદીતિ દસ્સેતિ. ઘાસચ્છાદનપરમો વિહરામીતિ ઘાસમત્તઞ્ચેવ અચ્છાદનમત્તઞ્ચ પરમં કત્વા વિહરામિ, તતો પરં નત્થિ, ન ચ પત્થેમીતિ દીપેતિ.

૩૨. ગિદ્ધિલોભો પહાતબ્બોતિ ગેધભૂતો લોભો પહાતબ્બો. અનિન્દારોસન્તિ અનિન્દાભૂતં અઘટ્ટનં. નિન્દારોસોતિ નિન્દાઘટ્ટના. વોહારસમુચ્છેદાયાતિ એત્થ વોહારોતિ બ્યવહારવોહારોપિ પણ્ણત્તિપિ વચનમ્પિ ચેતનાપિ. તત્થ –

‘‘યો હિ કોચિ મનુસ્સેસુ, વોહારં ઉપજીવતિ;

એવં વાસેટ્ઠ જાનાહિ, વાણિજો સો ન બ્રાહ્મણો’’તિ. (મ. નિ. ૨.૪૫૭) –

અયં બ્યવહારવોહારો નામ. ‘‘સઙ્ખા સમઞ્ઞા પઞ્ઞત્તિ વોહારો’’તિ (ધ. સ. ૧૩૧૩-૧૩૧૫) અયં પણ્ણત્તિવોહારો નામ. ‘‘તથા તથા વોહરતિ અપરામસ’’ન્તિ (મ. નિ. ૩.૩૩૨) અયં વચનવોહારો નામ. ‘‘અટ્ઠ અરિયવોહારા અટ્ઠ અનરિયવોહરા’’તિ (અ. નિ. ૮.૬૭) અયં ચેતનાવોહારો નામ, અયમિધાધિપ્પેતો. યસ્મા વા પબ્બજિતકાલતો પટ્ઠાય ગિહીતિ ચેતના નત્થિ, સમણોતિ ચેતના હોતિ. ગિહીતિ વચનં નત્થિ, સમણોતિ વચનં હોતિ. ગિહીતિ પણ્ણત્તિ નત્થિ, સમણોતિ પણ્ણત્તિ હોતિ. ગિહીતિ બ્યવહારો નત્થિ, સમણોતિ વા પબ્બજિતોતિ વા બ્યવહારો હોતિ. તસ્મા સબ્બેપેતે લબ્ભન્તિ.

૩૩. યેસં ખો અહં સંયોજનાનં હેતુ પાણાતિપાતીતિ એત્થ પાણાતિપાતોવ સંયોજનં. પાણાતિપાતસ્સેવ હિ હેતુ પાણાતિપાતપચ્ચયા પાણાતિપાતી નામ હોતિ. પાણાતિપાતાનં પન બહુતાય ‘‘યેસં ખો અહ’’ન્તિ વુત્તં. તેસાહં સંયોજનાનન્તિ તેસં અહં પાણાતિપાતબન્ધનાનં. પહાનાય સમુચ્છેદાય પટિપન્નોતિ ઇમિના અપાણાતિપાતસઙ્ખાતેન કાયિકસીલસંવરેન પહાનત્થાય સમુચ્છેદનત્થાય પટિપન્નો. અત્તાપિ મં ઉપવદેય્યાતિ કુન્થકિપિલ્લિકમ્પિ નામ જીવિતા અવોરોપનકસાસને પબ્બજિત્વા પાણાતિપાતમત્તતોપિ ઓરમિતું ન સક્કોમિ, કિં મય્હં પબ્બજ્જાયાતિ એવં અત્તાપિ મં ઉપવદેય્ય. અનુવિચ્ચાપિ મં વિઞ્ઞૂ ગરહેય્યુન્તિ એવરૂપે નામ સાસને પબ્બજિત્વા પાણાતિપાતમત્તતોપિ ઓરમિતું ન સક્કોતિ, કિં એતસ્સ પબ્બજ્જાયાતિ એવં અનુવિચ્ચ તુલયિત્વા પરિયોગાહેત્વા અઞ્ઞેપિ વિઞ્ઞૂ પણ્ડિતા ગરહેય્યું. એતદેવ ખો પન સંયોજનમેતં નીવરણન્તિ દસસુ સંયોજનેસુ પઞ્ચસુ ચ નીવરણેસુ અપરિયાપન્નમ્પિ ‘‘અટ્ઠ નીવરણા’’તિ દેસનાવસેનેતં વુત્તં. વટ્ટબન્ધનટ્ઠેન હિ હિતપટિચ્છાદનટ્ઠેન ચ સંયોજનન્તિપિ નીવરણન્તિપિ વુત્તં. આસવાતિ પાણાતિપાતકારણા એકો અવિજ્જાસવો ઉપ્પજ્જતિ. વિઘાતપરિળાહાતિ વિઘાતા ચ પરિળાહા ચ. તત્થ વિઘાતગ્ગહણેન કિલેસદુક્ખઞ્ચ વિપાકદુક્ખઞ્ચ ગહિતં, પરિળાહગ્ગહણેનપિ કિલેસપરિળાહો ચ વિપાકપરિળાહો ચ ગહિતો. ઇમિના ઉપાયેન સબ્બત્થ અત્થો વેદિતબ્બો.

