તથાગતવારઅટ્ઠમનયવણ્ણના

૧૩. નન્દી દુક્ખસ્સ મૂલન્તિઆદીસુ ચ નન્દીતિ પુરિમતણ્હા. દુક્ખન્તિ પઞ્ચક્ખન્ધા. મૂલન્તિઆદિ. ઇતિવિદિત્વાતિ તં પુરિમભવનન્દિં ‘‘ઇમસ્સ દુક્ખસ્સ મૂલ’’ન્તિ એવં જાનિત્વા. ભવાતિ કમ્મભવતો. જાતીતિ વિપાકક્ખન્ધા. તે હિ યસ્મા જાયન્તિ, તસ્મા ‘‘જાતી’’તિ વુત્તા. જાતિસીસેન વા અયં દેસના. એતમ્પિ ‘‘ઇતિ વિદિત્વા’’તિ ઇમિના યોજેતબ્બં. અયઞ્હિ એત્થ અત્થો ‘‘કમ્મભવતો ઉપપત્તિભવો હોતીતિ એવઞ્ચ જાનિત્વા’’તિ. ભૂતસ્સાતિ સત્તસ્સ. જરામરણન્તિ જરા ચ મરણઞ્ચ. ઇદં વુત્તં હોતિ – તેન ઉપપત્તિભવેન ભૂતસ્સ સત્તસ્સ ખન્ધાનં જરામરણં હોતીતિ એવઞ્ચ જાનિત્વાતિ.

એત્તાવતા યં બોધિરુક્ખમૂલે અપરાજિતપલ્લઙ્કે નિસિન્નો સમ્મસિત્વા સબ્બઞ્ઞુતં પત્તો, તસ્સ પટિચ્ચસમુપ્પાદસ્સ પટિવેધા મઞ્ઞનાનં અભાવકારણં દસ્સેન્તો ચતુસઙ્ખેપં તિસન્ધિં તિયદ્ધં વીસતાકારં તમેવ પટિચ્ચસમુપ્પાદં દસ્સેતિ.

કથં પન એત્તાવતા એસ સબ્બો દસ્સિતો હોતીતિ. એત્થ હિ નન્દીતિ અયં એકો સઙ્ખેપો. દુક્ખસ્સાતિ વચનતો દુક્ખં દુતિયો, ભવા જાતીતિ વચનતો ભવો તતિયો, જાતિજરામરણં ચતુત્થો. એવં તાવ ચત્તારો સઙ્ખેપા વેદિતબ્બા, કોટ્ઠાસાતિ અત્થો. તણ્હાદુક્ખાનં પન અન્તરં એકો સન્ધિ, દુક્ખસ્સ ચ ભવસ્સ ચ અન્તરં દુતિયો, ભવસ્સ ચ જાતિયા ચ અન્તરં તતિયો. એવં ચતુન્નં અઙ્ગુલીનં અન્તરસદિસા ચતુસઙ્ખેપન્તરા તયો સન્ધી વેદિતબ્બા.

તત્થ નન્દીતિ અતીતો અદ્ધા, જાતિજરામરણં અનાગતો, દુક્ખઞ્ચ ભવો ચ પચ્ચુપ્પન્નોતિ એવં તયો અદ્ધા વેદિતબ્બા. અતીતે પન પઞ્ચસુ આકારેસુ નન્દીવચનેન તણ્હા એકા આગતા, તાય અનાગતાપિ અવિજ્જાસઙ્ખારઉપાદાનભવા પચ્ચયલક્ખણેન ગહિતાવ હોન્તિ. જાતિજરામરણવચનેન પન યેસં ખન્ધાનં તજ્જાતિજરામરણં, તે વુત્તા યેવાતિ કત્વા આયતિં વિઞ્ઞાણનામરૂપસળાયતનફસ્સવેદના ગહિતાવ હોન્તિ.

