૯. દ્વેધાવિતક્કસુત્તવણ્ણના

૨૦૬. મે સુતન્તિ દ્વેધાવિતક્કસુત્તં. તત્થ દ્વિધા કત્વા દ્વિધા કત્વાતિ દ્વે દ્વે ભાગે કત્વા. કામવિતક્કોતિ કામપટિસંયુત્તો વિતક્કો. બ્યાપાદવિતક્કોતિ બ્યાપાદપટિસંયુત્તો વિતક્કો. વિહિંસાવિતક્કોતિ વિહિંસાપટિસંયુત્તો વિતક્કો. એકં ભાગન્તિ અજ્ઝત્તં વા બહિદ્ધા વા ઓળારિકો વા સુખુમો વા સબ્બો પાયં વિતક્કો અકુસલપક્ખિકોયેવાતિ તયોપિ કામબ્યાપાદવિહિંસાવિતક્કે એકં કોટ્ઠાસમકાસિં. કામેહિ નિસ્સટો નેક્ખમ્મપટિસંયુત્તો વિતક્કો નેક્ખમ્મવિતક્કો નામ, સો યાવ પઠમજ્ઝાના વટ્ટતિ. અબ્યાપાદપટિસંયુત્તો વિતક્કો અબ્યાપાદવિતક્કો, સો મેત્તાપુબ્બભાગતો પટ્ઠાય યાવ પઠમજ્ઝાના વટ્ટતિ. અવિહિંસાપટિસંયુત્તો વિતક્કો અવિહિંસાવિતક્કો, સો કરુણાપુબ્બભાગતો પટ્ઠાય યાવ પઠમજ્ઝાના વટ્ટતિ. દુતિયં ભાગન્તિ સબ્બોપાયં કુસલપક્ખિકોયેવાતિ દુતિયં કોટ્ઠાસમકાસિં. ઇમિના બોધિસત્તસ્સ વિતક્કનિગ્ગહણકાલો કથિતો.

બોધિસત્તસ્સ હિ છબ્બસ્સાનિ પધાનં પદહન્તસ્સ નેક્ખમ્મવિતક્કાદયો પુઞ્જપુઞ્જા મહાનદિયં ઓઘા વિય પવત્તિંસુ. સતિસમ્મોસેન પન સહસા કામવિતક્કાદયો ઉપ્પજ્જિત્વા કુસલવારં પચ્છિન્દિત્વા સયં અકુસલજવનવારા હુત્વા તિટ્ઠન્તિ. તતો બોધિસત્તો ચિન્તેસિ – ‘‘મય્હં ઇમે કામવિતક્કાદયો કુસલવારં પચ્છિન્દિત્વા તિટ્ઠન્તિ, હન્દાહં ઇમે વિતક્કે દ્વે ભાગે કત્વા વિહરામી’’તિ કામવિતક્કાદયો અકુસલપક્ખિકાતિ એકં ભાગં કરોતિ નેક્ખમ્મવિતક્કાદયો કુસલપક્ખિકાતિ એકં. અથ પુન ચિન્તેસિ – ‘‘અકુસલપક્ખતો આગતં વિતક્કં મન્તેન કણ્હસપ્પં ઉપ્પીળેત્વા ગણ્હન્તો વિય અમિત્તં ગીવાય અક્કમન્તો વિય ચ નિગ્ગહેસ્સામિ, નાસ્સ વડ્ઢિતું દસ્સામિ. કુસલપક્ખતો આગતં વિતક્કં મેઘસમયે મેઘં વિય સુખેત્તે સાલકલ્યાણિપોતકં વિય ચ સીઘં વડ્ઢેસ્સામી’’તિ. સો તથા કત્વા અકુસલવિતક્કે નિગ્ગણ્હિ, કુસલવિતક્કે વડ્ઢેસિ. એવં ઇમિના બોધિસત્તસ્સ વિતક્કનિગ્ગહણનકાલો કથિતોતિ વેદિતબ્બો.

