૯. વિસાલક્ખિવિમાનવણ્ણના

કા નામ ત્વં વિસાલક્ખીતિ વિસાલક્ખિવિમાનં. તસ્સ કા ઉપ્પત્તિ? ભગવતિ પરિનિબ્બુતે રઞ્ઞા અજાતસત્તુના અત્તના પટિલદ્ધા ભગવતા સરીરધાતુયો ગહેત્વા રાજગહે થૂપે ચ મહે ચ કતે રાજગહવાસિની એકા માલાકારધીતા સુનન્દા નામ ઉપાસિકા અરિયસાવિકા સોતાપન્ના પિતું ગેહતો પેસિતં બહું માલઞ્ચ ગન્ધઞ્ચ પેસેત્વા દેવસિકં ચેતિયે પૂજં કારેસિ, ઉપોસથદિવસેસુ પન સયમેવ ગન્ત્વા પૂજં અકાસિ. સા અપરભાગે અઞ્ઞતરેન રોગેન ફુટ્ઠા કાલં કત્વા સક્કસ્સ દેવરઞ્ઞો પરિચારિકા હુત્વા નિબ્બત્તિ. અથેકદિવસં સા સક્કેન દેવાનમિન્દેન સહ ચિત્તલતાવનં પાવિસિ. તત્થ ચ અઞ્ઞાસં દેવતાનં પભા પુપ્ફાદીનં પભાહિ પટિહતા હુત્વા વિચિત્તવણ્ણા હોતિ, સુનન્દાય પન પભા તાહિ અનભિભૂતા સભાવેનેવ અટ્ઠાસિ. તં દિસ્વા સક્કો દેવરાજા તાય કતસુચરિતં ઞાતુકામો ઇમાહિ ગાથાહિ પુચ્છિ –

૬૬૬. ‘‘કા નામ ત્વં વિસાલક્ખિ, રમ્મે ચિત્તલતાવને;

સમન્તા અનુપરિયાસિ, નારીગણપુરક્ખતા.

૬૬૭. ‘‘યદા દેવા તાવતિંસા, પવિસન્તિ ઇમં વનં;

સયોગ્ગા સરથા સબ્બે, ચિત્રા હોન્તિ ઇધાગતા.

૬૬૮. ‘‘તુય્હઞ્ચ ઇધ પત્તાય, ઉય્યાને વિચરન્તિયા;

કાયે ન દિસ્સતી ચિત્તં, કેન રૂપં તવેદિસં;

દેવતે પુચ્છિતાચિક્ખ, કિસ્સ કમ્મસ્સિદં ફલ’’ન્તિ.

૬૬૬. તત્થ કા નામ ત્વન્તિ પુરિમત્તભાવે કા નામ કીદિસી નામ ત્વં, યત્થ કતેન સુચરિતેન અયં તે ઈદિસી આનુભાવસમ્પત્તિ અહોસીતિ અધિપ્પાયો. વિસાલક્ખીતિ વિપુલલોચને.

૬૬૭. યદાતિ યસ્મિં કાલે. ઇમં વનન્તિ ઇમં ચિત્તલતાનામકં ઉપવનં. ચિત્રા હોન્તીતિ ઇમસ્મિં ચિત્તલતાવને વિચિત્તપભાસંસગ્ગેન અત્તનો સરીરવત્થાલઙ્કારાદીનં પકતિઓભાસતોપિ વિસિટ્ઠભાવપ્પત્તિયા વિચિત્રાકારા હોન્તિ. ઇધાગતાતિ ઇધ આગતા સમ્પત્તા, ઇધ વા આગમનહેતુ.

૬૬૮. ઇધ પત્તાયાતિ ઇમં ઠાનં સમ્પત્તાય ઉપગતાય. કેન રૂપં તવેદિસન્તિ કેન કારણેન તવ રૂપં સરીરં એદિસં એવરૂપં, ચિત્તલતાવનસ્સ પભં અભિભવન્તં તિટ્ઠતીતિ અધિપ્પાયો.

એવં સક્કેન પુટ્ઠા સા દેવતા ઇમાહિ ગાથાહિ બ્યાકાસિ –

૬૬૯. ‘‘યેન કમ્મેન દેવિન્દ, રૂપં મય્હં ગતી ચ મે;

ઇદ્ધિ ચ આનુભાવો ચ, તં સુણોહિ પુરિન્દદ.

૬૭૦. ‘‘અહં રાજગહે રમ્મે, સુનન્દા નામુપાસિકા;

સદ્ધા સીલેન સમ્પન્ના, સંવિભાગરતા સદા.

૬૭૧. ‘‘અચ્છાદનઞ્ચ ભત્તઞ્ચ, સેનાસનં પદીપિયં;

અદાસિં ઉજુભૂતેસુ, વિપ્પસન્નેન ચેતસા.

