૧. કકચૂપમસુત્તવણ્ણના

૨૨૨. એવં મે સુતન્તિ કકચૂપમસુત્તં. તત્થ મોળિયફગ્ગુનોતિ મોળીતિ ચૂળા વુચ્ચતિ. યથાહ –

‘‘છેત્વાન મોળિં વરગન્ધવાસિતં,

વેહાયસં ઉક્ખિપિ સક્યપુઙ્ગવો;

રતનચઙ્કોટવરેન વાસવો,

સહસ્સનેત્તો સિરસા પટિગ્ગહી’’તિ.

સા તસ્સ ગિહિકાલે મહતી અહોસિ, તેનસ્સ મોળિયફગ્ગુનોતિ સઙ્ખા ઉદપાદિ. પબ્બજિતમ્પિ નં તેનેવ નામેન સઞ્જાનન્તિ. અતિવેલન્તિ વેલં અતિક્કમિત્વા. તત્થ કાલવેલા, સીમવેલા, સીલવેલાતિ તિવિધા વેલા. ‘‘તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસી’’તિ (ધમ્મપદે વગ્ગાનમુદ્દાનં, ગાથાનમુદ્દાનં; મહાવ. ૧-૩) અયં કાલવેલા નામ. ‘‘ઠિતધમ્મો વેલં નાતિવત્તતી’’તિ (ચૂળવ. ૩૮૪; ઉદા. ૪૫; અ. નિ. ૮.૧૯) અયં સીમવેલા નામ. ‘‘વેલાઅનતિક્કમો સેતુઘાતો’’તિ (ધ. સ. ૨૯૯-૩૦૧) ચ, ‘‘વેલા ચેસા અવીતિક્કમનટ્ઠેના’’તિ ચ, અયં સીલવેલા નામ. તં તિવિધમ્પિ સો અતિક્કમિયેવ. ભિક્ખુનિયો હિ ઓવદિતું કાલો નામ અત્થિ, સો અત્થઙ્ગતેપિ સૂરિયે ઓવદન્તો તં કાલવેલમ્પિ અતિક્કમિ. ભિક્ખુનીનં ઓવાદે પમાણં નામ અત્થિ સીમા મરિયાદા. સો ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહિ ઓવદન્તો તં સીમવેલમ્પિ અતિક્કમિ. કથેન્તો પન દવસહગતં કત્વા દુટ્ઠુલ્લાપત્તિપહોનકં કથેતિ, એવં સીલવેલમ્પિ અતિક્કમિ.

સંસટ્ઠોતિ મિસ્સીભૂતો સમાનસુખદુક્ખો હુત્વા. સમ્મુખાતિ પુરતો. અવણ્ણં ભાસતીતિ તા પન પચનકોટ્ટનાદીનિ કરોન્તિયો દિસ્વા નત્થિ ઇમાસં અનાપત્તિ નામ, ઇમા ભિક્ખુનિયો અનાચારા દુબ્બચા પગબ્ભાતિ અગુણં કથેતિ. અધિકરણમ્પિ કરોતીતિ ઇમેસં ભિક્ખૂનં ઇમા ભિક્ખુનિયો દિટ્ઠકાલતો પટ્ઠાય અક્ખીનિ દય્હન્તિ, ઇમસ્મિં વિહારે પુપ્ફપૂજા વા આસનધોવનપરિભણ્ડકરણાદીનિ વા ઇમાસં વસેન વત્તન્તિ. કુલધીતરો એતા લજ્જિનિયો, તુમ્હે ઇમા ઇદઞ્ચિદઞ્ચ વદથ, અયં નામ તુમ્હાકં આપત્તિ હોતિ, વિનયધરાનં સન્તિકં આગન્ત્વા વિનિચ્છયં મે દેથાતિ અધિકરણં આકડ્ઢતિ.