૨૦૭. ઇદાનિ યથાસ્સ તે વિતક્કા ઉપ્પજ્જિંસુ, યથા ચ ને નિગ્ગહેસિ, તં દસ્સેન્તો તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવેતિઆદિમાહ. તત્થ અપ્પમત્તસ્સાતિ સતિયા અવિપ્પવાસે ઠિતસ્સ. આતાપિનોતિ આતાપવીરિયવન્તસ્સ. પહિતત્તસ્સાતિ પેસિતચિત્તસ્સ. ઉપ્પજ્જતિ કામવિતક્કોતિ બોધિસત્તસ્સ છબ્બસ્સાનિ પધાનં પદહતો રજ્જસુખં વા આરબ્ભ, પાસાદે વા નાટકાનિ વા ઓરોધે વા કિઞ્ચિદેવ વા સમ્પત્તિં આરબ્ભ કામવિતક્કો નામ ન ઉપ્પન્નપુબ્બો. દુક્કરકારિકાય પનસ્સ આહારૂપચ્છેદેન અધિમત્તકસિમાનં પત્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ન સક્કા આહારૂપચ્છેદેન વિસેસં નિબ્બત્તેતું, યંનૂનાહં ઓળારિકં આહારં આહારેય્ય’’ન્તિ. સો ઉરુવેલં પિણ્ડાય પાવિસિ. મનુસ્સા – ‘‘મહાપુરિસો પુબ્બે આહરિત્વા દિન્નમ્પિ ન ગણ્હિ, અદ્ધાસ્સ ઇદાનિ મનોરથો મત્થકં પત્તો, તસ્મા સયમેવ આગતો’’તિ પણીતપણીતં આહારં ઉપહરિંસુ. બોધિસત્તસ્સ અત્તભાવો નચિરસ્સેવ પાકતિકો અહોસિ. જરાજિણ્ણત્તભાવો હિ સપ્પાયભોજનં લભિત્વાપિ પાકતિકો ન હોતિ. બોધિસત્તો પન દહરો. તેનસ્સ સપ્પાયભોજનં ભુઞ્જતો અત્તભાવો ન ચિરસ્સેવ પાકતિકો જાતો, વિપ્પસન્નાનિ ઇન્દ્રિયાનિ, પરિસુદ્ધો છવિવણ્ણો, સમુગ્ગતતારાગણં વિય નભં પરિપુણ્ણદ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણપ્પટિમણ્ડિતસરીરં અહોસિ. સો તં ઓલોકેત્વા ‘‘તાવ કિલન્તો નામ અત્તભાવો એવં પટિપાકતિકો જાતો’’તિ ચિન્તેત્વા અત્તનો પઞ્ઞામહન્તતાય એવં પરિત્તકમ્પિ વિતક્કં ગહેત્વા કામવિતક્કોતિ અકાસિ.

પણ્ણસાલાય પુરતો નિસિન્નો ચમરપસદગવયરોહિતમિગાદિકે મગગણે મનુઞ્ઞસદ્દરવને મોરવનકુક્કુટાદિકે પક્ખિગણે નીલુપ્પલકુમુદકમલાદિસઞ્છન્નાનિ પલ્લલાનિ નાનાકુસુમસઞ્છન્નવિટપા વનરાજિયો મણિક્ખન્ધનિમ્મલજલપવાહઞ્ચ નદિં નેરઞ્જરં પસ્સતિ. તસ્સ એવં હોતિ ‘‘સોભના વતિમે મિગજાતા પક્ખિગણા પલ્લલાનિ વનરાજિયો નદી નેરઞ્જરા’’તિ. સો તમ્પિ એવં પરિત્તકં વિતક્કં ગહેત્વા કામવિતક્કમકાસિ, તેનાહ ‘‘ઉપ્પજ્જતિ કામવિતક્કો’’તિ.

