૧૨. રજ્જુમાલાવિમાનવણ્ણના

અભિક્કન્તેન વણ્ણેનાતિ રજ્જુમાલાવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને. તેન સમયેન ગયાગામકે અઞ્ઞતરસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ ધીતા તસ્મિંયેવ ગામે એકસ્સ બ્રાહ્મણકુમારસ્સ દિન્ના પતિકુલં ગતા, તસ્મિં ગેહે ઇસ્સરિયં વત્તેન્તી તિટ્ઠતિ. સા તસ્મિં ગેહે દાસિયા ધીતરં દિસ્વા ન સહતિ. દિટ્ઠકાલતો પટ્ઠાય કોધેન તટતટાયમાના અક્કોસતિ પરિભાસતિ, ખટકઞ્ચસ્સા દેતિ. યદા પન સા વયપ્પત્તિયા કિચ્ચસમત્થા જાતા, તદા નં જણ્ણુકપ્પરમુટ્ઠીહિ પહરતેવ યથા તં પુરિમજાતીસુ બદ્ધાઘાતા.

સા કિર દાસી કસ્સપદસબલસ્સ કાલે તસ્સા સામિની અહોસિ, ઇતરા દાસી. સા તં લેડ્ડુદણ્ડાદીહિ મુટ્ઠિઆદીહિ ચ અભિણ્હં અભિહનતિ. સા તેન નિબ્બિન્ના યથાબલં દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કત્વા ‘‘અનાગતે અહં સામિની હુત્વા ઇમિસ્સા ઉપરિ ઇસ્સરિયં વત્તેય્ય’’ન્તિ પત્થનં ઠપેસિ. અથ સા દાસી તતો ચુતા અપરાપરં સંસરન્તી ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે વુત્તનયેન ગયાગામકે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા પતિકુલં ગતા, ઇતરાપિ તસ્સા દાસી અહોસિ. એવં બદ્ધાઘાતતાય સા તં વિહેઠેતિ.

એવં વિહેઠેન્તી અકારણેનેવ કેસેસુ ગહેત્વા હત્થેહિ ચ પાદેહિ ચ સુહતં હનિ. સા ન્હાપિતસાલં ગન્ત્વા ખુરમુણ્ડં કારેત્વા અગમાસિ. સામિની ‘‘કિં જે દુટ્ઠદાસિ મુણ્ડનમત્તેન તવ વિપ્પમોક્ખો’’તિ રજ્જું સીસે બન્ધિત્વા તત્થ નં ગહેત્વા ઓણમેત્વા ઘાતેતિ, તસ્સા તઞ્ચ રજ્જું અપનેતું ન દેતિ. તતો પટ્ઠાય દાસિયા ‘‘રજ્જુમાલા’’તિ નામં અહોસિ.

અથેકદિવસં સત્થા પચ્ચૂસસમયે મહાકરુણાસમાપત્તિતો વુટ્ઠાય લોકં વોલોકેન્તો રજ્જુમાલાય સોતાપત્તિફલૂપનિસ્સયં, તસ્સા ચ બ્રાહ્મણિયા સરણેસુ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠાનં દિસ્વા અરઞ્ઞં પવિસિત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસીદિ છબ્બણ્ણા બુદ્ધરસ્મિયો વિસ્સજ્જેન્તો. રજ્જુમાલાપિ ખો દિવસે દિવસે તાય તથા વિહેઠિયમાના ‘‘કિં મે ઇમિના દુજ્જીવિતેના’’તિ નિબ્બિન્નરૂપા જીવિતે મરિતુકામા ઘટં ગહેત્વા ઉદકતિત્થં ગચ્છન્તી વિય ગેહતો નિક્ખન્તા અનુક્કમેન વનં પવિસિત્વા ભગવતો નિસિન્નરુક્ખસ્સ અવિદૂરે અઞ્ઞતરસ્સ રુક્ખસ્સ સાખાય રજ્જું બન્ધિત્વા પાસં કત્વા ઉબ્બન્ધિતુકામા ઇતો ચિતો ચ ઓલોકેન્તી અદ્દસ ભગવન્તં તત્થ નિસિન્નં પાસાદિકં પસાદનીયં ઉત્તમદમથસમથમનુપ્પત્તં છબ્બણ્ણબુદ્ધરસ્મિયો વિસ્સજ્જેન્તં. દિસ્વા બુદ્ધગારવેન આકડ્ઢિયમાનહદયા ‘‘કિં નુ ખો ભગવા માદિસાનમ્પિ ધમ્મં દેસેતિ, યમહં સુત્વા ઇતો દુજ્જીવિતતો મુચ્ચેય્ય’’ન્તિ ચિન્તેસિ.

