૭. ચૂળતણ્હાસઙ્ખયસુત્તવણ્ણના

૩૯૦. એવં મે સુતન્તિ ચૂળતણ્હાસઙ્ખયસુત્તં. તત્થ પુબ્બારામે મિગારમાતુપાસાદેતિ પુબ્બારામસઙ્ખાતે વિહારે મિગારમાતુયા પાસાદે. તત્રાયં અનુપુબ્બીકથાઅતીતે સતસહસ્સકપ્પમત્થકે એકા ઉપાસિકા પદુમુત્તરં ભગવન્તં નિમન્તેત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સતસહસ્સં દાનં દત્વા ભગવતો પાદમૂલે નિપજ્જિત્વા, ‘‘અનાગતે તુમ્હાદિસસ્સ બુદ્ધસ્સ અગ્ગુપટ્ઠાયિકા હોમી’’તિ પત્થનમકાસિ. સા કપ્પસતસહસ્સં દેવેસુ ચેવ મનુસ્સેસુ ચ સંસરિત્વા અમ્હાકં ભગવતો કાલે ભદ્દિયનગરે મેણ્ડકસેટ્ઠિપુત્તસ્સ ધનઞ્જયસ્સ સેટ્ઠિનો ગહે સુમનદેવિયા કુચ્છિમ્હિ પટિસન્ધિં ગણ્હિ. જાતકાલે ચસ્સા વિસાખાતિ નામં અકંસુ. સા યદા ભગવા ભદ્દિયનગરં અગમાસિ, તદા પઞ્ચહિ દારિકાસતેહિ સદ્ધિં ભગવતો પચ્ચુગ્ગમનં કત્વા પઠમદસ્સનમ્હિયેવ સોતાપન્ના અહોસિ. અપરભાગે સાવત્થિયં મિગારસેટ્ઠિપુત્તસ્સ પુણ્ણવડ્ઢનકુમારસ્સ ગેહં ગતા, તત્થ નં મિગારસેટ્ઠિ માતિટ્ઠાને ઠપેસિ, તસ્મા મિગારમાતાતિ વુચ્ચતિ.

પતિકુલં ગચ્છન્તિયા ચસ્સા પિતા મહાલતાપિળન્ધનં નામ કારાપેસિ. તસ્મિં પિળન્ધને ચતસ્સો વજિરનાળિયો ઉપયોગં અગમંસુ, મુત્તાનં એકાદસ નાળિયો, પવાળાનં દ્વાવીસતિ નાળિયો, મણીનં તેત્તિંસ નાળિયો, ઇતિ એતેહિ ચ અઞ્ઞેહિ ચ સત્તવણ્ણેહિ રતનેહિ નિટ્ઠાનં અગમાસિ. તં સીસે પટિમુક્કં યાવ પાદપિટ્ઠિયા ભસ્સતિ, પઞ્ચન્નં હત્થીનં બલં ધારયમાનાવ નં ઇત્થી ધારેતું સક્કોતિ. સા અપરભાગે દસબલસ્સ અગ્ગુપટ્ઠાયિકા હુત્વા તં પસાધનં વિસ્સજ્જેત્વા નવહિ કોટીહિ ભગવતો વિહારં કારયમાના કરીસમત્તે ભૂમિભાગે પાસાદં કારેસિ. તસ્સ ઉપરિભૂમિયં પઞ્ચ ગબ્ભસતાનિ હોન્તિ, હેટ્ઠાભૂમિયં પઞ્ચાતિ ગબ્ભસહસ્સપ્પટિમણ્ડિતો અહોસિ. સા ‘‘સુદ્ધપાસાદોવ ન સોભતી’’તિ તં પરિવારેત્વા પઞ્ચ દ્વિકૂટગેહસતાનિ, પઞ્ચ ચૂળપાસાદસતાનિ, પઞ્ચ દીઘસાલસતાનિ ચ કારાપેસિ. વિહારમહો ચતૂહિ માસેહિ નિટ્ઠાનં અગમાસિ.