અત્તબ્યાબાધાયપીતિ અત્તદુક્ખાયપિ. એસેવનયો સબ્બત્થ. કિં પન મહાસત્તસ્સ ઉભયદુક્ખાય સંવત્તનકવિતક્કો નામ અત્થીતિ? નત્થિ. અપરિઞ્ઞાયં ઠિતસ્સ પન વિતક્કો યાવ ઉભયબ્યાબાધાય સંવત્તતીતિ એતાનિ તીણિ નામાનિ લભતિ, તસ્મા એવમાહ. પઞ્ઞાનિરોધિકોતિ અનુપ્પન્નાય લોકિયલોકુત્તરાય પઞ્ઞાય ઉપ્પજ્જિતું ન દેતિ, લોકિયપઞ્ઞં પન અટ્ઠસમાપત્તિપઞ્ચાભિઞ્ઞાવસેન ઉપ્પન્નમ્પિ સમુચ્છિન્દિત્વા ખિપતીતિ પઞ્ઞાનિરોધિકો. વિઘાતપક્ખિકોતિ દુક્ખકોટ્ઠાસિકો. અસઙ્ખતં નિબ્બાનં નામ, તં પચ્ચક્ખં કાતું ન દેતીતિ અનિબ્બાનસંવત્તનિકો. અબ્ભત્થં ગચ્છતીતિ ખયં નત્થિભાવં ગચ્છતિ. ઉદકપુપ્ફુળકો વિય નિરુજ્ઝતિ. પજહમેવાતિ પજહિમેવ. વિનોદમેવાતિ નીહરિમેવ. બ્યન્તમેવ નં અકાસિન્તિ વિગતન્તં નિસ્સેસં પરિવટુમં પરિચ્છિન્નમેવ નં અકાસિં.

૨૦૮. બ્યાપાદવિતક્કોતિ ન બોધિસત્તસ્સ પરૂપઘાતપ્પટિસંયુત્તો નામ વિતક્કો ચિત્તે ઉપ્પજ્જતિ, અથસ્સ અતિવસ્સઅચ્ચુણ્હઅતિસીતાદીનિ પન પટિચ્ચ ચિત્તવિપરિણામભાવો હોતિ, તં સન્ધાય ‘‘બ્યાપાદવિતક્કો’’તિ આહ. વિહિંસાવિતક્કોતિ ન મહાસત્તસ્સ પરેસં દુક્ખુપ્પાદનપ્પટિસંયુત્તો વિતક્કો ઉપ્પજ્જતિ, ચિત્તે પન ઉદ્ધતાકારો અનેકગ્ગતાકારો હોતિ, તં ગહેત્વા વિહિંસાવિતક્કમકાસિ. પણ્ણસાલાદ્વારે નિસિન્નો હિ સીહબ્યગ્ઘાદિકે વાળમિગે સૂકરાદયો ખુદ્દમિગે વિહિંસન્તે પસ્સતિ. અથ બોધિસત્તો ઇમસ્મિમ્પિ નામ અકુતોભયે અરઞ્ઞે ઇમેસં તિરચ્છાનગતાનં પચ્ચત્થિકા ઉપ્પજ્જન્તિ, બલવન્તો દુબ્બલે ખાદન્તિ, બલવન્તખાદિતા વત્તન્તીતિ કારુઞ્ઞં ઉપ્પાદેતિ. અઞ્ઞેપિ બિળારાદયો કુક્કુટમૂસિકાદીનિ ખાદન્તે પસ્સતિ, ગામં પિણ્ડાય પવિટ્ઠો મનુસ્સે રાજકમ્મિકેહિ ઉપદ્દુતે વધબન્ધાદીનિ અનુભવન્તે અત્તનો કસિવણિજ્જાદીનિ કમ્માનિ કત્વા જીવિતું ન લભન્તીતિ કારુઞ્ઞં ઉપ્પાદેતિ, તં સન્ધાય ‘‘ઉપ્પજ્જતિ વિહિંસાવિતક્કો’’તિ આહ. તથા તથાતિ તેન તેન આકારેન. ઇદં વુત્તં હોતિ – કામવિતક્કાદીસુ યં યં વિતક્કેતિ, યં યં વિતક્કં પવત્તેતિ, તેન તેને ચસ્સાકારેન કામવિતક્કાદિભાવો ચેતસો ન હિ હોતીતિ. પહાસિ નેક્ખમ્મવિતક્કન્તિ નેક્ખમ્મવિતક્કં પજહતિ. બહુલમકાસીતિ બહુલં કરોતિ. તસ્સ તં કામવિતક્કાય ચિત્તન્તિ તસ્સ તં ચિત્તં કામવિતક્કત્થાય. યથા કામવિતક્કસમ્પયુત્તં હોતિ, એવમેવં નમતીતિ અત્થો. સેસપદેસુપિ એસેવ નયો.