અથ ભગવા તસ્સા ચિત્તાચારં ઓલોકેત્વા ‘‘રજ્જુમાલે’’તિ આહ. સા તં સુત્વા અમતેન વિય અભિસિત્તા પીતિયા નિરન્તરં ફુટ્ઠા ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. તસ્સા ભગવા અનુપુબ્બિકથાનુપુબ્બકં ચતુસચ્ચકથં કથેસિ, સા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહિ. સત્થા ‘‘વટ્ટતિ એત્તકો રજ્જુમાલાય અનુગ્ગહો, ઇદાનેસા કેનચિ અપ્પધંસિયા જાતા’’તિ અરઞ્ઞતો નિક્ખમિત્વા ગામસ્સ અવિદૂરે અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસીદિ. રજ્જુમાલાપિ અત્તાનં વિનિપાતેતું અભબ્બતાય ખન્તિમેત્તાનુદ્દયસમ્પન્નતાય ચ ‘‘બ્રાહ્મણી મં હનતુ વા વિહેઠેતુ વા યં વા તં વા કરોતૂ’’તિ ઘટેન ઉદકં ગહેત્વા ગેહં અગમાસિ. સામિકો ગેહદ્વારે ઠિતો તં દિસ્વા ‘‘ત્વં અજ્જ ઉદકતિત્થં ગતા ચિરાયિત્વા આગતા, મુખવણ્ણો ચ તે અતિવિય વિપ્પસન્નો, ત્વઞ્ચ અઞ્ઞેન આકારેન ઉપટ્ઠાસિ, કિં એત’’ન્તિ પુચ્છિ. સા તસ્સ તં પવત્તિં આચિક્ખિ.

બ્રાહ્મણો તસ્સા વચનં સુત્વા તુસ્સિત્વા ગેહં ગન્ત્વા રજ્જુમાલાય ઉપરિ ‘‘તયા ન કિઞ્ચિ કાતબ્બ’’ન્તિ સુણિસાય વત્વા તુટ્ઠમાનસો સીઘતરં સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા વન્દિત્વા સાદરેન કતપટિસન્થારો સત્થારં નિમન્તેત્વા અત્તનો ગેહં આનેત્વા પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન પરિવિસિત્વા ભગવન્તં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં નિસીદિ, સુણિસાપિસ્સ ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. ગયાગામવાસિનોપિ બ્રાહ્મણગહપતિકા તં પવત્તિં સુત્વા ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા અપ્પેકચ્ચે અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ, અપ્પેકચ્ચે સમ્મોદનીયં કત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ.

સત્થા રજ્જુમાલાય તસ્સા ચ બ્રાહ્મણિયા પુરિમજાતીસુ કતકમ્મં વિત્થારતો કથેત્વા સમ્પત્તપરિસાય અનુરૂપં ધમ્મં દેસેસિ. તં સુત્વા બ્રાહ્મણી ચ મહાજનો ચ તત્થ સન્નિપતિતો સરણેસુ ચ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠહિ. સત્થા આસના ઉટ્ઠહિત્વા સાવત્થિમેવ અગમાસિ. બ્રાહ્મણો રજ્જુમાલં ધીતુટ્ઠાને ઠપેસિ. તસ્સ સુણિસા રજ્જુમાલં પિયચક્ખૂહિ ઓલોકેન્તી યાવજીવં મનાપેનેવ સિનેહેન પરિહરિ. રજ્જુમાલા અપરભાગે કાલં કત્વા તાવતિંસેસુ નિબ્બત્તિ, અચ્છરાસહસ્સઞ્ચસ્સા પરિવારો અહોસિ. સા સટ્ઠિસકટભારપ્પમાણેહિ દિબ્બાભરણેહિ પટિમણ્ડિતત્તભાવા અચ્છરાસહસ્સપરિવુત્તા નન્દનવનાદીસુ મહતિં દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવમાના પમુદિતમના વિચરતિ. અથાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો દેવચારિકં ગતો તં મહન્તેન દિબ્બાનુભાવેન મહતિયા દેવિદ્ધિયા વિજ્જોતમાનં દિસ્વા તાય કતકમ્મં ઇમાહિ ગાથાહિ પુચ્છિ.