૩૪-૪૦. અયં પન વિસેસો – તેસાહં સંયોજનાનં પહાનાયાતિ ઇમસ્મિં પદે ઇમિના દિન્નાદાનસઙ્ખાતેન કાયિકસીલસંવરેન, સચ્ચવાચાસઙ્ખાતેન વાચસિકસીલસંવરેન, અપિસુણાવાચાસઙ્ખાતેન વાચસિકસીલસંવરેન, અગિદ્ધિલોભસઙ્ખાતેન માનસિકસીલસંવરેન, અનિન્દારોસસઙ્ખાતેન કાયિકવાચસિકસીલસંવરેન, અકોધુપાયાસસઙ્ખાતેન માનસિકસીલસંવરેન, અનતિમાનસઙ્ખાતેન માનસિકસીલસંવરેન પહાનત્થાય સમુચ્છેદનત્થાય પટિપન્નોતિ એવં સબ્બવારેસુ યોજના કાતબ્બા.

અત્તાપિ મં ઉપવદેય્ય અનુવિચ્ચાપિ મં વિઞ્ઞૂ ગરહેય્યુન્તિ ઇમેસુ પન પદેસુ તિણસલાકમ્પિ નામ ઉપાદાય અદિન્નં અગ્ગહણસાસને પબ્બજિત્વા અદિન્નાદાનમત્તતોપિ વિરમિતું ન સક્કોમિ, કિં મય્હં પબ્બજ્જાયાતિ એવં અત્તાપિ મં ઉપવદેય્ય. એવરૂપે નામ સાસને પબ્બજિત્વા અદિન્નાદાનમત્તતોપિ ઓરમિતું ન સક્કોતિ, કિં ઇમસ્સ પબ્બજ્જાયાતિ એવં અનુવિચ્ચાપિ મં વિઞ્ઞૂ ગરહેય્યું? હસાપેક્ખતાયપિ નામ દવકમ્યતાય વા મુસાવાદં અકરણસાસને પબ્બજિત્વા. સબ્બાકારેન પિસુણં અકરણસાસને નામ પબ્બજિત્વા. અપ્પમત્તકમ્પિ ગિદ્ધિલોભં અકરણસાસને નામ પબ્બજિત્વાપિ. કકચેન અઙ્ગેસુ ઓક્કન્તિયમાનેસુપિ નામ પરેસં નિન્દારોસં અકરણસાસને પબ્બજિત્વા. છિન્નખાણુકણ્ટકાદીસુપિ નામ કોધુપાયાસં અકરણસાસને પબ્બજિત્વા. અધિમાનમત્તમ્પિ નામ માનં અકરણસાસને પબ્બજિત્વા અતિમાનમત્તમ્પિ પજહિતું ન સક્કોમિ, કિં મય્હં પબ્બજ્જાયાતિ એવં અત્તાપિ મં ઉપવદેય્ય. એવરૂપે નામ સાસને પબ્બજિત્વા અતિમાનમત્તમ્પિ પજહિતું ન સક્કોતિ, કિં ઇમસ્સ પબ્બજ્જાયાતિ એવં અનુવિચ્ચાપિ મં વિઞ્ઞૂ ગરહેય્યુન્તિ એવં સબ્બવારેસુ યોજના કાતબ્બા.