મોળિયફગ્ગુનસ્સ અવણ્ણં ભાસતીતિ નત્થિ ઇમસ્સ ભિક્ખુનો અનાપત્તિ નામ. નિચ્ચકાલં ઇમસ્સ પરિવેણદ્વારં અસુઞ્ઞં ભિક્ખુનીહીતિ અગુણં કથેતિ. અધિકરણમ્પિ કરોન્તીતિ ઇમેસં ભિક્ખૂનં મોળિયફગ્ગુનત્થેરસ્સ દિટ્ઠકાલતો પટ્ઠાય અક્ખીનિ દય્હન્તિ. ઇમસ્મિં વિહારે અઞ્ઞેસં વસનટ્ઠાનં ઓલોકેતુમ્પિ ન સક્કા. વિહારં આગતભિક્ખુનિયો ઓવાદં વા પટિસન્થારં વા ઉદ્દેસપદં વા થેરમેવ નિસ્સાય લભન્તિ, કુલપુત્તકો લજ્જી કુક્કુચ્ચકો, એવરૂપં નામ તુમ્હે ઇદઞ્ચિદઞ્ચ વદથ, એથ વિનયધરાનં સન્તિકે વિનિચ્છયં દેથાતિ અધિકરણં આકડ્ઢન્તિ.

સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચાતિ નેવ પિયકમ્યતાય ન ભેદાધિપ્પાયેન, અત્થકામતાય અવોચ. એકં કિરસ્સ અહોસિ – ‘‘ઇમસ્સ ભિક્ખુસ્સ એવં સંસટ્ઠસ્સ વિહરતો અયસો ઉપ્પજ્જિસ્સતિ. સો સાસનસ્સાપિ અવણ્ણોયેવ. અઞ્ઞેન પન કથિતો અયં ન ઓરમિસ્સતિ, ભગવતા ધમ્મં દેસેત્વા ઓવદિતો ઓરમિસ્સતી’’તિ તસ્સ અત્થકામતાય ભગવન્તં એતં, ‘‘આયસ્મા, ભન્તે’’તિઆદિવચનં અવોચ.

૨૨૩. આમન્તેહીતિ જાનાપેહિ. આમન્તેતીતિ પક્કોસતિ.

૨૨૪. સદ્ધાતિ સદ્ધાય. તસ્માતિ યસ્મા ત્વં કુલપુત્તો ચેવ સદ્ધાપબ્બજિતો ચ, યસ્મા વા તે એતાહિ સદ્ધિં સંસટ્ઠસ્સ વિહરતો યે તા અક્કોસિસ્સન્તિ વા, પહરિસ્સન્તિ વા, તેસુ દોમનસ્સં ઉપ્પજ્જિસ્સતિ, સંસગ્ગે પહીને નુપ્પજ્જિસ્સતિ, તસ્મા. તત્રાતિ તસ્મિં અવણ્ણભાસને. ગેહસિતાતિ પઞ્ચકામગુણનિસ્સિતા. છન્દાતિ તણ્હાછન્દાપિ પટિઘછન્દાપિ. વિપરિણતન્તિ રત્તમ્પિ ચિત્તં વિપરિણતં. દુટ્ઠમ્પિ, મૂળ્હમ્પિ ચિત્તં વિપરિણતં. ઇધ પન તણ્હાછન્દવસેન રત્તમ્પિ વટ્ટતિ, પટિઘછન્દવસેન દુટ્ઠમ્પિ વટ્ટતિ. હિતાનુકમ્પીતિ હિતેન અનુકમ્પમાનો હિતેન ફરમાનો. ન દોસન્તરોતિ ન દોસચિત્તો ભવિસ્સામિ.

૨૨૫. અથ ખો ભગવાતિ કસ્મા આરભિ? ફગ્ગુનસ્સ કિર એત્તકં ઓવાદં સુત્વાપિ, ‘‘ભિક્ખુનિસંસગ્ગતો ઓરમિસ્સામિ વિરમિસ્સામી’’તિ ચિત્તમ્પિ ન ઉપ્પન્નં, ભગવતા પન સદ્ધિં પટાણી વિય પટિવિરુદ્ધો અટ્ઠાસિ, અથસ્સ ભગવતો યથા નામ જિઘચ્છિતસ્સ ભોજને, પિપાસિતસ્સ પાનીયે, સીતેન ફુટ્ઠસ્સ ઉણ્હે દુક્ખિતસ્સ સુખે પત્થના ઉપ્પજ્જતિ. એવમેવ ઇમં દુબ્બચં ભિક્ખું દિસ્વા પઠમબોધિયં સુબ્બચા ભિક્ખૂ આપાથં આગમિંસુ. અથ તેસં વણ્ણં કથેતુકામો હુત્વા ઇમં દેસનં આરભિ.