માતુગામત્તભાવે ઠિતાય વિસાખાય વિય અઞ્ઞિસ્સા બુદ્ધસાસને ધનપરિચ્ચાગો નામ નત્થિ, પુરિસત્તભાવે ઠિતસ્સ ચ અનાથપિણ્ડિકસ્સ વિય અઞ્ઞસ્સ બુદ્ધસાસને ધનપરિચ્ચાગો નામ નત્થિ. સો હિ ચતુપઞ્ઞાસકોટિયો વિસ્સજ્જેત્વા સાવત્થિયા દક્ખિણભાગે અનુરાધપુરસ્સ મહાવિહારસદિસે ઠાને જેતવનમહાવિહારં નામ કારેસિ. વિસાખા, સાવત્થિયા પાચીનભાગે ઉત્તમદેવીવિહારસદિસે ઠાને પુબ્બારામં નામ કારેસિ. ભગવા ઇમેસં દ્વિન્નં કુલાનં અનુકમ્પાય સાવત્થિં નિસ્સાય વિહરન્તો ઇમેસુ દ્વીસુ વિહારેસુ નિબદ્ધવાસં વસિ. એકં અન્તોવસ્સં જેતવને વસતિ, એકં પુબ્બારામે, એતસ્મિં પન સમયે ભગવા પુબ્બારામે વિહરતિ. તેન વુત્તં – ‘‘પુબ્બારામે મિગારમાતુપાસાદે’’તિ.

કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તેતિ કિત્તકેન નુ ખો, ભન્તે. સંખિત્તેન તણ્હાસઙ્ખયવિમુત્તો હોતીતિ તણ્હાસઙ્ખયે નિબ્બાને તં આરમ્મણં કત્વા વિમુત્તચિત્તતાય તણ્હાસઙ્ખયવિમુત્તો નામ સંખિત્તેન કિત્તાવતા હોતિ? યાય પટિપત્તિયા તણ્હાસઙ્ખયવિમુત્તો હોતિ, તં મે ખીણાસવસ્સ ભિક્ખુનો પુબ્બભાગપ્પટિપદં સંખિત્તેન દેસેથાતિ પુચ્છતિ. અચ્ચન્તનિટ્ઠોતિ ખયવયસઙ્ખાતં અન્તં અતીતાતિ અચ્ચન્તા. અચ્ચન્તા નિટ્ઠા અસ્સાતિ અચ્ચન્તનિટ્ઠો, એકન્તનિટ્ઠો સતતનિટ્ઠોતિ અત્થો. અચ્ચન્તં યોગક્ખેમીતિ અચ્ચન્તયોગક્ખેમી, નિચ્ચયોગક્ખેમીતિ અત્થો. અચ્ચન્તં બ્રહ્મચારીતિ અચ્ચન્તબ્રહ્મચારી, નિચ્ચબ્રહ્મચારીતિ અત્થો. અચ્ચન્તં પરિયોસાનમસ્સાતિ પુરિમનયેનેવ અચ્ચન્તપરિયોસાનો. સેટ્ઠો દેવમનુસ્સાનન્તિ દેવાનઞ્ચ મનુસ્સાનઞ્ચ સેટ્ઠો ઉત્તમો. એવરૂપો ભિક્ખુ કિત્તાવતા હોતિ, ખિપ્પમેતસ્સ સઙ્ખેપેનેવ પટિપત્તિં કથેથાતિ ભગવન્તં યાચતિ. કસ્મા પનેસ એવં વેગાયતીતિ? કીળં અનુભવિતુકામતાય.

અયં કિર ઉય્યાનકીળં આણાપેત્વા ચતૂહિ મહારાજૂહિ ચતૂસુ દિસાસુ આરક્ખં ગાહાપેત્વા દ્વીસુ દેવલોકેસુ દેવસઙ્ઘેન પરિવુતો અડ્ઢતિયાહિ નાટકકોટીહિ સદ્ધિં એરાવણં આરુય્હ ઉય્યાનદ્વારે ઠિતો ઇમં પઞ્હં સલ્લક્ખેસિ – ‘‘કિત્તકેન નુ ખો તણ્હાસઙ્ખયવિમુત્તસ્સ ખીણાસવસ્સ સઙ્ખેપતો આગમનિયપુબ્બભાગપટિપદા હોતી’’તિ. અથસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અયં પઞ્હો અતિવિય સસ્સિરિકો, સચાહં ઇમં પઞ્હં અનુગ્ગણ્હિત્વાવ ઉય્યાનં પવિસિસ્સામિ, છદ્વારિકેહિ આરમ્મણેહિ નિમ્મથિતો ન પુન ઇમં પઞ્હં સલ્લક્ખેસ્સામિ, તિટ્ઠતુ તાવ ઉય્યાનકીળા, સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ઇમં પઞ્હં પુચ્છિત્વા ઉગ્ગહિતપઞ્હો ઉય્યાને કીળિસ્સામી’’તિ હત્થિક્ખન્ધે અન્તરહિતો ભગવતો સન્તિકે પાતુરહોસિ. તેપિ ચત્તારો મહારાજાનો આરક્ખં ગહેત્વા ઠિતટ્ઠાનેયેવ ઠિતા, પરિચારિકદેવસઙ્ઘાપિ નાટકાનિપિ એરાવણોપિ નાગરાજા તત્થેવ ઉય્યાનદ્વારે અટ્ઠાસિ, એવમેસ કીળં અનુભવિતુકામતાય વેગાયન્તો એવમાહ.