૮૨૬. ‘‘અભિક્કન્તેન વણ્ણેન, યા ત્વં તિટ્ઠસિ દેવતે;

હત્થે પાદે ચ વિગ્ગય્હ, નચ્ચસિ સુપ્પવાદિતે.

૮૨૭. ‘‘તસ્સા તે નચ્ચમાનાય, અઙ્ગમઙ્ગેહિ સબ્બસો;

દિબ્બા સદ્દા નિચ્છરન્તિ, સવનીયા મનોરમા.

૮૨૮. ‘‘તસ્સા તે નચ્ચમાનાય, અઙ્ગમઙ્ગેહિ સબ્બસો;

દિબ્બા ગન્ધા પવાયન્તિ, સુચિગન્ધા મનોરમા.

૮૨૯. ‘‘વિવત્તમાના કાયેન, યા વેણીસુ પિળન્ધના;

તેસં સુય્યતિ નિગ્ઘોસો, તૂરિયે પઞ્ચઙ્ગિકે યથા.

૮૩૦. ‘‘વટંસકા વાતધુતા, વાતેન સમ્પકમ્પિતા;

તેસં સુય્યતિ નિગ્ઘોસો, તૂરિયે પઞ્ચઙ્ગિકે યથા.

૮૩૧. ‘‘યાપિ તે સિરસ્મિં માલા, સુચિગન્ધા મનોરમા;

વાતિ ગન્ધો દિસા સબ્બા, રુક્ખો મઞ્જૂસકો યથા.

૮૩૨. ‘‘ઘાયસે તં સુચિગન્ધં, રૂપં પસ્સસિ અમાનુસં;

દેવતે પુચ્છિતાચિક્ખ, કિસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલ’’ન્તિ.

૮૨૬. તત્થ હત્થે પાદે ચ વિગ્ગય્હાતિ હત્થે ચ પાદે ચ વિવિધેહિ આકારેહિ ગહેત્વા, પુપ્ફમુટ્ઠિપુપ્ફઞ્જલિઆદિભેદસ્સ સાખાભિનયસ્સ દસ્સનવસેન વિવિધેહિ આકારેહિ હત્થે, ચ, સમપાદાદીનમ્પિ ઠાનવિસેસાનં દસ્સનવસેન વિવિધેહિ આકારેહિ પાદે ચ ઉપાદિયિત્વાતિ અત્થો. ચ-સદ્દેન સાખાભિનયં સઙ્ગણ્હાતિ. નચ્ચસીતિ નટસિ. યા ત્વન્તિ યા વુત્તનયવસેન નચ્ચં કરોસીતિ અત્થો. સુપ્પવાદિતેતિ સુન્દરે પવજ્જને સતિ તવ નચ્ચસ્સ અનુરૂપવસેન વીણાવંસમુદિઙ્ગતાળાદિકે વાદિયમાને, પઞ્ચઙ્ગિકે તૂરિયે પગ્ગય્હમાનેતિ અત્થો. સેસં હેટ્ઠાવિમાને વુત્તનયમેવ.

એવં થેરેન પુચ્છિતા સા દેવતા અત્તનો પુરિમજાતિઆદિં ઇમાહિ ગાથાહિ બ્યાકાસિ –

૮૩૩. ‘‘દાસી અહં પુરે આસિં, ગયાયં બ્રાહ્મણસ્સહં;

અપ્પપુઞ્ઞા અલક્ખિકા, રજ્જુમાલાતિ મં વિદું.