એવમેતે ‘‘પુરિમકમ્મભવસ્મિં મોહો અવિજ્જા, આયૂહના સઙ્ખારા, નિકન્તિ તણ્હા, ઉપગમનં ઉપાદાનં, ચેતના ભવો ઇતિ ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા પુરિમકમ્મભવસ્મિં ઇધ પટિસન્ધિયા પચ્ચયા. ઇધ પટિસન્ધિ વિઞ્ઞાણં, ઓક્કન્તિ નામરૂપં, પસાદો આયતનં, ફુટ્ઠો ફસ્સો, વેદયિતં વેદના ઇતિ ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા ઇધૂપપત્તિભવસ્મિં પુરેકતસ્સ કમ્મસ્સ પચ્ચયા. ઇધ પરિપક્કત્તા આયતનાનં મોહો અવિજ્જા, આયૂહના સઙ્ખારા, નિકન્તિ તણ્હા, ઉપગમનમુપાદાનં, ચેતના ભવો ઇતિ ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા ઇધ કમ્મભવસ્મિં આયતિં પટિસન્ધિયા પચ્ચયા. આયતિં પટિસન્ધિ વિઞ્ઞાણં, ઓક્કન્તિ નામરૂપં, પસાદો આયતનં, ફુટ્ઠો ફસ્સો, વેદયિતં વેદના ઇતિ ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા આયતિં ઉપપત્તિભવસ્મિં ઇધ કતસ્સ કમ્મસ્સ પચ્ચયા’’તિ એવં નિદ્દિટ્ઠલક્ખણા વીસતિ આકારા ઇધ વેદિતબ્બા. એવં ‘‘નન્દી દુક્ખસ્સ મૂલન્તિ ઇતિ વિદિત્વા ભવા જાતિ, ભૂતસ્સ જરામરણ’’ન્તિ એત્તાવતા એસ સબ્બોપિ ચતુસઙ્ખેપો તિસન્ધિ તિયદ્ધો વીસતાકારો પટિચ્ચસમુપ્પાદો દસ્સિતો હોતીતિ વેદિતબ્બો.

ઇદાનિ તસ્મા તિહ, ભિક્ખવે…પે… અભિસમ્બુદ્ધોતિ વદામીતિ એત્થ અપુબ્બપદવણ્ણનં કત્વા પદયોજનાય અત્થનિગમનં કરિસ્સામ. તસ્મા તિહાતિ તસ્મા ઇચ્ચેવ વુત્તં હોતિ. તિકારહકારા હિ નિપાતા. સબ્બસોતિ અનવસેસવચનમેતં. તણ્હાનન્તિ નન્દીતિ એવં વુત્તાનં સબ્બતણ્હાનં. ખયાતિ લોકુત્તરમગ્ગેન અચ્ચન્તક્ખયા. વિરાગાદીનિ ખયવેવચનાનેવ. યા હિ તણ્હા ખીણા, વિરત્તાપિ તા ભવન્તિ નિરુદ્ધાપિ ચત્તાપિ પટિનિસ્સટ્ઠાપિ. ખયાતિ વા ચતુમગ્ગકિચ્ચસાધારણમેતં. તતો પઠમમગ્ગેન વિરાગા, દુતિયેન નિરોધા, તતિયેન ચાગા, ચતુત્થેન પટિનિસ્સગ્ગાતિ યોજેતબ્બં. યાહિ વા તણ્હાહિ પથવિં પથવિતો સઞ્જાનેય્ય, તાસં ખયા. યાહિ પથવિં મઞ્ઞેય્ય, તાસં વિરાગા. યાહિ પથવિયા મઞ્ઞેય્ય, તાસં નિરોધા. યાહિ પથવિતો મઞ્ઞેય્ય, તાસં ચાગા. યાહિ પથવિં મેતિ મઞ્ઞેય્ય, તાસં પટિનિસ્સગ્ગા. યાહિ વા પથવિં મઞ્ઞેય્ય, તાસં ખયા…પે… યાહિ પથવિં અભિનન્દેય્ય, તાસં પટિનિસ્સગ્ગાતિ એવમેત્થ યોજના કાતબ્બા, ન કિઞ્ચિ વિરુજ્ઝતિ.