સબ્બે ધમ્મા નાલં અભિનિવેસાયાતિ એત્થ સબ્બે ધમ્મા નામ પઞ્ચક્ખન્ધા દ્વાદસાયતનાનિ અટ્ઠારસ ધાતુયો. તે સબ્બેપિ તણ્હાદિટ્ઠિવસેન અભિનિવેસાય નાલં ન પરિયત્તા ન સમત્થા ન યુત્તા, કસ્મા? ગહિતાકારેન અતિટ્ઠનતો. તે હિ નિચ્ચાતિ ગહિતાપિ અનિચ્ચાવ સમ્પજ્જન્તિ, સુખાતિ ગહિતાપિ દુક્ખાવ સમ્પજ્જન્તિ, અત્તાતિ ગહિતાપિ અનત્તાવ સમ્પજ્જન્તિ, તસ્મા નાલં અભિનિવેસાય. અભિજાનાતીતિ અનિચ્ચં દુક્ખં અનત્તાતિ ઞાતપરિઞ્ઞાય અભિજાનાતિ. પરિજાનાતીતિ તથેવ તીરણપરિઞ્ઞાય પરિજાનાતિ. યંકિઞ્ચિ વેદનન્તિ અન્તમસો પઞ્ચવિઞ્ઞાણસમ્પયુત્તમ્પિ યંકિઞ્ચિ અપ્પમત્તકમ્પિ વેદનં અનુભવતિ. ઇમિના ભગવા સક્કસ્સ દેવાનમિન્દસ્સ વેદનાવસેન નિબ્બત્તેત્વા અરૂપપરિગ્ગહં દસ્સેતિ. સચે પન વેદનાકમ્મટ્ઠાનં હેટ્ઠા ન કથિતં ભવેય્ય, ઇમસ્મિં ઠાને કથેતબ્બં સિયા. હેટ્ઠા પન કથિતં, તસ્મા સતિપટ્ઠાને વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. અનિચ્ચાનુપસ્સીતિ એત્થ અનિચ્ચં વેદિતબ્બં, અનિચ્ચાનુપસ્સના વેદિતબ્બા, અનિચ્ચાનુપસ્સી વેદિતબ્બો. તત્થ અનિચ્ચન્તિ પઞ્ચક્ખન્ધા, તે હિ ઉપ્પાદવયટ્ઠેન અનિચ્ચા. અનિચ્ચાનુપસ્સનાતિ પઞ્ચક્ખન્ધાનં ખયતો વયતો દસ્સનઞાણં. અનિચ્ચાનુપસ્સીતિ તેન ઞાણેન સમન્નાગતો પુગ્ગલો. તસ્મા ‘‘અનિચ્ચાનુપસ્સી વિહરતી’’તિ અનિચ્ચતો અનુપસ્સન્તો વિહરતીતિ અયમેત્થ અત્થો.