૮૩૪. ‘‘અક્કોસાનં વધાનઞ્ચ, તજ્જનાય ચ ઉગ્ગતા;

કુટં ગહેત્વા નિક્ખમ્મ, અગઞ્છિં ઉદહારિયા.

૮૩૫. ‘‘વિપથે કુટં નિક્ખિપિત્વા, વનસણ્ડં ઉપાગમિં;

‘ઇધેવાહં મરિસ્સામિ, કો અત્થો જીવિતેન મે’.

૮૩૬. ‘‘દળ્હં પાસં કરિત્વાન, આસુમ્ભિત્વાન પાદપે;

તતો દિસા વિલોકેસિં, ‘કો નુ ખો વનમસ્સિતો’.

૮૩૭. ‘‘તત્થદ્દસાસિં સમ્બુદ્ધં, સબ્બલોકહિતં મુનિં;

નિસિન્નં રુક્ખમૂલસ્મિં, ઝાયન્તં અકુતોભયં.

૮૩૮. ‘‘તસ્સા મે અહુ સંવેગો, અબ્ભુતો લોમહંસનો;

‘કો નુ ખો વનમસ્સિતો, મનુસ્સો ઉદાહુ દેવતા’.

૮૩૯. ‘‘પાસાદિકં પસાદનીયં, વના નિબ્બનમાગતં;

દિસ્વા મનો મે પસીદિ, નાયં યાદિસકીદિસો.

૮૪૦. ‘‘ગુત્તિન્દ્રિયો ઝાનરતો, અબહિગ્ગતમાનસો;

હિતો સબ્બસ્સ લોકસ્સ, બુદ્ધો અયં ભવિસ્સતિ.

૮૪૧. ‘‘ભયભેરવો દુરાસદો, સીહોવ ગુહમસ્સિતો;

દુલ્લભાયં દસ્સનાય, પુપ્ફં ઓદુમ્બરં યથા.

૮૪૨. ‘‘સો મં મુદૂહિ વાચાહિ, આલપિત્વા તથાગતો;

રજ્જુમાલેતિ મંવોચ, સરણં ગચ્છ તથાગતં.

૮૪૩. ‘‘તાહં ગિરં સુણિત્વાન, નેલં અત્થવતિં સુચિં;

સણ્હં મુદુઞ્ચ વગ્ગુઞ્ચ, સબ્બસોકાપનૂદનં.

૮૪૪. ‘‘કલ્લચિત્તઞ્ચ મં ઞત્વા, પસન્નં સુદ્ધમાનસં;

હિતો સબ્બસ્સ લોકસ્સ, અનુસાસિ તથાગતો.

૮૪૫. ‘‘ઇદં દુક્ખન્તિ મંવોચ, અયં દુક્ખસ્સ સમ્ભવો;

દુક્ખનિરોધો મગ્ગો ચ, અઞ્જસો અમતોગધો.

૮૪૬. ‘‘અનુકમ્પકસ્સ કુસલસ્સ, ઓવાદમ્હિ અહં ઠિતા;

અજ્ઝગા અમતં સન્તિં, નિબ્બાનં પદમચ્ચુતં.

૮૪૭. ‘‘સાહં અવટ્ઠિતાપેમા, દસ્સને અવિકમ્પિની;

મૂલજાતાય સદ્ધાય, ધીતા બુદ્ધસ્સ ઓરસા.

૮૪૮. ‘‘સાહં રમામિ કીળામિ, મોદામિ અકુતોભયા;

દિબ્બમાલં ધારયામિ, પિવામિ મધુમદ્દવં.

૮૪૯. ‘‘સટ્ઠિતૂરિયસહસ્સાનિ, પટિબોધં કરોન્તિ મે;

આળમ્બો ગગ્ગરો ભીમો, સાધુવાદી ચ સંસયો.

૮૫૦. ‘‘પોક્ખરો ચ સુફસ્સો ચ, વિણામોક્ખા ચ નારિયો;

નન્દા ચેવ સુનન્દા ચ, સોણદિન્ના સુચિમ્હિતા.

૮૫૧. ‘‘અલમ્બુસા મિસ્સકેસી ચ, પુણ્ડરીકાતિદારુણી;

એણીફસ્સા સુફસ્સા ચ, સુભદ્દા મુદુવાદિની.