આસવાતિ ઇમસ્મિં પન પદે અદિન્નાદાનકારણા કામાસવો દિટ્ઠાસવો અવિજ્જાસવોતિ તયો આસવા ઉપ્પજ્જન્તિ, તથા મુસાવાદકારણા પિસુણાવાચાકારણા ચ, ગિદ્ધિલોભકારણા દિટ્ઠાસવો અવિજ્જાસવો ચ, નિન્દારોસકારણા અવિજ્જાસવોવ, તથા કોધુપાયાસકારણા, અતિમાનકારણા ભવાસવો અવિજ્જાસવો ચાતિ દ્વેવ આસવા ઉપ્પજ્જન્તીતિ એવં આસવુપ્પત્તિ વેદિતબ્બા.

ઇમેસુ પન અટ્ઠસુપિ વારેસુ અસમ્મોહત્થં પુન અયં સઙ્ખેપવિનિચ્છયો – પુરિમેસુ તાવ ચતૂસુ વિરમિતું ન સક્કોમીતિ વત્તબ્બં, પચ્છિમેસુ પજહિતું ન સક્કોમીતિ. પાણાતિપાતનિન્દારોસકોધુપાયાસેસુ ચ એકો અવિજ્જાસવોવ હોતિ, અદિન્નાદાનમુસાવાદપિસુણાવાચાસુ કામાસવો દિટ્ઠાસવો અવિજ્જાસવો, ગિદ્ધિલોભે દિટ્ઠાસવો અવિજ્જાસવો, અતિમાને ભવાસવો અવિજ્જાસવો, અપાણાતિપાતં દિન્નાદાનં કાયિકં સીલં, અમુસા અપિસુણં વાચસિકસીલં, ઠપેત્વા અનિન્દારોસં સેસાનિ તીણિ માનસિકસીલાનિ. યસ્મા પન કાયેનપિ ઘટ્ટેતિ રોસેતિ વાચાયપિ, તસ્મા અનિન્દારોસો દ્વે ઠાનાનિ યાતિ, કાયિકસીલમ્પિ હોતિ વાચસિકસીલમ્પિ. એત્તાવતા કિં કથિતં? પાતિમોક્ખસંવરસીલં. પાતિમોક્ખસંવરસીલે ઠિતસ્સ ચ ભિક્ખુનો પટિસઙ્ખાપહાનવસેન ગિહિવોહારસમુચ્છેદો કથિતોતિ વેદિતબ્બો.

કામાદીનવકથાવણ્ણના

૪૨. વિત્થારદેસનાયં તમેનં દક્ખોતિ પદસ્સ ઉપસુમ્ભેય્યાતિ ઇમિના સદ્ધિં સમ્બન્ધો વેદિતબ્બો. ઇદં વુત્તં હોતિ, તમેનં કુક્કુરં ઉપસુમ્ભેય્ય, તસ્સ સમીપે ખિપેય્યાતિ અત્થો. અટ્ઠિકઙ્કલન્તિ ઉરટ્ઠિં વા પિટ્ઠિકણ્ટકં વા સીસટ્ઠિં વા. તઞ્હિ નિમ્મંસત્તા કઙ્કલન્તિ વુચ્ચતિ. સુનિક્કન્તં નિક્કન્તન્તિ યથા સુનિક્કન્તં હોતિ, એવં નિક્કન્તં નિલ્લિખિતં, યદેત્થ અલ્લીનમંસં અત્થિ, તં સબ્બં નિલ્લિખિત્વા અટ્ઠિમત્તમેવ કતન્તિ અત્થો. તેનેવાહ ‘‘નિમ્મંસ’’ન્તિ. લોહિતં પન મક્ખિત્વા તિટ્ઠતિ, તેન વુત્તં ‘‘લોહિતમક્ખિત’’ન્તિ.