ઇદાનિ અત્થદીપિકં ઉપમં દસ્સેન્તો સેય્યથાપી તિઆદિમાહ. તત્થ કિટ્ઠસમ્બાધેતિ સસ્સસમ્બાધે. આકોટેય્યાતિ ઉજુકં પિટ્ઠિયં પહરેય્ય. પટિકોટેય્યાતિ તિરિયં ફાસુકાસુ પહરેય્ય. સન્નિરુન્ધેય્યાતિ આવરિત્વા તિટ્ઠેય્ય. સન્નિવારેય્યાતિ ઇતો ચિતો ચ ગન્તું ન દદેય્ય. તતોનિદાનન્તિ તેન કારણેન, એવં અરક્ખિતાનં ગુન્નં પરેસં સસ્સખાદનકારણેનાતિ અત્થો. બાલો હિ ગોપાલોકો એવં ગાવો અરક્ખમાનો ‘‘અયં અમ્હાકં ભત્તવેતનં ખાદતિ, ઉજું ગાવો રક્ખિતુમ્પિ ન સક્કોતિ, કુલેહિ સદ્ધિં વેરં ગણ્હાપેતી’’તિ ગોસામિકાનમ્પિ સન્તિકા વધાદીનિ પાપુણાતિ, કિટ્ઠસામિકાનમ્પિ. પણ્ડિતો પન ઇમાનિ ચત્તારિ ભયાનિ સમ્પસ્સન્તો ગાવો સાધુકં રક્ખતિ, તં સન્ધાયેતં વુત્તં. આદીનવન્તિ ઉપદ્દવં. ઓકારન્તિ લામકં, ખન્ધેસુ વા ઓતારં. સંકિલેસન્તિ કિલિટ્ઠભાવં. નેક્ખમ્મેતિ નેક્ખમ્મમ્હિ. આનિસંસન્તિ વિસુદ્ધિપક્ખં. વોદાનપક્ખન્તિ ઇદં તસ્સેવ વેવચનં, કુસલાનં ધમ્માનં નેક્ખમ્મમ્હિ વિસુદ્ધિપક્ખં અદ્દસન્તિ અત્થો.

૨૦૯. નેક્ખમ્મન્તિ ચ કામેહિ નિસ્સટં સબ્બકુસલં, એકધમ્મે સઙ્ગય્હમાને નિબ્બાનમેવ. તત્રિદં ઓપમ્મસંસન્દનં – કિટ્ઠસમ્બાધં વિય હિ રૂપાદિઆરમ્મણં, કૂટગાવો વિય કૂટચિત્તં, પણ્ડિતગોપાલકો વિય બોધિસત્તો, ચતુબ્બિધભયં વિય અત્તપરૂભયબ્યાબાધાય સંવત્તનવિતક્કો, પણ્ડિતગોપાલકસ્સ ચતુબ્બિધં ભયં દિસ્વા કિટ્ઠસમ્બાધે અપ્પમાદેન ગોરક્ખણં વિય બોધિસત્તસ્સ છબ્બસ્સાનિ પધાનં પદહતો અત્તબ્યાબાધાદિભયં દિસ્વા રૂપાદીસુ આરમ્મણેસુ યથા કામવિતક્કાદયો ન ઉપ્પજ્જન્તિ, એવં ચિત્તરક્ખણં. પઞ્ઞાવુદ્ધિકોતિઆદીસુ અનુપ્પન્નાય લોકિયલોકુત્તરપઞ્ઞાય ઉપ્પાદાય, ઉપ્પન્નાય ચ વુદ્ધિયા સંવત્તતીતિ પઞ્ઞાવુદ્ધિકો. ન દુક્ખકોટ્ઠાસાય સંવત્તતીતિ અવિઘાતપક્ખિકો. નિબ્બાનધાતુસચ્છિકિરિયાય સંવત્તતીતિ નિબ્બાનસંવત્તનિકો. રત્તિં ચેપિ નં, ભિક્ખવે, અનુવિતક્કેય્યન્તિ સકલરત્તિં ચેપિ તં વિતક્કં પવત્તેય્યં. તતોનિદાનન્તિ તંમૂલકં. ઓહઞ્ઞેય્યાતિ ઉગ્ઘાતીયેય્ય, ઉદ્ધચ્ચાય સંવત્તેય્યાતિ અત્થો. આરાતિ દૂરે. સમાધિમ્હાતિ ઉપચારસમાધિતોપિ અપ્પનાસમાધિતોપિ. સો ખો અહં, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તમેવ ચિત્તન્તિ સો અહં, ભિક્ખવે, મા મે ચિત્તં સમાધિમ્હા દૂરે હોતૂતિ અજ્ઝત્તમેવ ચિત્તં સણ્ઠપેમિ, ગોચરજ્ઝત્તે ઠપેમીતિ અત્થો. સન્નિસાદેમીતિ તત્થેવ ચ નં સન્નિસીદાપેમિ. એકોદિં કરોમીતિ એકગ્ગં કરોમિ. સમાદહામીતિ સમ્મા આદહામિ, સુટ્ઠુ આરોપેમીતિ અત્થો. મા મે ચિત્તં ઊહઞ્ઞીતિ મા મય્હં ચિત્તં ઉગ્ઘાતીયિત્થ, મા ઉદ્ધચ્ચાય સંવત્તતૂતિ અત્થો.