અનુત્તરન્તિ ઉત્તરવિરહિતં સબ્બસેટ્ઠં. સમ્માસમ્બોધિન્તિ સમ્મા સામઞ્ચ બોધિં. અથ વા પસત્થં સુન્દરઞ્ચ બોધિં. બોધીતિ રુક્ખોપિ મગ્ગોપિ સબ્બઞ્ઞુતઞાણમ્પિ નિબ્બાનમ્પિ. ‘‘બોધિરુક્ખમૂલે પઠમાભિસમ્બુદ્ધો’’તિ (મહાવ. ૧; ઉદા. ૧) ચ ‘‘અન્તરા ચ બોધિં અન્તરા ચ ગય’’ન્તિ (મહાવ. ૧૧; મ. નિ. ૧.૨૮૫) ચ આગતટ્ઠાનેહિ રુક્ખો બોધીતિ વુચ્ચતિ. ‘‘ચતૂસુ મગ્ગેસુ ઞાણ’’ન્તિ (ચૂળનિ. ૧૨૧) આગતટ્ઠાને મગ્ગો. ‘‘પપ્પોતિ બોધિં વરભૂરિમેધસો’’તિ (દી. નિ. ૩.૨૧૭) આગતટ્ઠાને સબ્બઞ્ઞુતઞાણં. ‘‘પત્વાન બોધિં અમતં અસઙ્ખત’’ન્તિ આગતટ્ઠાને નિબ્બાનં. ઇધ પન ભગવતો અરહત્તમગ્ગઞાણં અધિપ્પેતં. અપરે સબ્બઞ્ઞુતઞાણન્તિપિ વદન્તિ.

સાવકાનં અરહત્તમગ્ગો અનુત્તરા બોધિ હોતિ ન હોતીતિ. ન હોતિ. કસ્મા? અસબ્બગુણદાયકત્તા. તેસઞ્હિ કસ્સચિ અરહત્તમગ્ગો અરહત્તફલમેવ દેતિ, કસ્સચિ તિસ્સો વિજ્જા, કસ્સચિ છ અભિઞ્ઞા, કસ્સચિ ચતસ્સો પટિસમ્ભિદા, કસ્સચિ સાવકપારમીઞાણં. પચ્ચેકબુદ્ધાનમ્પિ પચ્ચેકબોધિઞાણમેવ દેતિ. બુદ્ધાનં પન સબ્બગુણસમ્પત્તિં દેતિ અભિસેકો વિય રઞ્ઞો સબ્બલોકિસ્સરિયભાવં. તસ્મા અઞ્ઞસ્સ કસ્સચિપિ અનુત્તરા બોધિ ન હોતીતિ.

અભિસમ્બુદ્ધોતિ અભિઞ્ઞાસિ પટિવિજ્ઝિ, પત્તો અધિગતોતિ વુત્તં હોતિ. ઇતિ વદામીતિ ઇતિ વદામિ આચિક્ખામિ દેસેમિ પઞ્ઞપેમિ, પટ્ઠપેમિ વિવરામિ વિભજામિ ઉત્તાનીકરોમીતિ. તત્રાયં યોજના – તથાગતોપિ, ભિક્ખવે…પે… પથવિં ન મઞ્ઞતિ…પે… પથવિં નાભિનન્દતિ. તં કિસ્સ હેતુ, નન્દી દુક્ખસ્સ મૂલં, ભવા જાતિ, ભૂતસ્સ જરામરણન્તિ ઇતિ વિદિત્વાતિ. તત્થ ઇતિ વિદિત્વાતિ ઇતિકારો કારણત્થો. તેન ઇમસ્સ પટિચ્ચસમુપ્પાદસ્સ વિદિતત્તા પટિવિદ્ધત્તાતિ વુત્તં હોતિ. કિઞ્ચ ભિય્યો – યસ્મા ચ એવમિમં પટિચ્ચસમુપ્પાદં વિદિત્વા તથાગતસ્સ યા નન્દીતિ વુત્તતણ્હા સબ્બપ્પકારા, સા પહીના, તાસઞ્ચ તથાગતો સબ્બસો તણ્હાનં ખયા…પે… અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો. તસ્મા પથવિં ન મઞ્ઞતિ…પે… પથવિં નાભિનન્દતીતિ વદામીતિ એવં અભિસમ્બુદ્ધત્તા ન મઞ્ઞતિ નાભિનન્દતીતિ વદામીતિ વુત્તં હોતિ.