બહુદુક્ખા બહુપાયાસાતિ દિટ્ઠધમ્મિકસમ્પરાયિકેહિ દુક્ખેહિ બહુદુક્ખા, ઉપાયાસસંકિલેસેહિ બહુપાયાસા. યાયં ઉપેક્ખા નાનત્તા નાનત્તસિતાતિ યા અયં પઞ્ચકામગુણારમ્મણવસેન નાનાસભાવા, તાનેવ ચ આરમ્મણાનિ નિસ્સિતત્તા ‘‘નાનત્તસિતા’’તિ વુચ્ચતિ પઞ્ચકામગુણૂપેક્ખા, તં અભિનિવજ્જેત્વા. એકત્તા એકત્તસિતાતિ ચતુત્થજ્ઝાનુપેક્ખા, સા હિ દિવસમ્પિ એકસ્મિં આરમ્મણે ઉપ્પજ્જનતો એકસભાવા, તદેવ એકં આરમ્મણં નિસ્સિતત્તા એકત્તસિતા નામ. યત્થ સબ્બસો લોકામિસૂપાદાના અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તીતિ યત્થ ચતુત્થજ્ઝાનુપેક્ખાયં યં ઉપેક્ખં આગમ્મ યં પટિચ્ચ સબ્બેન સબ્બં અપરિસેસા લોકામિસસઙ્ખાતા પઞ્ચકામગુણામિસા નિરુજ્ઝન્તિ. પઞ્ચકામગુણામિસાતિ ચ કામગુણારમ્મણછન્દરાગા, ગહણટ્ઠેન તેયેવ ચ ઉપાદાનાતિપિ વુત્તા. તમેવૂપેક્ખં ભાવેતીતિ તં લોકામિસૂપાદાનાનં પટિપક્ખભૂતં ચતુત્થજ્ઝાનુપેક્ખમેવ વડ્ઢેતિ.

૪૩. ઉડ્ડીયેય્યાતિ ઉપ્પતિત્વા ગચ્છેય્ય. અનુપતિત્વાતિ અનુબન્ધિત્વા. વિતચ્છેય્યુન્તિ મુખતુણ્ડકેન ડંસન્તા તચ્છેય્યું. વિસ્સજ્જેય્યુન્તિ મંસપેસિં નખેહિ કડ્ઢિત્વા પાતેય્યું.

૪૭. યાનં વા પોરિસેય્યન્તિ પુરિસાનુચ્છવિકં યાનં. પવરમણિકુણ્ડલન્તિ નાનપ્પકારં ઉત્તમમણિઞ્ચ કુણ્ડલઞ્ચ. સાનિ હરન્તીતિ અત્તનો ભણ્ડકાનિ ગણ્હન્તિ.

૪૮. સમ્પન્નફલન્તિ મધુરફલં. ઉપપન્નફલન્તિ ફલૂપપન્નં બહુફલં.

૪૯. અનુત્તરન્તિ ઉત્તમં પભસ્સરં નિરુપક્કિલેસં.

૫૦. આરકા અહં, ભન્તેતિ પથવિતો નભં વિય સમુદ્દસ્સ ઓરિમતીરતો પરતીરં વિય ચ સુવિદૂરવિદૂરે અહં. અનાજાનીયેતિ ગિહિવોહારસમુચ્છેદનસ્સ કારણં અજાનનકે. આજાનીયભોજનન્તિ કારણં જાનન્તેહિ ભુઞ્જિતબ્બં ભોજનં. અનાજાનીયભોજનન્તિ કારણં અજાનન્તેહિ ભુઞ્જિતબ્બં ભોજનં. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

પોતલિયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.