વિરાગાનુપસ્સીતિ એત્થ દ્વે વિરાગા ખયવિરાગો ચ અચ્ચન્તવિરાગો ચ. તત્થ સઙ્ખારાનં ખયવયતો અનુપસ્સનાપિ, અચ્ચન્તવિરાગં નિબ્બાનં વિરાગતો દસ્સનમગ્ગઞાણમ્પિ વિરાગાનુપસ્સના. તદુભયસમાઙ્ગીપુગ્ગલો વિરાગાનુપસ્સી નામ, તં સન્ધાય વુત્તં ‘‘વિરાગાનુપસ્સી’’તિ, વિરાગતો અનુપસ્સન્તોતિ અત્થો. નિરોધાનુપસ્સિમ્હિપિ એસેવ નયો, નિરોધોપિ હિ ખયનિરોધો ચ અચ્ચન્તનિરોધો ચાતિ દુવિધોયેવ. પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સીતિ એત્થ પટિનિસ્સગ્ગો વુચ્ચતિ વોસ્સગ્ગો, સો ચ પરિચ્ચાગવોસ્સગ્ગો પક્ખન્દનવોસ્સગ્ગોતિ દુવિધો હોતિ. તત્થ પરિચ્ચાગવોસ્સગ્ગોતિ વિપસ્સના, સા હિ તદઙ્ગવસેન કિલેસે ચ ખન્ધે ચ વોસ્સજ્જતિ. પક્ખન્દનવોસ્સગ્ગોતિ મગ્ગો, સો હિ નિબ્બાનં આરમ્મણં આરમ્મણતો પક્ખન્દતિ. દ્વીહિપિ વા કારણેહિ વોસ્સગ્ગોયેવ, સમુચ્છેદવસેન ખન્ધાનં કિલેસાનઞ્ચ વોસ્સજ્જનતો, નિબ્બાનઞ્ચ પક્ખન્દનતો. તસ્મા કિલેસે ચ ખન્ધે ચ પરિચ્ચજતીતિ પરિચ્ચાગવોસ્સગ્ગો, નિરોધે નિબ્બાનધાતુયા ચિત્તં પક્ખન્દતીતિ પક્ખન્દનવોસ્સગ્ગોતિ ઉભયમ્પેતં મગ્ગે સમેતિ. તદુભયસમઙ્ગીપુગ્ગલો ઇમાય પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સનાય સમન્નાગતત્તા પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી નામ હોતિ. તં સન્ધાય વુત્તં ‘‘પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી’’તિ. ન કિઞ્ચિ લોકે ઉપાદિયતીતિ કિઞ્ચિ એકમ્પિ સઙ્ખારગતં તણ્હાવસેન ન ઉપાદિયતિ ન ગણ્હાતિ ન પરામસતિ. અનુપાદિયં ન પરિતસ્સતીતિ અગ્ગણ્હન્તો તણ્હાપરિતસ્સનાય ન પરિતસ્સતિ. પચ્ચત્તઞ્ઞેવ પરિનિબ્બાયતીતિ સયમેવ કિલેસપરિનિબ્બાનેન પરિનિબ્બાયતિ. ખીણા જાતીતિઆદિના પનસ્સ પચ્ચવેક્ખણાવ દસ્સિતા. ઇતિ ભગવા સક્કસ્સ દેવાનમિન્દસ્સ સંખિત્તેન ખીણાસવસ્સ પુબ્બભાગપ્પટિપદં પુચ્છિતો સલ્લહુકં કત્વા સંખિત્તેનેવ ખિપ્પં કથેસિ.

૩૯૧. અવિદૂરે નિસિન્નો હોતીતિ અનન્તરે કૂટાગારે નિસિન્નો હોતિ. અભિસમેચ્ચાતિ ઞાણેન અભિસમાગન્ત્વા, જાનિત્વાતિ અત્થો. ઇદં વુત્તં હોતિ – કિં નુ ખો એસ જાનિત્વા અનુમોદિ, ઉદાહુ અજાનિત્વા વાતિ. કસ્મા પનસ્સ એવમહોસીતિ? થેરો કિર ન ભગવતો પઞ્હવિસ્સજ્જનસદ્દં અસ્સોસિ, સક્કસ્સ પન દેવરઞ્ઞો, ‘‘એવમેતં ભગવા એવમેતં સુગતા’’તિ અનુમોદનસદ્દં અસ્સોસિ. સક્કો કિર દેવરાજા મહતા સદ્દેન અનુમોદિ. અથ કસ્મા ન ભગવતો સદ્દં અસ્સોસીતિ? યથાપરિસવિઞ્ઞાપકત્તા. બુદ્ધાનઞ્હિ ધમ્મં કથેન્તાનં એકાબદ્ધાય ચક્કવાળપરિયન્તાયપિ પરિસાય સદ્દો સુય્યતિ, પરિયન્તં પન મુઞ્ચિત્વા અઙ્ગુલિમત્તમ્પિ બહિદ્ધા ન નિચ્છરતિ. કસ્મા? એવરૂપા મધુરકથા મા નિરત્થકા અગમાસીતિ. તદા ભગવા મિગારમાતુપાસાદે સત્તરતનમયે કૂટાગારે સિરિગબ્ભમ્હિ નિસિન્નો હોતિ, તસ્સ દક્ખિણપસ્સે સારિપુત્તત્થેરસ્સ વસનકૂટાગારં, વામપસ્સે મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ, અન્તરે છિદ્દવિવરોકાસો નત્થિ, તસ્મા થેરો ન ભગવતો સદ્દં અસ્સોસિ, સક્કસ્સેવ અસ્સોસીતિ.