તત્થ આરાધયિંસૂતિ ગણ્હિંસુ પૂરયિંસુ. એકં સમયન્તિ એકસ્મિં સમયે. એકાસનભોજનન્તિ એકં પુરેભત્તભોજનં. સૂરિયુગ્ગમનતો હિ યાવ મજ્ઝન્હિકા સત્તક્ખત્તું ભુત્તભોજનમ્પિ ઇધ એકાસનભોજનન્તેવ અધિપ્પેતં. અપ્પાબાધતન્તિ નિરાબાધતં. અપ્પાતઙ્કતન્તિ નિદ્દુક્ખતં. લહુટ્ઠાનન્તિ સરીરસ્સ સલ્લહુકં ઉટ્ઠાનં. બલન્તિ કાયબલં. ફાસુવિહારન્તિ કાયસ્સ સુખવિહારં. ઇમિના કિં કથિતં? દિવા વિકાલભોજનં પજહાપિતકાલો કથિતો. ભદ્દાલિસુત્તે પન રત્તિં વિકાલભોજનં પજહાપિતકાલો કથિતો. ઇમાનિ હિ દ્વે ભોજનાનિ ભગવા ન એકપ્પહારેન પજહાપેસિ. કસ્મા? ઇમાનેવ હિ દ્વે ભોજનાનિ વટ્ટે સત્તાનં આચિણ્ણાનિ. સન્તિ કુલપુત્તા સુખુમાલા, તે એકતો દ્વેપિ ભોજનાનિ પજહન્તા કિલમન્તિ. તસ્મા એકતો અપજહાપેત્વા એકસ્મિં કાલે દિવા વિકાલભોજનં, એકસ્મિં રત્તિં વિકાલભોજનન્તિ વિસું પજહાપેસિ. તેસુ ઇધ દિવા વિકાલભોજનં પજહાપિતકાલો કથિતો. તત્થ યસ્મા બુદ્ધા ન ભયં દસ્સેત્વા તજ્જેત્વા પજહાપેન્તિ, આનિસંસં પન દસ્સેત્વા પજહાપેન્તિ, એવઞ્હિ સત્તા સુખેન પજહન્તિ. તસ્મા આનિસંસં દસ્સેન્તો ઇમે પઞ્ચ ગુણે દસ્સેસિ. અનુસાસની કરણીયાતિ પુનપ્પુનં સાસને કત્તબ્બં નાહોસિ. ‘‘ઇદં કરોથ, ઇદં મા કરોથા’’તિ સતુપ્પાદકરણીયમત્તમેવ અહોસિ. તાવત્તકેનેવ તે કત્તબ્બં અકંસુ, પહાતબ્બં પજહિંસુ, પઠમબોધિયં, ભિક્ખવે, સુબ્બચા ભિક્ખૂ અહેસું અસ્સવા ઓવાદપટિકરાતિ.

ઇદાનિ નેસં સુબ્બચભાવદીપિકં ઉપમં આહરન્તો સેય્યથાપીતિઆદિમાહ. તત્થ સુભૂમિયન્તિ સમભૂમિયં. ‘‘સુભૂમ્યં સુખેત્તે વિહતખાણુકે બીજાનિ પતિટ્ઠપેય્યા’’તિ (દી. નિ. ૨.૪૩૮) એત્થ પન મણ્ડભૂમિ સુભૂમીતિ આગતા. ચતુમહાપથેતિ દ્વિન્નં મહામગ્ગાનં વિનિવિજ્ઝિત્વા ગતટ્ઠાને. આજઞ્ઞરથોતિ વિનીતઅસ્સરથો. ઓધસ્તપતોદોતિ યથા રથં અભિરુહિત્વા ઠિતેન સક્કા હોતિ ગણ્હિતું, એવં આલમ્બનં નિસ્સાય તિરિયતો ઠપિતપતોદો. યોગ્ગાચરિયોતિ અસ્સાચરિયો. સ્વેવ અસ્સદમ્મે સારેતીતિ અસ્સદમ્મસારથિ. યેનિચ્છકન્તિ યેન યેન મગ્ગેન ઇચ્છતિ. યદિચ્છકન્તિ યં યં ગતિં ઇચ્છતિ. સારેય્યાતિ ઉજુકં પુરતો પેસેય્ય. પચ્ચાસારેય્યાતિ પટિનિવત્તેય્ય.