અથ વા યસ્મા ‘‘નન્દી દુક્ખસ્સ મૂલ’’ન્તિઆદિના નયેન પટિચ્ચસમુપ્પાદં વિદિત્વા સબ્બસો તણ્હા ખયં ગતા, તસ્મા તિહ, ભિક્ખવે, તથાગતો સબ્બસો તણ્હાનં ખયા…પે… અભિસમ્બુદ્ધોતિ વદામિ. સો એવં અભિસમ્બુદ્ધત્તા પથવિં ન મઞ્ઞતિ…પે… નાભિનન્દતીતિ. યત્થ યત્થ હિ યસ્માતિ અવત્વા તસ્માતિ વુચ્ચતિ, તત્થ તત્થ યસ્માતિ આનેત્વા યોજેતબ્બં, અયં સાસનયુત્તિ. એસ નયો સબ્બત્થ.

ઇદમવોચ ભગવાતિ ઇદં નિદાનાવસાનતો પભુતિ યાવ અભિસમ્બુદ્ધોતિ વદામીતિ સકલસુત્તન્તં ભગવા પરેસં પઞ્ઞાય અલબ્ભણેય્યપતિટ્ઠં પરમગમ્ભીરં સબ્બઞ્ઞુતઞાણં દસ્સેન્તો એકેન પુથુજ્જનવારેન એકેન સેક્ખવારેન ચતૂહિ ખીણાસવવારેહિ દ્વીહિ તથાગતવારેહીતિ અટ્ઠહિ મહાવારેહિ એકમેકસ્મિઞ્ચ વારે પથવીઆદીહિ ચતુવીસતિયા અન્તરવારેહિ પટિમણ્ડેત્વા દ્વેભાણવારપરિમાણાય તન્તિયા અવોચ.