૨૧૦. ઉપ્પજ્જતિ અબ્યાપાદવિતક્કો…પે… અવિહિંસાવિતક્કોતિ એત્થ યો સો ઇમાય હેટ્ઠા વુત્તતરુણવિપસ્સનાય સદ્ધિં ઉપ્પન્નવિતક્કો કામપચ્ચનીકટ્ઠેન નેક્ખમ્મવિતક્કોતિ વુત્તો. સોયેવ બ્યાપાદપચ્ચનીકટ્ઠેન અબ્યાપાદવિતક્કોતિ ચ વિહિંસાપચ્ચનીકટ્ઠેન અવિહિંસાવિતક્કોતિ ચ વુત્તો.

એત્તાવતા બોધિસત્તસ્સ સમાપત્તિં નિસ્સાય વિપસ્સનાપટ્ઠપનકાલો કથિતો. યસ્સ હિ સમાધિપિ તરુણો, વિપસ્સનાપિ. તસ્સ વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા અતિચિરં નિસિન્નસ્સ કાયો કિલમતિ, અન્તો અગ્ગિ વિય ઉટ્ઠહતિ, કચ્છેહિ સેદા મુચ્ચન્તિ, મત્થકતો ઉસુમવટ્ટિ વિય ઉટ્ઠહતિ, ચિત્તં હઞ્ઞતિ વિહઞ્ઞતિ વિપ્ફન્દતિ. સો પુન સમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા તં પરિદમેત્વા મુદુકં કત્વા સમસ્સાસેત્વા પુન વિપસ્સનં પટ્ઠપેતિ. તસ્સ પુન અતિચિરં નિસિન્નસ્સ તથેવ હોતિ. સો પુન સમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા તથેવ કરોતિ. વિપસ્સનાય હિ બહૂપકારા સમાપત્તિ.

યથા યોધસ્સ ફલકકોટ્ઠકો નામ બહૂપકારો હોતિ, સો તં નિસ્સાય સઙ્ગામં પવિસતિ, તત્થ હત્થીહિપિ અસ્સેહિપિ યોધેહિપિ સદ્ધિં કમ્મં કત્વા આવુધેસુ વા ખીણેસુ ભુઞ્જિતુકામતાદિભાવે વા સતિ નિવત્તિત્વા ફલકકોટ્ઠકં પવિસિત્વા આવુધાનિપિ ગણ્હાતિ, વિસ્સમતિપિ, ભુઞ્જતિપિ, પાનીયમ્પિ પિવતિ, સન્નાહમ્પિ પટિસન્નય્હતિ, તં તં કત્વા પુન સઙ્ગામં પવિસતિ, તત્થ કમ્મં કત્વા પુન ઉચ્ચારાદિપીળિતો વા કેનચિદેવ વા કરણીયેન ફલકકોટ્ઠકં પવિસતિ. તત્થ સન્થમ્ભિત્વા પુન સઙ્ગામં પવિસતિ, એવં યોધસ્સ ફલકકોટ્ઠકો વિય વિપસ્સનાય બહૂપકારા સમાપત્તિ.