૮૫૨. ‘‘એતા ચઞ્ઞા ચ સેય્યાસે, અચ્છરાનં પબોધિકા;

તા મં કાલેનુપાગન્ત્વા, અભિભાસન્તિ દેવતા.

૮૫૩. ‘‘હન્દ નચ્ચામ ગાયામ, હન્દ તં રમયામસે;

નયિદં અકતપુઞ્ઞાનં, કતપુઞ્ઞાનમેવિદં.

૮૫૪. ‘‘અસોકં નન્દનં રમ્મં, તિદસાનં મહાવનં;

સુખં અકતપુઞ્ઞાનં, ઇધ નત્થિ પરત્થ ચ.

૮૫૫. ‘‘સુખઞ્ચ કતપુઞ્ઞાનં, ઇધ ચેવ પરત્થ ચ;

તેસં સહબ્યકામાનં, કત્તબ્બં કુસલં બહું;

કતપુઞ્ઞા હિ મોદન્તિ, સગ્ગે ભોગસમઙ્ગિનો.

૮૫૬. ‘‘બહૂનં વત અત્થાય, ઉપ્પજ્જન્તિ તથાગતા;

દક્ખિણેય્યા મનુસ્સાનં, પુઞ્ઞક્ખેત્તાનમાકરા;

યત્થ કારં કરિત્વાન, સગ્ગે મોદન્તિ દાયકા’’તિ.

૮૩૩. તત્થ દાસી અહં પુરે આસિન્તિ પુરે પુરિમજાતિયં અહં અન્તોજાતા દાસી અહોસિં. તત્થ કસ્સાતિ આહ ‘‘ગયાયં બ્રાહ્મણસ્સહ’’ન્તિ, ગયાનામકે ગામે અઞ્ઞતરસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ. હન્તિ નિપાતમત્તં. અપ્પપુઞ્ઞાતિ મન્દભાગ્યા અપુઞ્ઞા. અલક્ખિકાતિ નિસ્સિરિકા કાલકણ્ણી. રજ્જુમાલાતિ મં વિદુન્તિ, કેસે ગહેત્વા આકડ્ઢનપરિકડ્ઢનદુક્ખેન મુણ્ડકે કતે પુનપિ તદત્થમેવ સીસે દળ્હં બન્ધિત્વા ઠપિતરજ્જુકુણ્ડલકવસેન ‘‘રજ્જુમાલા’’તિ મં મનુસ્સા જાનિંસુ.

૮૩૪. વધાનન્તિ તાળનાનં. તજ્જનાયાતિ ભયસંતજ્જનેન. ઉગ્ગતાતિ ઉગ્ગતાય દોમનસ્સુપ્પત્તિયા. ઉદહારિયાતિ ઉદકહારિકા, ઉદકં આહરન્તી વિય હુત્વાતિ અધિપ્પાયો.

૮૩૫. વિપથેતિ અપથે, મગ્ગતો અપક્કમિત્વાતિ અત્થો. ક્વત્થોતિ કો અત્થો. સોયેવ વા પાઠો.

૮૩૬. દળ્હં પાસં કરિત્વાનાતિ બન્ધનપાસં થિરં અચ્છિજ્જનકં કત્વા. આસુમ્ભિત્વાન પાદપેતિ વિટપે લગ્ગનવસેન પાદપે રુક્ખે ખિપિત્વા. તતો દિસા વિલોકેસિં, કો નુ ખો વનમસ્સિતોતિ ઇમં વનં પવિસનવસેન અસ્સિતો નુ ખો કોચિ અત્થિ, યતો મે મરણન્તરાયો સિયાતિ અધિપ્પાયો.