એવં વિચિત્રનયદેસનાવિલાસયુત્તં પનેતં સુત્તં કરવિકરુદમઞ્જુના કણ્ણસુખેન પણ્ડિતજનહદયાનં અમતાભિસેકસદિસેન બ્રહ્મસ્સરેન ભાસમાનસ્સાપિ. ન તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ તે પઞ્ચસતા ભિક્ખૂ ઇદં ભગવતો વચનં નાનુમોદિંસુ. કસ્મા? અઞ્ઞાણકેન. તે કિર ઇમસ્સ સુત્તસ્સ અત્થં ન જાનિંસુ, તસ્મા નાભિનન્દિંસુ. તેસઞ્હિ તસ્મિં સમયે એવં વિચિત્રનયદેસનાવિલાસયુત્તમ્પિ એતં સુત્તં ઘનપુથુલેન દુસ્સપટ્ટેન મુખે બન્ધં કત્વા પુરતો ઠપિતમનુઞ્ઞભોજનં વિય અહોસિ. નનુ ચ ભગવા અત્તના દેસિતં ધમ્મં પરે ઞાપેતું કપ્પસતસહસ્સાધિકાનિ ચત્તારિ અસઙ્ખ્યેય્યાનિ પારમિયો પૂરેત્વા સબ્બઞ્ઞુતં પત્તો. સો કસ્મા યથા તે ન જાનન્તિ, તથા દેસેસીતિ. વુત્તમિદં ઇમસ્સ સુત્તસ્સ નિક્ખેપવિચારણાયં એવ ‘‘માનભઞ્જનત્થં સબ્બધમ્મમૂલપરિયાયન્તિ દેસનં આરભી’’તિ, તસ્મા ન યિધ પુન વત્તબ્બમત્થિ, એવં માનભઞ્જનત્થં દેસિતઞ્ચ પનેતં સુત્તં સુત્વા તે ભિક્ખૂ તંયેવ કિર પથવિં દિટ્ઠિગતિકોપિ સઞ્જાનાતિ, સેક્ખોપિ અરહાપિ તથાગતોપિ સઞ્જાનાતિ. કિન્નામિદં કથં નામિદન્તિ ચિન્તેન્તા પુબ્બે મયં ભગવતા કથિતં યંકિઞ્ચિ ખિપ્પમેવ જાનામ, ઇદાનિ પનિમસ્સ મૂલપરિયાયસ્સ અન્તં વા કોટિં વા ન જાનામ ન પસ્સામ, અહો બુદ્ધા નામ અપ્પમેય્યા અતુલાતિ ઉદ્ધટદાઠા વિય સપ્પા નિમ્મદા હુત્વા બુદ્ધુપટ્ઠાનઞ્ચ ધમ્મસ્સવનઞ્ચ સક્કચ્ચં આગમંસુ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ધમ્મસભાયં સન્નિસિન્ના ઇમં કથં સમુટ્ઠાપેસું ‘‘અહો બુદ્ધાનં આનુભાવો, તે નામ બ્રાહ્મણપબ્બજિતા તથા માનમદમત્તા ભગવતા મૂલપરિયાયદેસનાય નિહતમાના કતા’’તિ, અયઞ્ચરહિ તેસં ભિક્ખૂનં અન્તરાકથા વિપ્પકતા. અથ ભગવા ગન્ધકુટિયા નિક્ખમિત્વા તઙ્ખણાનુરૂપેન પાટિહારિયેન ધમ્મસભાયં પઞ્ઞત્તવરબુદ્ધાસને નિસીદિત્વા તે ભિક્ખૂ આહ – ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના’’તિ. તે તમત્થં ભગવતો આરોચેસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઇદાનેવ, પુબ્બેપિ અહં ઇમે એવં માનપગ્ગહિતસિરે વિચરન્તે નિહતમાને અકાસિ’’ન્તિ. તતો ઇમિસ્સા અટ્ઠુપ્પત્તિયા ઇદં અતીતં આનેસિ –

ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતરો દિસાપામોક્ખો બ્રાહ્મણો બારાણસિયં પટિવસતિ તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ સનિઘણ્ટુકેટુભાનં સાક્ખરપ્પભેદાનં ઇતિહાસપઞ્ચમાનં પદકો વેય્યાકરણો લોકાયતમહાપુરિસલક્ખણેસુ અનવયો, સો પઞ્ચમત્તાનિ માણવકસતાનિ મન્તે વાચેતિ. પણ્ડિતા માણવકા બહુઞ્ચ ગણ્હન્તિ લહુઞ્ચ, સુટ્ઠુ ચ ઉપધારેન્તિ, ગહિતઞ્ચ તેસં ન વિનસ્સતિ. સોપિ બ્રાહ્મણો આચરિયમુટ્ઠિં અકત્વા ઘટે ઉદકં આસિઞ્ચન્તો વિય સબ્બમ્પિ સિપ્પં ઉગ્ગણ્હાપેત્વા તે માણવકે એતદવોચ ‘‘એત્તકમિદં સિપ્પં દિટ્ઠધમ્મસમ્પરાયહિત’’ન્તિ. તે માણવકા – ‘‘યં અમ્હાકં આચરિયો જાનાતિ, મયમ્પિ તં જાનામ, મયમ્પિ દાનિ આચરિયા એવા’’તિ માનં ઉપ્પાદેત્વા તતો પભુતિ આચરિયે અગારવા નિક્ખિત્તવત્તા વિહરિંસુ. આચરિયો ઞત્વા ‘‘કરિસ્સામિ નેસં માનનિગ્ગહ’’ન્તિ ચિન્તેસિ. સો એકદિવસં ઉપટ્ઠાનં આગન્ત્વા વન્દિત્વા નિસિન્ને તે માણવકે આહ ‘‘તાતા પઞ્હં પુચ્છિસ્સામિ, કચ્ચિત્થ સમત્થા કથેતુ’’ન્તિ. તે ‘‘પુચ્છથ આચરિય, પુચ્છથ આચરિયા’’તિ સહસાવ આહંસુ, યથા તં સુતમદમત્તા. આચરિયો આહ –