સમાપત્તિયા પન સઙ્ગામનિત્થરણકયોધસ્સ ફલકકોટ્ઠકતોપિ વિપસ્સના બહૂપકારતરા. કિઞ્ચાપિ હિ સમાપત્તિં નિસ્સાય વિપસ્સનં પટ્ઠપેતિ, વિપસ્સના પન થામજાતા સમાપત્તિમ્પિ રક્ખતિ. થામજાતં કરોતિ.

યથા હિ થલે નાવમ્પિ નાવાય ભણ્ડમ્પિ સકટભારં કરોન્તિ. ઉદકં પત્વા પન સકટમ્પિ સકટભણ્ડમ્પિ યુત્તગોણેપિ નાવાભારં કરોન્તિ. નાવા તિરિયં સોતં છિન્દિત્વા સોત્થિના સુપટ્ટનં ગચ્છતિ, એવમેવં કિઞ્ચાપિ સમાપત્તિં નિસ્સાય વિપસ્સનં પટ્ઠપેતિ, વિપસ્સના પન થામજાતા સમાપત્તિમ્પિ રક્ખતિ, થામજાતં કરોતિ. થલં પત્વા સકટં વિય હિ સમાપત્તિ. ઉદકં પત્વા નાવા વિય વિપસ્સના. ઇતિ બોધિસત્તસ્સ એત્તાવતા સમાપત્તિં નિસ્સાય વિપસ્સનાપટ્ઠપનકાલો કથિતોતિ વેદિતબ્બો.

યઞ્ઞદેવાતિઆદિ કણ્હપક્ખે વુત્તાનુસારેનેવ વેદિતબ્બં, ઇધાપિ અત્થદીપિકં ઉપમં દસ્સેતું સેય્યથાપીતિઆદિમાહ. તત્થ ગામન્તસમ્ભતેસૂતિ ગામન્તં આહટેસુ. સતિકરણીયમેવ હોતીતિ એતા ગાવોતિ સતિઉપ્પાદનમત્તમેવ કાતબ્બં હોતિ. ઇતો ચિતો ચ ગન્ત્વા આકોટનાદિકિચ્ચં નત્થિ. એતે ધમ્માતિ એતે સમથવિપસ્સના ધમ્માતિ સતુપ્પાદનમત્તમેવ કાતબ્બં હોતિ. ઇમિના બોધિસત્તસ્સ સમથવિપસ્સનાનં થામજાતકાલો કથિતો. તદા કિરસ્સ સમાપત્તિં અપ્પનત્થાય નિસિન્નસ્સ અટ્ઠ સમાપત્તિયો એકાવજ્જનેન આપાથં આગચ્છન્તિ, વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા નિસિન્નો સત્ત અનુપસ્સના એકપ્પહારેનેવ આરુળ્હો હોતિ.

૨૧૫. સેય્યથાપીતિ ઇધ કિં દસ્સેતિ? અયં પાટિયેક્કો અનુસન્ધિ, સત્તાનઞ્હિ હિતૂપચારં અત્તનો સત્થુભાવસમ્પદઞ્ચ દસ્સેન્તો ભગવા ઇમં દેસનં આરભિ. તત્થ અરઞ્ઞેતિ અટવિયં. પવનેતિ વનસણ્ડે. અત્થતો હિ ઇદં દ્વયં એકમેવ, પઠમસ્સ પન દુતિયં વેવચનં. અયોગક્ખેમકામોતિ ચતૂહિ યોગેહિ ખેમં નિબ્ભયટ્ઠાનં અનિચ્છન્તો ભયમેવ ઇચ્છન્તો. સોવત્થિકોતિ સુવત્થિભાવાવહો. પીતિગમનીયોતિ તુટ્ઠિં ગમનીયો. ‘‘પીતગમનીયો’’તિ વા પાઠો. પિદહેય્યાતિ સાખાદીહિ થકેય્ય. વિવરેય્યાતિ વિસદમુખં કત્વા વિવટં કરેય્ય. કુમ્મગ્ગન્તિ ઉદકવનપબ્બતાદીહિ સન્નિરુદ્ધં અમગ્ગં. ઓદહેય્ય ઓકચરન્તિ તેસં ઓકે ચરમાનં વિય એકં દીપકમિગં એકસ્મિં ઠાને ઠપેય્ય. ઓકચારિકન્તિ દીઘરજ્જુયા બન્ધિતંયેવ મિગિં.