એવમેવ ખોતિ યથા હિ સો યોગ્ગાચરિયો યેન યેન મગ્ગેન ગમનં ઇચ્છતિ, તં તં અસ્સા આરુળ્હાવ હોન્તિ. યાય યાય ચ ગતિયા ઇચ્છતિ, સા સા ગતિ ગહિતાવ હોતિ. રથં પેસેત્વા અસ્સા નેવ વારેતબ્બા ન વિજ્ઝિતબ્બા હોન્તિ. કેવલં તેસં સમે ભૂમિભાગે ખુરેસુ નિમિત્તં ઠપેત્વા ગમનમેવ પસ્સિતબ્બં હોતિ. એવં મય્હમ્પિ તેસુ ભિક્ખૂસુ પુનપ્પુનં વત્તબ્બં નાહોસિ. ઇદં કરોથ ઇદં મા કરોથાતિ સતુપ્પાદનમત્તમેવ કત્તબ્બં હોતિ. તેહિપિ તાવદેવ કત્તબ્બં કતમેવ હોતિ, અકત્તબ્બં જહિતમેવ. તસ્માતિ યસ્મા સુબ્બચા યુત્તયાનપટિભાગા હુત્વા સતુપ્પાદનમત્તેનેવ પજહિંસુ, તસ્મા તુમ્હેપિ પજહથાતિ અત્થો. એલણ્ડેહીતિ એલણ્ડા કિર સાલદૂસના હોન્તિ, તસ્મા એવમાહ. વિસોધેય્યાતિ એલણ્ડે ચેવ અઞ્ઞા ચ વલ્લિયો છિન્દિત્વા બહિ નીહરણેન સોધેય્ય. સુજાતાતિ સુસણ્ઠિતા. સમ્મા પરિહરેય્યાતિ મરિયાદં બન્ધિત્વા ઉદકાસિઞ્ચનેનપિ કાલેનકાલં મૂલમૂલે ખણનેનપિ વલ્લિગુમ્બાદિચ્છેદનેનપિ કિપિલ્લપૂટકહરણેનપિ મક્કટકજાલસુક્ખદણ્ડકહરણેનપિ સમ્મા વડ્ઢેત્વા પોસેય્ય. વુદ્ધિઆદીનિ વુત્તત્થાનેવ.

૨૨૬. ઇદાનિ અક્ખન્તિયા દોસં દસ્સેન્તો ભૂતપુબ્બન્તિઆદિમાહ. તત્થ વેદેહિકાતિ વિદેહરટ્ઠવાસિકસ્સ ધીતા. અથ વા વેદોતિ પઞ્ઞા વુચ્ચતિ, વેદેન ઈહતિ ઇરિયતીતિ વેદેહિકા, પણ્ડિતાતિ અત્થો. ગહપતાનીતિ ઘરસામિની. કિત્તિસદ્દોતિ કિત્તિઘોસો. સોરતાતિ સોરચ્ચેન સમન્નાગતા. નિવાતાતિ નિવાતવુત્તિ. ઉપસન્તાતિ નિબ્બુતા. દક્ખાતિ ભત્તપચનસયનત્થરણદીપુજ્જલનાદિકમ્મેસુ છેકા. અનલસાતિ ઉટ્ઠાહિકા, સુસંવિહિતકમ્મન્તાતિ સુટ્ઠુ સંવિહિતકમ્મન્તા. એકા અનલસા હોતિ, યં યં પન ભાજનં ગણ્હાતિ, તં તં ભિન્દતિ વા છિદ્દં વા કરોતિ, અયં ન તાદિસાતિ દસ્સેતિ.

દિવા ઉટ્ઠાસીતિ પાતોવ કત્તબ્બાનિ ધેનુદુહનાદિકમ્માનિ અકત્વા ઉસ્સૂરે ઉટ્ઠિતા. હે જે કાળીતિ અરે કાળિ. કિં જે દિવા ઉટ્ઠાસીતિ કિં તે કિઞ્ચિ અફાસુકં અત્થિ, કિં દિવા ઉટ્ઠાસીતિ? નો વત રે કિઞ્ચીતિ અરે યદિ તે ન કિઞ્ચિ અફાસુકં અત્થિ, નેવ સીસં રુજ્ઝતિ, ન પિટ્ઠિ, અથ કસ્મા પાપિ દાસિ દિવા ઉટ્ઠાસીતિ કુપિતા અનત્તમના ભાકુટિમકાસિ. દિવાતરં ઉટ્ઠાસીતિ પુનદિવસે ઉસ્સૂરતરં ઉટ્ઠાસિ. અનત્તમનવાચન્તિ અરે પાપિ દાસિ અત્તનો પમાણં ન જાનાસિ; કિં અગ્ગિં સીતોતિ મઞ્ઞસિ, ઇદાનિ તં સિક્ખાપેસ્સામીતિઆદીનિ વદમાના કુપિતવચનં નિચ્છારેસિ.