૬૭૨. ‘‘ચાતુદ્દસિં પઞ્ચદસિં, યા ચ પક્ખસ્સ અટ્ઠમી;

પાટિહારિયપક્ખઞ્ચ, અટ્ઠઙ્ગસુસમાગતં.

૬૭૩. ‘‘ઉપોસથં ઉપવસિસ્સં, સદા સીલેસુ સંવુતા;

સઞ્ઞમા સંવિભાગા ચ, વિમાનં આવસામહં.

૬૭૪. ‘‘પાણાતિપાતા વિરતા, મુસાવાદા ચ સઞ્ઞતા;

થેય્યા ચ અતિચારા ચ, મજ્જપાના ચ આરકા.

૬૭૫. ‘‘પઞ્ચસિક્ખાપદે રતા, અરિયસચ્ચાન કોવિદા;

ઉપાસિકા ચક્ખુમતો, ગોતમસ્સ યસસ્સિનો.

૬૭૬. ‘‘તસ્સા મે ઞાતિકુલા દાસી, સદા માલાભિહારતિ;

તાહં ભગવતો થૂપે, સબ્બમેવાભિરોપયિં.

૬૭૭. ‘‘ઉપોસથે ચહં ગન્ત્વા, માલાગન્ધવિલેપનં;

થૂપસ્મિં અભિરોપેસિં, પસન્ના સેહિ પાણિભિ.

૬૭૮. ‘‘તેન કમ્મેન દેવિન્દ, રૂપં મય્હં ગતી ચ મે;

ઇદ્ધિ ચ આનુભાવો ચ, યં માલં અભિરોપયિં.

૬૭૯. ‘‘યઞ્ચ સીલવતી આસિં, ન તં તાવ વિપચ્ચતિ;

આસા ચ પન મે દેવિન્દ, સકદાગામિની સિય’’ન્તિ.

૬૬૯. તત્થ ગતીતિ અયં દેવગતિ, નિબ્બત્તિ વા. ઇદ્ધીતિ અયં દેવિદ્ધિ, અધિપ્પાયસમિજ્ઝનં વા. આનુભાવોતિ પભાવો. પુરિન્દદાતિ સક્કં આલપતિ. સો હિ પુરે દાનં અદાસીતિ ‘‘પુરિન્દદો’’તિ વુચ્ચતિ.

૬૭૬. ઞાતિકુલાતિ પિતુ ગેહં સન્ધાય વદતિ. સદા માલાભિહારતીતિ સદા સબ્બકાલં દિવસે દિવસે ઞાતિકુલતો દાસિયા પુપ્ફં મય્હં અભિહરીયતિ. સબ્બમેવાભિરોપયિન્તિ મય્હં પિળન્ધનત્થાય પિતુગેહતો આહટં માલં અઞ્ઞઞ્ચ ગન્ધાદિં સબ્બમેવ અત્તના અપરિભુઞ્જિત્વા ભગવતો થૂપે પૂજનવસેન અભિરોપયિં પૂજં કારેસિં.

૬૭૭-૮. ઉપોસથે ચહં ગન્ત્વાતિ ઉપોસથદિવસે અહમેવ થૂપટ્ઠાનં ગન્ત્વા. યં માલં અભિરોપયિન્તિ યં તદા ભગવતો થૂપે માલાગન્ધાભિરોપનં કતં, તેન કમ્મેનાતિ યોજના.

૬૭૯. ન તં તાવ વિપચ્ચતીતિ યં સીલવતી આસિં, તં સીલરક્ખણં તં રક્ખિતં સીલં પૂજામયપુઞ્ઞસ્સ બલવભાવેન અલદ્ધોકાસં ન તાવ વિપચ્ચતિ, ન વિપચ્ચિતું આરદ્ધં, અપરસ્મિંયેવ અત્તભાવે તસ્સ વિપાકોતિ અત્થો. આસા ચ પન મે દેવિન્દ, સકદાગામિની સિયન્તિ ‘‘કથં નુ ખો અહં સકદાગામિની ભવેય્ય’’ન્તિ પત્થના ચ મે દેવિન્દ, અરિયધમ્મવિસયાવ, ન ભવવિસેસવિસયા. સા પન સપ્પિમણ્ડં ઇચ્છતો દધિતો પચિતં વિય અનિપ્ફાદિનીતિ દસ્સેતિ. સેસં વુત્તનયમેવ.

ઇમં પન અત્થં સક્કો દેવાનમિન્દો અત્તના ચ તાય દેવધીતાય ચ વુત્તનિયામેનેવ આયસ્મતો વઙ્ગીસત્થેરસ્સ આરોચેસિ. આયસ્મા વઙ્ગીસો સઙ્ગીતિકાલે ધમ્મસઙ્ગાહકાનં મહાથેરાનં આરોચેસિ, તે ચ તં તથેવ સઙ્ગીતિં આરોપયિંસૂતિ.

વિસાલક્ખિવિમાનવણ્ણના નિટ્ઠિતા.