મિગલુદ્દકો હિ અરઞ્ઞં મિગાનં વસનટ્ઠાનં ગન્ત્વા ‘‘ઇધ વસન્તિ, ઇમિના મગ્ગેન નિક્ખમન્તિ, એત્થ ચરન્તિ, એત્થ પિવન્તિ, ઇમિના મગ્ગેન પવિસન્તી’’તિ સલ્લક્ખેત્વા મગ્ગં પિધાય કુમ્મગ્ગં વિવરિત્વા ઓકચરઞ્ચ ઓકચારિકઞ્ચ ઠપેત્વા સયં પટિચ્છન્નટ્ઠાને સત્તિં ગહેત્વા તિટ્ઠતિ. અથ સાયન્હસમયે મિગા અકુતોભયે અરઞ્ઞે ચરિત્વા પાનીયં પિવિત્વા મિગપોતકેહિ સદ્ધિં કીળમાના વસનટ્ઠાનસન્તિકં આગન્ત્વા ઓકચરઞ્ચ ઓકચારિકઞ્ચ દિસ્વા ‘‘સહાયકા નો આગતા ભવિસ્સન્તી’’તિ નિરાસઙ્કા પવિસન્તિ, તે મગ્ગં પિહિતં દિસ્વા ‘‘નાયં મગ્ગો, અયં મગ્ગો ભવિસ્સતી’’તિ કુમ્મગ્ગં પટિપજ્જન્તિ. મિગલુદ્દકો ન તાવ કિઞ્ચિ કરોતિ, પવિટ્ઠેસુ પન સબ્બપચ્છિમં સણિકં પહરતિ. સો ઉત્તસતિ, તતો સબ્બે ઉત્તસિત્વા ‘‘ભયં ઉપ્પન્ન’’ન્તિ પુરતો ઓલોકેન્તા ઉદકેન વા વનેન વા પબ્બતેન વા સન્નિરુદ્ધં મગ્ગં દિસ્વા ઉભોહિ પસ્સેહિ અઙ્ગુલિસઙ્ખલિકં વિય ગહનવનં પવિસિતું અસક્કોન્તા પવિટ્ઠમગ્ગેનેવ નિક્ખમિતું આરભન્તિ. લુદ્દકો તેસં નિવત્તનભાવં ઞત્વા આદિતો પટ્ઠાય તિંસમ્પિ ચત્તાલીસમ્પિ મિગે ઘાતેતિ. ઇદં સન્ધાય એવઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, મહામિગસઙ્ઘો અપરેન સમયેન અનયબ્યસનં આપજ્જેય્યાતિ વુત્તં.

‘‘નન્દીરાગસ્સેતં અધિવચનં, અવિજ્જાયેતં અધિવચન’’ન્તિ એત્થ યસ્મા ઇમે સત્તા અવિજ્જાય અઞ્ઞાણા હુત્વા નન્દીરાગેન આબન્ધિત્વા રૂપારમ્મણાદીનિ ઉપનીતા વટ્ટદુક્ખસત્તિયા ઘાતં લભન્તિ. તસ્મા ભગવા ઓકચરં નન્દીરાગોતિ, ઓકચારિકં અવિજ્જાતિ કત્વા દસ્સેસિ.