૮૩૭. સમ્બુદ્ધન્તિઆદિ તદા તસ્સા તાદિસે નિચ્છયે અસતિપિ સભાવવસેન વુત્તં. તસ્સત્થો – સયમેવ સમ્મદેવ ચ સબ્બસ્સાપિ બુજ્ઝિતબ્બસ્સ બુદ્ધત્તા સમ્બુદ્ધં, મહાકરુણાયોગેન હીનાદિભેદભિન્નસ્સ સબ્બસ્સાપિ લોકસ્સ એકન્તહિતત્તા સબ્બલોકહિતં, ઉભયલોકં મુનનતો મુનિં, નિસજ્જાવસેન કિલેસાભિસઙ્ખારેહિ ઠાના ચાવનાભાવેન ચ નિસિન્નં, આરમ્મણૂપનિજ્ઝાનેન લક્ખણૂપનિજ્ઝાનેન ચ ઝાયન્તં, બોધિમૂલેયેવ ભયહેતૂનં સમુચ્છિન્નત્તા કુતોચિપિ ભયાભાવતો અકુતોભયન્તિ વેદિતબ્બં.

૮૩૮. સંવેગો નામ સહોત્તપ્પં ઞાણં, સો તસ્સા ભગવતો દસ્સનેન ઉપ્પજ્જિ. તેનાહ ‘‘તસ્સા મે અહુ સંવેગો’’તિ.

૮૩૯. પાસાદિકન્તિ પસાદાવહં, દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણઅસીતિઅનુબ્યઞ્જનબ્યામપ્પભાકેતુમાલાલઙ્કતાય સમન્તપાસાદિકાય અત્તનો સરીરસોભાસમ્પત્તિયા રૂપકાયદસ્સનબ્યાવટસ્સ જનસ્સ સાધુભાવતો પસાદસંવડ્ઢનન્તિ અત્થો. પસાદનીયન્તિ દસબલ-ચતુવેસારજ્જછઅસાધારણઞાણ-અટ્ઠારસાવેણિક-બુદ્ધધમ્મપભુતિઅપરિમાણગુણસમન્નાગતાય ધમ્મકાયસમ્પત્તિયા સરિક્ખકજનસ્સ પસીદિતબ્બયુત્તં, પાસાદિકન્તિ અત્થો. વનાતિ કિલેસવનતો અપક્કમિત્વા. નિબ્બનમાગતન્તિ નિત્તણ્હભાવં નિબ્બાનમેવ ઉપગતં અધિગતં. યાદિસકીદિસોતિ યો વા સો વા, પચુરજનોતિ અત્થો.

૮૪૦-૪૧. મનચ્છટ્ઠાનં ઇન્દ્રિયાનં અગ્ગમગ્ગગોપનાય ગોપિતત્તા ગુત્તિન્દ્રિયો. અગ્ગફલજ્ઝાનાભિરતિયા ઝાનરતો. તતો એવ બહિભૂતેહિ રૂપાદિઆરમ્મણેહિ અપક્કમિત્વા વિસયજ્ઝત્તે નિબ્બાને ચ ઓગાળ્હચિત્તતાય અબહિગ્ગતમાનસો. મિચ્છાગાહમોચનભયેન વિપલ્લાસવન્તેહિ મિચ્છાદિટ્ઠિકેહિ ભાયિતબ્બતો તેસઞ્ચ ભયજનનતો ભયભેરવો. પયોગાસયવિપન્નેહિ અનુપગમનીયતો ચ કેનચિપિ અનાસાદનીયતો ચ દુરાસદો. દુલ્લભાયન્તિ દુલ્લભો અયં. દસ્સનાયાતિ દટ્ઠુમ્પિ. પુપ્ફં ઓદુમ્બરં યથાતિ યથા નામ ઉદુમ્બરે ભવં પુપ્ફં દુલ્લભદસ્સનં, કદાચિદેવ ભવેય્ય, ન વા ભવેય્ય, એવં ઈદિસસ્સ ઉત્તમપુગ્ગલસ્સાતિ અત્થો.

૮૪૨. સો તથાગતો મુદૂહિ વાચાહિ સણ્હાય વાચાય ‘‘રજ્જુમાલે’’તિ મં આલપિત્વા આમન્તેત્વા સરણં ગચ્છ તથાગતન્તિ ‘‘તથા આગતો’’તિઆદિના તથાગતં સમ્માસમ્બુદ્ધં સરણં ગચ્છાતિ મં અવોચ અભાસીતિ યોજના.