પટિવિસકાનન્તિ સામન્તગેહવાસીનં. ઉજ્ઝાપેસીતિ અવજાનાપેસિ. ચણ્ડીતિ અસોરતા કિબ્બિસા. ઇતિ યત્તકા ગુણા, તતો દિગુણા દોસા ઉપ્પજ્જિંસુ. ગુણા નામ સણિકં સણિકં આગચ્છન્તિ; દોસા એકદિવસેનેવ પત્થટા હોન્તિ. સોરતસોરતોતિ અતિવિય સોરતો, સોતાપન્નો નુ ખો, સકદાગામી અનાગામી અરહા નુ ખોતિ વત્તબ્બતં આપજ્જતિ. ફુસન્તીતિ ફુસન્તા ઘટ્ટેન્તા આપાથં આગચ્છન્તિ.

અથ ભિક્ખુ સોરતોતિ વેદિતબ્બોતિ અથ અધિવાસનક્ખન્તિયં ઠિતો ભિક્ખુ સોરતોતિ વેદિતબ્બો. યો ચીવર…પે… પરિક્ખારહેતૂતિ યો એતાનિ ચીવરાદીનિ પણીતપણીતાનિ લભન્તો પાદપરિકમ્મપિટ્ઠિપરિકમ્માદીનિ એકવચનેનેવ કરોતિ. અલભમાનોતિ યથા પુબ્બે લભતિ, એવં અલભન્તો. ધમ્મઞ્ઞેવ સક્કરોન્તોતિ ધમ્મંયેવ સક્કારં સુકતકારં કરોન્તો. ગરું કરોન્તોતિ ગરુભારિયં કરોન્તો. માનેન્તોતિ મનેન પિયં કરોન્તો. પૂજેન્તોતિ પચ્ચયપૂજાય પૂજેન્તો. અપચાયમાનોતિ ધમ્મંયેવ અપચાયમાનો અપચિતિં નીચવુત્તિં દસ્સેન્તો.

૨૨૭. એવં અક્ખન્તિયા દોસં દસ્સેત્વા ઇદાનિ યે અધિવાસેન્તિ, તે એવં અધિવાસેન્તીતિ પઞ્ચ વચનપથે દસ્સેન્તો પઞ્ચિમે, ભિક્ખવેતિઆદિમાહ. તત્થ કાલેનાતિ યુત્તપત્તકાલેન. ભૂતેનાતિ સતા વિજ્જમાનેન. સણ્હેનાતિ સમ્મટ્ઠેન. અત્થસઞ્હિતેનાતિ અત્થનિસ્સિતેન કારણનિસ્સિતેન. અકાલેનાતિઆદીનિ તેસંયેવ પટિપક્ખવસેન વેદિતબ્બાનિ. મેત્તચિત્તાતિ ઉપ્પન્નમેત્તચિત્તા હુત્વા. દોસન્તરાતિ દુટ્ઠચિત્તા, અબ્ભન્તરે ઉપ્પન્નદોસા હુત્વા. તત્રાતિ તેસુ વચનપથેસુ. ફરિત્વાતિ અધિમુચ્ચિત્વા. તદારમ્મણઞ્ચાતિ કથં તદારમ્મણં સબ્બાવન્તં લોકં કરોતિ? પઞ્ચ વચનપથે ગહેત્વા આગતં પુગ્ગલં મેત્તચિત્તસ્સ આરમ્મણં કત્વા પુન તસ્સેવ મેત્તચિત્તસ્સ અવસેસસત્તે આરમ્મણં કરોન્તો સબ્બાવન્તં લોકં તદારમ્મણં કરોતિ નામ. તત્રાયં વચનત્થો. તદારમ્મણઞ્ચાતિ તસ્સેવ મેત્તચિત્તસ્સ આરમ્મણં કત્વા. સબ્બાવન્તન્તિ સબ્બસત્તવન્તં. લોકન્તિ સત્તલોકં. વિપુલેનાતિ અનેકસત્તારમ્મણેન. મહગ્ગતેનાતિ મહગ્ગતભૂમિકેન. અપ્પમાણેનાતિ સુભાવિતેન. અવેરેનાતિ નિદ્દોસેન. અબ્યાબજ્ઝેનાતિ નિદ્દુક્ખેન. ફરિત્વા વિહરિસ્સામાતિ એવરૂપેન મેત્તાસહગતેન ચેતસા તઞ્ચ પુગ્ગલં સબ્બઞ્ચ લોકં તસ્સ ચિત્તસ્સ આરમ્મણં કત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરિસ્સામ.