પઞ્ચહિ તૂરિયસતેહીતિ પઞ્ચઙ્ગિકાનં તૂરિયાનં પઞ્ચહિ સતેહિ. પઞ્ચઙ્ગિકં તૂરિયં નામ આતતં વિતતં આતતવિતતં સુસિરં ઘનન્તિ ઇમેહિ પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતં. તત્થ આતતં નામ ચમ્મપરિયોનદ્ધેસુ ભેરિઆદીસુ એકતલતૂરિયં. વિતતં નામ ઉભયતલં. આતતવિતતં નામ તન્તિબદ્ધપણવાદિ. સુસિરં વંસાદિ. ઘનં સમ્માદિ. સમપ્પિતોતિ ઉપગતો. સમઙ્ગીભૂતોતિ તસ્સેવ વેવચનં. પરિચારેતીતિ તં સમ્પત્તિં અનુભવન્તો તતો તતો ઇન્દ્રિયાનિ ચારેતિ. ઇદં વુત્તં હોતિ – પરિવારેત્વા વજ્જમાનેહિ પઞ્ચહિ તૂરિયસતેહિ સમન્નાગતો હુત્વા દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવતી. પટિપણામેત્વાતિ અપનેત્વા, નિસ્સદ્દાનિ કારાપેત્વાતિ અત્થો. યથેવ હિ ઇદાનિ સદ્ધા રાજાનો ગરુભાવનિયં ભિક્ખું દિસ્વા – ‘‘અસુકો નામ અય્યો આગચ્છતિ, મા, તાતા, ગાયથ, મા વાદેથ, મા નચ્ચથા’’તિ નાટકાનિ પટિવિનેન્તિ, સક્કોપિ થેરં દિસ્વા એવમકાસિ. ચિરસ્સં ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, ઇમં પરિયાયમકાસીતિ એવરૂપં લોકે પકતિયા પિયસમુદાહારવચનં હોતિ, લોકિયા હિ ચિરસ્સં આગતમ્પિ અનાગતપુબ્બમ્પિ મનાપજાતિયં આગતં દિસ્વા, – ‘‘કુતો ભવં આગતો, ચિરસ્સં ભવં આગતો, કથં તે ઇધાગમનમગ્ગો ઞાતો મગ્ગમૂળ્હોસી’’તિઆદીનિ વદન્તિ. અયં પન આગતપુબ્બત્તાયેવ એવમાહ. થેરો હિ કાલેન કાલં દેવચારિકં ગચ્છતિયેવ. તત્થ પરિયાયમકાસીતિ વારમકાસિ. યદિદં ઇધાગમનાયાતિ યો અયં ઇધાગમનાય વારો, તં, ભન્તે, ચિરસ્સમકાસીતિ વુત્તં હોતિ. ઇદમાસનં પઞ્ઞત્તન્તિ યોજનિકં મણિપલ્લઙ્કં પઞ્ઞપાપેત્વા એવમાહ.

૩૯૨. બહુકિચ્ચા બહુકરણીયાતિ એત્થ યેસં બહૂનિ કિચ્ચાનિ, તે બહુકિચ્ચા. બહુકરણીયાતિ તસ્સેવ વેવચનં. અપ્પેવ સકેન કરણીયેનાતિ સકરણીયમેવ અપ્પં મન્દં, ન બહુ, દેવાનં કરણીયં પન બહુ, પથવિતો પટ્ઠાય હિ કપ્પરુક્ખમાતુગામાદીનં અત્થાય અટ્ટા સક્કસ્સ સન્તિકે છિજ્જન્તિ, તસ્મા નિયમેન્તો આહ – અપિચ દેવાનંયેવ તાવતિંસાનં કરણીયેનાતિ. દેવાનઞ્હિ ધીતા ચ પુત્તા ચ અઙ્કે નિબ્બત્તન્તિ, પાદપરિચારિકા ઇત્થિયો સયને નિબ્બત્તન્તિ, તાસં મણ્ડનપસાધનકારિકા દેવધીતા સયનં પરિવારેત્વા નિબ્બત્તન્તિ, વેય્યાવચ્ચકરા અન્તોવિમાને નિબ્બત્તન્તિ, એતેસં અત્થાય અટ્ટકરણં નત્થિ. યે પન સીમન્તરે નિબ્બત્તન્તિ, તે ‘‘મમ સન્તકા તવ સન્તકા’’તિ નિચ્છેતું અસક્કોન્તા અટ્ટં કરોન્તિ, સક્કં દેવરાજાનં પુચ્છન્તિ, સો યસ્સ વિમાનં આસન્નતરં, તસ્સ સન્તકોતિ વદતિ. સચે દ્વેપિ સમટ્ઠાને હોન્તિ, યસ્સ વિમાનં ઓલોકેન્તો ઠિતો, તસ્સ સન્તકોતિ વદતિ. સચે એકમ્પિ ન ઓલોકેતિ, તં ઉભિન્નં કલહુપચ્છેદનત્થં અત્તનો સન્તકં કરોતિ. તં સન્ધાય, ‘‘દેવાનંયેવ તાવતિંસાનં કરણીયેના’’તિ આહ. અપિચસ્સ એવરૂપં કીળાકિચ્ચમ્પિ કરણીયમેવ.