૮૪૩-૪. તાહન્તિ તં અહં. ગિરન્તિ વાચં. નેલન્તિ નિદ્દોસં. અત્થવતિન્તિ અત્થયુત્તં સાત્થં, એકન્તહિતં વા. વચીસોચેય્યતાય સુચિં. અકક્ખળતાય સણ્હં. વેનેય્યાનં મુદુભાવકરત્તા મુદુ. સવનીયભાવેન વગ્ગું. સબ્બસોકાપનૂદનન્તિ ઞાતિબ્યસનાદિવસેન ઉપ્પજ્જનકસ્સ સબ્બસ્સાપિ સોકસ્સ વિનોદનં ગિરં સુત્વાન પસન્નચિત્તા અહોસિન્તિ સમ્બન્ધો. સબ્બમેતં દાનકથં આદિં કત્વા ઉસ્સક્કિત્વા નેક્ખમ્મે આનિસંસં વિભાવનવસેન પવત્તિતં ભગવતો અનુપુબ્બિકથં સન્ધાય વદતિ. તેનેવાહ ‘‘કલ્લચિત્તઞ્ચ મં ઞત્વા’’તિઆદિ.

તત્થ કલ્લચિત્તન્તિ કમ્મનિયચિત્તં, હેટ્ઠા પવત્તિતદેસનાય અસ્સદ્ધિયાદીનં ચિત્તદોસાનં વિગતત્તા ઉપરિદેસનાય ભાજનભાવૂપગમનેન કમ્મક્ખમચિત્તં, ભાવનાકમ્મસ્સ યોગ્ગચિત્તન્તિ અત્થો. તેનેવાહ ‘‘પસન્નં સુદ્ધમાનસ’’ન્તિ. તત્થ ‘‘પસન્ન’’ન્તિ ઇમિના અસ્સદ્ધિયાપગમમાહ, ‘‘સુદ્ધમાનસ’’ન્તિ ઇમિના કામચ્છન્દાદિઅપગમનેન મુદુચિત્તતં ઉદગ્ગચિત્તતઞ્ચ દસ્સેતિ. અનુસાસીતિ ઓવદિ, સામુક્કંસિકાય ધમ્મદેસનાય સહ ઉપાયેન પવત્તિનિવત્તિયો ઉપદિસીતિ અત્થો. તેનેવાહ ‘‘ઇદં દુક્ખ’’ન્તિઆદિ. અનુસાસિતાકારદસ્સનઞ્હેતં.

૮૪૫. તત્થ ઇદં દુક્ખન્તિ મંવોચાતિ ઇદં તણ્હાવજ્જં તેભૂમકં ધમ્મજાતં બાધકસભાવત્તા કુચ્છિકં હુત્વા તુચ્છસભાવત્તા તથત્તા ચ દુક્ખં અરિયસચ્ચન્તિ મય્હં અભાસિ. અયં દુક્ખસ્સ સમ્ભવોતિ અયં આમતણ્હાદિભેદા તણ્હા યથાવુત્તસ્સ દુક્ખસ્સ સમ્ભવો પભવો ઉપ્પત્તિ હેતુ સમુદયો અરિયસચ્ચન્તિ. દુક્ખનિરોધોતિ દુક્ખસ્સ સન્તિભાવો અસઙ્ખતધાતુ નિરોધો અરિયસચ્ચન્તિ. અન્તદ્વયસ્સ પરિવજ્જનતો અઞ્જસો નિબ્બાનગામિનિપટિપદાભાવતો અમતોગધો મગ્ગો અરિયસચ્ચન્તિ મં અવોચાતિ સમ્બન્ધો.

૮૪૬. કુસલસ્સાતિ ઓવાદદાને વેનેય્યદમને છેકસ્સ, અપ્પમાદપટિપત્તિયા વા મત્થકપ્પત્તિયા અનવજ્જસ્સ. ઓવાદમ્હિ અહં ઠિતાતિ યથાવુત્તે ઓવાદે અનુસિટ્ઠિયં સિક્ખાત્તયપારિપૂરિયા સચ્ચપટિવેધેન અહં પતિટ્ઠિતા. તેનાહ ‘‘અજ્ઝગા અમતં સન્તિં, નિબ્બાનં પદમચ્ચુત’’ન્તિ, ઇદં ઓવાદે પતિટ્ઠાનસ્સ કારણવચનં. યા નિચ્ચતાય મરણાભાવતો અમતં, સબ્બદુક્ખવૂપસમતાય સન્તિં, અધિગતાનં અચવનહેતુતાય અચ્ચુતં નિબ્બાનં પદં અજ્ઝગા અધિગઞ્છિ, સા એકંસેન સત્થુ ઓવાદે પતિટ્ઠિતા નામાતિ.