૨૨૮. ઇદાનિ તદત્થદીપિકં ઉપમં આહરન્તો સેય્યથાપીતિઆદિમાહ. તત્થ અપથવિન્તિ નિપ્પથવિં કરિસ્સામીતિ અત્થો. તત્ર તત્રાતિ તસ્મિં તસ્મિં ઠાને. વિકિરેય્યાતિ પચ્છિયા પંસું ઉદ્ધરિત્વા બીજાનિ વિય વિકિરેય્ય. ઓટ્ઠુભેય્યાતિ ખેળં પાતેય્ય. અપથવિં કરેય્યાતિ એવં કાયેન ચ વાચાય ચ પયોગં કત્વાપિ સક્કુણેય્ય અપથવિં કાતુન્તિ? ગમ્ભીરાતિ બહલત્તેન દ્વિયોજનસતસહસ્સાનિ ચત્તારિ ચ નહુતાનિ ગમ્ભીરા. અપ્પમેય્યાતિ તિરિયં પન અપરિચ્છિન્ના. એવમેવ ખોતિ એત્થ ઇદં ઓપમ્મસંસન્દનં – પથવી વિય હિ મેત્તચિત્તં દટ્ઠબ્બં. કુદાલપિટકં ગહેત્વા આગતપુરિસો વિય પઞ્ચ વચનપથે ગહેત્વા આગતપુગ્ગલો. યથા સો કુદાલપિટકેન મહાપથવિં અપથવિં કાતું ન સક્કોતિ, એવં વો પઞ્ચ વચનપથે ગહેત્વા આગતપુગ્ગલો મેત્તચિત્તસ્સ અઞ્ઞથત્તં કાતું ન સક્ખિસ્સતીતિ.

૨૨૯. દુતિયઉપમાયં હલિદ્દિન્તિ યંકિઞ્ચિ પીતકવણ્ણં. નીલન્તિ કંસનીલં વા પલાસનીલં વા. અરૂપીતિ અરૂપો. નનુ ચ, દ્વિન્નં કટ્ઠાનં વા દ્વિન્નં રુક્ખાનં વા દ્વિન્નં સેય્યાનં વા દ્વિન્નં સેલાનં વા અન્તરં પરિચ્છિન્નાકાસરૂપન્તિ આગતં, કસ્મા ઇધ અરૂપીતિ વુત્તોતિ? સનિદસ્સનભાવપટિક્ખેપતો. તેનેવાહ ‘‘અનિદસ્સનો’’તિ. તસ્મિઞ્હિ રૂપં લિખિતું, રૂપપાતુભાવં દસ્સેતું ન સક્કા, તસ્મા ‘‘અરૂપી’’તિ વુત્તો. અનિદસ્સનોતિ દસ્સનસ્સ ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ અનાપાથો. ઉપમાસંસન્દને પનેત્થ આકાસો વિય મેત્તચિત્તં. તુલિકપઞ્ચમા ચત્તારો રઙ્ગજાતા વિય પઞ્ચ વચનપથા, તુલિકપઞ્ચમે રઙ્ગે ગહેત્વા આગતપુરિસો વિય પઞ્ચ વચનપથે ગહેત્વા આગતપુગ્ગલો. યથા સો તુલિકપઞ્ચમેહિ રઙ્ગેહિ આકાસે રૂપપાતુભાવં કાતું ન સક્કોતિ, એવં વો પઞ્ચ વચનપથે ગહેત્વા આગતપુગ્ગલો મેત્તચિત્તસ્સ અઞ્ઞથત્તં કત્વા દોસુપ્પત્તિં દસ્સેતું ન સક્ખિસ્સતીતિ.