‘‘કાલો ઘસતિ ભૂતાનિ, સબ્બાનેવ સહત્તના;

યો ચ કાલઘસો ભૂતો, સ ભૂતપચનિં પચી’’તિ. (જા. ૧.૧૦.૧૯૦) –

વિસ્સજ્જેથ તાતા ઇમં પઞ્હન્તિ.

તે ચિન્તેત્વા અજાનમાના તુણ્હી અહેસું. આચરિયો આહ ‘‘અલં તાતા ગચ્છથજ્જ, સ્વે કથેય્યાથા’’તિ ઉય્યોજેસિ. તે દસપિ વીસતિપિ સમ્પિણ્ડિતા હુત્વા ન તસ્સ પઞ્હસ્સ આદિં, ન અન્તમદ્દસંસુ. આગન્ત્વા આચરિયસ્સ આરોચેસું ‘‘ન ઇમસ્સ પઞ્હસ્સ અત્થં આજાનામા’’તિ. આચરિયો તેસં નિગ્ગહત્થાય ઇમં ગાથમભાસિ –

‘‘બહૂનિ નરસીસાનિ, લોમસાનિ બ્રહાનિ ચ;

ગીવાસુ પટિમુક્કાનિ, કોચિદેવેત્થ કણ્ણવા’’તિ. (જા. ૧.૧૦.૧૯૧) –

ગાથાયત્થો – બહૂનિ નરાનં સીસાનિ દિસ્સન્તિ, સબ્બાનિ ચ તાનિ લોમસાનિ સબ્બાનિ ચ મહન્તાનિ ગીવાયમેવ ચ ઠપિતાનિ, ન તાલફલં વિય હત્થેન ગહિતાનિ, નત્થિ તેસં ઇમેહિ ધમ્મેહિ નાનાકરણં. એત્થ પન કોચિદેવ કણ્ણવાતિ અત્તાનં સન્ધાયાહ. કણ્ણવાતિ પઞ્ઞવા. કણ્ણચ્છિદ્દં પન ન કસ્સચિ નત્થિ, તં સુત્વા તે માણવકા મઙ્કુભૂતા પત્તક્ખન્ધા અધોમુખા અઙ્ગુલિયા ભૂમિં વિલિખન્તા તુણ્હી અહેસું.

અથ નેસં અહિરિકભાવં પસ્સિત્વા આચરિયો ‘‘ઉગ્ગણ્હથ તાતા પઞ્હ’’ન્તિ પઞ્હં વિસ્સજ્જેસિ. કાલોતિ પુરેભત્તકાલોપિ પચ્છાભત્તકાલોપીતિ એવમાદિ. ભૂતાનીતિ સત્તાધિવચનમેતં. કાલો હિ ભૂતાનં ન ચમ્મમંસાદીનિ ખાદતિ, અપિચ ખો નેસં આયુવણ્ણબલાનિ ખેપેન્તો યોબ્બઞ્ઞં મદ્દન્તો આરોગ્યં વિનાસેન્તો ઘસતિ ખાદતીતિ વુચ્ચતિ. સબ્બાનેવ સહત્તનાતિ એવં ઘસન્તો ચ ન કિઞ્ચિ વજ્જેતિ, સબ્બાનેવ ઘસતિ. ન કેવલઞ્ચ ભૂતાનિયેવ, અપિચ ખો સહત્તના અત્તાનમ્પિ ઘસતિ. પુરેભત્તકાલો હિ પચ્છાભત્તકાલં ન પાપુણાતિ. એસ નયો પચ્છાભત્તકાલાદીસુ. યો ચ કાલઘસો ભૂતોતિ ખીણાસવસ્સેતં અધિવચનં. સો હિ આયતિં પટિસન્ધિકાલં ખેપેત્વા ખાદિત્વા ઠિતત્તા ‘‘કાલઘસો’’તિ વુચ્ચતિ. સ ભૂતપચનિં પચીતિ સો યાયં તણ્હા અપાયેસુ ભૂતે પચતિ, તં ઞાણગ્ગિના પચિ દય્હિ ભસ્મમકાસિ, તેન ‘‘ભૂતપચનિં પચી’’તિ વુચ્ચતિ. ‘‘પજનિ’’ન્તિપિ પાઠો. જનિકં નિબ્બત્તિકન્તિ અત્થો.