૮૪૭. અવટ્ઠિતાપેમાતિ દળ્હભત્તી રતનત્તયે નિચ્ચલપસાદસિનેહા. કસ્મા? યસ્મા દસ્સને અવિકમ્પિની, ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગવા, સ્વાક્ખાતો ધમ્મો, સુપ્પટિપન્નો સઙ્ઘો’’તિ એતસ્મિં સમ્માદસ્સને અચલા કેનચિ અચાલનીયા. કેન પનેતં અવિકમ્પનન્તિ આહ ‘‘મૂલજાતાય સદ્ધાયા’’તિ. અયં ‘‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહ’’ન્તિઆદિના (મ. નિ. ૧.૭૪; સં. નિ. ૫.૯૯૭; અ. નિ. ૯.૨૭) સમ્માસમ્બુદ્ધે, ‘‘સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મા’તિઆદિના તસ્સ ધમ્મે, ‘‘સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો’’તિઆદિના તસ્સ સઙ્ઘે ચ સચ્ચાભિસમયસઙ્ખાતેન મૂલેન જાતમૂલા સદ્ધા, તાય અહં અવિકમ્પિનીતિ દસ્સેતિ. તતો એવ ધીતા બુદ્ધસ્સ ઓરસાતિ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ ઉરે વાયામજનિતાભિજાતિતાય ઓરસપુત્તી.

૮૪૮. સાહં રમામીતિ સા અહં તદા અરિયાય જાતિયા ઇદાનિ દેવૂપપત્તિયા આગતા મગ્ગરતિયા ફલરતિયા ચ રમામિ, કામગુણરતિયા કીળામિ, ઉભયેનાપિ મોદામિ. અત્તાનુવાદભયાદીનં અપગતત્તા અકુતોભયા. મધુમદ્દવન્તિ મધુસઙ્ખાતં મદ્દવકરં, નચ્ચનગાયનકાલેસુ સરીરસ્સ સરસ્સ ચ મુદુભાવાવહં ગન્ધપાનં સન્ધાય વદતિ.‘‘મધુમાદવ’’ન્તિપિ પઠન્તિ, આદવં યાવદવં યાવદેવ દવત્થં મધુરં પિવામીતિ અત્થો.

૮૪૯. પુઞ્ઞક્ખેત્તાનમાકરાતિ સદેવકસ્સ લોકસ્સ પુઞ્ઞક્ખેત્તભૂતાનં અરિયાનં મગ્ગફલટ્ઠાનં અરિયસઙ્ઘસ્સ આકરા ઉપ્પત્તિટ્ઠાનં તથાગતા. યથાતિ યસ્મિં પુઞ્ઞક્ખેત્તે. સેસં વુત્તનયમેવ.

અથાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો અત્તના ચ દેવતાય ચ પવત્તિતં ઇમં કથાસલ્લાપં મનુસ્સલોકં આગન્ત્વા ભગવતો આરોચેસિ. ભગવા તમત્થં અટ્ઠુપ્પત્તિં કત્વા સમ્પત્તપરિસાય ધમ્મં દેસેસિ. સા દેસના મહાજનસ્સ સાત્થિકા અહોસીતિ.

રજ્જુમાલાવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઇતિ પરમત્થદીપનિયા ખુદ્દક-અટ્ઠકથાય વિમાનવત્થુસ્મિં

દ્વાદસવત્થુપટિમણ્ડિતસ્સ ચતુત્થસ્સ મઞ્જિટ્ઠકવગ્ગસ્સ

અત્થવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતા ચ ઇત્થિવિમાનવણ્ણના.