૨૩૦. તતિયઉપમાયં આદિત્તન્તિ પજ્જલિતં. ગમ્ભીરા અપ્પમેય્યાતિ ઇમિસ્સા ગઙ્ગાય ગમ્ભીરટ્ઠાનં ગાવુતમ્પિ અત્થિ, અડ્ઢયોજનમ્પિ, યોજનમ્પિ. પુથુલં પનસ્સા એવરૂપંયેવ, દીઘતો પન પઞ્ચયોજનસતાનિ. સા કથં ગમ્ભીરા અપ્પમેય્યાતિ? એતેન પયોગેન પરિવત્તેત્વા ઉદ્ધને ઉદકં વિય તાપેતું અસક્કુણેય્યતો. ઠિતોદકં પન કેનચિ ઉપાયેન અઙ્ગુલમત્તં વા અડ્ઢઙ્ગુલમત્તં વા એવં તાપેતું સક્કા ભવેય્ય, અયં પન ન સક્કા, તસ્મા એવં વુત્તં. ઉપમાસંસન્દને પનેત્થ ગઙ્ગા વિય મેત્તચિત્તં, તિણુક્કં આદાય આગતપુરિસો વિય પઞ્ચ વચનપથે ગહેત્વા આગતપુગ્ગલો. યથા સો આદિત્તાય તિણુક્કાય ગઙ્ગં તાપેતું ન સક્કોતિ, એવં વો પઞ્ચ વચનપથે ગહેત્વા આગતપુગ્ગલો મેત્તચિત્તસ્સ અઞ્ઞથત્તં કાતું ન સક્ખિસ્સતીતિ.

૨૩૧. ચતુત્થઉપમાયં બિળારભસ્તાતિ બિળારચમ્મપસિબ્બકા. સુમદ્દિતાતિ સુટ્ઠુ મદ્દિતા. સુપરિમદ્દિતાતિ અન્તો ચ બહિ ચ સમન્તતો સુપરિમદ્દિતા. તૂલિનીતિ સિમ્બલિતૂલલતાતૂલસમાના. છિન્નસસ્સરાતિ છિન્નસસ્સરસદ્દા. છિન્નભબ્ભરાતિ છિન્નભબ્ભરસદ્દા. ઉપમાસંસન્દને પનેત્થ બિળારભસ્તા વિય મેત્તચિત્તં, કટ્ઠકઠલં આદાય આગતપુરિસો વિય પઞ્ચ વચનપથે ગહેત્વા આગતપુગ્ગલો. યથા સો કટ્ઠેન વા કઠલેન વા બિળારભસ્તં સરસરં ભરભરં સદ્દં કાતું ન સક્કોતિ, એવં વો પઞ્ચ વચનપથે ગહેત્વા આગતપુગ્ગલો મેત્તચિત્તસ્સ અઞ્ઞથત્તં કત્વા દોસાનુગતભાવં કાતું ન સક્ખિસ્સતીતિ.

૨૩૨. ઓચરકાતિ અવચરકા હેટ્ઠાચરકા, નીચકમ્મકારકાતિ અત્થો. યો મનો પદૂસેય્યાતિ યો ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા મનો પદૂસેય્ય, તં કકચેન ઓકન્તનં નાધિવાસેય્ય. ન મે સો તેન સાસનકરોતિ સો તેન અનધિવાસનેન મય્હં ઓવાદકરો ન હોતિ. આપત્તિ પનેત્થ નત્થિ.

૨૩૩. અણું વા થૂલં વાતિ અપ્પસાવજ્જં વા મહાસાવજ્જં વા. યં તુમ્હે નાધિવાસેય્યાથાતિ યો તુમ્હેહિ અધિવાસેતબ્બો ન ભવેય્યાતિ અત્થો. નો હેતં, ભન્તેતિ, ભન્તે, અનધિવાસેતબ્બં નામ વચનપથં ન પસ્સામાતિ અધિપ્પાયો. દીઘરત્તં હિતાય સુખાયાતિ ઇતિ ભગવા અરહત્તેન કૂટં ગણ્હન્તો યથાનુસન્ધિના દેસનં નિટ્ઠપેસીતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

કકચૂપમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.