મિગલુદ્દકો હિ એકદાપિ તેસં સાખાભઙ્ગેન સરીરં પુઞ્છિત્વા મનુસ્સગન્ધં અપનેત્વા ઓકચરં એકસ્મિં ઠાને ઠપેત્વા ઓકચારિકં સહ રજ્જુયા વિસ્સજ્જેત્વા અત્તાનં પટિચ્છાદેત્વા સત્તિં આદાય ઓકચરસ્સ સન્તિકે તિટ્ઠતિ, ઓકચારિકા મિગગણસ્સ ચરણટ્ઠાનાભિમુખી ગચ્છતિ. તં દિસ્વા મિગા સીસાનિ ઉક્ખિપિત્વા તિટ્ઠન્તિ, સાપિ સીસં ઉક્ખિપિત્વા તિટ્ઠતિ, તે ‘‘અમ્હાકં સમજાતિકા અય’’ન્તિ ગોચરં ગણ્હન્તિ. સાપિ તિણાનિ ખાદન્તી વિય સણિકં ઉપગચ્છતિ. આરઞ્ઞિકો યૂથપતિમિગો તસ્સા વાતં લભિત્વા સકભરિયં વિસ્સજ્જેત્વા તદભિમુખો હોતિ.

સત્તાનઞ્હિ નવનવમેવ પિયં હોતિ. ઓકચારિકા આરઞ્ઞિકસ્સ મિગસ્સ અચ્ચાસન્નભાવં અદત્વા તદભિમુખીવ પચ્છતો પટિક્કમિત્વા ઓકચરસ્સ સન્તિકં ગચ્છતિ, યત્થ યત્થસ્સા રજ્જુ લગ્ગતિ, તત્થ તત્થ ખુરેન પહરિત્વા મોચેતિ, આરઞ્ઞિકો મિગો ઓકચરં દિસ્વા ઓકચારિકાય સમ્મત્તો હુત્વા ઓકચરે ઉસૂયં કત્વા પિટ્ઠિં નામેત્વા સીસં કમ્પેન્તો તિટ્ઠતિ, તસ્મિં ખણે સત્તિં જિવ્હાય લેહન્તોપિ ‘‘કિં એત’’ન્તિ ન જાનાતિ, ઓકચરોપિ સચસ્સ ઉપરિભાગેન તં મિગં પહરિતું સુખં હોતિ, પિટ્ઠિં નામેતિ. સચસ્સ હેટ્ઠાભાગેન પહરિતું સુખં હોતિ, હદયં ઉન્નામેતિ. અથ લુદ્દકો આરઞ્ઞિકં મિગં સત્તિયા પહરિત્વા તત્થેવ ઘાતેત્વા મંસં આદાય ગચ્છતિ. એવમેવ યથા સો મિગો ઓકચારિકાય સમ્મત્તો ઓકચરે ઉસૂયં કત્વા સત્તિં જિવ્હાય લેહન્તોપિ કિઞ્ચિ ન જાનાતિ, તથા ઇમે સત્તા અવિજ્જાય સમ્મત્તા અન્ધભૂતા કિઞ્ચિ અજાનન્તા રૂપાદીસુ નન્દીરાગં ઉપગમ્મ વટ્ટદુક્ખસત્તિયા વધં લભન્તીતિ ભગવા ઓકચરં નન્દીરાગોતિ, ઓકચારિકં અવિજ્જાતિ કત્વા દસ્સેસિ.

ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, વિવટો મયા ખેમો મગ્ગોતિ ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, મયા ઇમેસં સત્તાનં હિતચરણેન સમ્માસમ્બોધિં પત્વા અહં બુદ્ધોસ્મીતિ તુણ્હીભૂતેન અનિસીદિત્વા ધમ્મચક્કપ્પવત્તનતો પટ્ઠાય ધમ્મં દેસેન્તેન વિવટો ખેમો અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, પિહિતો કુમ્મગ્ગો, અઞ્ઞાતકોણ્ડઞ્ઞાદીનં ભબ્બપુગ્ગલાનં ઊહતો ઓકચરો નન્દીરાગો દ્વેધા છેત્વા પાતિતો, નાસિતા ઓકચારિકા અવિજ્જા સબ્બેન સબ્બં સમુગ્ઘાતિતાતિ અત્તનો હિતૂપચારં દસ્સેસિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

દ્વેધાવિતક્કસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.