યં નો ખિપ્પમેવ અન્તરધાયતીતિ યં અમ્હાકં સીઘમેવ અન્ધકારે રૂપગતં વિય ન દિસ્સતિ. ઇમિના – ‘‘અહં, ભન્તે, તં પઞ્હવિસ્સજ્જનં ન સલ્લક્ખેમી’’તિ દીપેતિ. થેરો – ‘‘કસ્મા નુ ખો અયં યક્ખો અસલ્લક્ખણભાવં દીપેતિ, પસ્સેન પરિહરતી’’તિ આવજ્જન્તો – ‘‘દેવા નામ મહામૂળ્હા હોન્તિ. છદ્વારિકેહિ આરમ્મણેહિ નિમ્મથીયમાના અત્તનો ભુત્તાભુત્તભાવમ્પિ પીતાપીતભાવમ્પિ ન જાનન્તિ, ઇધ કતમેત્થ પમુસ્સન્તી’’તિ અઞ્ઞાસિ. કેચિ પનાહુ – ‘‘થેરો એતસ્સ ગરુ ભાવનિયો, તસ્મા ‘ઇદાનેવ લોકે અગ્ગપુગ્ગલસ્સ સન્તિકે પઞ્હં ઉગ્ગહેત્વા આગતો, ઇદાનેવ નાટકાનં અન્તરં પવિટ્ઠોતિ એવં મં થેરો તજ્જેય્યા’તિ ભયેન એવમાહા’’તિ. એતં પન કોહઞ્ઞં નામ હોતિ, ન અરિયસાવકસ્સ એવરૂપં કોહઞ્ઞં નામ હોતિ, તસ્મા મૂળ્હભાવેનેવ ન સલ્લક્ખેસીતિ વેદિતબ્બં. ઉપરિ કસ્મા સલ્લક્ખેસીતિ? થેરો તસ્સ સોમનસ્સસંવેગં જનયિત્વા તમં નીહરિ, તસ્મા સલ્લક્ખેસીતિ.

ઇદાનિ સક્કો પુબ્બે અત્તનો એવં ભૂતકારણં થેરસ્સ આરોચેતું ભૂતપુબ્બન્તિઆદિમાહ. તત્થ સમુપબ્યૂળ્હોતિ સન્નિપતિતો રાસિભૂતો. અસુરા પરાજિનિંસૂતિ અસુરા પરાજયં પાપુણિંસુ. કદા પનેતે પરાજિતાતિ? સક્કસ્સ નિબ્બત્તકાલે. સક્કો કિર અનન્તરે અત્તભાવે મગધરટ્ઠે મચલગામે મઘો નામ માણવો અહોસિ, પણ્ડિતો બ્યત્તો, બોધિસત્તચરિયા વિયસ્સ ચરિયા અહોસિ. સો તેત્તિંસ પુરિસે ગહેત્વા કલ્યાણમકાસિ. એકદિવસં અત્તનોવ પઞ્ઞાય ઉપપરિક્ખિત્વા ગામમજ્ઝે મહાજનસ્સ સન્નિપતિતટ્ઠાને કચવરં ઉભયતો અપબ્બહિત્વા તં ઠાનં અતિરમણીયમકાસિ, પુન તત્થેવ મણ્ડપં કારેસિ, પુન ગચ્છન્તે કાલે સાલં કારેસિ. ગામતો ચ નિક્ખમિત્વા ગાવુતમ્પિ અડ્ઢયોજનમ્પિ તિગાવુતમ્પિ યોજનમ્પિ વિચરિત્વા તેહિ સહાયેહિ સદ્ધિં વિસમં સમં અકાસિ. તે સબ્બેપિ એકચ્છન્દા તત્થ તત્થ સેતુયુત્તટ્ઠાનેસુ સેતું, મણ્ડપસાલાપોક્ખરણીમાલાગચ્છરોપનાદીનં યુત્તટ્ઠાનેસુ મણ્ડપાદીનિ કરોન્તા બહું પુઞ્ઞમકંસુ. મઘો સત્ત વતપદાનિ પૂરેત્વા કાયસ્સ ભેદા સદ્ધિં સહાયેહિ તાવતિંસભવને નિબ્બત્તિ.