અથ તે માણવકા દીપસહસ્સાલોકેન વિય રત્તિં સમવિસમં આચરિયસ્સ વિસ્સજ્જનેન પઞ્હસ્સ અત્થં પાકટં દિસ્વા ‘‘ઇદાનિ મયં યાવજીવં ગુરુવાસં વસિસ્સામ, મહન્તા એતે આચરિયા નામ, મયઞ્હિ બહુસ્સુતમાનં ઉપ્પાદેત્વા ચતુપ્પદિકગાથાયપિ અત્થં ન જાનામા’’તિ નિહતમાના પુબ્બસદિસમેવ આચરિયસ્સ વત્તપ્પટિપત્તિં કત્વા સગ્ગપરાયણા અહેસું.

અહં ખો, ભિક્ખવે, તેન સમયેન તેસં આચરિયો અહોસિં, ઇમે ભિક્ખૂ માણવકા. એવં પુબ્બેપાહં ઇમે એવં માનપગ્ગહિતસિરે વિચરન્તે નિહતમાને અકાસિન્તિ.

ઇમઞ્ચ જાતકં સુત્વા તે ભિક્ખૂ પુબ્બેપિ મયં માનેનેવ ઉપહતાતિ ભિય્યોસોમત્તાય નિહતમાના હુત્વા અત્તનો ઉપકારકકમ્મટ્ઠાનપરાયણા અહેસું.

તતો ભગવા એકં સમયં જનપદચારિકં ચરન્તો વેસાલિં પત્વા ગોતમકે ચેતિયે વિહરન્તો ઇમેસં પઞ્ચસતાનં ભિક્ખૂનં ઞાણપરિપાકં વિદિત્વા ઇમં ગોતમકસુત્તં કથેસિ –

‘‘અભિઞ્ઞાયાહં, ભિક્ખવે, ધમ્મં દેસેમિ નો અનભિઞ્ઞાય, સનિદાનાહં…પે… સપ્પાટિહારિયાહં, ભિક્ખવે, ધમ્મં દેસેમિ નો અપ્પાટિહારિયં. તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, અભિઞ્ઞાય ધમ્મં દેસયતો…પે… નો અપ્પાટિહારિયં. કરણીયો ઓવાદો, કરણીયા અનુસાસની. અલઞ્ચ પન વો, ભિક્ખવે, તુટ્ઠિયા અલં અત્તમનતાય અલં સોમનસ્સાય. સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાક્ખાતો ધમ્મો, સુપ્પટિપન્નો સઙ્ઘોતિ. ઇદમવોચ ભગવા, ઇમસ્મિઞ્ચ પન વેય્યાકરણસ્મિં ભઞ્ઞમાને દસસહસ્સિલોકધાતુ અકમ્પિત્થા’’તિ (અ. નિ. ૩.૧૨૬).

ઇદઞ્ચ સુત્તં સુત્વા તે પઞ્ચસતા ભિક્ખૂ તસ્મિંયેવાસને સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણિંસુ, એવાયં દેસના એતસ્મિં ઠાને નિટ્ઠમગમાસીતિ.

તથાગતવારઅટ્ઠમનયવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પપઞ્ચસૂદનિયા મજ્ઝિમનિકાયટ્ઠકથાય

મૂલપરિયાયસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.