તસ્મિં કાલે અસુરગણા તાવતિંસદેવલોકે પટિવસન્તિ. સબ્બે તે દેવાનં સમાનાયુકા સમાનવણ્ણા ચ હોન્તિ, તે સક્કં સપરિસં દિસ્વા અધુના નિબ્બત્તા નવકદેવપુત્તા આગતાતિ મહાપાનં સજ્જયિંસુ. સક્કો દેવપુત્તાનં સઞ્ઞં અદાસિ – ‘‘અમ્હેહિ કુસલં કરોન્તેહિ ન પરેહિ સદ્ધિં સાધારણં કતં, તુમ્હે ગણ્ડપાનં મા પિવિત્થ પીતમત્તમેવ કરોથા’’તિ. તે તથા અકંસુ. બાલઅસુરા ગણ્ડપાનં પિવિત્વા મત્તા નિદ્દં ઓક્કમિંસુ. સક્કો દેવાનં સઞ્ઞં દત્વા તે પાદેસુ ગાહાપેત્વા સિનેરુપાદે ખિપાપેસિ, સિનેરુસ્સ હેટ્ઠિમતલે અસુરભવનં નામ અત્થિ, તાવતિંસદેવલોકપ્પમાણમેવ. તત્થ અસુરા વસન્તિ. તેસમ્પિ ચિત્તપાટલિ નામ રુક્ખો અત્થિ. તે તસ્સ પુપ્ફનકાલે જાનન્તિ – ‘‘નાયં તાવતિંસા, સક્કેન વઞ્ચિતા મય’’ન્તિ. તે ગણ્હથ નન્તિ વત્વા સિનેરું પરિહરમાના દેવે વુટ્ઠે વમ્મિકપાદતો વમ્મિકમક્ખિકા વિય અભિરુહિંસુ. તત્થ કાલેન દેવા જિનન્તિ, કાલેન અસુરા. યદા દેવાનં જયો હોતિ, અસુરે યાવ સમુદ્દપિટ્ઠા અનુબન્ધન્તિ. યદા અસુરાનં જયો હોતિ, દેવે યાવ વેદિકપાદા અનુબન્ધન્તિ. તસ્મિં પન સઙ્ગામે દેવાનં જયો અહોસિ, દેવા અસુરે યાવ સમુદ્દપિટ્ઠા અનુબન્ધિંસુ. સક્કો અસુરે પલાપેત્વા પઞ્ચસુ ઠાનેસુ આરક્ખં ઠપેસિ. એવં આરક્ખં દત્વા વેદિકપાદે વજિરહત્થા ઇન્દપટિમાયો ઠપેસિ. અસુરા કાલેન કાલં ઉટ્ઠહિત્વા તા પટિમાયો દિસ્વા, ‘‘સક્કો અપ્પમત્તો તિટ્ઠતી’’તિ તતોવ નિવત્તન્તિ. તતો પટિનિવત્તિત્વાતિ વિજિતટ્ઠાનતો નિવત્તિત્વા. પરિચારિકાયોતિ માલાગન્ધાદિકમ્મકારિકાયો.

૩૯૩. વેસ્સવણો ચ મહારાજાતિ સો કિર સક્કસ્સ વલ્લભો, બલવવિસ્સાસિકો, તસ્મા સક્કેન સદ્ધિં અગમાસિ. પુરક્ખત્વાતિ પુરતો કત્વા. પવિસિંસૂતિ પવિસિત્વા પન ઉપડ્ઢપિહિતાનિ દ્વારાનિ કત્વા ઓલોકયમાના અટ્ઠંસુ. ઇદમ્પિ, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, પસ્સ વેજયન્તસ્સ પાસાદસ્સ રામણેય્યકન્તિ, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, ઇદમ્પિ વેજયન્તસ્સ પાસાદસ્સ રામણેય્યકં પસ્સ, સુવણ્ણત્થમ્ભે પસ્સ, રજતત્થમ્ભે મણિત્થમ્ભે પવાળત્થમ્ભે લોહિતઙ્ગત્થમ્ભે મસારગલ્લત્થમ્ભે મુત્તત્થમ્ભે સત્તરતનત્થમ્ભે, તેસંયેવ સુવણ્ણાદિમયે ઘટકે વાળરૂપકાનિ ચ પસ્સાતિ એવં થમ્ભપન્તિયો આદિં કત્વા રામણેય્યકં દસ્સેન્તો એવમાહ. યથા તં પુબ્બેકતપુઞ્ઞસ્સાતિ યથા પુબ્બે કતપુઞ્ઞસ્સ ઉપભોગટ્ઠાનેન સોભિતબ્બં, એવમેવં સોભતીતિ અત્થો. અતિબાળ્હં ખો અયં યક્ખો પમત્તો વિહરતીતિ અત્તનો પાસાદે નાટકપરિવારેન સમ્પત્તિયા વસેન અતિવિય મત્તો.

ઇદ્ધાભિસઙ્ખારં અભિસઙ્ખાસીતિ ઇદ્ધિમકાસિ. આપોકસિણં સમાપજ્જિત્વા પાસાદપતિટ્ઠિતોકાસં ઉદકં હોતૂતિ ઇદ્ધિં અધિટ્ઠાય પાસાદકણ્ણિકે પાદઙ્ગુટ્ઠકેન પહરિ. સો પાસાદો યથા નામ ઉદકપિટ્ઠે ઠપિતપત્તં મુખવટ્ટિયં અઙ્ગુલિયા પહટં અપરાપરં કમ્પતિ ચલતિ ન સન્તિટ્ઠતિ. એવમેવં સંકમ્પિ સમ્પકમ્પિ સમ્પવેધિ, થમ્ભપિટ્ઠસઙ્ઘાટકણ્ણિકગોપાનસિઆદીનિ કરકરાતિ સદ્દં મુઞ્ચન્તાનિ પતિતું વિય આરદ્ધાનિ. તેન વુત્તં – ‘‘સઙ્કમ્પેસિ સમ્પકમ્પેસિ સમ્પવેધેસી’’તિ. અચ્છરિયબ્ભુતચિત્તજાતાતિ અહો અચ્છરિયં, અહો અબ્ભુતન્તિ એવં સઞ્જાતઅચ્છરિયઅબ્ભુતા ચેવ સઞ્જાતતુટ્ઠિનો ચ અહેસું ઉપ્પન્નબલવસોમનસ્સા. સંવિગ્ગન્તિ ઉબ્બિગ્ગં. લોમહટ્ઠજાતન્તિ જાતલોમહંસં, કઞ્ચનભિત્તિયં ઠપિતમણિનાગદન્તેહિ વિય ઉદ્ધગ્ગેહિ લોમેહિ આકિણ્ણસરીરન્તિ અત્થો. લોમહંસો ચ નામેસ સોમનસ્સેનપિ હોતિ દોમનસ્સેનપિ, ઇધ પન સોમનસ્સેન જાતો. થેરો હિ સક્કસ્સ સોમનસ્સવેગેન સંવેજેતું તં પાટિહારિયમકાસિ. તસ્મા સોમનસ્સવેગેન સંવિગ્ગલોમહટ્ઠં વિદિત્વાતિ અત્થો.

૩૯૪. ઇધાહં, મારિસાતિ ઇદાનિસ્સ યસ્મા થેરેન સોમનસ્સસંવેગં જનયિત્વા તમં વિનોદિતં, તસ્મા સલ્લક્ખેત્વા એવમાહ. એસો નુ તે, મારિસ, સો ભગવા સત્થાતિ, મારિસ, ત્વં કુહિં ગતોસીતિ વુત્તે મય્હં સત્થુ સન્તિકન્તિ વદેસિ, ઇમસ્મિં દેવલોકે એકપાદકેન વિય તિટ્ઠસિ, યં ત્વં એવં વદેસિ, એસો નુ તે, મારિસ, સો ભગવા સત્થાતિ પુચ્છિંસુ. સબ્રહ્મચારી મે એસોતિ એત્થ કિઞ્ચાપિ થેરો અનગારિયો અભિનીહારસમ્પન્નો અગ્ગસાવકો, સક્કો અગારિયો, મગ્ગબ્રહ્મચરિયવસેન પનેતે સબ્રહ્મચારિનો હોન્તિ, તસ્મા એવમાહ. અહો નૂન તે સો ભગવા સત્થાતિ સબ્રહ્મચારી તાવ તે એવંમહિદ્ધિકો, સો પન તે ભગવા સત્થા અહો નૂન મહિદ્ધિકોતિ સત્થુ ઇદ્ધિપાટિહારિયદસ્સને જાતાભિલાપા હુત્વા એવમાહંસુ.

૩૯૫. ઞાતઞ્ઞતરસ્સાતિ પઞ્ઞાતઞ્ઞતરસ્સ, સક્કો હિ પઞ્ઞાતાનં અઞ્ઞતરો. સેસં સબ્બત્થ પાકટમેવ, દેસનં પન ભગવા યથાનુસન્ધિનાવ નિટ્ઠાપેસીતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

ચૂળતણ્હાસઙ્ખયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.